30. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīpratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana granthyarbudashlIpadApacInADIpratiShedhAdhyAyaH granthiShvAmeShu shoPavat kriyA (2-1) · Śloka 1

അഥാതോ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) ഗ്രന്ഥിഷ്വാമേഷു കര്തവ്യാ യഥാസ്വം ശോഫവത് ക്രിയാ| |൧|

Adhikarana vAtaje granthau snehanaM shodhanaM ca (1-2) · Śloka 2

| ബൃഹതീചിത്രകവ്യാഘ്രീകണാസിദ്ധേന സര്പിഷാ||൧|| സ്നേഹയേച്ഛുദ്ധികാമം ച, തീക്ഷ്ണൈഃ ശുദ്ധസ്യ ലേപനമ്| |൨|

Adhikarana vAtaje svedo vimardanaM ca punaH punaH (2) · Śloka 2

| സംസ്വേദ്യ ബഹുശോ ഗ്രന്ഥിം വിമൃദ്നീയാത് പുനഃ പുനഃ||൨||

Adhikarana pittAstraje granthau jalaukasaH, pittAsraje pralepAdikaM sarvaM hitam, kaPaje granthau vAtiko vidhiH (3) · Śloka 3

ഏഷ വാതേ വിശേഷേണ ക്രമഃ, പിത്താസ്രജേ പുനഃ| ജലൌകസോ ഹിമം സര്വം, കഫജേ വാതികോ വിധിഃ||൩||

Adhikarana evamapyapakve Cedo dAhaSca (4) · Śloka 4

തഥാऽപ്യക്വം ഛിത്ത്വൈനം സ്ഥിതേ രക്തേऽഗ്നിനാ ദഹേത്| സാധ്വശേഷം, സശേഷോ ഹി പുനരാപ്യായതേ ധ്രുവമ്||൪||

Adhikarana mAMsavraNodBavayorgranthyorevameva (5) · Śloka 5

മാംസവ്രണോദ്ഭവൌ ഗ്രന്ഥീ യാപയേദേവമേവ ച| |൫|

Adhikarana medoBave granthau taptaPAlAdisparshaH shastreNa pATanam agnidAhaSca (5-6) · Śloka 6

| കാര്യം മേദോഭവേऽപ്യേതത്തപ്തൈഃ ഫാലാദിഭിശ്ച തമ്||൫|| പ്രമൃദ്യാത്തിലദിഗ്ധേന ഛന്നം ദ്വിഗുണവാസസാ| ശസ്ത്രേണ പാടയിത്വാ വാ ദഹേന്മേദസി സൂദ്ധൃതേ||൬||

Adhikarana sirAgranthau sAhacaratailaM peyam,sirAgranthau vAtaghnairupanAhAdi (7) · Śloka 7

സിരാഗ്രന്ഥൌ നവേ പേയം തൈലം സാഹചരം, തഥാ| ഉപനാഹോऽനിലഹരൈര്ബസ്തികര്മ സിരാവ്യധഃ||൭||

Adhikarana arbude yathAsvaM granthivatkriyA, arbude ajAshakRudAdinA svedAdi (8-3) · Śloka 3

അര്ബുദേ ഗ്രന്ഥിവത് കുര്യാത് യഥാസ്വം സുതരാം ഹിതമ്| |൮| | അജാശകൃച്ഛിഗ്രൂമൂലലാക്ഷാസുരസ(ലവണക്ഷാര)-കാഞ്ജികൈഃ| വസ്ത്രബദ്ധൈരുപസ്വേദ്യ മര്ദയിത്വാ പ്രലേപയേത്||൧|| ഉപോദകാപത്രപിണ്ഡ്യാ ഛദൈരാച്ഛാദിതം ഘനമ്| നിവേശ്യ പട്ടം ബധ്നീയാച്ഛാമ്യത്യേവം നവാര്ബുദമ്||൨|| ജീര്ണേ ചാര്കച്ഛദസുധാസാമുദ്രഗുഡകാഞ്ജികൈഃ| പ്രച്ഛാനേ പിണ്ഡികാ ബദ്ധാ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദവിലായനീ]||൩||

Adhikarana vAtaje shlIpade vyadhaH, vAtaje eraNDatailapAnam, vAtaje jIrNAnnaBakShaNam, vAtaje traivRutaM vA pibet, vAtaje evamashAntAvagninA dahet (8-10) · Śloka 10

| ശ്ലീപദേऽനിലജേ വിധ്യേത് സ്നിഗ്ധസ്വിന്നോപനാഹിതേ||൮|| സിരാമുപരി ഗുല്ഫസ്യ ദ്വ്യങ്ഗുലേ, പായയേച്ച തമ്| മാസമേരണ്ഡജം തൈലം ഗോമൂത്രേണ സമന്വിതമ്||൯|| ജീര്ണേ ജീര്ണാന്നമശ്നീയാച്ഛുണ്ഠീശൃതപയോന്വിതമ്| ത്രൈവൃതം വാ പിബേദേവമശാന്താവഗ്നിനാ ദഹേത്||൧൦||

Adhikarana pittaje shlIpade gulPasyAdhaH, sirAmokShaH, pittajicca sarvam (11) · Śloka 11

ഗുല്ഫസ്യാധഃ സിരാമോക്ഷഃ പൈത്തേ സര്വം ച പിത്തജിത്| |൧൧|

Adhikarana kaPaje shlIpade~a~gguShThake sirAM vidhvA yavAnnAdi shIlayet, kaPaje sarShapAdinAM lepaH (11-12) · Śloka 12

| സിരാമങ്ഗുഷ്ഠകേ വിധ്വാ കഫജേ ശീലയേദ്യവാന്||൧൧|| സക്ഷൌദ്രാണി കഷായാണി വര്ദ്ധമാനാസ്തഥാऽഭയാഃ| ലിമ്പേത്സര്ഷപവാര്താകിമൂലാഭ്യാം ധന്വയാऽഥവാ||൧൨||

Adhikarana apacyAmUrdhvAdhaH shodhanaM dantyAdighRutam, apacyAM kaPamedoghnaM dhUmAdikam, apacyAM sirA raktaharaNam, apacyAM rasA~jjanaM gomUtreNa pibet, apacyAM kA~jcanAratvacaH pAnam (13-1) · Śloka 1

ഊര്ധ്വാധഃശോധനം പേയമപച്യാം സാധിതം ഘൃതമ്| ദന്തീദ്രവന്തീത്രിവൃതാജാലിനീദേവദാലിഭിഃ||൧൩|| ശീലയേത്കഫമേദോഘ്നം ധൂമഗണ്ഡൂഷനാവനമ്| സിരയാऽപഹരേദ്രക്തം, പിബേന്മൂത്രേണ താര്ക്ഷ്യജമ്||൧൪|| | പലമര്ദ്ധപലം വാऽപി കര്ഷം വാऽപ്യുഷ്ണവാരിണാ| കാഞ്ചനാരത്വചം പീത്വാ ഗണ്ഡമാലാം വ്യപോഹതി]||൧||

Adhikarana apacyAM apakvagranthiShu nAkulyAdi lepaH, apacyAM kaThiNagranthiShu svedo mardanaM ca (15) · Śloka 15

ഗ്രന്ഥീനപക്വാനാലിമ്പേന്നാകുലീപടുനാഗരൈഃ| സ്വിന്നാന് ലവണപോടല്യാ കഠിനാനനു മര്ദയേത്||൧൫||

Adhikarana apacyAM shamyAdilepo granthyAdi vilAyanaH, apacyAM nimbapatrAdilepaH (16-1.5) · Śloka 1

ശമീമൂലകശിഗ്രൂണാം ബീജൈഃ സയവസര്ഷപൈഃ| ലേപഃ പിഷ്ടോऽമ്ലതക്രേണ ഗ്രന്ഥിഗണ്ഡവിലായനഃ||൧൬|| | ക്ഷുണ്ണാനി നിമ്ബപത്രാണി ക്ല്റ്പ്തൈര്ഭല്ലാതകൈഃ സഹ| ശരാവസമ്പുടേ ദഗ്ധ്വാ സാര്ധം സിദ്ധാര്ഥകൈഃ സമൈഃ||൧|| ഏതച്ഛാഗാമ്ബുനാ പിഷ്ടം ഗണ്ഡമാലാപ്രലേപനമ്]||൧.൫||

Adhikarana apacyAM pAkonmukheShu granthiShu raktasrAvAdi, apakveShu granthiShu kShArAgniByAmupacAraH (17) · Śloka 17

പാകോന്മുഖാന് സ്രുതാസ്രസ്യ പിത്തശ്ലേഷ്മഹരൈര്ജയേത്| അപക്വാനേവ വോദ്ധൃത്യ ക്ഷാരാഗ്നിഭ്യാമുപാചരേത്||൧൭||

Adhikarana apakveShu kAkAdanyAditailena nasyAdikam (18-20) · Śloka 20

കാകാദനീലാങ്ഗലികാനഹിതോത്തുണ്ഡികീഫലൈഃ| ജീമൂതബീജകര്കോടീവിശാലാകൃതവേധനൈഃ||൧൮|| പാഠാന്വിതൈഃ പലാര്ധശൈര്വിഷകര്ഷയുതൈഃ പചേത്| പ്രസ്ഥം കരഞ്ജതൈലസ്യ നിരുഗ്ണ്ഡീസ്വരസാഢകേ||൧൯|| അനേന മാലാ ഗണ്ഡാനാം ചിരജാ പൂയവാഹിനീ| സിധ്യത്യസാധ്യകല്പാऽപി പാനാഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ||൨൦||

Adhikarana apakveShu lA~ggalakyAditailena nasyAdikam (21) · Śloka 21

തൈലം ലാങ്ഗലികീകന്ദകല്കപാദം ചതുര്ഗുണേ| നിര്ഗുണ്ഡീസ്വരസേ പക്വം നസ്യാദ്യൈരപചീപ്രണുത്||൨൧||

Adhikarana apakveShu BadrAditailena pAnAdikam (22-24) · Śloka 24

ഭദ്രശ്രീദാരുമരിചദ്വിഹരിദ്രാത്രിവൃദ്ധനൈഃ| മനഃ ശിലാലനലദവിശാലാകരവീരകൈഃ||൨൨|| ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈഃ പലികൈര്വിഷസ്യാര്ധപലേന ച| ബ്രാഹ്മീരസാര്കജക്ഷീരഗോശകൃദ്രസസംയുതമ്||൨൩|| പ്രസ്ഥം സര്ഷപതൈലസ്യ സിദ്ധമാശു വ്യപോഹതി| പാനാദ്യൈഃ ശീലിതം കുഷ്ഠദുഷ്ടനാഡീവ്രണാപചീഃ||൨൪||

Adhikarana apakveShu vacAditailapAnam (25) · Śloka 25

വചാഹരീതകീലാക്ഷാകടുരോഹിണിചന്ദനൈഃ| തൈലം പ്രസാധിതം പീതം സമൂലാമപചീം ജയേത്||൨൫||

Adhikarana apakveShu sharapu~gKAdinA nasyaM lepaSca (26) · Śloka 26

ശരപുങ്ഖോദ്ഭവം മൂലം പിഷ്ടം തന്ദുലവാരിണാ| നസ്യാല്ലേപാച്ച ദുഷ്ടാരുരപചീവിഷജന്തുജിത്||൨൬||

Adhikarana apakveShu uttamakAraNyAditailena lepaH (27-28) · Śloka 28

മൂലൈരുത്തമകാരണ്യാഃ പീലുപര്ണ്യാഃ സഹാചരാത്| സരോധ്രാഭയയഷ്ട്യാഹ്വശതാഹ്വാദ്വീപിദാരുഭിഃ||൨൭|| തൈലം ക്ഷീരസമം സിദ്ധം നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച പൂജിതമ്| |൨൮|

Adhikarana apakveShu kRuShNasarpAdInAmi~ggudItailena lepaH (28-29) · Śloka 29

| ഗോവ്യജാശ്വഖുരാ ദഗ്ധാഃ കടുതൈലേന ലേപനമ്||൨൮|| ഐങ്ഗുദേന തു കൃഷ്ണാഹിര്വായസോ വാ സ്വയം മൃതഃ| |൨൯|

Adhikarana apakveShu ityashAnAvagninA dAhaH (29-30) · Śloka 30

| ഇത്യശാന്തൌ ഗദസ്യാന്യപാര്ശ്വജങ്ഘാസമാശ്രിതമ്||൨൯|| ബസ്തേരൂര്ധ്വമധസ്താദ്വാ മേദോ ഹൃത്വാऽഗ്നിനാ ദഹേത്| |൩൦|

Adhikarana apakveShu granthiharaNe nimimunimatam (30-31) · Śloka 31

| സ്ഥിതസ്യോര്ധ്വം പദം മിത്വാ തന്മാനേന ച പാര്ഷ്ണിതഃ||൩൦|| തത ഊര്ധ്വം ഹരേദ് ഗ്രന്ഥീനിത്യാഹ ഭഗവാന്നിമിഃ| |൩൧|

Adhikarana apakveShu granthi sushrutamatam (31) · Śloka 31

പാര്ഷ്ണിം പ്രതി ദ്വാദശ ചാങ്ഗുലാനി മുക്ത്വേന്ദ്രബസ്തിം ച ഗദാന്യപാര്ശ്വേ| വിദാര്യ മത്സ്യാണ്ഡനിഭാനി മധ്യാജ്ജാലാനി കര്ഷേദിതി സുശ്രുതോക്തിഃ||൩൧||

Adhikarana apakveShu granthi aparamunimatam (32) · Śloka 32

ആ ഗുല്ഫകര്ണാത്സുമിതസ്യ ജന്തോസ്തസ്യാഷ്ടഭാഗം ഖുഡകാദ്വിഭജ്യ| ഘ്രാണാര്ജവേऽധഃ സുരരാജബസ്തേര്ഭിത്ത്വാऽക്ഷമാത്രം ത്വപരേ വദന്തി||൩൨||

Adhikarana vAtanADyAM upanAhanaM pATanaM pratyakpuShpyAdilepaSca (33) · Śloka 33

ഉപനാഹ്യാനിലാന്നാഡീം പാടിതാം സാധു ലേപയേത്| പ്രത്യക്പുഷ്പീഫലയുതൈസ്തിലൈഃ പിഷ്ടൈഃ സസൈന്ധവൈഃ||൩൩||

Adhikarana pittanADyAM tilAdilepaH (34) · Śloka 34

പൈത്തീം തു തിലമഞ്ജിഷ്ഠാനാഗദന്തീനിശാദ്വയൈഃ| |൩൪|

Adhikarana kaPanADyAM tilasaurAShTryAdi lepaH (34) · Śloka 34

| ശ്ലൈഷ്മികീം തിലസൌരാഷ്ട്രീനികുമ്ഭാരിഷ്ടസൈന്ധവൈഃ||൩൪||

Adhikarana shalyanADyAM CinnashodhitAyAM tilAdilepaH (35) · Śloka 35

ശല്യജാം തിലമധ്വാജ്യൈര്ലേപയേച്ഛിന്നശോധിതാമ്| |൩൫|

Adhikarana CedanAnarhAyAM BitvA kShArasUtreNa dAraNam (35-36) · Śloka 36

| അശസ്ത്രകൃത്യാമേഷിണ്യാ ഭിത്വാऽന്തേ സമ്യഗേഷിതാമ്||൩൫|| ക്ഷാരപീതേന സൂത്രേണ ബഹുശോ ദാരയേദ് ഗതിമ്| |൩൬|

Adhikarana duShTAdivraNeShu yatsAdhanaM tannADIShvapi (36-37) · Śloka 37

| വ്രണേഷു ദുഷ്ടസൂക്ഷ്മാസ്യഗമ്ഭീരാദിഷു സാധനമ്||൩൬|| യാ വര്ത്യോ യാനി തൈലാനി തന്നാഡീഷ്വപി ശസ്യതേ| |൩൭|

Adhikarana nADIvraNaharo ca~jcuPalalepaH (37) · Śloka 37

| പിഷ്ടം ചഞ്ചുഫലം ലേപാന്നാഡീവ്രണഹരം പരമ്||൩൭||

Adhikarana nADIGoNTAPalatvagAdikalkaH (38) · Śloka 38

ഘോണ്ടാഫലത്വക് ലവണം സലാക്ഷം ബൂകസ്യ പത്രം വനിതാപയശ്ച| സ്രുഗര്കദുഗ്ധാന്വിത ഏഷ കല്കോ വര്തീകൃതോ ഹന്ത്യചിരേണ നാഡീമ്||൩൮||

Adhikarana nADIsAmudrAdiBiH kalko~aBya~ggaScUrNo vartiSca (30) · Śloka 30

സാമുദ്രസൌവര്ചലസിന്ധുജന്മ സുപക്വഘോണ്ടാഫലവേശ്മധൂമാഃ| ആമ്രാതഗായത്രിജപല്ലവാശ്ച കടംകടേര്യാവഥ ചേതകീ ച||൩൯|| കല്കേऽഭ്യങ്ഗേ ചൂര്ണേ വര്ത്യാം ചൈതേഷു ശീല്യമാനേഷു| അഗതിരിവ നശ്യതി ഗതിശ്ചപലാ ചപലേഷു ഭൂതിരിവ||൪൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീപ്രതിഷേധോ നാമ ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൦||