29. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīvijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

க்ரந்த்யாதிவிஜ்ஞாநமுச்யதே-

Adhikarana granthyarbushlIdApacInADIvij~jAnIyAdhyAyaH grantheH samprAptirniruktishca (2-1) · Śloka 1

அதாதோ க்ரத்யர்புதஶ்லீபதாபசீநாடீவிஜ்ஞாநீயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ) கபப்ரதாநாஃ குர்வந்தி மேதோமாஂஸாஸ்ரகா மலாஃ| வத்தோந்நதஂ யஂ ஶ்வயதுஂ ஸ க்ரந்திர்க்ரதநாத்ஸ்மதஃ||௧||

ஸஂ-மேதோமாஂஸரக்தஸ்திதாஃ கபப்ரதாநா தோஷா வத்தோந்நதஂ யஂ ஶ்வயதுஂ, குர்வந்தி, ஸ க்ரதநாத் க்ரந்திஃ ஸ்மதஃ|

Adhikarana grantheH navavidhatvam (2) · Śloka 2

தோஷாஸ்ரமாஂஸமேதோஸ்திஸிராவ்ரணபவா நவ| தே|௨|

ஸஂ-தே ச-க்ரந்தயோ, தோஷாத்யாத்மகத்வாத் நவஸங்க்யாஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana 1 vAtajasya grantherlakShaNam (2-3) · Śloka 3

| தத்ர வாதாதாயாமதோதம்பேதாந்விதோऽஸிதஃ||௨|| ஸ்தாநாத்ஸ்தாநாந்தரகதிரகஸ்மாத்தாநிவத்திமாந்| மதுர்பஸ்திரிவாநத்தோ விபிந்நோऽச்சஂ ஸ்ரவத்யஸக்||௩||

ஸஂ-தேஷு மத்யே வாதாதாயாமாதிகுணஃ ஶ்வயதுஃ ஸ்யாத்| ஸ ச விபிந்நோ லோஹிதமச்சஂ ஸ்ரவதி|

Adhikarana 2 pittajasya grantherlakShaNam (4) · Śloka 4

பித்தாத்ஸதாஹஃ பீதாபோ ரக்தோ வா, பச்யதே த்ருதம்| பிந்நோऽஸ்ரமுஷ்ணஂ ஸ்ரவதி|௪|

ஸஂ-பித்தேந தாஹயுதஃ பீதச்சவிரதவா ரக்தஃ| ஶோபஃ ஶீக்ரஂ பச்யதே| பிந்நஃ ஸ உஷ்ணமஸக் ஸ்ரவதி|

Adhikarana 3 kaPajasya grantherlakShaNam (4-5) · Śloka 5

| ஶ்லேஷ்மணா நீருஜோ கநஃ||௪|| ஶீதஃ ஸவர்ணஃ கண்டூமாந், பக்வஃ பூயஂ ஸ்ரவேத்கநம்| |௫|

ஸஂ-கபேந நீருஜோ கநஃ ஶோபஃ ஶீதஸ்பர்ஶஃ ஶரீரஸமாநவர்ணஃ கண்டூயுதஶ்ச ஸ்யாத்| ஸ பக்வஃ பூயஂ கநஂ ஸ்ரவேத்|

Adhikarana 4 raktajasya grantherlakShaNam (5-6) · Śloka 6

| தோஷைர்துஷ்டேऽஸஜி க்ரந்திர்பவேந்மூர்ச்சத்ஸு ஜந்துஷு||௫|| ஸிராமாஂஸஂ ச ஸஂஶ்ரித்ய ஸஸ்வாபஃ பித்தலக்ஷணஃ| |௬|

ஸஂ-தோஷைர்துஷ்டே லோஹிதே ஸதி க்ரந்திர்பவேத்| ஜந்துஷு-கமிஷு, வத்திஂ கச்சத்ஸு ஸிராமாஂஸஂ ச ஸஂஶ்ரித்ய ஸ்வாபாந்விதஃ ஶோபஃ பித்தஸமாநலக்ஷணஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana 5 mAMsajasya grantherlakShaNam (6-7) · Śloka 7

| மாஂஸலைர்தூஷிதஂ மாஂஸமாஹாரைர்க்ரந்திமாவஹேத்||௬|| ஸ்நிக்தஂ மஹாந்தஂ கடிநஂ ஸிராநத்தஂ கபாகதிம்| |௭|

ஸஂ-மாஂஸலைராஹாரைர்மாஂஸஂ தூஷிதஂ க்ரந்தி ஸ்நிக்தாதிகுணயுக்தஂ கபாகாரஂ கரோதி|

Adhikarana 6 modojasya grantherlakShaNam (7-9) · Śloka 9

| ப்ரவத்தஂ மேதுரைர்மேதோ நீதஂ மாஂஸேऽதவா த்வசி||௭|| வாயுநா குருதே க்ரந்தி பஶஂ ஸ்நிக்தஂ மதுஂ சலம்| ஶ்லேஷமதுல்யாகதிஂ தேஹக்ஷயவத்திக்ஷயோதயம்||௮|| ஸ விபிந்நோ கநஂ மேதஸ்தாம்ராஸிதஸிதஂ ஸ்ரவேத்| |௯|

ஸஂ-மேதுரைர்போஜநைர்மேதஃ ப்ரவத்தஂ வாயுநா மாஂஸே நீதமதவா த்வசி நீதஂ மேதோக்ரந்திஂ பஶஂ ஸ்நிக்தாதிகுணஂ ஶ்லேஷ்மஸமாநாகாரஂ ததா ஶரீரக்ஷயவத்திப்யாஂ க்ஷயோதயௌ யஸ்ய தஂ தாதஶஂ கரோதி| ஸ ச க்ரந்திபிந்நஃ ஸந் கநஂ தாம்ரமஸிதஂ ஸிதஂ ச மேதஃ ஸ்ரவதி|

Adhikarana 7 asthijasya grantherlakShaNam (9-10) · Śloka 10

| அஸ்திபாங்காபிகாதாப்யாமுந்நதாவநதஂ து யத்||௯|| ஸோऽஸ்திக்ரந்திஃ| |௧௦|

ஸஂ-அஸ்திபாங்கேநாபிகாதேந வாऽஸ்த்ந்யுந்நதமவநதஂ வா யத் ஸ்யாத், ஸோऽஸ்திக்ரந்திஃ |

Adhikarana 8 sirAjasya grantherlakShaNam (10-11) · Śloka 11

பதாதேஸ்து ஸஹஸாऽம்போவகாஹநாத்| வ்யாயாமாத்வா ப்ரதாந்தஸ்ய ஸிராஜாலஂ ஸஶோணிதம்||௧௦|| வாயுஃ ஸம்பீட்ய ஸங்கோச்ய வக்ரீகத்ய விஶோஷ்ய ச| நிஃஷ்புரஂ நீருஜஂ க்ரந்திஂ குருதே ஸ ஸிராஹ்வயஃ||௧௧||

ஸஂ-பதாதேஃ ஸஹஸைவ ஜலாவகாஹாத் வ்யாயாமாத்வா ப்ரதாந்தஸ்யக்லாநஸ்ய, பவநஃ க்ருத்தஃ ஸரக்தஂ ஸிராஜாலஂ ஸம்பீட்ய ததா ஸங்கோச்ய வக்ரீகத்ய விஶோஷ்ய ச நிஃஷ்புரஂ நீருஜஂ க்ரந்திஂ குருதே ஸ ஸிராஸஂஜ்ஞஃ| நிஃஷ்புரமிதி "ஸ்புரதிஸ்புலத்யோஃ" இத்யாதிநா ஷத்வம்|

Adhikarana 9 vraNajasya grantherlakShaNam (12-13) · Śloka 13

அருடே ரூடமாத்ரே வா வ்ரணே ஸர்வரஸாஶிநஃ| ஸார்த்ரே வா பந்தரஹிதே காத்ரேऽஶ்மாபிஹதேऽதவா||௧௨|| வாதோऽஸ்ரமஸ்ருதஂ துஷ்டஂ ஸஂஶோஷ்ய க்ரதிதஂ வ்ரணம்| குர்யாத்ஸதாஹஃ கண்டூமாந் வ்ரணக்ரந்திரயஂ ஸ்மதஃ||௧௩||

ஸஂ-அருடே வ்ரணே ததா ரூடமாத்ரே-ஸத்யோரூடே வ்ரணே, ஸர்வரஸாஶிநோ நரஸ்யாதவா ஸார்த்ரே வ்ரணே பந்தரஹிதே ஶரீரேऽஶ்மாபிஹதே வா வாதோ ரக்தமஸ்ருதஂ துஷ்டஂ ஸஂஶோஷ்ய க்ரதிதஂ வ்ரணஂ குர்யாத்| தாஹாதியுத ஏஷ வ்ரணக்ரந்திஃ ஸ்மதோ முநிபிஃ|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 14

ஸாத்யா தோஷாஸ்ரமேதோஜாஃ, ந து ஸ்தூலகராஶ்சலாஃ| மர்மகண்டோதரஸ்தாஶ்ச|௧௪|

ஸஂ-தோஷாஸ்ரமேதோஜா க்ரந்தயஃ ஸாத்யாஃ| ந புநஃ ஸ்தூலாஃ கராஶ்சலாஸ்ததா மர்மஸ்தாஃ கண்டஸ்தா உதரஸ்தாஶ்ச க்ரந்தயஃ ஸாத்யாஃ |

Adhikarana arbudasya granthito mahatvam,arbuda ShaDUvidhatvam,arbudaM prAyo na pacyate, (14-15) · Śloka 15

| மஹத்து க்ரந்திதோऽர்புதம்||௧௪|| தல்லக்ஷணஂ ச மேதோந்தைஃ ஷோடா தோஷாதிபிஸ்து தத்| ப்ராயோ மேதஃ கபாட்யத்வாஸ்திரத்வாச்ச ந பச்யதே||௧௫||

ஸஂ-க்ரந்தேர்யந்மஹத் ததர்புதம்| தஸ்ய சார்புதஸ்ய லக்ஷணஂ ஷட் ப்ரகாரம்| கதம் ? தோஷைஸ்த்ரீணி, ரக்தமாஂஸமேதோபிஸ்த்ரீணீதி| தச்ச-அர்புதஂ, மேதஃகபபாஹுல்யாத் ஸ்திரத்வாச்ச ப்ராயஃ பசநஂ ந யாதி|

Adhikarana 1/2/3/4/5/ vAtajapittajakaPajamAMsajamedojAnAmrbudAnAM lakShaNaM tattadranthilakShaNa tulyaMj~jeyam,6 shoNitArbudasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

ஸிராஸ்தஂ ஶோணிதஂ தோஷஃ ஸங்கோச்யாந்தஃ ப்ரபீட்ய ச| பாசயேத ததாநத்தஂ ஸாஸ்ராவஂ மாஂஸபிண்டிதம்||௧௬|| மாஂஸாங்குரைஶ்சிதஂ யாதி வத்தி சாஶு ஸ்ரவேத்ததஃ| அஜஸ்ரஂ துஷ்டருதிரஂ பூரி தச்சோணிதார்புதம்||௧௭||

ஸஂ-ஸிராஸ்திதஂ ரக்தஂ தோஷோ-வாதாத்யந்யதமஃ, ஸங்கோச்யாந்தஃ அப்யந்தரே, ச ப்ரபீட்ய பாசயேத்| தத்பக்வஂ ச ஸதாநத்தஂ ஸாஸ்ராவஂ மாஂஸபிண்டிதஂ மாஂஸாங்குரைஶ்சிதஂ வத்திஂ கச்சதி| வத்தஂ ச ஸதாஶு ஸததஂ துஷ்டஂ ருதிரஂ ப்ரபூதஂ ஸ்ரவதி| தத்-ஏவஂவிதஂ, ஶோணிதார்புதஂ கத்யதே| மாஂஸார்புதமேதோர்புதயோஶ்ச லக்ஷணஂ தத்க்ரந்திலக்ஷணேநைவோக்தப்ராயத்வாந்நேஹோக்தம்|

Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyatvam (18) · Śloka 18

தேஷ்வஸங்மாஂஸஜே வர்ஜ்யே, சத்வார்யந்யாநி ஸாதயேத்| |௧௮|

ஸஂ-தேஷு-ஷட்ஸ்வர்புதேஷு மத்யே,ஶோணிதமாஂஸஜே த்வே அர்புதே நோபக்ரமேத்| அபராணி சத்வாரி ஸாதயேத்|

Adhikarana shlIpadasya samprAtpitlakShaNaM ca (18-19) · Śloka 19

| ப்ரஸ்திதா வங்க்ஷணோஓர்வாதிமதஃகாயஂ கபோல்பணாஃ||௧௮|| தோஷா மாஂஸாஸ்ரகாஃ பாதௌ காலேநாஶ்ரித்ய குர்வதே| ஶநைஃஶநைர்கநஂ ஶோபஂ ஶ்லீபதஂ தத்ப்ரசக்ஷதே||௧௯||

ஸஂ-அதஃகாயஂ வங்க்ஷணோருப்ரபதி தோஷா கதாஃ கபோல்பணா மாஂஸலோஹிதகாஃ காலேந பாதௌ ஸமாஶ்ரித்ய நிபிடஂ ஶ்வயதுஂ ஶநைஃஶநைர்விதததி| ததேதத்ச்லீபதஂ ப்ரசக்ஷதே |

Adhikarana vAtajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

பரிபோடயுதஂ கஷ்ணமநிமித்தருஜஂ கரம்| ரூக்ஷஂ ச வாதாத்|௨௦|

ஸஂ-ஶ்லீபதஂ வாதாத் பரிபோடேந யுக்தஂ கஷ்ணவர்ணமஹேதுபீடஂ கரஂ ரூக்ஷஂ ச ஸ்யாத்|

Adhikarana pittajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

| பித்தாத்து பீதஂ தாஹஜ்வராந்விதம்||௨௦||

ஸஂ-பித்தாத் பீதஂ தாஹஜ்வரயுதஂ ச ஸ்யாத்|

Adhikarana kaPajasya shlIpadasya lakShaNam (21) · Śloka 21

| கபாத்குரு ஸ்நிக்தமருக் சிதஂ மாஂஸாங்குரைர்பஹத்|௨௧|

ஸஂ-கபேந குரு ஸ்நிக்தஂ ருஜாரஹிதஂ மாஂஸாங்குரைஶ்சிதஂ மஹச்ச ஸ்யாத்|

Adhikarana shlIpadasya sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

| தத்த்யஜேத்வத்ஸராதீதஂ ஸுமஹத் ஸுபரிஸ்ருதி||௨௧||

ஸஂ-தத்-ஶ்லீபதஂ, வர்ஷாதிக்ராந்தஂ ஸுமஹத் ஸுபரிஸ்ராவஂ ச த்யஜேத்|

Adhikarana pANyAdiShvapi shlIpadamityeke (22) · Śloka 22

பாணிநாஸௌஷ்டகர்ணேஷு வதந்த்யேகே து பாதவத்| ஶ்லீபதஂ ஜாயதே தச்ச தேஶேऽநூபே பஶஂ பஶம்||௨௨||

ஸஂ-பாண்யாதிஷ்வபி பாதவச்ச்லீபதஂ ஜாயத இத்யேகே வதந்தி| தச்சாநூபதேஶேऽதிஶயேந ரோகஸ்வபாவாஜ்ஜாயதே|

Adhikarana gaNDamAlAyAH samprAtpirlakShaNaM ca (23-25) · Śloka 25

மேதஸ்தாஃ கண்டமந்யாக்ஷகக்ஷாவங்க்ஷணகா மலாஃ| ஸவர்ணாந் கடிநாந் ஸ்நிக்தாந் வார்தாகாமலகாகதீந்||௨௩|| அவகாடாந் பஹூந் கண்டாஂஶ்சிரபாகாஂஶ்ச குர்வதே| பச்யந்தேऽல்பருஜஸ்தேऽந்யே ஸ்ரவந்த்யந்யேऽதிகண்டுராஃ||௨௪|| நஶ்யந்த்யந்யே பவந்த்யந்யே தீர்ககாலாநுபந்திநஃ| கண்டமாலாऽபசீ சேயஂ தூர்வேவ க்ஷயவத்திபாக்|௨௫|

ஸஂ-மேதஸ்தாஃ கண்டாதிகா தோஷாஃ ஸவர்ணாந் கடிநாந் ஸ்நிக்தாந் வார்தாகாமலகாகாராநவகாடாந் பஹூந் கண்டாஂஶ்சிரபாகாஂஶ்ச குர்வதே| தே ச-கண்டாஃ ஸ்தோகபீடாஃ பச்யந்தே| அந்யே ச ஸ்ரவந்தி| அபரே சாதிகண்டுராஃ, கண்டுஂ ராந்தி ததத இதி கண்டுராஃ| நஶ்யந்த்யந்யே| அந்யே ஜாயந்தே தீர்ககாலாநுபந்திநஃ| இயஂ-ஈதஶீ, கண்டமாலா அபசீ சோச்யதே| தூர்வேவ க்ஷயவத்திபாக்|

Adhikarana gaNDA asAdhyalakShaNam (25) · Śloka 25

தாஂ த்யஜேத்ஸஜ்வரச்சர்திபார்ஶ்வருக்காஸபீநஸாம்| ||௨௫||

ஸஂ-தாஂ-கண்டமாலாஂ, ஜ்வராதியுதாஂ த்யஜேத்| அத நாடீவிஜ்ஞாநமாஹ--

Adhikarana nADyAH samprAtpirlakShaNaM ca (26-28) · Śloka 28

| அபேதாத்பக்வஶோபஸ்ய வ்ரணே சாபத்யஸேவிநஃ||௨௬|| அநுப்ரவிஶ்ய மாஂஸாதீந் தூரஂ பூயோऽபிதாவதி| கதிஃ ஸா தூரகமநாந்நாடீ நாடீவ ஸஂஸ்ருதேஃ||௨௭|| நாட்யேகாऽநஜுரந்யேஷாஂ ஸைவாநேககதிர்கதிஃ| |௨௮|

ஶாம்-பக்வஶோபஸ்யாபேதநாதபத்யஸேவிநஶ்ச புஂஸோ வ்ரணே பூயோ மாஂஸாதீநநுப்ரவிஶ்ய தூரஂ வ்ரஜதி| ஸா தூரகமநாத் கதிரித்யுச்யதே| நாடீவ ஸஂஸ்ருதேர்நாடீத்யுச்யதே| அந்யேஷாஂ து தந்த்ரகதாஂ மத ஏகா நாட்யநஜுஃ-வக்ரா, நாடீத்யுச்யதே| ஸைவ நாட்யநேககதிர்கதிரித்யுச்யத இதி |

Adhikarana nADcA pa~jcavidhatvam (28) · Śloka 28

| ஸா தோஷைஃ பதகேகஸ்தைஃ ஶல்யஹேதுஶ்ச பஞ்சமீ||௨௮||

ஸஂ-ஸா-நாடீ, பதக்தோஷைஸ்த்ரிஸங்க்யா, ஸந்நிபாதேந சதுர்தீ, பஞ்சமீ ஶல்யஹேதுஃ |

Adhikarana 1 vAtajAyA nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

வாதாத் ஸருக்ஸூக்ஷ்மமூகீ விவர்ணா பேநிலோத்வமா| ஸ்ரவத்யப்யதிகஂ ராத்ரௌ|௨௯|

ஸஂ-வாதாத் ஸருஜாதிகுணா|

Adhikarana 2 pittajAyAH nADyAH lakShaNam (29-30) · Śloka 30

| பித்தாத்தட்ஜ்வரதாஹகத்||௨௯|| பீதோஷ்ணபூதிபூயஸ்ருத்திவா சாதி நிஷிஞ்சதி| |௩௦|

ஸஂ-பித்தாத்தடாதிகத்| பீதோஷ்ணபூதிபூயஸ்ராவீ| திவஸே சாதிஶயேந ஸ்ரவதி |

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| கநபிச்சிலஸஂஸ்ராவா கண்டூலா கடிநா கபாத்|௩௦| நிஶி சாப்யதிகக்லேதா| |௩௧|

ஸஂ-கபாத் கநபிச்சிலஸ்ராவா கண்டூமதீ கடிநா நிஶிசாப்யதிக்லேதா ஸ்யாத்|

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| கநபிச்சிலஸஂஸ்ராவா கண்டூலா கடிநா கபாத்||௩௦|| நிஶி சாப்யதிகக்லேதா| |௩௧|

ஸஂ-கபாத் கநபிச்சிலஸ்ராவா கண்டூமதீ கடிநா நிஶிசாப்யதிக்லேதா ஸ்யாத்|

Adhikarana 5 shalyajAyAH nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

அந்தஃஸ்திதஂ ஶல்யமநாஹதஂ து கரோதி நாடீஂ வஹதே ச ஸாऽஸ்ய| பேநாநுவித்தஂ தநுமல்பமுஷ்ணஂ ஸாஸ்ரஂ ச பூயஂ ஸருஜஂ ச நித்யம்||௩௧|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசி- தாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே க்ரந்த்யர்புதஶ்லீபதாபசீநாடீவிஜ்ஞாநீயஂ நாமைகோநத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௯||

ஸஂ-அந்தரே ஸ்திதஂ ஶல்யமநாகஷ்டஂ ஸந்நாடீஂ கரோதி| அஸ்ய ச-ஶல்யவதஃ புஂஸஃ, ஸா-நாடீ, பேநிலஂ தந்வாதிகுணஂ ச பூயஂ நித்யமேவ ஸருஜஂ வஹத இதி| உபஜாதிவத்தம்| இதி ஶ்ரீம்றகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்ட உத்தரஸ்தாநே க்ரந்த்ய ர்புதஶ்லீபதாபசீநாடீவிஜ்ஞாநீயஂ நாம ஏகோநத்ரிஂ- ஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௯||