29. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīvijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana granthyarbushlIdApacInADIvij~jAnIyAdhyAyaH grantheH samprAptirniruktishca (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಗ್ರಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಕಫಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮೇದೋಮಾಂಸಾಸ್ರಗಾ ಮಲಾಃ| ವೃತ್ತೋನ್ನತಂ ಯಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಸ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಗ್ರಥನಾತ್ಸ್ಮೃತಃ||೧||

Adhikarana grantheH navavidhatvam (2) · Śloka 2

ದೋಷಾಸ್ರಮಾಂಸಮೇದೋಸ್ಥಿಸಿರಾವ್ರಣಭವಾ ನವ| ತೇ|೨|

Adhikarana 1 vAtajasya grantherlakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ತತ್ರ ವಾತಾದಾಯಾಮತೋದಮ್ಭೇದಾನ್ವಿತೋಽಸಿತಃ||೨|| ಸ್ಥಾನಾತ್ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತಿರಕಸ್ಮಾದ್ಧಾನಿವೃದ್ಧಿಮಾನ್| ಮೃದುರ್ಬಸ್ತಿರಿವಾನದ್ಧೋ ವಿಭಿನ್ನೋಽಚ್ಛಂ ಸ್ರವತ್ಯಸೃಕ್||೩||

Adhikarana 2 pittajasya grantherlakShaNam (4) · Śloka 4

ಪಿತ್ತಾತ್ಸದಾಹಃ ಪೀತಾಭೋ ರಕ್ತೋ ವಾ, ಪಚ್ಯತೇ ದ್ರುತಮ್| ಭಿನ್ನೋಽಸ್ರಮುಷ್ಣಂ ಸ್ರವತಿ|೪|

Adhikarana 3 kaPajasya grantherlakShaNam (4-5) · Śloka 5

| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ನೀರುಜೋ ಘನಃ||೪|| ಶೀತಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್, ಪಕ್ವಃ ಪೂಯಂ ಸ್ರವೇದ್ಘನಮ್| |೫|

Adhikarana 4 raktajasya grantherlakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೇಽಸೃಜಿ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಭವೇನ್ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಸು ಜನ್ತುಷು||೫|| ಸಿರಾಮಾಂಸಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ಸಸ್ವಾಪಃ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಃ| |೬|

Adhikarana 5 mAMsajasya grantherlakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ಮಾಂಸಲೈರ್ದೂಷಿತಂ ಮಾಂಸಮಾಹಾರೈರ್ಗ್ರನ್ಥಿಮಾವಹೇತ್||೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಹಾನ್ತಂ ಕಠಿನಂ ಸಿರಾನದ್ಧಂ ಕಫಾಕೃತಿಮ್| |೭|

Adhikarana 6 modojasya grantherlakShaNam (7-9) · Śloka 9

| ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ಮೇದುರೈರ್ಮೇದೋ ನೀತಂ ಮಾಂಸೇಽಥವಾ ತ್ವಚಿ||೭|| ವಾಯುನಾ ಕುರುತೇ ಗ್ರನ್ಥಿ ಭೃಶಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮೃದುಂ ಚಲಮ್| ಶ್ಲೇಷಮತುಲ್ಯಾಕೃತಿಂ ದೇಹಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋದಯಮ್||೮|| ಸ ವಿಭಿನ್ನೋ ಘನಂ ಮೇದಸ್ತಾಮ್ರಾಸಿತಸಿತಂ ಸ್ರವೇತ್| |೯|

Adhikarana 7 asthijasya grantherlakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ಅಸ್ಥಿಭಾಙ್ಗಾಭಿಘಾತಾಭ್ಯಾಮುನ್ನತಾವನತಂ ತು ಯತ್||೯|| ಸೋಽಸ್ಥಿಗ್ರನ್ಥಿಃ| |೧೦|

Adhikarana 8 sirAjasya grantherlakShaNam (10-11) · Śloka 11

ಪದಾತೇಸ್ತು ಸಹಸಾಽಮ್ಭೋವಗಾಹನಾತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಾದ್ವಾ ಪ್ರತಾನ್ತಸ್ಯ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಸಶೋಣಿತಮ್||೧೦|| ವಾಯುಃ ಸಮ್ಪೀಡ್ಯ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ ವಿಶೋಷ್ಯ ಚ| ನಿಃಷ್ಫುರಂ ನೀರುಜಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರುತೇ ಸ ಸಿರಾಹ್ವಯಃ||೧೧||

Adhikarana 9 vraNajasya grantherlakShaNam (12-13) · Śloka 13

ಅರುಢೇ ರೂಢಮಾತ್ರೇ ವಾ ವ್ರಣೇ ಸರ್ವರಸಾಶಿನಃ| ಸಾರ್ದ್ರೇ ವಾ ಬನ್ಧರಹಿತೇ ಗಾತ್ರೇಽಶ್ಮಾಭಿಹತೇಽಥವಾ||೧೨|| ವಾತೋಽಸ್ರಮಸ್ರುತಂ ದುಷ್ಟಂ ಸಂಶೋಷ್ಯ ಗ್ರಥಿತಂ ವ್ರಣಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ಸದಾಹಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ವ್ರಣಗ್ರನ್ಥಿರಯಂ ಸ್ಮೃತಃ||೧೩||

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 14

ಸಾಧ್ಯಾ ದೋಷಾಸ್ರಮೇದೋಜಾಃ, ನ ತು ಸ್ಥೂಲಖರಾಶ್ಚಲಾಃ| ಮರ್ಮಕಣ್ಠೋದರಸ್ಥಾಶ್ಚ|೧೪|

Adhikarana arbudasya granthito mahatvam,arbuda ShaDUvidhatvam,arbudaM prAyo na pacyate, (14-15) · Śloka 15

| ಮಹತ್ತು ಗ್ರನ್ಥಿತೋಽರ್ಬುದಮ್||೧೪|| ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಮೇದೋನ್ತೈಃ ಷೋಢಾ ದೋಷಾದಿಭಿಸ್ತು ತತ್| ಪ್ರಾಯೋ ಮೇದಃ ಕಫಾಢ್ಯತ್ವಾಸ್ಥಿರತ್ವಾಚ್ಚ ನ ಪಚ್ಯತೇ||೧೫||

Adhikarana 1/2/3/4/5/ vAtajapittajakaPajamAMsajamedojAnAmrbudAnAM lakShaNaM tattadranthilakShaNa tulyaMj~jeyam,6 shoNitArbudasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

ಸಿರಾಸ್ಥಂ ಶೋಣಿತಂ ದೋಷಃ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯಾನ್ತಃ ಪ್ರಪೀಡ್ಯ ಚ| ಪಾಚಯೇತ ತದಾನದ್ಧಂ ಸಾಸ್ರಾವಂ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಿತಮ್||೧೬|| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಂ ಯಾತಿ ವೃದ್ಧಿ ಚಾಶು ಸ್ರವೇತ್ತತಃ| ಅಜಸ್ರಂ ದುಷ್ಟರುಧಿರಂ ಭೂರಿ ತಚ್ಛೋಣಿತಾರ್ಬುದಮ್||೧೭||

Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyatvam (18) · Śloka 18

ತೇಷ್ವಸೃಙ್ಮಾಂಸಜೇ ವರ್ಜ್ಯೇ, ಚತ್ವಾರ್ಯನ್ಯಾನಿ ಸಾಧಯೇತ್| |೧೮|

Adhikarana shlIpadasya samprAtpitlakShaNaM ca (18-19) · Śloka 19

| ಪ್ರಸ್ಥಿತಾ ವಙ್ಕ್ಷಣೋಓರ್ವಾದಿಮಧಃಕಾಯಂ ಕಫೋಲ್ಬಣಾಃ||೧೮|| ದೋಷಾ ಮಾಂಸಾಸ್ರಗಾಃ ಪಾದೌ ಕಾಲೇನಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕುರ್ವತೇ| ಶನೈಃಶನೈರ್ಘನಂ ಶೋಫಂ ಶ್ಲೀಪದಂ ತತ್ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||೧೯||

Adhikarana vAtajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ಪರಿಪೋಟಯುತಂ ಕೃಷ್ಣಮನಿಮಿತ್ತರುಜಂ ಖರಮ್| ರೂಕ್ಷಂ ಚ ವಾತಾತ್|೨೦|

Adhikarana pittajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

| ಪಿತ್ತಾತ್ತು ಪೀತಂ ದಾಹಜ್ವರಾನ್ವಿತಮ್||೨೦||

Adhikarana kaPajasya shlIpadasya lakShaNam (21) · Śloka 21

| ಕಫಾದ್ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಮರುಕ್ ಚಿತಂ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈರ್ಬೃಹತ್|೨೧|

Adhikarana shlIpadasya sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

| ತತ್ತ್ಯಜೇದ್ವತ್ಸರಾತೀತಂ ಸುಮಹತ್ ಸುಪರಿಸ್ರುತಿ||೨೧||

Adhikarana pANyAdiShvapi shlIpadamityeke (22) · Śloka 22

ಪಾಣಿನಾಸೌಷ್ಠಕರ್ಣೇಷು ವದನ್ತ್ಯೇಕೇ ತು ಪಾದವತ್| ಶ್ಲೀಪದಂ ಜಾಯತೇ ತಚ್ಚ ದೇಶೇಽನೂಪೇ ಭೃಶಂ ಭೃಶಮ್||೨೨||

Adhikarana gaNDamAlAyAH samprAtpirlakShaNaM ca (23-25) · Śloka 25

ಮೇದಸ್ಥಾಃ ಕಣ್ಠಮನ್ಯಾಕ್ಷಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಗಾ ಮಲಾಃ| ಸವರ್ಣಾನ್ ಕಠಿನಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಾರ್ತಾಕಾಮಲಕಾಕೃತೀನ್||೨೩|| ಅವಗಾಢಾನ್ ಬಹೂನ್ ಗಣ್ಡಾಂಶ್ಚಿರಪಾಕಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ವತೇ| ಪಚ್ಯನ್ತೇಽಲ್ಪರುಜಸ್ತೇಽನ್ಯೇ ಸ್ರವನ್ತ್ಯನ್ಯೇಽತಿಕಣ್ಡುರಾಃ||೨೪|| ನಶ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ಭವನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಿನಃ| ಗಣ್ಡಮಾಲಾಽಪಚೀ ಚೇಯಂ ದೂರ್ವೇವ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಕ್|೨೫|

Adhikarana gaNDA asAdhyalakShaNam (25) · Śloka 25

ತಾಂ ತ್ಯಜೇತ್ಸಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿಪಾರ್ಶ್ವರುಕ್ಕಾಸಪೀನಸಾಮ್| ||೨೫||

Adhikarana nADyAH samprAtpirlakShaNaM ca (26-28) · Śloka 28

| ಅಭೇದಾತ್ಪಕ್ವಶೋಫಸ್ಯ ವ್ರಣೇ ಚಾಪಥ್ಯಸೇವಿನಃ||೨೬|| ಅನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮಾಂಸಾದೀನ್ ದೂರಂ ಪೂಯೋಽಭಿಧಾವತಿ| ಗತಿಃ ಸಾ ದೂರಗಮನಾನ್ನಾಡೀ ನಾಡೀವ ಸಂಸ್ರುತೇಃ||೨೭|| ನಾಡ್ಯೇಕಾಽನೃಜುರನ್ಯೇಷಾಂ ಸೈವಾನೇಕಗತಿರ್ಗತಿಃ| |೨೮|

Adhikarana nADcA pa~jcavidhatvam (28) · Śloka 28

| ಸಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗೇಕಸ್ಥೈಃ ಶಲ್ಯಹೇತುಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೀ||೨೮||

Adhikarana 1 vAtajAyA nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

ವಾತಾತ್ ಸರುಕ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಮೂಖೀ ವಿವರ್ಣಾ ಫೇನಿಲೋದ್ವಮಾ| ಸ್ರವತ್ಯಭ್ಯಧಿಕಂ ರಾತ್ರೌ|೨೯|

Adhikarana 2 pittajAyAH nADyAH lakShaNam (29-30) · Śloka 30

| ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಡ್ಜ್ವರದಾಹಕೃತ್||೨೯|| ಪೀತೋಷ್ಣಪೂತಿಪೂಯಸ್ರುದ್ದಿವಾ ಚಾತಿ ನಿಷಿಞ್ಚತಿ| |೩೦|

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ಘನಪಿಚ್ಛಿಲಸಂಸ್ರಾವಾ ಕಣ್ಡೂಲಾ ಕಠಿನಾ ಕಫಾತ್|೩೦| ನಿಶಿ ಚಾಭ್ಯಧಿಕಕ್ಲೇದಾ| |೩೧|

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ಘನಪಿಚ್ಛಿಲಸಂಸ್ರಾವಾ ಕಣ್ಡೂಲಾ ಕಠಿನಾ ಕಫಾತ್||೩೦|| ನಿಶಿ ಚಾಭ್ಯಧಿಕಕ್ಲೇದಾ| |೩೧|

Adhikarana 5 shalyajAyAH nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

ಅನ್ತಃಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಮನಾಹೃತಂ ತು ಕರೋತಿ ನಾಡೀಂ ವಹತೇ ಚ ಸಾಽಸ್ಯ| ಫೇನಾನುವಿದ್ಧಂ ತನುಮಲ್ಪಮುಷ್ಣಂ ಸಾಸ್ರಂ ಚ ಪೂಯಂ ಸರುಜಂ ಚ ನಿತ್ಯಮ್||೩೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿ- ತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||