17. karṇarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana karNarogavij~jAnIyAdhyAyaH||17|| 1 vAtajasya karNashUlasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತಃ ಕರ್ಣರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಜಲಕ್ರೀಡಾಕರ್ಣಕಣ್ಡೂಯನೈರ್ಮರುತ್| ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೇನ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಕುಪಿತೋಽನ್ಯೈಶ್ಚ ಕೋಪನೈಃ||೧|| ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಸಿರಾಃ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೂಲಂ ಸ್ರೋತಸಿ ವೇಗವತ್| ಅರ್ಧಾವಭೇದಕಂ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಶಿಶಿರಾನಭಿನನ್ದನಮ್||೨|| ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಂ ಪಕ್ವಂ ತು ಲಸೀಕಾಮಲ್ಪಶಃ ಸ್ರವೇತ್| ಶ್ರೋತ್ರಂ ಶೂನ್ಯಮಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಸಞ್ಚಾರವಿಚಾರವತ್||೩||

ನಯನಾಮಯಾದನನ್ತರಂ ದೂರಗ್ರಹಣಸಾಧರ್ಮ್ಯೇಣ ಕರ್ಣರೋಗಾನಾಹ| ಯಥಾ ಹಿ ಚಕ್ಷುರ್ದೂರದೇಶಸ್ಥಮಪಿ ಪಶ್ಯತಿ ತಥಾ ಶ್ರೋತ್ರಂ ದೂರಸ್ಥಮಪಿ ಶೃಣೋತೀತ್ಯಾಹ- ಸ೦-ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಚ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಯೋಗೇನ ಪವನಃ ಕುಪಿತೋಽಪರೈರಪಿ ಸರ್ವನಿದಾನೈಃ ಕುಪಿತಃ ಶ್ರೋತ್ರಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸ್ರೋತಸಿ-ಕರ್ಣವಿವರೇ, ಶೂಲಂ ವೇಗವತ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾಽರ್ಧಾವಭೇದಕಂ ಶಿರೋರೋಗಂ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಕರ್ಣಸ್ಯೈವ, ತಥಾ ಶೀತಸ್ಯಾನಭಿನನ್ದನಂ ಚಿರೇಣ ಚ ಪಾಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪಕ್ವಂ ತು ಶ್ರೋತ್ರಮಲ್ಪಶೋ ಲಸೀಕಾಂ ಸ್ರವೇತ್| ಅಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಶೂನ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸಞ್ಚಾರವಿಚಾರವಚ್ಚ-ಸ್ಥಗಿತಾಸ್ಥಗಿತಂ ಚ ಯಥಾ, ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 2pittajasya karNashUlasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5

ಶೂಲಂ ಪಿತ್ತಾತ್ ಸದಾಹೋಷಾಶೀತೇಚ್ಛಾಶ್ವಯಥುಜ್ವರಮ್| ಆಶುಪಾಕಂ ಪ್ರಪಕ್ವಂ ಚ ಸಪೀತಲಸಿಕಾಸ್ರುತಿ||೪|| ಸಾ ಲಸೀಕಾ ಸ್ಪೃಶೇದ್ಯದ್ಯತ್ತತ್ತತ್ಪಾಕಮುಪೈತಿ ಚ| |೫|

ಸ೦-ಪಿತ್ತೇನ ಶೂಲಂ ದಾಹಾದ್ಯನ್ವಿತಂ ಸ್ಯಾತ್| ತತ್ರ ಊಷಾ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕಃ ಸನ್ತಾಪಃ| ದಾಹಃ-ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರೋಷ್ಮಾ ಸದಾಽರತಿಮಾನ್| ತಥಾಽಽಶು ಪಾಕೋ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತದೇವಮ್| ತಥಾ ಪ್ರಪಕ್ವಂ ಚ ಸಪೀತಲಸಿಕಾಸ್ರುತಿ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾ ಚ ಲಸೀಕಾ ಯದ್ಯದಙ್ಗಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್ ತತ್ ತತ್ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ|

Adhikarana 3 kaphajasya karNashUlasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ಕಫಾಚ್ಛಿರೋಹನುಗ್ರೀವಾಗೌರವಂ ಮನ್ದತಾ ರುಜಃ||೫|| ಕಣ್ಡೂಃ ಶ್ವಯಥುರುಷ್ಣೇಚ್ಛಾ ಪಾಕಾಚ್ಛ್ವೇತಘನಸ್ರುತಿಃ| |೬|

ಸ೦-ಕಫಾಚ್ಛಿರಾದಿಗೌರವಂ ಜಾಯತೇ| ರುಜೋ ಮನ್ದತ್ವಂ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಪಾಕಾಚ್ಛ್ವೇತಾ ಘನಾ ಚ ಸ್ರುತಿಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 4 raktajasya karNashUlasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ಕರೋತಿ ಶ್ರವಣೇ ಶೂಲಮಭಿಘಾತಾದಿದೂಷಿತಮ್||೬|| ರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಸಮಾನಾರ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಾಽಧಿಕಲಕ್ಷಣಮ್| |೭|

ಸ೦-ರಕ್ತಮಭಿಘಾತಾದಿದೂಷಿತಂ ಕರ್ಣೇ ಶೂಲಂ ಕರೋತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ರಕ್ತಮ್ ? ಪಿತ್ತೇನ ಸಮಾ ಪೀಡಾ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತದೇವಮ್| ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚಾಧಿಕಲಕ್ಷಣಮ್|

Adhikarana 5 sannipAtajasya karNashUlasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ಶೂಲಂ ಸಮುದಿತೈರ್ದೋಷೈಃ ಸಶೋಫಜ್ವರತೀವ್ರರುಕ್||೭|| ಪರ್ಯಾಯಾದುಷ್ಣಶೀತೇಚ್ಛಂ ಜಾಯತೇ ಶ್ರುತಿಜಾಡ್ಯವತ್| ಪಕ್ವಂ ಸಿತಾಸಿತಾರಕ್ತಘನಪೂಯಪ್ರವಾಹಿ ಚ||೮||

ಸ೦-ಸಮುದಿತೈಃ-ಸನ್ನಿಪತಿತೈರ್ದೋಷೈಃ, ಶೂಲಂ ಶೋಫಾದಿಯುತಂ ಜಾಯತೇ| ತಥಾ ಪರ್ಯಾಯೇಣೋಷ್ಣಶೀತೇಚ್ಛಂ ಶ್ರುತಿಜಾಡ್ಯಯುಕ್ತಂ ಚ| ಪಕ್ವಂ ಸಿತಾಸಿತಾರಕ್ತಘನಂ ಪೂಯಂ ಪ್ರವಹತಿ|

Adhikarana 6 karNanAdasya lakShaNam (9) · Śloka 9

ಶಬ್ದವಾಹಿಸಿರಾಸಂಸ್ಥೇ ಶೃಣೋತಿ ಪವನೇ ಮುಹುಃ| ನಾದಾನಕಸ್ಮಾದ್ವಿವಿಧಾನ್ ಕರ್ಣನಾದಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೯||

ಸ೦-ಶಬ್ದವಾಹಿನೀಷು ಸಿರಾಸು ಗತೇ ವಾತೇ ಮುಹುಃ ಶಬ್ದಾನ್ ವಿವಿಧಾನಕಸ್ಮಾಚ್ಛೃಣೋತಿ| ತಂ ಕರ್ಣನಾದಂ ವದನ್ತಿ|

Adhikarana 7 badhiratvasya lakShaNam (10) · Śloka 10

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽನುಗತೋ ವಾಯುರ್ನಾದೋ ವಾ ಸಮುಪೇಕ್ಷಿತಃ| ಉಚ್ಚೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛ್ರುತಿಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಬಧಿರತ್ವಂ ಕ್ರಮೇಣ ಚ||೧೦||

ಸ೦-ವಾಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽನುಗತಃ ಕರ್ಣನಾದೋ ವಾ ಸಮುಪೇಕ್ಷಿತಃ-ಅಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ, ಕರ್ಣೇ-ಶ್ರೋತ್ರೇ, ಉಚ್ಚೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛ್ರುತಿಂ-ಶ್ರವಣಂ, ಕುರ್ಯಾತ್| ಕ್ರಮೇಣ ಬಧಿರತ್ವಂ-ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಚ, ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana 8pratInAhasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ವಾತೇನ ಶೋಷಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಶ್ರೋತೋ ಲಿಮ್ಪೇತ್ತತೋ ಭವೇತ್| ರುಗ್ಗೌರವಂ ಪಿಧಾನಂ ಚ ಸ ಪ್ರತೀನಾಹಸಂಜ್ಞಿತಃ||೧೧||

ಸ೦-ವಾತೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಶೋಷಿತಃ ಶ್ರೋತೋ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ತತೋ ರುಗ್ಗೌರವಂ ತಸ್ಯ ಸ್ರೋತಸೋ ಗುರುತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್, ಸ್ಥಗನಂ ಚ| ಸ ಪ್ರತೀನಾಹಸಂಜ್ಞಕೋ ಗದಃ|

Adhikarana 9 kaNDUkarNasya lakShaNam 10shophakarNasya lakShaNam (12) · Śloka 12

ಕಣ್ಡೂಶೋಫೌ ಕಫಾಚ್ಛ್ರೋತ್ರೇ ಸ್ಥಿರೌ ತತ್ಸಂಜ್ಞಯಾ ಸ್ಮೃತೌ| |೧೨|

ಸ೦-ಕಫಾತ್ ಕಣ್ಡೂಶೋಫೌ ಕರ್ಣೇ ಸ್ಥಿರೌ ತತ್ಸಂಜ್ಞೌ ಕಣ್ಡೂಶೋಫಾಖ್ಯೌ ಭವತಃ|

Adhikarana 11pUtikarNakasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| ಕಫೋ ವಿದಗ್ಧಃ ಪಿತ್ತೇನ ಸರುಜಂ ನೀರುಜಂ ತ್ವಪಿ||೧೨|| ಘನಪೂತಿಬಹುಕ್ಲೇದಂ ಕುರುತೇ ಪೂತಿಕರ್ಣಕಮ್| |೧೩|

ಸ೦-ಕಫಃ ಪಿತ್ತೇನ ವಿದಗ್ಧಃ ಸರುಜಂ ನೀರುಜಂ ವಾ ಘನಪೂತಿಬಹುಕ್ಲೇದಂ ಪೂತಿಕರ್ಣಕಮನುಗತಾರ್ಥಂ ಕುರುತೇ|

Adhikarana 12 kRumikarNakasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

| ವಾತಾದಿದೂಷಿತಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಕ್ಲೇದಜಾ ರುಜಮ್||೧೩|| ಖಾದನ್ತೋ ಜನ್ತವಃ ಕುರ್ಯುಸ್ತೀವ್ರಾಂ ಸ ಕೃಮಿಕರ್ಣಕಃ| |೧೪|

ಸ೦-ವಾತಾದಿಭಿಃ ದೂಷಿತಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಜನ್ತವೋ ಭಕ್ಷಯನ್ತೋ ಮಾಂಸಾದಿಕ್ಲೇದಜಾಂ ತೀವ್ರಾಂ ರುಜಂ ಕುರ್ಯುಃ| ಸ ಕೃಮಿಕರ್ಣಕಾಖ್ಯಃ|

Adhikarana 13 karNavidradheH lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| ಶ್ರೋತ್ರಕಣ್ಡೂಯನಾಜ್ಜಾತೇ ಕ್ಷತೇ ಸ್ಯಾತ್ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಃ||೧೪|| ವಿದ್ರಧಿಃ, ಪೂರ್ವವಚ್ಚಾನ್ಯಃ| |೧೫|

ಸ೦-ಶ್ರೋತ್ರಕಣ್ಡೂಯನಾಜ್ಜಾತೇ ಕ್ಷತೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಲಕ್ಷಣೋ ವಿದ್ರಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ನಿದಾನೇ ಹ್ಯೇವಮುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೧| ೨)- "ಯಃ ಶೋಫೋ ಬಹಿರನ್ತರ್ವಾ ಮಹಾಮೂಲೋ ಮಹಾರುಜಃ| ವೃತ್ತಃ ಸ್ಯಾದಾಯತೋ ಯೋ ವಾ ಸ್ಮೃತಃ ಷೋಢಾ ಸ ವಿದ್ರಧಿಃ||" ಇತಿ| ತದ್ವದಿಹ ವಿದ್ರಧಿಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಕರ್ಣವಿದ್ರಧಿರೇಕ ಏವೋಕ್ತಃ|

Adhikarana 14 karNArshasaH lakShaNam 15karNArbudasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ಶೋಫೋಽರ್ಶೋಽರ್ಬುದಮೀರಿತಮ್| ತೇಷು ರುಕ್ ಪೂತಿಕರ್ಣತ್ವಂ ಬಧಿರತ್ವಂ ಚ ಬಾಧತೇ||೧೫||

ಸ೦-ಅರ್ಶೋಽರ್ಬುದಂ ಚ ತದೀರಿತಮಿತಿ ಕರ್ಣಾರ್ಶಃ ಕರ್ಣಾರ್ಬುದಮಿತಿ| ತತ್ರ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೮|೧೩)- "ಅರ್ಶೋಽಧಿಮಾಂಸಂ ವರ್ತ್ಮಾನ್ತಃ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸದಾಹರುಕ್| ರಕ್ತಂ ರಕ್ತೇನ ತತ್ಸ್ರಾವಿ ಛಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಂ ವಿವರ್ಧತೇ||" ಇತಿ| ಅರ್ಬುದಸ್ಯ ತು ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೮|೨೪)- "ವರ್ತ್ಮಾನ್ತರ್ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಾಭಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗ್ರಥಿತೋಽರುಜಃ| ಸಾಸ್ರೈಃ ಸ್ಯಾದರ್ಬುದೋ ದೋಷೈರ್ವಿಷಮೋ ಬಾಹ್ಯತಶ್ಚಲಃ||" ಇತಿ| ತೇಷು-ಅರ್ಶೋಽರ್ಬುದೇಷು, ರುಗ್ ಬಾಧತೇ ಪೂತಿಕರ್ಣತ್ವಂ ಬಧಿರತ್ವಂ ಚ|

Adhikarana 16 kucikarNakasya lakShaNam (16) · Śloka 16

ಗರ್ಭೇಽನಿಲಾತ್ಸಙ್ಕುಚಿತಾ ಶಷ್ಕುಲೀ ಕುಚಿಕರ್ಣಕಃ| |೧೬|

ಸ೦-ವಾತಾದ್ಗರ್ಭೇ-ಅಭ್ಯನ್ತರೇ, ಸಙ್ಕುಚಿತಾ ಶಷ್ಕುಲೀ ಕುಚಿಕರ್ಣಸಂಜ್ಞಃ|

Adhikarana 17 pippalIkarNasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| ಏಕೋ ನೀರುಗನೇಕೋ ವಾ ಗರ್ಭೇ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಃ ಸ್ಥಿರಃ||೧೬|| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಾನಃ| |೧೭|

ಸ೦-ಮಾಂಸಾಂಙ್ಕುರೋ ಗರ್ಭೇ ಸ್ಥಿರ ಏಕೋಽನೇಕೋ ವಾ ನೀರುಜಃ ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಕರ್ಣಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ ಚ ಮಾಂಸಾಂಙ್ಕುರಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಾನಃ|

Adhikarana 18 vidArikAyAH lakShaNam (17-18) · Śloka 18

ಸನ್ನಿಪಾತಾದ್ವಿದಾರಿಕಾ| ಸವರ್ಣಃ ಸರುಜಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಶ್ವಯಥುಃ, ಸ ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ||೧೭|| ಕಟುತೈಲನಿಭಂ ಪಕ್ವಃ ಸ್ರವೇತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ರೋಹತಿ| ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ರೂಢಾ ಚ ಸಾ ಧ್ರುವಂ ಕರ್ಣಶಷ್ಕುಲೀಮ್||೧೮||

ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ವಿದಾರಿಕಾಖ್ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸ್ತಬ್ಧಸ್ತಥಾ ಸವರ್ಣಃ ಸರುಜಃ| ಸ ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸನ್ ಕಟುತೈಲನಿಭಂ ಸ್ರವೇತ್| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ರೋಹತಿ| ಸಾ ಚ ವಿದಾರಿಕಾ ರೂಢಾ ಸತೀ ನಿಶ್ಚಿತಂ ಕರ್ಣಶಷ್ಕುಲೀಂ ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ|

Adhikarana 19 pAlIshoShasya lakShaNam (19) · Śloka 19

ಸಿರಾಸ್ಥಃ ಕುರುತೇ ವಾಯುಃ ಪಾಲೀಶೋಷಂ ತದಾಹ್ವಯಮ್| |೧೯|

ಸ೦-ಸಿರಾಸ್ಥೋ ವಾಯುಃ ಪಾಲೀಶೋಷಂ ತದಾಹ್ವಯಂ-ಪಾಲೀಶೋಷಸಂಜ್ಞಂ, ಕುರುತೇ|

Adhikarana 20 tantrikAyAH lakShaNam 21paripoTasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21

| ಕೃಶಾ ದೃಢಾ ಚ ತನ್ತ್ರೀವತ್ ಪಾಲೀ ವಾತೇನ ತನ್ತ್ರಿಕಾ||೧೯|| ಸುಕುಮಾರೇ ಚಿರೋತ್ಸರ್ಗಾತ್ಸಹಸೈವ ಪ್ರವರ್ಧಿತೇ| ಕರ್ಣೇ ಶೋಫಃ ಸರುಕ್ ಪಾಲ್ಯಾಮರುಣಃ ಪರಿಪೋಟವಾನ್||೨೦|| ಪರಿಪೋಟಃ ಸ ಪವನಾತ್| |೨೧|

ಸ೦-ವಾತೇನ ಪಾಲೀ ಕೃಶಾ ದೃಢಾ ಚ ತನ್ತ್ರೀವ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾ ತನ್ತ್ರೀಕೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸ೦-ಸುಕುಮಾರೇ ಕರ್ಣೇ ಚಿರೋತ್ಸರ್ಗಾತ್ ಸಹಸೈವ-ನ ತು ಶನೈಃ, ಪ್ರವರ್ಧಿತೇ ಶ್ವಯಥುಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಸರುಕ್ ತಥಾ ಲೋಹಿತಃ ಪರಿಪೋಟವಾಂಶ್ಚ| ಪರಿಪೋಟಃ-ಸ್ಫುಟನಮ್| ಸ ವಾತಾತ್ ಪರಿಪೋಟಸಂಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 22 utpAtasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22

ಉತ್ಪಾತಃ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಾತ್| ಗುರ್ವಾಭರಣಭಾರಾದ್ಯೈಃ ಶ್ಯಾವೋ ರುಗ್ದಾಹಪಾಕವಾನ್||೨೧|| ಶ್ವಯಥುಃ ಸ್ಫೋಟಪಿಟಿಕಾರಾಗೋಷಾಕ್ಲೇದಸಂಯುತಃ| |೨೨|

ಸ೦-ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಾತ್ ಸ ಏವೋತ್ಪಾತಸಂಜ್ಞಃ| ಗುರ್ವಾಭರಣಭಾರಾದಿಭಿರ್ಹೇತುಭೂತೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾತ್ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಾತ್ ಶೋಫೋ ರುಗಾದಿಮಾನ್ ಸ್ಫೋಟಾದಿಸಂಯುತಃ| ಶ್ಯಾವೋಽನುಗತಾರ್ಥಃ|

Adhikarana 23 unmanthasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

| ಪಾಲ್ಯಾಂ ಶೋಫೋಽನಿಲಕಫಾತ್ಸರ್ವತೋ ನಿರ್ವ್ಯಥಃ ಸ್ಥಿರಃ||೨೨|| ಸ್ತಬ್ಧಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನುನ್ಮನ್ಥೋ ಗಲ್ಲಿರಶ್ಚ ಸಃ| |೨೩|

ಸ೦-ವಾತಕಫಾತ್ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಶೋಫಃ ಸರ್ವತೋ ನಿರ್ವ್ಯಥಃ ಸ್ಥಿರಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಸಮಾನವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಯುತ ಉನ್ಮನ್ಥ ಉಚ್ಯತೇ| ಸ ಏವ ಗಲ್ಲಿರಾಖ್ಯಃ|

Adhikarana 24 duHkhavardhanasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| ದುರ್ವಿದ್ಧೇ ವರ್ಧಿತೇ ಕರ್ಣೇ ಸಕಣ್ಡೂದಾಹಪಾಕರುಕ್||೨೩|| ಶ್ವಯಥ್ ಉಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಃ ಸ ನಾಮ್ನಾ ದುಃಖವರ್ಧನಃ| |೨೪|

ಸ೦-ಕರ್ಣೇ ದುರ್ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಸಂಯುತಃ ಶೋಫಃ ಸನ್ನಿ ಪ್ಪಾತಾತ್ಮಕೋ ದುಃಖವರ್ಧನಸಂಜ್ಞಃ|

Adhikarana 25 lehyAkhyAyAH lakShaNam (24-25) · Śloka 25

| ಕಫಾಸೃಕ್ಽಽಕೃಮಿಜಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಸಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದವೇದನಾಃ||೨೪|| ಲೇಹ್ಯಾಖ್ಯಾಃ ಪಿಟಿಕಾಸ್ತಾ ಹಿ ಲಿಹ್ಯುಃ ಪಾಲೀಮುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ| |೨೫|

ಸ೦-ಕಫರಕ್ತಜಕೃಮಿಜಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಯುತಾ ಲೇಹ್ಯಾಖ್ಯಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ| ಯಸ್ಮಾತ್ತಾ ಉಪೇಕ್ಷಿತಾಃ ಪಾಲೀಂ ಲಿಹ್ಯುಃ|

Adhikarana eteShAM pa~jcaviMshatirogANAM sAdhyAsAdhyatvam (17) · Śloka 17

| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಸರ್ವಜಂ ಶೂಲಂ ವಿದಾರೀ ಕುಚಿಕರ್ಣಕಃ||೨೫|| ಏಷಾಮಸಾಧ್ಯಾಃ, ಯಾಪ್ಯೈಕಾ ತನ್ತ್ರಿಕಾಽನ್ಯಾಂಸ್ತು ಸಾಧಯೇತ್| ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರಿತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಕರ್ಣರೋಗಾ ವಿಭಾಗತಃ||೨೬|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಕರ್ಣರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಯಶ್ಚತ್ವಾರೋ ರೋಗಾ ಏಷಾಂ ಮಧ್ಯೇಽಸಾಧ್ಯಾಃ| ತನ್ತ್ರಿಕಾ ಯಾಪ್ಯಾ| ಅನ್ಯಾಂಸ್ತು ವಿಂಶತಿರೋಗಾನ್ ಸಾಧಯೇತ್| ಇತಿ-ಏವಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರಾಮಯಾ ವಿಭಾಗೇನೋಕ್ತಾಃ| ಅನೇನಾನ್ಯತನ್ತ್ರಕೃತಾಂ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಕರ್ಣರೋಗಕಥನಂ ಸೂಚಯತಿ| ಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ ಚ ಸುಖಸ್ಮರಣಾರ್ಥಮತ್ರ ಕೃತಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಕರ್ಣರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೭||