Adhikarana karogapratiShedhAdhyAyaH||18|| vAtaje karNashUle vAtaghnasAdhitaM ghRutam vAtaje karNashUle ashvatthAdipatrarasaiH karNapUraNam (2-3) · Śloka 3
athātaḥ karṇarōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ|
iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ|
(gadyasūtrē||2||
) karṇaśūlē pavanajē pibēdrātrau rasāśitaḥ|
vātaghnasādhitaṁ sarpiḥ, karṇaṁ svinnaṁ ca pūrayēt||1||
patrāṇāṁ pr̥thagaśvatthabilvārkairaṇḍajanmanām|
tailasindhūtthadigdhānāṁ svinnānāṁ puṭapākataḥ||2||
rasaiḥ kavōṣṇaistadvacca mūlakasyāralōrapi|
|3|
View original
अथातः कर्णरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) कर्णशूले पवनजे पिबेद्रात्रौ रसाशितः|
वातघ्नसाधितं सर्पिः, कर्णं स्विन्नं च पूरयेत्||१||
पत्राणां पृथगश्वत्थबिल्वार्कैरण्डजन्मनाम्|
तैलसिन्धूत्थदिग्धानां स्विन्नानां पुटपाकतः||२||
रसैः कवोष्णैस्तद्वच्च मूलकस्यारलोरपि|
|३|
Adhikarana vAtaje karNashUle vAtaharAdisAdhito mahAsnehaH (3-4) · Śloka 4
|
gaṇē vātaharē'mlēṣu mūtrēṣu ca vipācitaḥ||3||
mahāsnēhō drutaṁ hanti sutīvrāmapi vēdanām|
|4|
View original
|
गणे वातहरेऽम्लेषु मूत्रेषु च विपाचितः||३||
महास्नेहो द्रुतं हन्ति सुतीव्रामपि वेदनाम्|
|४|
Adhikarana vAtaje karNashUle mahatpa~jcamUlAdijaH snehaH (4-5) · Śloka 5
|
mahataḥ pañcamūlasya kāṣṭhātkṣaumēṇa vēṣṭitāt||4||
tailasiktātpradīptāgrāt snēhaḥ sadyō rujāpahaḥ|
yōjyaścaivaṁ bhadrakāṣṭhātkuṣṭhātkāṣṭhācca sāralāt||5||
View original
|
महतः पञ्चमूलस्य काष्ठात्क्षौमेण वेष्टितात्||४||
तैलसिक्तात्प्रदीप्ताग्रात् स्नेहः सद्यो रुजापहः|
योज्यश्चैवं भद्रकाष्ठात्कुष्ठात्काष्ठाच्च सारलात्||५||
Adhikarana vAtaje karNashUle vAtavyAdhipratishyAyacikitsA vAtaje karNashUle shiraHsnAnAdivarjanam (6) · Śloka 6
vātavyādhipratiśyāyavihitaṁ hitamatra ca|
varjayēcchirasā snānaṁ śītāmbhaḥpānamahnyapi||6||
View original
वातव्याधिप्रतिश्यायविहितं हितमत्र च|
वर्जयेच्छिरसा स्नानं शीताम्भःपानमह्न्यपि||६||
Adhikarana pittaje karNashUle virekaH pittaje karNashUle drAkShAdisiddhaM stanyaM karNapUraNam (7) · Śloka 7
pittaśūlē sitāyuktaghr̥tasnigdhaṁ virēcayēt|
drākṣāyaṣṭiśr̥taṁ stanyaṁ śasyatē karṇapūraṇam||7||
View original
पित्तशूले सितायुक्तघृतस्निग्धं विरेचयेत्|
द्राक्षायष्टिशृतं स्तन्यं शस्यते कर्णपूरणम्||७||
Adhikarana pittaje karNashUle yaShTyAditailena nasyapUraNAbhya~jjanAni pittaje karNashUle kShaudreNa nasyAdIni (8-10) · Śloka 10
yaṣṭyanantāhimōśīrakākōlīrōdhrajīvakaiḥ|
mr̥ṇālabisamañjiṣṭhāsārivābhiśca sādhayēt||8||
yaṣṭīmadhurasaprasthakṣīradviprasthasaṁyutam|
tailasya kuḍavaṁ nasyapūraṇābhyañjanairidam||9||
nihanti śūladāhōṣāḥ kēvalaṁ kṣaudramēva vā|
|10|
View original
यष्ट्यनन्ताहिमोशीरकाकोलीरोध्रजीवकैः|
मृणालबिसमञ्जिष्ठासारिवाभिश्च साधयेत्||८||
यष्टीमधुरसप्रस्थक्षीरद्विप्रस्थसंयुतम्|
तैलस्य कुडवं नस्यपूरणाभ्यञ्जनैरिदम्||९||
निहन्ति शूलदाहोषाः केवलं क्षौद्रमेव वा|
|१०|
Adhikarana pittaje karNashUle yaShTyAdinA lepaH (10) · Śloka 10
|
yaṣṭyādibhiśca saghr̥taiḥ karṇau dihyātsamantataḥ||10||
View original
|
यष्ट्यादिभिश्च सघृतैः कर्णौ दिह्यात्समन्ततः||१०||
Adhikarana kaphaje karNashUle vamanam kaphaje karNashUle kaphApahAH dhUmanasya gaNDUShasvedAH (11) · Śloka 11
vāmayēt pippalīsiddhasarpiḥsnigdhaṁ kaphōdbhavē|
dhūmanāvanagaṇḍūṣasvēdān kuryātkaphāpahān||11||
View original
वामयेत् पिप्पलीसिद्धसर्पिःस्निग्धं कफोद्भवे|
धूमनावनगण्डूषस्वेदान् कुर्यात्कफापहान्||११||
Adhikarana kaphaje karNashUle lashunAdisvarasena karNapUraNam (12) · Śloka 12
laśunārdrakaśigrūṇāṁ muruṅgyā mūlakasya ca|
kadalyāḥ svarasaḥ śrēṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇē||12||
View original
लशुनार्द्रकशिग्रूणां मुरुङ्ग्या मूलकस्य च|
कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे||१२||
Adhikarana kaphaje karNashUle arkA~gkurapuTapAkarasena karNapUraNam kaphaje karNashUle bIjapUrAdisvarasena karNapUraNam (13-14) · Śloka 14
arkāṅkurānamlapiṣṭāṁstailāktāṁllavaṇānvitān|
sannidhāya snuhīkāṇḍē kōritē tacchadāvr̥tān||13||
svēdayētpuṭapākēna sa rasaḥ śūlajitparam|
|14|
View original
अर्काङ्कुरानम्लपिष्टांस्तैलाक्तांल्लवणान्वितान्|
सन्निधाय स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृतान्||१३||
स्वेदयेत्पुटपाकेन स रसः शूलजित्परम्|
|१४|
Adhikarana kaphaje karNashUle anu samudraphenenAvacUrNanam (14-15) · Śloka 15
|
rasēna bījapūrasya kapitthasya ca pūrayēt||14||
suktēna pūrayitvā vā phēnēnānvavacūrṇayēt|
|15|
View original
|
रसेन बीजपूरस्य कपित्थस्य च पूरयेत्||१४||
सुक्तेन पूरयित्वा वा फेनेनान्ववचूर्णयेत्|
|१५|
Adhikarana kaphaje karNashUle ajAdimUtrasiddhatailena karNapUraNam kaphaje karNashUle hiMgvAdisiddhasArShapatailena karNapUraNam (15-16) · Śloka 16
|
ajāvimūtravaṁśatvak''siddhaṁ tailaṁ ca pūraṇam||15||
siddhaṁ vā sārṣapaṁ tailaṁ hiṅgutumburunāgaraiḥ|
|16|
View original
|
अजाविमूत्रवंशत्वक्ऽऽसिद्धं तैलं च पूरणम्||१५||
सिद्धं वा सार्षपं तैलं हिङ्गुतुम्बुरुनागरैः|
|१६|
Adhikarana raktaje karNashUle pittajavaccikitsA raktaje karNashUle shirAmokShaNam (16) · Śloka 16
|
raktajē pittavatkāryaṁ sirāṁ cāśu vimōkṣayēt||16||
View original
|
रक्तजे पित्तवत्कार्यं सिरां चाशु विमोक्षयेत्||१६||
Adhikarana pakve pUyavahe karNe (sannipAtaje) yathAsvaM dhUmagaNDUShanAvanaM nADIvidhAnaM duShTavraNaharaM ca (17) · Śloka 17
pakvē pūyavahē karṇē dhūmagaṇḍūṣanāvanam|
yuñjyānnāḍīvidhānaṁ ca duṣṭavraṇaharaṁ ca yat||17||
View original
पक्वे पूयवहे कर्णे धूमगण्डूषनावनम्|
युञ्ज्यान्नाडीविधानं च दुष्टव्रणहरं च यत्||१७||
Adhikarana pakve pUyavahe karNe srotasi digdhe dhAvanadhUpanapUraNam pakve pUyavahe karNe srotasi surasAdyAktApicuvartiH pakve pUyavahe karNe srotasi taccUrNairavacUrNanam (18-19) · Śloka 19
srōtaḥ pramujya digdhaṁ tu dvau kālau picuvartibhiḥ|
purēṇa dhūpayitvā tu mākṣikēṇa prapūrayēt||18||
surasādigaṇakvāthaphāṇitāktāṁ ca yōjayēt|
picuvartiṁ susūkṣmaiśca taccūrṇairavacūrṇayēt||19||
View original
स्रोतः प्रमुज्य दिग्धं तु द्वौ कालौ पिचुवर्तिभिः|
पुरेण धूपयित्वा तु माक्षिकेण प्रपूरयेत्||१८||
सुरसादिगणक्वाथफाणिताक्तां च योजयेत्|
पिचुवर्तिं सुसूक्ष्मैश्च तच्चूर्णैरवचूर्णयेत्||१९||
Adhikarana pakve pUyavahe karNe eSha shUlAdinivartako vidhiH pakve pUyavahe karNe AsrAve priya~ggvAditailena pUraNam (20-21) · Śloka 21
śūlaklēdagurutvānāṁ vidhirēṣa nivartakaḥ|
priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇibhiḥ||20||
mañjiṣṭhālōdhralākṣābhiḥ kapitthasya rasēna ca|
pacēttailaṁ tadāsrāvaṁ nigr̥hṇātyāśu pūraṇāt||21||
View original
शूलक्लेदगुरुत्वानां विधिरेष निवर्तकः|
प्रियङ्गुमधुकाम्बष्ठाधातक्युत्पलपर्णिभिः||२०||
मञ्जिष्ठालोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्य रसेन च|
पचेत्तैलं तदास्रावं निगृह्णात्याशु पूरणात्||२१||
Adhikarana karNanAdabAdhiryayorvAtashUloktamauShadham karNanAdabAdhiryayoH shleShmAnubandhe vamanAdinA prAk shleShmajayaH (22) · Śloka 22
nādabādhiryayōḥ kuryād vātaśūlōktamauṣadham|
ślēṣmānubandhē ślēṣmāṇaṁ prāgjayēdvamanādibhiḥ||22||
View original
नादबाधिर्ययोः कुर्याद् वातशूलोक्तमौषधम्|
श्लेष्मानुबन्धे श्लेष्माणं प्राग्जयेद्वमनादिभिः||२२||
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH eraNDAditailena nAvanAbhya~ggapUraNAni (23-24) · Śloka 24
ēraṇḍaśigruvaruṇamūlakātpatrajē rasē|
caturguṇē pacēttailaṁ kṣīrē cāṣṭaguṇōnmitē||23||
yaṣṭyāhvākṣīrakākōlīkalkayuktaṁ nihanti tat|
nādabādhiryaśūlāni nāvanābhyaṅgapūraṇaiḥ||24||
View original
एरण्डशिग्रुवरुणमूलकात्पत्रजे रसे|
चतुर्गुणे पचेत्तैलं क्षीरे चाष्टगुणोन्मिते||२३||
यष्ट्याह्वाक्षीरकाकोलीकल्कयुक्तं निहन्ति तत्|
नादबाधिर्यशूलानि नावनाभ्यङ्गपूरणैः||२४||
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH prativiShAditailena pUraNam (25) · Śloka 25
pakvaṁ prativiṣāhiṅgumiśitvak''svarjikōṣaṇaiḥ|
sasuktaiḥ pūraṇāttailaṁ ruk''srāvāśrutinādanut||25||
View original
पक्वं प्रतिविषाहिङ्गुमिशित्वक्ऽऽस्वर्जिकोषणैः|
ससुक्तैः पूरणात्तैलं रुक्ऽऽस्रावाश्रुतिनादनुत्||२५||
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH sArShapatailena pUraNam (26) · Śloka 26
karṇanādē hitaṁ tailaṁ sarṣapōtthaṁ ca pūraṇē|
|26|
View original
कर्णनादे हितं तैलं सर्षपोत्थं च पूरणे|
|२६|
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH mukhadantAmaye ca kShAratailam (26-30) · Śloka 30
|
śuṣkamūlakakhaṇḍānāṁ kṣārō hiṅgu mahauṣadham||26||
śatapuṣpāvacākuṣṭhadāruśigrurasāñjanam|
sauvarcalayavakṣārasvarjikaudbhidasaindhavam||27||
bhūrjagranthibiḍaṁ mustā madhusuktaṁ caturguṇam|
mātuluṅgarasastadvat kadalīsvarasaśca taiḥ||28||
pakvaṁ tailaṁ jayatyāśu sukr̥cchrānapi pūraṇāt|
kaṇḍūṁ klēdaṁ ca bādhiryapūtikarṇatvaruk''kr̥mīn||29||
kṣāratailamidaṁ śrēṣṭhaṁ mukhadantāmayēṣu ca|
|30|
View original
|
शुष्कमूलकखण्डानां क्षारो हिङ्गु महौषधम्||२६||
शतपुष्पावचाकुष्ठदारुशिग्रुरसाञ्जनम्|
सौवर्चलयवक्षारस्वर्जिकौद्भिदसैन्धवम्||२७||
भूर्जग्रन्थिबिडं मुस्ता मधुसुक्तं चतुर्गुणम्|
मातुलुङ्गरसस्तद्वत् कदलीस्वरसश्च तैः||२८||
पक्वं तैलं जयत्याशु सुकृच्छ्रानपि पूरणात्|
कण्डूं क्लेदं च बाधिर्यपूतिकर्णत्वरुक्ऽऽकृमीन्||२९||
क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तामयेषु च|
|३०|
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH suptayoH karNayoH raktaharaNam (30) · Śloka 30
|
atha suptāviva syātāṁ karṇau raktaṁ harēttataḥ||30||
View original
|
अथ सुप्ताविव स्यातां कर्णौ रक्तं हरेत्ततः||३०||
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH sashophakledayorvamanam bAdhiryasya sAdhyAsAdhyatvam (31) · Śloka 31
saśōphaklēdayōrmandaśrutērvamanamācarēt|
bādhiryaṁ varjayēdbālavr̥ddhayōścirajaṁ ca yat||31||
View original
सशोफक्लेदयोर्मन्दश्रुतेर्वमनमाचरेत्|
बाधिर्यं वर्जयेद्बालवृद्धयोश्चिरजं च यत्||३१||
Adhikarana pratInAhe karNashodhanam pratInAhe tailena pUraNam pratInAhe mAtulu~ggarasAdinA pUraNam pratInAhe rUkShatve ghRutamaNDena pUraNam (32-33) · Śloka 33
pratīnāhē pariklēdya snēhasvēdairviśōdhayēt|
karṇaśōdhanakēnānu karṇaṁ tailasya pūrayēt||32||
sasuktasaindhavamadhōrmātuluṅgarasasya vā|
śōdhanādrūkṣatōtpattau ghr̥tamaṇḍasya pūraṇam||33||
View original
प्रतीनाहे परिक्लेद्य स्नेहस्वेदैर्विशोधयेत्|
कर्णशोधनकेनानु कर्णं तैलस्य पूरयेत्||३२||
ससुक्तसैन्धवमधोर्मातुलुङ्गरसस्य वा|
शोधनाद्रूक्षतोत्पत्तौ घृतमण्डस्य पूरणम्||३३||
Adhikarana pratInAhe malapUrNe~api karNe~ayaM kramaH kaNDUkarNe kaphaghnaM nasyAdi shophakarNe~api tadvat kaTUShNaishca lepaH (34) · Śloka 34
kramō'yaṁ malapūrṇē'pi karṇēkaṇḍvāṁ kaphāpaham|
nasyādi, tadvacchōphē'pi kaṭūṣṇaiścātra lēpanam||34||
View original
क्रमोऽयं मलपूर्णेऽपि कर्णेकण्ड्वां कफापहम्|
नस्यादि, तद्वच्छोफेऽपि कटूष्णैश्चात्र लेपनम्||३४||
Adhikarana pUtikRumikarNayoH karNasrAvoktaM karma kRumikarNe kaTutailena pUraNam (35) · Śloka 35
karṇasrāvōditaṁ kuryātpūtikr̥miṇakarṇayōḥ|
pūraṇaṁ kaṭutailēna viśēṣāt kr̥mikarṇakē||35||
View original
कर्णस्रावोदितं कुर्यात्पूतिकृमिणकर्णयोः|
पूरणं कटुतैलेन विशेषात् कृमिकर्णके||३५||
Adhikarana karNavidradhau vamipUrvA vidradhi kriyA kShatavidradhau pittajakarNashUloktaM karma arshorbudeShu nAsAvaccikitsA karNavidArikAyAM karNavidradhivat (36-37) · Śloka 37
vamipūrvā hitā karṇavidradhau vidradhikriyā|
pittōtthakarṇaśūlōktaṁ kartavyaṁ kṣatavidradhau||36||
arśōrbudēṣu nāsāvad āmā karṇavidārikā|
karṇavidradhivatsādhyā yathādōṣōdayēna ca||37||
View original
वमिपूर्वा हिता कर्णविद्रधौ विद्रधिक्रिया|
पित्तोत्थकर्णशूलोक्तं कर्तव्यं क्षतविद्रधौ||३६||
अर्शोर्बुदेषु नासावद् आमा कर्णविदारिका|
कर्णविद्रधिवत्साध्या यथादोषोदयेन च||३७||
Adhikarana pAlIshoShe vAtajakarNashUlavannasyAdi pAlIshoShe priyAlabIjAdibhiruddhartanam (38-39) · Śloka 39
pālīśōṣē'nilaśrōtraśūlavannasyalēpanam|
svēdaṁ ca kuryāt svinnāṁ ca pālīmudvartayēttilaiḥ||38||
priyālabījayaṣṭyāhvahayagandhāyavānvitaiḥ|
|39|
View original
पालीशोषेऽनिलश्रोत्रशूलवन्नस्यलेपनम्|
स्वेदं च कुर्यात् स्विन्नां च पालीमुद्वर्तयेत्तिलैः||३८||
प्रियालबीजयष्ट्याह्वहयगन्धायवान्वितैः|
|३९|
Adhikarana pAlIshoShe puShTikaraiH snehairnityamabhya~ggaH (39) · Śloka 39
|
tataḥ puṣṭikaraiḥ snēhairabhyaṅgaṁ nityamācarēt||39||
View original
|
ततः पुष्टिकरैः स्नेहैरभ्यङ्गं नित्यमाचरेत्||३९||
Adhikarana pAlIshoShe pAlIpuShTikaraM shatAvaryAditailam (40) · Śloka 40
śatāvarīvājigandhāpayasyairaṇḍajīvakaiḥ|
tailaṁ vipakvaṁ sakṣīraṁ pālīnāṁ puṣṭikr̥tparam||40||
View original
शतावरीवाजिगन्धापयस्यैरण्डजीवकैः|
तैलं विपक्वं सक्षीरं पालीनां पुष्टिकृत्परम्||४०||
Adhikarana pAlIshoShe pAlIpuShTikaraM jIvanIyAditailam (41) · Śloka 41
kalkēna jīvanīyēna tailaṁ payasi pācitam|
ānūpamāṁsakvāthē ca pālīpōṣaṇavardhanam||41||
View original
कल्केन जीवनीयेन तैलं पयसि पाचितम्|
आनूपमांसक्वाथे च पालीपोषणवर्धनम्||४१||
Adhikarana pAlIshoShe atisaMkShINAyAH pAlyAshchedanaM sheShAyAH sandhAnaM poShaNaM ca (42) · Śloka 42
pālīṁ chittvā'tisaṅkṣīṇāṁ śēṣāṁ sandhāya pōṣayēt|
|42|
View original
पालीं छित्त्वाऽतिसङ्क्षीणां शेषां सन्धाय पोषयेत्|
|४२|
Adhikarana tantrikAyAmapyevaM cikitsA paripoTe~apyayaM vidhiH utpAte jalaukohRutarakte shItalepaH (42-43) · Śloka 43
|
yāpyaivaṁ tantrikākhyā'pi paripōṭē'pyayaṁ vidhiḥ||42||
utpātē śītalairlēpō jalaukōhr̥taśōṇitē|
|43|
View original
|
याप्यैवं तन्त्रिकाख्याऽपि परिपोटेऽप्ययं विधिः||४२||
उत्पाते शीतलैर्लेपो जलौकोहृतशोणिते|
|४३|
Adhikarana utpAte jalaukohRutarakte jambvAditailenAbhya~jjanam utpAte jalaukohRutarakte visarpoktaghRutAni (43-44) · Śloka 44
|
jambvāmrapallavabalāyaṣṭīrōdhratilōtpalaiḥ||43||
sadhānyāmlaiḥ samañjiṣṭhaiḥ sakadambaiḥ sasārivaiḥ|
siddhamabhyañjanē tailaṁ visarpōktaghr̥tāni ca||44||
View original
|
जम्ब्वाम्रपल्लवबलायष्टीरोध्रतिलोत्पलैः||४३||
सधान्याम्लैः समञ्जिष्ठैः सकदम्बैः ससारिवैः|
सिद्धमभ्यञ्जने तैलं विसर्पोक्तघृतानि च||४४||
Adhikarana unmanthe tIkShNaM nAvanam (45-46) · Śloka 46
unmanthē'bhyañjanaṁ tailaṁ gōdhākarkavasānvitam|
tālapatryaśvagandhārkabākucīphalasaindhavaiḥ||45||
surasālāṅgalībhyāṁ ca siddhaṁ, tīkṣṇaṁ ca nāvanam|
|46|
View original
उन्मन्थेऽभ्यञ्जनं तैलं गोधाकर्कवसान्वितम्|
तालपत्र्यश्वगन्धार्कबाकुचीफलसैन्धवैः||४५||
सुरसालाङ्गलीभ्यां च सिद्धं, तीक्ष्णं च नावनम्|
|४६|
Adhikarana duHkhavardhane~ashmantakAdikvAthena sekaH duHkhavardhane madhukAdicUrNenAvacUrNanam duHkhavardhane lAkShAditailenAbhya~jjanam (46-48) · Śloka 48
|
durviddhē'śmantajambvāmrapatrakvāthēna sēcitām||46||
tailēna pālīṁ svabhyaktāṁ suślakṣṇairavacūrṇayēt|
cūrṇairmadhukamañjiṣṭhāprapuṇḍrāhvaniśōdbhavaiḥ||47||
lākṣāviḍaṅgasiddhaṁ ca tailamabhyañjanē hitam|
|48|
View original
|
दुर्विद्धेऽश्मन्तजम्ब्वाम्रपत्रक्वाथेन सेचिताम्||४६||
तैलेन पालीं स्वभ्यक्तां सुश्लक्ष्णैरवचूर्णयेत्|
चूर्णैर्मधुकमञ्जिष्ठाप्रपुण्ड्राह्वनिशोद्भवैः||४७||
लाक्षाविडङ्गसिद्धं च तैलमभ्यञ्जने हितम्|
|४८|
Adhikarana lehikAyAM gomayapiNDaiH svedaH lehikAyAM kauTajAdibhirAlepanam lehikAyAM kauTajAdisiddhakaTutailenAbhya~jjanam (48-50) · Śloka 50
|
svinnāṁ gōmayajaiḥ piṇḍairbahuśaḥ parilēhikām||48||
viḍaṅgasārairālimpēdurabhrīmūtrakalkitaiḥ|
kauṭajēṅgudakārañjabījaśamyākavalkalaiḥ||49||
athavā'bhyañjanaṁ tairvā kaṭutailaṁ vipācayēt|
sanimbapatramaricamadanairlēhikāvraṇē||50||
View original
|
स्विन्नां गोमयजैः पिण्डैर्बहुशः परिलेहिकाम्||४८||
विडङ्गसारैरालिम्पेदुरभ्रीमूत्रकल्कितैः|
कौटजेङ्गुदकारञ्जबीजशम्याकवल्कलैः||४९||
अथवाऽभ्यञ्जनं तैर्वा कटुतैलं विपाचयेत्|
सनिम्बपत्रमरिचमदनैर्लेहिकाव्रणे||५०||
Adhikarana chinne karNe bandhAdi (51) · Śloka 51
chinnaṁ tu karṇaṁ śuddhasya bandhamālōcya yaugikam|
śuddhāsraṁ lāgayēllagnē sadyaśchinnē viśōdhanam||51||
View original
छिन्नं तु कर्णं शुद्धस्य बन्धमालोच्य यौगिकम्|
शुद्धास्रं लागयेल्लग्ने सद्यश्छिन्ने विशोधनम्||५१||
Adhikarana karNasandhAnavidhiH (52-54) · Śloka 54
atha karṇarōgavidhānamāha atha grathitvā kēśāntaṁ kr̥tvā chēdanalēkhanam|
nivēśya sandhiṁ suṣamaṁ na nimnaṁ na samunnatam||52||
abhyajya madhusarpirbhyāṁ picuplōtāvaguṇṭhitam|
sūtrēṇāgāḍhaśithilaṁ baddhvā cūrṇairavākirēt||53||
śōṇitasthāpanairvraṇyamācāraṁ cādiśēttataḥ|
saptāhādāmatailāktaṁ śanairapanayēt picum||54||
View original
अथ कर्णरोगविधानमाह अथ ग्रथित्वा केशान्तं कृत्वा छेदनलेखनम्|
निवेश्य सन्धिं सुषमं न निम्नं न समुन्नतम्||५२||
अभ्यज्य मधुसर्पिर्भ्यां पिचुप्लोतावगुण्ठितम्|
सूत्रेणागाढशिथिलं बद्ध्वा चूर्णैरवाकिरेत्||५३||
शोणितस्थापनैर्व्रण्यमाचारं चादिशेत्ततः|
सप्ताहादामतैलाक्तं शनैरपनयेत् पिचुम्||५४||
Adhikarana surUDhAdeH karNasya vivardhanam (55) · Śloka 55
surūḍhaṁ jātarōmāṇaṁ śliṣṭasandhiṁ samaṁ sthiram|
suvarṣmāṇamarōgaṁ ca śanaiḥ karṇaṁ vivardhayēt||55||
View original
सुरूढं जातरोमाणं श्लिष्टसन्धिं समं स्थिरम्|
सुवर्ष्माणमरोगं च शनैः कर्णं विवर्धयेत्||५५||
Adhikarana karNavardhanaM jalashUkAdighRutam (56-59) · Śloka 59
varṣmarūpamucyatē(?) jalaśūkaḥ svayaṅguptā rajanyau br̥hatīphalam|
aśvagandhābalāhastipippalīgaurasarṣapāḥ||56||
mūlaṁ kōśātakāśvaghnarūpikāsaptaparṇajam|
chucchundarī kālamr̥tā gr̥haṁ madhukarīkr̥tam||57||
jatūkā jalajanmā ca tathā śabarakandakam|
ēbhiḥ kalkaiḥ kharaṁ pakvaṁ satailaṁ māhiṣaṁ ghr̥tam||58||
hastyaśvamūtrēṇa paramabhyaṅgātkarṇavardhanam|
|59|
View original
वर्ष्मरूपमुच्यते(?) जलशूकः स्वयङ्गुप्ता रजन्यौ बृहतीफलम्|
अश्वगन्धाबलाहस्तिपिप्पलीगौरसर्षपाः||५६||
मूलं कोशातकाश्वघ्नरूपिकासप्तपर्णजम्|
छुच्छुन्दरी कालमृता गृहं मधुकरीकृतम्||५७||
जतूका जलजन्मा च तथा शबरकन्दकम्|
एभिः कल्कैः खरं पक्वं सतैलं माहिषं घृतम्||५८||
हस्त्यश्वमूत्रेण परमभ्यङ्गात्कर्णवर्धनम्|
|५९|
Adhikarana nAsAsandhAnavidhiH (59-65) · Śloka 65
|
atha kuryādvayasthasya chinnāṁ śuddhasya nāsikām||59||
chindyānnāsāsamaṁ patraṁ tattulyaṁ ca kapōlataḥ|
tvaṅmāṁsaṁ nāsikāsannē rakṣaṁstattanutāṁ nayēt||60||
sīvyēd gaṇḍaṁ tataḥ sūcyā sēvinyā picuyuktayā|
nāsācchēdē'tha likhitē parīvartyōpari tvacam||61||
kapōlavadhraṁ sandadhyātsīvyēnnāsāṁ ca yatnataḥ|
nāḍībhyāmutkṣipēdantaḥ sukhōcchvāsapravr̥ttayē||62||
āmatailēna siktvāν pattaṅgamadhukāñjanaiḥ|
śōṇitasthāpanaiścānyaiḥ suślakṣṇairavacūrṇayēt||63||
tatō madhughr̥tābhyaktaṁ badhvā''cārikamādiśēt|
jñātvā'vasthāntaraṁ kuryāt sadyōvraṇavidhiṁ tataḥ||64||
chindyādrūḍhē'dhikaṁ māṁsaṁ nāsōpāntācca carma tat|
sīvyēttataśca suślakṣṇaṁ hīnaṁ saṁvardhayētpunaḥ||65||
View original
|
अथ कुर्याद्वयस्थस्य छिन्नां शुद्धस्य नासिकाम्||५९||
छिन्द्यान्नासासमं पत्रं तत्तुल्यं च कपोलतः|
त्वङ्मांसं नासिकासन्ने रक्षंस्तत्तनुतां नयेत्||६०||
सीव्येद् गण्डं ततः सूच्या सेविन्या पिचुयुक्तया|
नासाच्छेदेऽथ लिखिते परीवर्त्योपरि त्वचम्||६१||
कपोलवध्रं सन्दध्यात्सीव्येन्नासां च यत्नतः|
नाडीभ्यामुत्क्षिपेदन्तः सुखोच्छ्वासप्रवृत्तये||६२||
आमतैलेन सिक्त्वाν पत्तङ्गमधुकाञ्जनैः|
शोणितस्थापनैश्चान्यैः सुश्लक्ष्णैरवचूर्णयेत्||६३||
ततो मधुघृताभ्यक्तं बध्वाऽऽचारिकमादिशेत्|
ज्ञात्वाऽवस्थान्तरं कुर्यात् सद्योव्रणविधिं ततः||६४||
छिन्द्याद्रूढेऽधिकं मांसं नासोपान्ताच्च चर्म तत्|
सीव्येत्ततश्च सुश्लक्ष्णं हीनं संवर्धयेत्पुनः||६५||
Adhikarana oShThasandhAnavidhiH (18) · Śloka 18
nivēśitē yathānyāsaṁ sadyaścchinnē'pyayaṁ vidhiḥ|
nāḍīyōgādvinauṣṭhasya nāsāsandhānavadvidhiḥ||66||
iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē karṇarōgapratiṣēdhō nāmāṣṭādaśō'dhyāyaḥ||18||
View original
निवेशिते यथान्यासं सद्यश्च्छिन्नेऽप्ययं विधिः|
नाडीयोगाद्विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिः||६६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने कर्णरोगप्रतिषेधो नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||