29. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīvijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದಿವಿಜ್ಞಾನಮುಚ್ಯತೇ-

Adhikarana granthyarbushlIdApacInADIvij~jAnIyAdhyAyaH grantheH samprAptirniruktishca (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಗ್ರಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಕಫಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮೇದೋಮಾಂಸಾಸ್ರಗಾ ಮಲಾಃ| ವೃತ್ತೋನ್ನತಂ ಯಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಸ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಗ್ರಥನಾತ್ಸ್ಮೃತಃ||೧||

ಸಂ-ಮೇದೋಮಾಂಸರಕ್ತಸ್ಥಿತಾಃ ಕಫಪ್ರಧಾನಾ ದೋಷಾ ವೃತ್ತೋನ್ನತಂ ಯಂ ಶ್ವಯಥುಂ, ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಸ ಗ್ರಥನಾದ್ ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸ್ಮೃತಃ|

Adhikarana grantheH navavidhatvam (2) · Śloka 2

ದೋಷಾಸ್ರಮಾಂಸಮೇದೋಸ್ಥಿಸಿರಾವ್ರಣಭವಾ ನವ| ತೇ|೨|

ಸಂ-ತೇ ಚ-ಗ್ರನ್ಥಯೋ, ದೋಷಾದ್ಯಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana 1 vAtajasya grantherlakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ತತ್ರ ವಾತಾದಾಯಾಮತೋದಮ್ಭೇದಾನ್ವಿತೋಽಸಿತಃ||೨|| ಸ್ಥಾನಾತ್ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತಿರಕಸ್ಮಾದ್ಧಾನಿವೃದ್ಧಿಮಾನ್| ಮೃದುರ್ಬಸ್ತಿರಿವಾನದ್ಧೋ ವಿಭಿನ್ನೋಽಚ್ಛಂ ಸ್ರವತ್ಯಸೃಕ್||೩||

ಸಂ-ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ ವಾತಾದಾಯಾಮಾದಿಗುಣಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ವಿಭಿನ್ನೋ ಲೋಹಿತಮಚ್ಛಂ ಸ್ರವತಿ|

Adhikarana 2 pittajasya grantherlakShaNam (4) · Śloka 4

ಪಿತ್ತಾತ್ಸದಾಹಃ ಪೀತಾಭೋ ರಕ್ತೋ ವಾ, ಪಚ್ಯತೇ ದ್ರುತಮ್| ಭಿನ್ನೋಽಸ್ರಮುಷ್ಣಂ ಸ್ರವತಿ|೪|

ಸಂ-ಪಿತ್ತೇನ ದಾಹಯುತಃ ಪೀತಚ್ಛವಿರಥವಾ ರಕ್ತಃ| ಶೋಫಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪಚ್ಯತೇ| ಭಿನ್ನಃ ಸ ಉಷ್ಣಮಸೃಕ್ ಸ್ರವತಿ|

Adhikarana 3 kaPajasya grantherlakShaNam (4-5) · Śloka 5

| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ನೀರುಜೋ ಘನಃ||೪|| ಶೀತಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್, ಪಕ್ವಃ ಪೂಯಂ ಸ್ರವೇದ್ಘನಮ್| |೫|

ಸಂ-ಕಫೇನ ನೀರುಜೋ ಘನಃ ಶೋಫಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಃ ಶರೀರಸಮಾನವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಯುತಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಪಕ್ವಃ ಪೂಯಂ ಘನಂ ಸ್ರವೇತ್|

Adhikarana 4 raktajasya grantherlakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೇಽಸೃಜಿ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಭವೇನ್ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಸು ಜನ್ತುಷು||೫|| ಸಿರಾಮಾಂಸಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ಸಸ್ವಾಪಃ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಃ| |೬|

ಸಂ-ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೇ ಲೋಹಿತೇ ಸತಿ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಭವೇತ್| ಜನ್ತುಷು-ಕೃಮಿಷು, ವೃದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತ್ಸು ಸಿರಾಮಾಂಸಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ಸ್ವಾಪಾನ್ವಿತಃ ಶೋಫಃ ಪಿತ್ತಸಮಾನಲಕ್ಷಣಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 5 mAMsajasya grantherlakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ಮಾಂಸಲೈರ್ದೂಷಿತಂ ಮಾಂಸಮಾಹಾರೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಮಾವಹೇತ್||೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಹಾನ್ತಂ ಕಠಿನಂ ಸಿರಾನದ್ಧಂ ಕಫಾಕೃತಿಮ್| |೭|

ಸಂ-ಮಾಂಸಲೈರಾಹಾರೈರ್ಮಾಂಸಂ ದೂಷಿತಂ ಗ್ರನ್ಥಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಕಫಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ|

Adhikarana 6 modojasya grantherlakShaNam (7-9) · Śloka 9

| ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ಮೇದುರೈರ್ಮೇದೋ ನೀತಂ ಮಾಂಸೇಽಥವಾ ತ್ವಚಿ||೭|| ವಾಯುನಾ ಕುರುತೇ ಗ್ರನ್ಥಿ ಭೃಶಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮೃದುಂ ಚಲಮ್| ಶ್ಲೇಷಮತುಲ್ಯಾಕೃತಿಂ ದೇಹಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋದಯಮ್||೮|| ಸ ವಿಭಿನ್ನೋ ಘನಂ ಮೇದಸ್ತಾಮ್ರಾಸಿತಸಿತಂ ಸ್ರವೇತ್| |೯|

ಸಂ-ಮೇದುರೈರ್ಭೋಜನೈರ್ಮೇದಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ವಾಯುನಾ ಮಾಂಸೇ ನೀತಮಥವಾ ತ್ವಚಿ ನೀತಂ ಮೇದೋಗ್ರನ್ಥಿಂ ಭೃಶಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮಾನಾಕಾರಂ ತಥಾ ಶರೀರಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಯೋದಯೌ ಯಸ್ಯ ತಂ ತಾದೃಶಂ ಕರೋತಿ| ಸ ಚ ಗ್ರನ್ಥಿಭಿನ್ನಃ ಸನ್ ಘನಂ ತಾಮ್ರಮಸಿತಂ ಸಿತಂ ಚ ಮೇದಃ ಸ್ರವತಿ|

Adhikarana 7 asthijasya grantherlakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ಅಸ್ಥಿಭಾಙ್ಗಾಭಿಘಾತಾಭ್ಯಾಮುನ್ನತಾವನತಂ ತು ಯತ್||೯|| ಸೋಽಸ್ಥಿಗ್ರನ್ಥಿಃ| |೧೦|

ಸಂ-ಅಸ್ಥಿಭಾಙ್ಗೇನಾಭಿಘಾತೇನ ವಾಽಸ್ಥ್ನ್ಯುನ್ನತಮವನತಂ ವಾ ಯತ್ ಸ್ಯಾತ್, ಸೋಽಸ್ಥಿಗ್ರನ್ಥಿಃ |

Adhikarana 8 sirAjasya grantherlakShaNam (10-11) · Śloka 11

ಪದಾತೇಸ್ತು ಸಹಸಾಽಮ್ಭೋವಗಾಹನಾತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಾದ್ವಾ ಪ್ರತಾನ್ತಸ್ಯ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಸಶೋಣಿತಮ್||೧೦|| ವಾಯುಃ ಸಮ್ಪೀಡ್ಯ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ ವಿಶೋಷ್ಯ ಚ| ನಿಃಷ್ಫುರಂ ನೀರುಜಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರುತೇ ಸ ಸಿರಾಹ್ವಯಃ||೧೧||

ಸಂ-ಪದಾತೇಃ ಸಹಸೈವ ಜಲಾವಗಾಹಾದ್ ವ್ಯಾಯಾಮಾದ್ವಾ ಪ್ರತಾನ್ತಸ್ಯಗ್ಲಾನಸ್ಯ, ಪವನಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸರಕ್ತಂ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಸಮ್ಪೀಡ್ಯ ತಥಾ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ ವಿಶೋಷ್ಯ ಚ ನಿಃಷ್ಫುರಂ ನೀರುಜಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರುತೇ ಸ ಸಿರಾಸಂಜ್ಞಃ| ನಿಃಷ್ಫುರಮಿತಿ "ಸ್ಫುರತಿಸ್ಫುಲತ್ಯೋಃ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಷತ್ವಮ್|

Adhikarana 9 vraNajasya grantherlakShaNam (12-13) · Śloka 13

ಅರುಢೇ ರೂಢಮಾತ್ರೇ ವಾ ವ್ರಣೇ ಸರ್ವರಸಾಶಿನಃ| ಸಾರ್ದ್ರೇ ವಾ ಬನ್ಧರಹಿತೇ ಗಾತ್ರೇಽಶ್ಮಾಭಿಹತೇಽಥವಾ||೧೨|| ವಾತೋಽಸ್ರಮಸ್ರುತಂ ದುಷ್ಟಂ ಸಂಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಂ ವ್ರಣಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ಸದಾಹಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ವ್ರಣಗ್ರನ್ಥಿರಯಂ ಸ್ಮೃತಃ||೧೩||

ಸಂ-ಅರುಢೇ ವ್ರಣೇ ತಥಾ ರೂಢಮಾತ್ರೇ-ಸದ್ಯೋರೂಢೇ ವ್ರಣೇ, ಸರ್ವರಸಾಶಿನೋ ನರಸ್ಯಾಥವಾ ಸಾರ್ದ್ರೇ ವ್ರಣೇ ಬನ್ಧರಹಿತೇ ಶರೀರೇಽಶ್ಮಾಭಿಹತೇ ವಾ ವಾತೋ ರಕ್ತಮಸ್ರುತಂ ದುಷ್ಟಂ ಸಂಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಂ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ದಾಹಾದಿಯುತ ಏಷ ವ್ರಣಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸ್ಮೃತೋ ಮುನಿಭಿಃ|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 14

ಸಾಧ್ಯಾ ದೋಷಾಸ್ರಮೇದೋಜಾಃ, ನ ತು ಸ್ಥೂಲಖರಾಶ್ಚಲಾಃ| ಮರ್ಮಕಣ್ಠೋದರಸ್ಥಾಶ್ಚ|೧೪|

ಸಂ-ದೋಷಾಸ್ರಮೇದೋಜಾ ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ| ನ ಪುನಃ ಸ್ಥೂಲಾಃ ಖರಾಶ್ಚಲಾಸ್ತಥಾ ಮರ್ಮಸ್ಥಾಃ ಕಣ್ಠಸ್ಥಾ ಉದರಸ್ಥಾಶ್ಚ ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ |

Adhikarana arbudasya granthito mahatvam,arbuda ShaDUvidhatvam,arbudaM prAyo na pacyate, (14-15) · Śloka 15

| ಮಹತ್ತು ಗ್ರನ್ಥಿತೋಽರ್ಬುದಮ್||೧೪|| ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಮೇದೋನ್ತೈಃ ಷೋಢಾ ದೋಷಾದಿಭಿಸ್ತು ತತ್| ಪ್ರಾಯೋ ಮೇದಃ ಕಫಾಢ್ಯತ್ವಾಸ್ಥಿರತ್ವಾಚ್ಚ ನ ಪಚ್ಯತೇ||೧೫||

ಸಂ-ಗ್ರನ್ಥೇರ್ಯನ್ಮಹತ್ ತದರ್ಬುದಮ್| ತಸ್ಯ ಚಾರ್ಬುದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಷಟ್ ಪ್ರಕಾರಮ್| ಕಥಮ್ ? ದೋಷೈಸ್ತ್ರೀಣಿ, ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದೋಭಿಸ್ತ್ರೀಣೀತಿ| ತಚ್ಚ-ಅರ್ಬುದಂ, ಮೇದಃಕಫಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ ಸ್ಥಿರತ್ವಾಚ್ಚ ಪ್ರಾಯಃ ಪಚನಂ ನ ಯಾತಿ|

Adhikarana 1/2/3/4/5/ vAtajapittajakaPajamAMsajamedojAnAmrbudAnAM lakShaNaM tattadranthilakShaNa tulyaMj~jeyam,6 shoNitArbudasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

ಸಿರಾಸ್ಥಂ ಶೋಣಿತಂ ದೋಷಃ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯಾನ್ತಃ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಚ| ಪಾಚಯೇತ ತದಾನದ್ಧಂ ಸಾಸ್ರಾವಂ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಿತಮ್||೧೬|| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಂ ಯಾತಿ ವೃದ್ಧಿ ಚಾಶು ಸ್ರವೇತ್ತತಃ| ಅಜಸ್ರಂ ದುಷ್ಟರುಧಿರಂ ಭೂರಿ ತಚ್ಛೋಣಿತಾರ್ಬುದಮ್||೧೭||

ಸಂ-ಸಿರಾಸ್ಥಿತಂ ರಕ್ತಂ ದೋಷೋ-ವಾತಾದ್ಯನ್ಯತಮಃ, ಸಙ್ಕೋಚ್ಯಾನ್ತಃ ಅಭ್ಯನ್ತರೇ, ಚ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಪಾಚಯೇತ್| ತತ್ಪಕ್ವಂ ಚ ಸದಾನದ್ಧಂ ಸಾಸ್ರಾವಂ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಿತಂ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತಿ| ವೃದ್ಧಂ ಚ ಸದಾಶು ಸತತಂ ದುಷ್ಟಂ ರುಧಿರಂ ಪ್ರಭೂತಂ ಸ್ರವತಿ| ತತ್-ಏವಂವಿಧಂ, ಶೋಣಿತಾರ್ಬುದಂ ಗದ್ಯತೇ| ಮಾಂಸಾರ್ಬುದಮೇದೋರ್ಬುದಯೋಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ತದ್ಗ್ರನ್ಥಿಲಕ್ಷಣೇನೈವೋಕ್ತಪ್ರಾಯತ್ವಾನ್ನೇಹೋಕ್ತಮ್|

Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyatvam (18) · Śloka 18

ತೇಷ್ವಸೃಙ್ಮಾಂಸಜೇ ವರ್ಜ್ಯೇ, ಚತ್ವಾರ್ಯನ್ಯಾನಿ ಸಾಧಯೇತ್| |೧೮|

ಸಂ-ತೇಷು-ಷಟ್ಸ್ವರ್ಬುದೇಷು ಮಧ್ಯೇ,ಶೋಣಿತಮಾಂಸಜೇ ದ್ವೇ ಅರ್ಬುದೇ ನೋಪಕ್ರಮೇತ್| ಅಪರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿ ಸಾಧಯೇತ್|

Adhikarana shlIpadasya samprAtpitlakShaNaM ca (18-19) · Śloka 19

| ಪ್ರಸ್ಥಿತಾ ವಙ್ಕ್ಷಣೋಓರ್ವಾದಿಮಧಃಕಾಯಂ ಕಫೋಲ್ಬಣಾಃ||೧೮|| ದೋಷಾ ಮಾಂಸಾಸ್ರಗಾಃ ಪಾದೌ ಕಾಲೇನಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕುರ್ವತೇ| ಶನೈಃಶನೈರ್ಘನಂ ಶೋಫಂ ಶ್ಲೀಪದಂ ತತ್ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||೧೯||

ಸಂ-ಅಧಃಕಾಯಂ ವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಪ್ರಭೃತಿ ದೋಷಾ ಗತಾಃ ಕಫೋಲ್ಬಣಾ ಮಾಂಸಲೋಹಿತಗಾಃ ಕಾಲೇನ ಪಾದೌ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ನಿಬಿಡಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಶನೈಃಶನೈರ್ವಿದಧತಿ| ತದೇತದ್ಛ್ಲೀಪದಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ |

Adhikarana vAtajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ಪರಿಪೋಟಯುತಂ ಕೃಷ್ಣಮನಿಮಿತ್ತರುಜಂ ಖರಮ್| ರೂಕ್ಷಂ ಚ ವಾತಾತ್|೨೦|

ಸಂ-ಶ್ಲೀಪದಂ ವಾತಾತ್ ಪರಿಪೋಟೇನ ಯುಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಮಹೇತುಪೀಡಂ ಖರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pittajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

| ಪಿತ್ತಾತ್ತು ಪೀತಂ ದಾಹಜ್ವರಾನ್ವಿತಮ್||೨೦||

ಸಂ-ಪಿತ್ತಾತ್ ಪೀತಂ ದಾಹಜ್ವರಯುತಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana kaPajasya shlIpadasya lakShaNam (21) · Śloka 21

| ಕಫಾದ್ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಮರುಕ್ ಚಿತಂ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈರ್ಬೃಹತ್|೨೧|

ಸಂ-ಕಫೇನ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರುಜಾರಹಿತಂ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಂ ಮಹಚ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana shlIpadasya sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

| ತತ್ತ್ಯಜೇದ್ವತ್ಸರಾತೀತಂ ಸುಮಹತ್ ಸುಪರಿಸ್ರುತಿ||೨೧||

ಸಂ-ತತ್-ಶ್ಲೀಪದಂ, ವರ್ಷಾತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ಸುಮಹತ್ ಸುಪರಿಸ್ರಾವಂ ಚ ತ್ಯಜೇತ್|

Adhikarana pANyAdiShvapi shlIpadamityeke (22) · Śloka 22

ಪಾಣಿನಾಸೌಷ್ಠಕರ್ಣೇಷು ವದನ್ತ್ಯೇಕೇ ತು ಪಾದವತ್| ಶ್ಲೀಪದಂ ಜಾಯತೇ ತಚ್ಚ ದೇಶೇಽನೂಪೇ ಭೃಶಂ ಭೃಶಮ್||೨೨||

ಸಂ-ಪಾಣ್ಯಾದಿಷ್ವಪಿ ಪಾದವಚ್ಛ್ಲೀಪದಂ ಜಾಯತ ಇತ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ| ತಚ್ಚಾನೂಪದೇಶೇಽತಿಶಯೇನ ರೋಗಸ್ವಭಾವಾಜ್ಜಾಯತೇ|

Adhikarana gaNDamAlAyAH samprAtpirlakShaNaM ca (23-25) · Śloka 25

ಮೇದಸ್ಥಾಃ ಕಣ್ಠಮನ್ಯಾಕ್ಷಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಗಾ ಮಲಾಃ| ಸವರ್ಣಾನ್ ಕಠಿನಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಾರ್ತಾಕಾಮಲಕಾಕೃತೀನ್||೨೩|| ಅವಗಾಢಾನ್ ಬಹೂನ್ ಗಣ್ಡಾಂಶ್ಚಿರಪಾಕಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ವತೇ| ಪಚ್ಯನ್ತೇಽಲ್ಪರುಜಸ್ತೇಽನ್ಯೇ ಸ್ರವನ್ತ್ಯನ್ಯೇಽತಿಕಣ್ಡುರಾಃ||೨೪|| ನಶ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ಭವನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನಃ| ಗಣ್ಡಮಾಲಾಽಪಚೀ ಚೇಯಂ ದೂರ್ವೇವ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಕ್|೨೫|

ಸಂ-ಮೇದಸ್ಥಾಃ ಕಣ್ಠಾದಿಗಾ ದೋಷಾಃ ಸವರ್ಣಾನ್ ಕಠಿನಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಾರ್ತಾಕಾಮಲಕಾಕಾರಾನವಗಾಢಾನ್ ಬಹೂನ್ ಗಣ್ಡಾಂಶ್ಚಿರಪಾಕಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ವತೇ| ತೇ ಚ-ಗಣ್ಡಾಃ ಸ್ತೋಕಪೀಡಾಃ ಪಚ್ಯನ್ತೇ| ಅನ್ಯೇ ಚ ಸ್ರವನ್ತಿ| ಅಪರೇ ಚಾತಿಕಣ್ಡುರಾಃ, ಕಣ್ಡುಂ ರಾನ್ತಿ ದದತ ಇತಿ ಕಣ್ಡುರಾಃ| ನಶ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯೇ| ಅನ್ಯೇ ಜಾಯನ್ತೇ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನಃ| ಇಯಂ-ಈದೃಶೀ, ಗಣ್ಡಮಾಲಾ ಅಪಚೀ ಚೋಚ್ಯತೇ| ದೂರ್ವೇವ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಕ್|

Adhikarana gaNDA asAdhyalakShaNam (25) · Śloka 25

ತಾಂ ತ್ಯಜೇತ್ಸಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿಪಾರ್ಶ್ವರುಕ್ಕಾಸಪೀನಸಾಮ್| ||೨೫||

ಸಂ-ತಾಂ-ಗಣ್ಡಮಾಲಾಂ, ಜ್ವರಾದಿಯುತಾಂ ತ್ಯಜೇತ್| ಅಥ ನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನಮಾಹ--

Adhikarana nADyAH samprAtpirlakShaNaM ca (26-28) · Śloka 28

| ಅಭೇದಾತ್ಪಕ್ವಶೋಫಸ್ಯ ವ್ರಣೇ ಚಾಪಥ್ಯಸೇವಿನಃ||೨೬|| ಅನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮಾಂಸಾದೀನ್ ದೂರಂ ಪೂಯೋಽಭಿಧಾವತಿ| ಗತಿಃ ಸಾ ದೂರಗಮನಾನ್ನಾಡೀ ನಾಡೀವ ಸಂಸ್ರುತೇಃ||೨೭|| ನಾಡ್ಯೇಕಾಽನೃಜುರನ್ಯೇಷಾಂ ಸೈವಾನೇಕಗತಿರ್ಗತಿಃ| |೨೮|

ಶಾಮ್-ಪಕ್ವಶೋಫಸ್ಯಾಭೇದನಾದಪಥ್ಯಸೇವಿನಶ್ಚ ಪುಂಸೋ ವ್ರಣೇ ಪೂಯೋ ಮಾಂಸಾದೀನನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ದೂರಂ ವ್ರಜತಿ| ಸಾ ದೂರಗಮನಾತ್ ಗತಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ನಾಡೀವ ಸಂಸ್ರುತೇರ್ನಾಡೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇಷಾಂ ತು ತನ್ತ್ರಕೃತಾಂ ಮತ ಏಕಾ ನಾಡ್ಯನೃಜುಃ-ವಕ್ರಾ, ನಾಡೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸೈವ ನಾಡ್ಯನೇಕಗತಿರ್ಗತಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತ ಇತಿ |

Adhikarana nADcA pa~jcavidhatvam (28) · Śloka 28

| ಸಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗೇಕಸ್ಥೈಃ ಶಲ್ಯಹೇತುಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೀ||೨೮||

ಸಂ-ಸಾ-ನಾಡೀ, ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಸಙ್ಖ್ಯಾ, ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಚತುರ್ಥೀ, ಪಞ್ಚಮೀ ಶಲ್ಯಹೇತುಃ |

Adhikarana 1 vAtajAyA nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

ವಾತಾತ್ ಸರುಕ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಮೂಖೀ ವಿವರ್ಣಾ ಫೇನಿಲೋದ್ವಮಾ| ಸ್ರವತ್ಯಭ್ಯಧಿಕಂ ರಾತ್ರೌ|೨೯|

ಸಂ-ವಾತಾತ್ ಸರುಜಾದಿಗುಣಾ|

Adhikarana 2 pittajAyAH nADyAH lakShaNam (29-30) · Śloka 30

| ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಡ್ಜ್ವರದಾಹಕೃತ್||೨೯|| ಪೀತೋಷ್ಣಪೂತಿಪೂಯಸ್ರುದ್ದಿವಾ ಚಾತಿ ನಿಷಿಞ್ಚತಿ| |೩೦|

ಸಂ-ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಡಾದಿಕೃತ್| ಪೀತೋಷ್ಣಪೂತಿಪೂಯಸ್ರಾವೀ| ದಿವಸೇ ಚಾತಿಶಯೇನ ಸ್ರವತಿ |

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ಘನಪಿಚ್ಛಿಲಸಂಸ್ರಾವಾ ಕಣ್ಡೂಲಾ ಕಠಿನಾ ಕಫಾತ್|೩೦| ನಿಶಿ ಚಾಭ್ಯಧಿಕಕ್ಲೇದಾ| |೩೧|

ಸಂ-ಕಫಾತ್ ಘನಪಿಚ್ಛಿಲಸ್ರಾವಾ ಕಣ್ಡೂಮತೀ ಕಠಿನಾ ನಿಶಿಚಾಭ್ಯಧಿಕ್ಲೇದಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ಘನಪಿಚ್ಛಿಲಸಂಸ್ರಾವಾ ಕಣ್ಡೂಲಾ ಕಠಿನಾ ಕಫಾತ್||೩೦|| ನಿಶಿ ಚಾಭ್ಯಧಿಕಕ್ಲೇದಾ| |೩೧|

ಸಂ-ಕಫಾತ್ ಘನಪಿಚ್ಛಿಲಸ್ರಾವಾ ಕಣ್ಡೂಮತೀ ಕಠಿನಾ ನಿಶಿಚಾಭ್ಯಧಿಕ್ಲೇದಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 5 shalyajAyAH nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

ಅನ್ತಃಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಮನಾಹೃತಂ ತು ಕರೋತಿ ನಾಡೀಂ ವಹತೇ ಚ ಸಾಽಸ್ಯ| ಫೇನಾನುವಿದ್ಧಂ ತನುಮಲ್ಪಮುಷ್ಣಂ ಸಾಸ್ರಂ ಚ ಪೂಯಂ ಸರುಜಂ ಚ ನಿತ್ಯಮ್||೩೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿ- ತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||

ಸಂ-ಅನ್ತರೇ ಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಮನಾಕೃಷ್ಟಂ ಸನ್ನಾಡೀಂ ಕರೋತಿ| ಅಸ್ಯ ಚ-ಶಲ್ಯವತಃ ಪುಂಸಃ, ಸಾ-ನಾಡೀ, ಫೇನಿಲಂ ತನ್ವಾದಿಗುಣಂ ಚ ಪೂಯಂ ನಿತ್ಯಮೇವ ಸರುಜಂ ವಹತ ಇತಿ| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮ್ಱೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯ ರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮ ಏಕೋನತ್ರಿಂ- ಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೯||