21. mukharōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana mukharogavij~jAnIyAdhyAyaH ||21|| mukharogANAM sAmAnyaM nidAnam (2-3) · Śloka 3

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನಮಭಿಧಿತ್ಸುರಾಹ ಅಥತೋ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಮಾತ್ಸ್ಯಮಾಹಿಷವಾರಾಹಪಿಶಿತಾಮಕಮೂಲಕಮ್| ಮಾಷಸೂಪದಧಿಕ್ಷೀರಸುಕ್ತೇಕ್ಷುರಸಫಾಣಿತಮ್||೧|| ಅವಾಕ್ಶಯ್ಯಾಂ ಚ ಭಜತೋ ದ್ವಿಷತೋ ದನ್ತಧಾವನಮ್| ಧೂಮರ್ಚ್ಛರ್ದನಗಣ್ಡೂಷಾನುಚಿತಂ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧಮ್||೨|| ಕೃದ್ಧಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನ್ತರ್ಮುಖಂ ಗದಾನ್| |೩|

ಸ೦-ಮಾತ್ಸ್ಯಮಾಹಿಷವಾರಾಹಪಿಶಿತಾದಿ ಭಜತೋ ದನ್ತಧಾವನಂ ದ್ವಿಷತಃ-ಅಸೇವಮಾನಸ್ಯ, ಧೂಮಾದಿಕಂ ಚೋಚಿತಂ ದ್ವಿಷತಃ, ಸಿರಾವ್ಯಧಂ ಚ ದ್ವಿಷತಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾಃ ಕೃದ್ಧಾ ಮುಖಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಗದಾನ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ|

Adhikarana oShThe ekAdasha rogAH| 1 khaNDauShThasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| ತತ್ರ ಖಣ್ಡೌಷ್ಠ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಾತೇನೌಷ್ಠೋ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಃ||೩||

ಸ೦-ತೇಷು ಮುಖರೋಗೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಪವನಾದೋಷ್ಠೋ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಃ ಖಣ್ಡೌಷ್ಠ ಇತಿ ಗದಿತಃ|

Adhikarana 2 vAtajasya oShThakopasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ಓಷ್ಠಕೋಪೇ ತು ಪವನಾತ್ ಸ್ತಬ್ಧಾವೋಷ್ಠೌ ಮಹಾರುಜೌ| ದಾಲ್ಯೇತೇ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಪರುಷಾಸಿತಕರ್ಕಶೌ||೪||

ಸ೦-ಪವನಾದೋಷ್ಠಕೋಪೇ ತ್ವೋಷ್ಠೌ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಮಹಾರುಜೌ ದಾಲ್ಯೇತೇ ತಥಾ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಇವ| ತಥಾ ಪರುಷೌ ಕೃಷ್ಣೌ ರೂಕ್ಷೌ ದೃಶ್ಯೇತೇ|

Adhikarana 3 pittajasya oShThakopasya lakShaNam (5) · Śloka 5

ಪಿತ್ತಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಸಹೌ ಪೀತೌ ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಭಿಶ್ಚಿತೌ| ಪಿಟಿಕಾಭಿರ್ಬಹುಕ್ಲೇದಾವಾಶುಪಾಕೌ|೫|

ಸ೦-ಪಿತ್ತೇನೌಷ್ಠೌ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನ ಸಹೇತೇ| ಪೀತೌ ಚ ಸ್ಯಾತಾಮ್| ತಥಾ ಚ ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಭಿಃ ಪಿಟಿಕಾಭಿಶ್ಚಿತೌ ಬಹುಕ್ಲೇದೌ ಶೀಘ್ರಪಾಕೌ ಚ|

Adhikarana 4 kaphajasya oShThakopasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ಕಫಾತ್ಪುನಃ||೫|| ಶೀತಾಸಹೌ ಗುರು ಶೂನೌ ಸವರ್ಣಪಿಟಿಕಾಚಿತೌ| |೬|

ಸ೦-ಕಫೇನ ಶೀತಾಸಹೌ ಗುರು ಶೂನೌ ಸವರ್ಣೈಃ ಪಿಟಕೈರಾಚಿತೌ ಸ್ಯಾತಾಮ್|

Adhikarana 5 sannipAtajasya oShThakopasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ಸನ್ನಿಪಾತಾದನೇಕಾಭೌ ದುರ್ಗನ್ಧಾಸ್ರಾವಪಿಚ್ಛಿಲೌ||೬|| ಅಕಸ್ಮಾನ್ಮ್ಲಾನಸಂಶೂನರುಜೌ ವಿಷಮಪಾಕಿನೌ| |೭|

ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತಾದೋಷ್ಠೌ ನಾನಾವರ್ಣಪಿಟಕೈರಾಚಿತೌ ದುರ್ಗನ್ಧಸ್ರಾವಪಿಚ್ಛಿಲೌ ಸಹಸೈವ ಮ್ಲಾನೌ ಕದಾಚಿತ್ಸಂಶೂನೌ ವಿಷಮಪಾಕಿನೌ ವಾ|

Adhikarana 6 raktajasya oShThakopasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ರಕ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೌ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವತಃ ಶೋಣಿತಪ್ರಭೌ||೭|| ಖರ್ಜೂರಸದೃಶಂ ಚಾತ್ರ ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತೇಽರ್ಬುದಂ ಭವೇತ್| |೮|

ಸಂ-ರಕ್ತೇನ ಯುಕ್ತೌ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವನ್ತೌ ರಕ್ತಪ್ರಭೌ ಚ| ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತೇ ಖರ್ಜೂರಾಕಾರಮರ್ಬುದಮೋಷ್ಠೌ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 7 arbudasya oShThakopasya lakShaNam 8 mAMsajasya oShThakopasya lakShaNam (8) · Śloka 8

| ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡೋಪಮೌ ಮಾಂಸಾತ್ಸ್ಯಾತಾಂ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ ಕ್ರಮಾತ್||೮||

ಸ೦-ಮಾಂಸೇನ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡೋಪಮಾವೋಷ್ಠೌ| ಕ್ರಮೇಣ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ ಸ್ಯಾತಾಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಕೃಮಯೋ ಯಯೋರಿತಿ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ| ತಯೋಃ ಕೃಮಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana 9 medojasya oShThakopasya lakShaNam 10kShatajasya oShThakopasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10

ತೈಲಾಭಶ್ವಯಥುಕ್ಲೇದೌ ಸಕಣ್ಡ್ವೌ ಮೇದಸಾ ಮೃದೂ| ಕ್ಷತಜಾವವತೀರ್ಯೇತೇ ಪಾಟ್ಯೇತೇ ಚಾಸಕೃತ್ಪುನಃ||೯|| ಗ್ರಥಿತೌ ಚ ಪುನಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕಣ್ಡೂಲೌ ದಶನಚ್ಛದೌ| |೧೦|

ಸ೦-ಮೇದಸಾ ತೈಲಾಭಃ ಶೋಫಃ ಕ್ಲೇದಶ್ಚ ಯಯೋಸ್ತಾವೇವಮ್| ತಥಾ ಕಣ್ಡೂಯುತೌ ಮೃದೂ ಚೌಷ್ಠೌ ಸ್ಯಾತಾಮ್| ಸ೦-ಕ್ಷತಜಾವಸಕೃದವದೀರ್ಯೇತೇ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ-ಭೇದ್ಯೇತೇ ಇವ, ಗ್ರಥಿತೌ ಚ ಪುನರೋಷ್ಠೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ಸಕಣ್ಡೂಕೌ ಚ|

Adhikarana 11 jalArbudasya oShThakopasya lakShaNam (10) · Śloka 10

| ಜಲಬುದ್ಬುದವದ್ವಾತಕಫಾದೋಷ್ಠೇ ಜಲಾರ್ಬುದಮ್||೧೦||

ಸ೦-ವಾತಕಫಾತ್ ಜಲಬುದ್ಬುದಾಕಾರಂ ಜಲಾರ್ಬುದಮೋಷ್ಠೇ ಸ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯೇಕಾದಶ ಓಷ್ಠೇ|

Adhikarana gaNDe eko rogaH| 1 gaNDAlajyAH lakShaNam (11) · Śloka 11

ಗಣ್ಡಾಲಜೀ ಸ್ಥಿರಃ ಶೋಫೋ ಗಣ್ಡೇ ದಾಹಜ್ವರಾನ್ವಿತಃ| |೧೧|

ಸ೦-ಸ್ಥಿರಃ ಶೋಫೋ ಗಣ್ಡಪ್ರದೇಶೇ ದಾಹಜ್ವರಯುತೋ ಗಣ್ಡಾಲಜೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಇತ್ಯೇಕೋ ಗಣ್ಡೇ|

Adhikarana dante dasha rogAH| 1 shItadantasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| ವಾತಾದುಷ್ಣಸಹಾ ದನ್ತಾಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೇಽಧಿಕವ್ಯಥಾಃ||೧೧|| ದಾಲ್ಯನ್ತ ಇವ ಶೂಲೇನ ಶೀತಾಖ್ಯೋ ದಾಲನಶ್ಚ ಸಃ| |೧೨|

ಸ೦-ವಾತೇನ ದನ್ತಾ ಉಷ್ಣಸಹಾಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೇಽಧಿಕವ್ಯಥಾಃ, ಶೂಲೇನ ದಾಲ್ಯನ್ತ ಇವ ಚ| ಅಸೌ ಶೀತದನ್ತಸಂಜ್ಞೋ ದಾಲನಶ್ಚೋಕ್ತಃ|

Adhikarana 2 dantaharShasya lakShaNam 3 dantabhedasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| ದನ್ತಹರ್ಷೇ ಪ್ರವಾತಾಮ್ಲಶೀತಭಕ್ಷಾಕ್ಷಮಾ ದ್ವಿಜಾಃ||೧೨|| ಭವನ್ತ್ಯಮ್ಲಾಶನೇನೇವ ಸರುಜಾಶ್ಚಲಿತಾ ಇವ| ದನ್ತಭೇದೇ ದ್ವಿಜಾಸ್ತೋದಭೇದರುಕ್ಸ್ಫುಟನಾನ್ವಿತಾಃ||೧೩||

ಸ೦-ದನ್ತಹರ್ಷೇ ಪ್ರಚಣ್ಡವಾತಸ್ಯಾಮ್ಲಶೀತಭಕ್ಷಸ್ಯಾ (ಸ್ಯ ಚಾ)- ಸಹಾಃ, ದ್ವಿಜಾಃ ತಥಾಽಮ್ಲಾಶನೇನೇವ ಸರುಜಾಶ್ಚಿಲಿತಾ ಇವ ಚ ಸ್ಯುಃ| ಸ೦-ದನ್ತಭೇದೇ ದನ್ತಾಸ್ತೋದಾದಿಯುತಾಃ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana 4 dantacAlasya lakShaNam 5karAlasya lakShaNam (14) · Śloka 14

ಚಾಲಶ್ಚಲದ್ಭಿರ್ದಶನೈರ್ಭಕ್ಷಣಾದಧಿಕವ್ಯಥೈಃ| ಕರಾಲಸ್ತು ಕರಾಲಾನಾಂ ದಶನಾನಾಂ ಸಮುದ್ಗಮಃ||೧೪||

ಸ೦-ಚಾಲಾಖ್ಯೋ ರೋಗೋ ದನ್ತೈಶ್ಚ ಚಲದ್ಭಿರ್ಭಕ್ಷಣಾದಧಿಕವ್ಯಥೈಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಕರಾಲಾನಾಂ ದನ್ತಾನಾಂ ಸಮುದ್ಗಮಃ ಕರಾಲಾಖ್ಯೋ ರೋಗಃ|

Adhikarana 6 adhidantasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ದನ್ತೋಽಧಿಕೋಽಧಿದನ್ತಾಖ್ಯಃ ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಖಲು ವರ್ಧನಃ| ಜಾಯಮಾನೇಽತಿರುಗ್ ದನ್ತೇ, ಜಾತೇ ತತ್ರ ತು ಶಾಮ್ಯತಿ||೧೫||

ಸ೦-ಅಧಿಕೋ ದನ್ತೋಽಧಿದನ್ತಸಂಜ್ಞೋ ರೋಗಃ| ವರ್ಧನಶ್ಚ ಸ ಏವೋಕ್ತಃ| ಜಾಯಮಾನೇ ತಸ್ಮಿನ್ ದನ್ತೇಽತಿಪೀಡಾ ಜಾಯತೇ| ಜಾತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ ಪೀಡಾ ಶಾಮ್ಯತಿ|

Adhikarana 7 sharkarAyAH VlakShaNam (16) · Śloka 16

ಅಧಾವನಾಮಲೋ ದನ್ತೇ ಕಫೋ ವಾ ವಾತಶೋಷಿತಃ| ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಃ ಶರ್ಕರಾ|೧೬|

ಸ೦-ಅಧಾವನಾದ್ದನ್ತೇ ಮಲಃ ಕಫೋ ವಾ ಪವನೇನ ಶೋಷಿತಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಃ| ಸ ಏವೋಪೇಕ್ಷಿತಃ ಶರ್ಕರಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 8 kapAlikAyAH lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| ಸಾಽಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾ||೧೬|| ಶಾತಯತ್ಯಣುಶೋ ದನ್ತಾತ್ಕಪಾಲಾನಿ ಕಪಾಲಿಕಾ| |೧೭|

ಸ೦-ಕಪಾಲಿಕಾಖ್ಯೋ ದನ್ತಾತ್ ಕಪಾಲಾನ್ಯಣುಶಃ-ಸ್ತೋಕಂ ಸ್ತೋಕಂ, ಶಾತಯತಿ|

Adhikarana 9 shyAvasya lakShaNam (17) · Śloka 17

| ಶ್ಯಾವಃ ಶ್ಯಾವತ್ವಮಾಯಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲೈರ್ದ್ವಿಜಃ||೧೭||

ಸ೦-ದ್ವಿಜಃ ಶ್ಯಾವತ್ವಮಾಯಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲೈಃ ಶ್ಯಾವಾಖ್ಯಃ|

Adhikarana 10 kRumidantasya lakShaNam dantamUle trayodasha rogAH| (18-20) · Śloka 20

ಸಮೂಲಂ ದನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದೋಷೈರುಲ್ಬಣಮಾರುತೈಃ| ಶೋಷಿತೇ ಮಜ್ಜ್ಞಿ ಸುಷಿರೇ ದನ್ತೇಽನ್ನಮಲಪೂರಿತೇ||೧೮|| ಪೂತಿತ್ವಾತ್ಕೃಮಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ, ಜಾಯತೇ ತತಃ| ಅಹೇತುತೀವ್ರಾರ್ತಿಶಮಃ ಸಸಂರಮ್ಭೋಽಸಿತಶ್ಚಲಃ||೧೯|| ಪ್ರಲೂನಃ ಪೂಯರಕ್ತಸ್ರುತ್ ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಕೃಮಿದನ್ತಕಃ| |೨೦|

ಸ೦-ಸಮೂಲಂ ದನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದೋಷೈರಧಿಕಮಾರುತೈಃ ಶೋಷಿತೇ ಮಜ್ಜ್ಞಿ ಸುಷಿರೇ ದನ್ತೇಽನ್ನಮಲಪೂರಿತೇ ಪೂತಿತ್ವಾತ್ ಕೃಮಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ತತೋಽಹೇತು-ನಿಮಿತ್ತಮನ್ತರೇಣ, ತೀವ್ರಾರ್ತಿಶಾನ್ತಿರ್ಜಾಯತೇ| ತಥಾ ಸಂರಮ್ಭಾನ್ವಿತಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಚಲಃ ಪ್ರಲೂನಾಖ್ಯಃ ಪೂಯರಕ್ತಸ್ರಾವೀ| ಸ ಚ ಕೃಮಿದನ್ತಕ ಉಕ್ತಃ| ಇತಿ ದನ್ತೇ ದಶೈತೇ|

Adhikarana 1 shItAdasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21

| ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತೇನ ಪೂತೀನಿ ವಹನ್ತ್ಯಸ್ರಮಹೇತುಕಮ್||೨೦|| ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಮೃದುಕ್ಲಿನ್ನಾಸಿತಾನಿ ಚ| ಶೀತಾದೋಽಸೌ|೨೧|

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತೇನ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಪೂತೀನಿ ರಕ್ತಂ ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ವಹನ್ತಿ ಶೀರ್ಯನ್ತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಿ ? ಮೃದುಕ್ಲಿನ್ನಾನಿ ಅಸಿತಾನಿ ಚ| ಅಸೌ ಶೀತಾದಃ ಕಥ್ಯತೇ|

Adhikarana 2 upakushasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23

| ಉಪಕುಶಃ ಪಾಕಃ ಪಿತ್ತಾಸೃಗುದ್ಭವಃ||೨೧|| ದನ್ತಮಾಮ್ಸಾನಿ ದಹ್ಯನ್ತೇ ರಕ್ತಾನ್ಯುತ್ಸೇಧವನ್ತ್ಯತಃ| ಕಣ್ಡೂಮನ್ತಿ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಸ್ರಮಾಧ್ಮಾಯನ್ತೇಽಸೃಜಿ ಸ್ಥಿತೇ||೨೨|| ಚಲಾ ಮನ್ದರುಜೋ ದನ್ತಾ ಪೂತಿ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಜಾಯತೇ| |೨೩|

ಸ೦-ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥೋ ಯೋ ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಪಾಕಃ ಸ ಉಪಕುಶಸಂಜ್ಞಃ| ತೇನ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ದಹ್ಯನ್ತೇ ರಕ್ತವರ್ಣಾನಿ ಸೋತ್ಸೇಧಾನಿ ಚ| ತತಃ ಕಣ್ಡೂಯುತಾನಿ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವನ್ತಿ| ರಕ್ತೇ ಸ್ಥಿತೇ ಸತ್ಯಾಧ್ಮಾಯನ್ತೇ| ಚಲಾ ದನ್ತಾ ಮನ್ದರುಜಃ ಸ್ಯುಃ| ಪೂತಿ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಜಾಯತೇ|

Adhikarana 3 dantapuppuTasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| ದನ್ತಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವಾ ಶೋಫೋ ಬದರಾಸ್ಥಿನಿಭೋ ಘನಃ||೨೩|| ಕಫಾಸ್ರಾತ್ತೀವ್ರರುಕ್ ಶೀಘ್ರಂ ಪಚ್ಯತೇ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಃ| |೨೪|

ಸ೦-ದ್ವಯೋರ್ದನ್ತಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವ ದನ್ತೇಷು ಶೋಫೋ ಬದರಾಸ್ಥಿಸದೃಶೋ ಘನಃ ಕಫರಕ್ತಾತ್ ತೀವ್ರರುಕ್ ಶೀಘ್ರಂ ಪಚ್ಯತೇ| ಸ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಸಂಜ್ಞಃ|

Adhikarana 4 dantavidradheH lakShaNam (24-25) · Śloka 25

| ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈರ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗುರುಃ||೨೪|| ಸರುಗ್ದಾಹಃ ಸ್ರವೇದ್ಭಿನ್ನಃ ಪೂಯಾಸ್ರಂ ದನ್ತವಿದ್ರಧಿಃ| |೨೫|

ಸ೦-ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಬಾಹ್ಯೇಽಭ್ಯನ್ತರೇ ಚ ದೋಷೈಃ ಸರಕ್ತೈರ್ಗುರುಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸರುಗ್ದಾಹಃ| ಸ ಚ ಭಿನ್ನಃ ಸನ್ ಪೂಯಾಸ್ರಂ ಸ್ರವೇತ್| ಸ ದನ್ತಾವಿದ್ರಧಿಃ|

Adhikarana 5 suShirasya lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| ಶ್ವಯಥುರ್ದನ್ತಮೂಲೇಷು ರುಜಾವಾನ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತಜಃ||೨೫|| ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ ಸ ಸುಷಿರೋ ದನ್ತಮಾಂಸಪ್ರಶಾತನಃ| |೨೬|

ಸಂ-ದನ್ತಮೂಲೇಷು ಶ್ವಯಥುಃ ಪೀಡಾವಾನ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥೋ ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ| ಸುಷಿರಸಂಜ್ಞೋ ದನ್ತಮಾಂಸಪ್ರಶಾತನಃ

Adhikarana 6 mahAsuShirasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27

| ಸ ಸನ್ನಿಪಾತಾಜ್ಜ್ವರವಾನ್ ಸಪೂಯರುಧಿರಸ್ರುತಿಃ||೨೬|| ಮಹಾಸುಷಿರ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಿಶೀರ್ಣದ್ವಿಜಬನ್ಧನಃ| |೨೭|

ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಯುತಃ ಪೂಯರುಧಿರಸ್ರಾವೇನಾನ್ವಿತಃ ಮಹಾಸುಷಿರಾಖ್ಯ ಉಕ್ತಃ| ಸ ಚ ವಿಶೀರ್ಣದ್ವಿಜಬನ್ಧನಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 7 adhimAMsasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28

| ದನ್ತಾನ್ತೇ ಕೀಲವಚ್ಛೋಫೋ ಹನುಕರ್ಣರುಜಾಕರಃ||೨೭|| ಪ್ರತಿಹನ್ತ್ಯಭ್ಯವಹೃತಿಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸೋಽಧಿಮಾಂಸಕಃ| |೨೮|

ಸ೦-ದನ್ತಾನ್ತೇ ಕೀಲಸದೃಶಃ ಶೋಫೋ ಹನೌ ಕರ್ಣೇ ಚ ರುಜಾಂ ಕರೋತಿ| ಅಭ್ಯವಹೃತಿಂ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ| ಸೋಽಧಿಮಾಂಸಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 8 vidarbhasya lakShaNam (28-29) · Śloka 29

| ಘೃಷ್ಟೇಷು ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು ಸಂರಮ್ಭೋ ಜಾಯತೇ ಮಹಾನ್||೨೮|| ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಲನ್ತಿ ದನ್ತಾಶ್ಚ ಸ ವಿದರ್ಭೋಽಭಿಘಾತಜಃ| |೨೯|

ಸ೦-ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು ದನ್ತಕಾಷ್ಠಾದಿನಾ ಘೃಷ್ಟೇಷು ಮಹಾನ್ ಸಂರಮ್ಭೋ ಜಾಯತೇ| ಯಸ್ಮಿನ್ಸತಿ ದನ್ತಾಶ್ಚ ಚಲನ್ತಿ| ಸೋಽಭಿಘಾತಜೋ ವಿದರ್ಭಾಖ್ಯಃ|

Adhikarana 9,10,11,12,13 pa~jcAnAM dantanADInAM lakShaNam (29-31) · Śloka 31

| ದನ್ತಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಯಃ ಸಾಧ್ಯಾನಪ್ಯುಪೇಕ್ಷತೇ||೨೯|| ಅನ್ತಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ರವನ್ ದೋಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಸಞ್ಜನಯೇದ್ಗತಿಮ್| ಪೂಯಂ ಮುಹುಃ ಸಾ ಸ್ರವತಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಪ್ರಭೇದಿನೀ||೩೦|| ತಾಃ ಪುನಃ ಪಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸ್ವೈರ್ಯಥೋದಿತೈಃ| |೩೧|

ಸ೦-ದನ್ತಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಸಾಧ್ಯಾನಪಿ ಯ ಉಪೇಕ್ಷತೇ, ತಸ್ಯಾನ್ತರೇಷು ದೋಷೋಽಸ್ರವನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಗತಿಂ ಸಞ್ಜನಯೇತ್| ಸಾ ಚ ಗತಿಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪೂಯಂ ಸ್ರವತಿ| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥೀನಿ ಪ್ರಭಿನತ್ತಿ| ತಾಶ್ಚ ಗತಯಃ ಪಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರ್ವಾತಾದಿಜೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಃ| ಇತಿ ದನ್ತಮೂಲೇ ತ್ರಯೋದಶ|

Adhikarana jihvAyAM ShaDrogAH| 1 vAtadUShitAyAH lakShaNam 2 pittadUShitAyAH lakShaNam (31-32) · Śloka 32

| ಶಾಖಪತ್ರಖರಾ ಸುಪ್ತಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ವಾತದೂಷಿತಾ||೩೧|| ಜಿಹ್ವಾ ಪಿತ್ತಾತ್ ಸದಾಹೋಷಾ ರಕ್ತೈರ್ಮಾಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಾ| |೩೨|

ಸ೦-ವಾತದೂಷಿತಾ ಜಿಹ್ವಾ ಶಾಕಪತ್ರವತ್ ಖರಾ ಸುಪ್ತಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಪಿತ್ತಾತ್ ಸದಾಹೋಷಾ ತಥಾ ರಕ್ತೈರ್ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚ ಚಿತಾ ಜಿಹ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 3 kaphadUShitAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

| ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಭೈಸ್ತು ಕಫೇನ ಬಹಲಾ ಗುರುಃ||೩೨||

ಸ೦-ಕಫೇನ ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಭೈಃ ಕಣ್ಟಕೈಶ್ಚಿತಾ ಬಹಲಾ ಗುರುಶ್ಚ ಜಿಹ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 4 alasasya lakShaNam (33) · Śloka 33

ಕಫಪಿತ್ತಾದಧಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಕೃದುನ್ನತಃ| ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿರ್ಭವೇತ್ಪಕ್ವಃ ಸೋಽಲಸೋ ಮಾಂಸಶಾತನಃ||೩೩||

ಸ೦-ಕಫಪಿತ್ತಾತ್ ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಅಧಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಕರ ಉನ್ನತಃ ಪಕ್ವೋ ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿರ್ಭವೇತ್| ಸೋಽಲಸಾಖ್ಯೋಮಾಂಸಶಾತನಃ|

Adhikarana 5 adhijihvasya lakShaNam 6upajihvasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35

ಪ್ರಬನ್ಧನೇಽಧೋ ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಸನ್ನಿಭಃ| ಸಾಙ್ಕುರಃ ಕಫಪಿತ್ತಾಸ್ರೈರ್ಲಾಲೋಷಾಸ್ತಮ್ಭವಾನ್ ಖರಃ||೩೪|| ಅಧಿಜಿಹ್ವಃ ಸರುಕ್ಕಣ್ಡೂರ್ವಾಕ್ಯಾಹಾರವಿಘಾತಕೃತ್| ತಾದೃಗೇವೋಪಜಿಹ್ವಸ್ತು ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಉಪರಿ ಸ್ಥಿತಃ||೩೫||

ಸ೦-ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಪ್ರಬನ್ಧನೇಽಧಸ್ತಾಜ್ಜಿಹ್ವಾಗ್ರತುಲ್ಯಃ ಶೋಫಃ ಸಹಾಙ್ಕುರಃ ಕಫಪಿತ್ತರಕ್ತೈರ್ಲಾಲೋಷಾಸ್ತಮ್ಭಯುತಃ ಖರಸ್ಪರ್ಶಯುತೋಽಧಿಜಿಹ್ವೋರುಕ್ಕಣ್ಡೂಭ್ಯಾಂ ಯುತೋ ವಾಕ್ಯಾಹಾರವಿಘಾತಂ ಕರೋತಿ| ಸ೦-ತಾದೃಗೇವ-ಅಧಿಜಿಹ್ವಾಸದೃಶ ಉಪಜಿಹ್ವಃ, ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಉಪರಿ ಸ್ಥಿತಃ| ಇತಿ ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಷಡೇತೇ|

Adhikarana tAlurogA aShTau| 1 tAlupiTikAyA lakShaNam (36) · Śloka 36

ತಾಲುಮಾಂಸೇಽನಿಲಾದ್ದುಷ್ಟೇ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರುಜಃ ಖರಾಃ| ಬಹ್ಯೋ ಘನಾಃ ಸ್ರಾವಯುತಾಸ್ತಾಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೩೬||

ಸ೦-ವಾತಾತ್ತಾಲುಮಾಂಸೇ ದುಷ್ಟೇ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರುಜಃ ಖರಾ ಬಹ್ಯೋ ಘನಾಃ ಸ್ರಾವಾನ್ವಿತಾಶ್ಚ| ತಾಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|

Adhikarana 2 galaSuNDikAyAH lakShaNam (37-38) · Śloka 38

ತಾಲುಮೂಲೇ ಕಫಾತ್ಸಾಸ್ರಾತ್ ಮತ್ಸ್ಯಬಸ್ತಿನಿಭೋ ಮೃದುಃ| ಪ್ರಲಮ್ಬಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶೋಫೋ ನಾಸಯಾಽಽಹಾರಮೀರಯನ್||೩೭|| ಕಣ್ಠೋಪರೋಧತೃಟ್ಕಾಸವಮಿಕೃತ್ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾ| |೩೮|

ಸಂ-ತಾಲುಮೂಲೇ ಕಫಾದ್ರಕ್ತಾನ್ವಿತಾತ್ ಮತ್ಸ್ಯಬಸ್ತಿಸದೃಶೋ ಮೃದುಃ ಪ್ರಲಮ್ಬಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶೋಫೋ ನಾಸಯಾಽಽಹಾರಂ ಪ್ರೇರಯನ್ ಕಣ್ಠೋಪರೋಧಾದಿಕೃತ್| ಗುಲಶುಣ್ಡಿಕಾಖ್ಯಃ|

Adhikarana 3 tAlusaMhateH lakShaNam 4 arbudasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39

| ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ನಿರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಸಂಹತಂ ತಾಲುಸಂಹತಿಃ||೩೮|| ಪದ್ಮಾಕೃತಿಸ್ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ರಕ್ತಾಚ್ಛ್ವಯಥುರರ್ಬುದಮ್| |೩೯|

ಸ೦-ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ನಿರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಸಂಹತಂ ಸಾ ತಾಲುಸಂಹತಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸ೦- ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ಪದ್ಮಾಕಾರೋ ರಕ್ತಾದ್ದುಷ್ಟಾಚ್ಛ್ವಯಥುರರ್ಬುದಮ್|

Adhikarana 5 kacCapasya lakShaNam 6puppaTasya lakShaNam (39-40) · Śloka 40

| ಕಚ್ಛಪಃ ಕಚ್ಛಪಾಕಾರಶ್ಚಿರವೃದ್ಧಿಃ ಕಫಾದರುಕ್||೩೯|| ಕೋಲಾಭಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭ್ಯಾಂ ಪುಪ್ಪುಟೋ ನೀರುಜಃ ಸ್ಥಿರಃ| |೪೦|

ಪದಾರ್ಥಚನ್ದ್ರಿಕಾ-ಕಫಾದ್ದುಷ್ಟಾತ್ ತಾಲುದೇಶೇ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಕಚ್ಛಪಾಕಾರಶ್ಚಿರವೃದ್ಧಿರರುಕ್ ಚ, ಸ ಕಚ್ಛಪ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ಕೋಲಾಭಃ-ಕೋಲಸದೃಶೋ, ನೀರುಜಃ ಸ್ಥಿರಶ್ಚ ಯಃ ಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ಪುಪ್ಪುಟ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana 7 tAlupAkasya lakShaNam (40) · Śloka 40

| ಪಿತ್ತೇನ ಪಾಕಃ ಪಾಕಾಖ್ಯಃ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಮಹಾರುಜಃ||೪೦||

ಪ೦ ಚ೦-ಪಿತ್ತೇನ ದುಷ್ಟೇನ ಯಸ್ತಾಲುನಃ ಪಾಕಃ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಮಹಾರುಜಃ, ಸ ಪಾಕಾಖ್ಯಃ-ಪಾಕಸಂಜ್ಞಃ|

Adhikarana 8 tAlushoShasya lakShaNam (41) · Śloka 41

ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಾಯಾಸೈಸ್ತಾಲುಶೋಷಸ್ತದಾಹ್ವಯಃ| |೪೧|

ಪ೦ ಚ೦-ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಾಯಾಸೈಃ ಪ್ರತಿಬದ್ಧೋ ಯಃ ಶೋಷಸ್ತಾಲುಶೋಷಃ, ಸ ತದಾಹ್ವಯಃ-ತಾಲುಶೋಷ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ತಾಲುರೋಗಾಃ|

Adhikarana gale aShTAdasha rogAH| rohiNyAH sAmAnyaM lakShaNam (41-42) · Śloka 42

| ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧಜಾಃ ಕಣ್ಠೇ ದಾರುಣಾ ಮಾರ್ಗರೋಧಿನಃ||೪೧|| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾಃ ಶೀಘ್ರಚಯಾ ರೋಹಿಣೀ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣೀ| |೪೨|

ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠೇ-ಕಣ್ಠಪ್ರದೇಶೇ, ಯೇ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾ ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧಜಾಃ-ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೋತ್ಥಾಃ, ದಾರುಣಾಃ-ದುಃಸಹಾಃ, ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಾನುರೋಧಿನಃ ಶೀಘ್ರಚಯಾಃ-ಸತ್ವರೋದ್ಭೂತಾಃ, ಭವನ್ತಿ| ಸಾ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣೀ-ಆಶುವ್ಯಾಪಾದನಶೀಲಾ, ರೋಹಿಣೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana 1 vAtajAyA rohiNyA lakShaNam (42) · Śloka 42

| ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಕೃದ್ವಾತಾತ್ ಸಾ ಹನುಶ್ರೋತ್ರರುಕ್ಕರೀ||೪೨||

ಪ೦ ಚ೦-ಸಾ-ರೋಹಿಣೀ, ವಾತಾತ್ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಂ ಕರೋತಿ| ಹನ್ವೋಃ ಶ್ರೋತ್ರಯೋಶ್ಚ ರುಜಂ ಕರೋತಿ|

Adhikarana 2 pittajAyAH rohiNyA lakShaNam 3 kaphajAyAH rohiNyA lakShaNam (43-44) · Śloka 44

ಪಿತ್ತಾಜ್ಜ್ವರೋಷಾತೃಣ್ಮೋಹಕಣ್ಠಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಾ| ಕ್ಷಿಪ್ರಜಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಾಽತಿರಾಗಿಣೀ ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ||೪೩|| ಕಫೇನ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಪಾಣ್ಡುಃ| |೪೪|

ಪ೦ ಚ೦-ಪಿತ್ತಾದ್ ರೋಹಿಣೀ ಜ್ವರಾದಿಭಿರನ್ವಿತಾ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷಿಪ್ರಜಾ-ಶೀಘ್ರೋತ್ಥಾನಾ| ಶೀಘ್ರಪಾಕಾ ಅತಿರಾಗಿಣೀ-ಭೃಶಲೋಹಿತಾ| ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ-ಸ್ಪರ್ಶಂ ನ ಸಹತೇ| ಪಂ ಚಂ-ಕಫೇನ ದುಷ್ಟೇನ ರೋಹಿಣೀ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಪಾಣ್ಡುರಾ ಚ ಭವೇತ್|

Adhikarana 4 raktajAH rohiNyA lakShaNam (44) · Śloka 44

ಅಸೃಜಾ ಸ್ಫೋಟಕಾಚಿತಾ| ತಪ್ತಾಙ್ಗಾರನಿಭಾ ಕರ್ಣರುಕ್ಕರೀ ಪಿತ್ತಜಾಕೃತಿಃ||೪೪||

ಪ೦ ಚ೦-ಅಸೃಜಾ-ರಕ್ತೇನ ದುಷ್ಟೇನ, ರೋಹಿಣೀ ಸ್ಫೋಟಕೈರಾಚಿತಾ ಸಮನ್ತಾತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್| ತಪ್ತಾಙ್ಗಾರನಿಭಾ-ವರ್ಣತಃ ಸ್ಪರ್ಶತೋ ವಾ, ಕರ್ಣಯೋ ರುಜಾಂ ಕರೋತಿ| ಪಿತ್ತಜಾಕೃತಿಃ-ಪಿತ್ತೋತ್ಥರೋಹಿಣೀಲಕ್ಷಣಸಮನ್ವಿತಾ ಭವೇತ್|

Adhikarana 5 sannipAtajAyAH rohiNyA lakShaNam 6 shAlUkasya lakShaNam (45-46) · Śloka 46

ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾ ನಿಚಯಾತ್ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಸಮನ್ವಿತಾ| ದೋಷೈಃ ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ ಶೋಫಃ ಕೋಲವದ್ ಗ್ರಥಿತೋನ್ನತಃ||೪೫|| ಶೂಕಕಣ್ಟಕವತ್ಕಣ್ಠೇ ಶಾಲೂಕೋ ಮಾರ್ಗರೋಧನಃ| |೪೬|

ಪ೦ ಚ೦-ನಿಚಯಾತ್-ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್, ರೋಹಿಣೀ ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾಗೂಢಪಾಕಾ, ಸ್ಯಾತ್| ಸರ್ವಲಿಙ್ಗೈಃ-ವಾತಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿಃ, ಸಮನ್ವಿತಾ-ಯುಕ್ತಾ, ಸ್ಯಾತ್| ಪ೦ ಚ೦-ದೋಷೈಃ-ವಾತಾದಿಭಿಃ, ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ-ಕಫಪ್ರಧಾನೈಃ, ಕಣ್ಠೇ ಕೋಲವದ್ ಗ್ರಥಿತೋನ್ನತಃ ಶೂಕಕಣ್ಟಕವತ್ ಮಾರ್ಗರೋಧನೋ ಯಃ ಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ಕಣ್ಠಶಾಲೂಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana 7 vRundasya lakShaNam 8tuNDikerikAyAH lakShaNam (46-47) · Śloka 47

| ವೃನ್ದೋ ವೃತ್ತೋನ್ನತೋ ದಾಹಜ್ವರಕೃದ್ ಗಲಪಾರ್ಶ್ವಗಃ||೪೬|| ಹನುಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಿತಃ ಕಣ್ಠೇ ಕಾರ್ಪಾಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಃ| ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಮನ್ದರುಕ್ ಶೋಫಃ ಕಠಿನಾಸ್ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕಾ||೪೭||

ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠೇ ವೃತ್ತೋನ್ನತೋ ಗಲಪಾರ್ಶ್ವಗೋ ಯಃ ಶೋಫೋ ಭವತಿ, ದಾಹಜ್ವರಂ ಕರೋತಿ, ಸ ನಾಮ್ನಾ ವೃನ್ದ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠಪ್ರದೇಶೇ ಶೋಫಃ ಕಾರ್ಪಾಸ್ಯಾಃ ಫಲಸನ್ನಿಭಃ-ತದಾಕಾರಃ, ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಮನ್ದರುಕ್ ಶೋಫಃ ಕಠಿನಶ್ಚ| ಸ ನಾಮ್ನಾ ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana 9 galaughasya lakShaNam 10valayasya lakShaNam (48-49) · Śloka 49

ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಘೋರೋ ಗಲಮಾರ್ಗಾರ್ಗಲೋಪಮಃ| ಗಲೌಘೋ ಮೂರ್ದ್ಧಗುರುತಾತನ್ದ್ರಾಲಾಲಾಜ್ವರಪ್ರದಃ||೪೮|| ವಲಯಂ ನಾತಿರುಕ್ ಶೋಫಸ್ತದ್ವದೇವಾಯತೋನ್ನತಃ| |೪೯|

ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠೇ ಶ್ವಯಥುರ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರ್ಘೋರೋ-ದುಸ್ತರೋ, ಗಲಮಾರ್ಗಾರ್ಗಲೋಪಮಃ-ಸ ಇವ, ಜಾಯತೇ| ಮೂರ್ದ್ಧಗುರುತಾದೀಂಶ್ಚ ಪ್ರದದಾತಿ| ಸ ಗಲೌಘ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಗಲೇ ಯಃ ಶೋಫೋ ನಾತಿರುಕ್ ಆಯತೋನ್ನತಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ವ್ಯಾಧಿರ್ವಲಯಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತದ್ವದೇವ-ವಲಯಾಕೃತಿತ್ವಾತ್|

Adhikarana 11 gilAyukasya lakShaNam 12shataghnyAH lakShaNam (49-51) · Śloka 51

| ಮಾಂಸಕೀಲೋ ಗಲೇ ದೋಷೈರೇಕೋಽನೇಕೋಽಥವಾಽಲ್ಪರುಕ್||೪೯|| ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸಾಭ್ಯವಹೃತಿಃ ಪೃಥುಮೂಲೋ ಗಿಲಾಯುಕಃ| ಭೂರಿಮಾಂಸಙ್ಕುರವೃತಾ ತೀವ್ರತೃಡ್ಜ್ವರಮೂರ್ದ್ಧರುಕ್||೫೦|| ಶತಘ್ನೀ ನಿಚಿತಾ ವರ್ತಿಃ ಶತಘ್ನೀವಾತಿರುಕ್ವರೀ| |೫೧|

ಪ೦ ಚ೦-ದೋಷೈಃ ವಾತಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟೈಃ, ಗಲೇ ಮಾಂಸಕೀಲ ಏಕೋಽನೇಕೋ ವಾಽಲ್ಪರುಗ್ ಜಾತೋ ಮೂಲೇ ಪೃಥುಃ-ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್-ದುಃಖೇನ, ಉಚ್ಛ್ವಾಸಾಭ್ಯವಹೃತಿರ್ಯ(ತೀ ಯ)ಸ್ಯ ಸಃ| ತಥಾವಿಧೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ಗಿಲಾಯುಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಭೂರಿಭಿಃ-ಪ್ರಭೂತೈಃ, ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈರಾವೃತಾ-ಪರಿವೃತಾ, ತೀವ್ರತೃಡ್ಜ್ವರಮೂರ್ದ್ಧರುಗ್ಯುತಾ ವೃತ್ತಾ ಯಾ ವರ್ತಿಃ ಸಾ ಶತಘ್ನೀ| ನಿಚಯಾತ್ಸಞ್ಚಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಶತಘ್ನೀವಚ್ಚಾತಿರುಕ್ಕರೀ| ಸ ವ್ಯಾಧಿರ್ನಾಮ್ನಾ ಶತಘ್ನೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಶತಘ್ನೀ-ಶಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಃ|

Adhikarana 13 galavidradheH lakShaNam 14 galArbudasya lakShaNam (51-53) · Śloka 53

| ವ್ಯಾಪ್ತಸರ್ವಗಲಃ ಶೀಘ್ರಜನ್ಮಪಾಕೋ ಮಹಾರುಜಃ||೫೧|| ಪೂತಿಪೂಯನಿಭಸ್ರಾವೀ ಶ್ವಯಥುರ್ಗಲವಿದ್ರಧಿಃ| ಜಿಹ್ವಾವಸಾನೇ ಕಣ್ಠಾದಾವಪಾಕಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಮಲಾಃ||೫೨|| ಜನಯನ್ತಿ ಸ್ಥಿರಂ ರಕ್ತಂ ನೀರುಜಂ ತದ್ಗಲಾರ್ಬುದಮ್| |೫೩|

ಪ೦ ಚ೦-ವ್ಯಾಪ್ತಃ ಸರ್ವಗಲಃ-ಕಣ್ಠೋ, ಯೇನೇತಿ| ಏವಂವಿಧೋ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಶೀಘ್ರಜನ್ಮಪಾಕೋ ಮಹಾರುಜಃ ಪೂತಿ-ದುರ್ಗನ್ಧಿ, ಪೂಯಸದೃಶಂ ಸ್ರವತಿ ಮಲಂ,ಸ ಗಲವಿದ್ರಧಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಜಿಹ್ವಾವಸಾನೇ-ಪರ್ಯನ್ತೇ, ಕಣ್ಠಾದೌ ಶ್ವಯಥುಮಪಾಕಂ ಸ್ಥಿರಂ ರಕ್ತಂ ನೀರುಜಂ ಮಲಾಃ-ದೋಷಾಃ, ಜನಯನ್ತಿ| ತದ್ಗಲಾರ್ಬುದಂ ಸ್ಮೃತಮ್|

Adhikarana galAgaNDAsya nidAnAdi 15vAtajasya galagaNDasya lakShaNam (53-54) · Śloka 54

ಪವನಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭಿರ್ಗಲಗಣ್ಡೋ ಭವೇದ್ಬಹಿಃ| ವರ್ಧಮಾನಃ ಸ ಕಾಲೇನ ಮುಷ್ಕವಲ್ಲಮ್ಬತೇಽತಿರುಕ್||೫೩|| ಕೃಷ್ಣೋಽರುಣೋ ವಾ ತೋದಾಢ್ಯಃ ಸ ವಾತಾತ್ಕೃಷ್ಣರಾಜಿಮಾನ್| ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಶೋಷಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾಮ್||೫೪||

ಪ೦ ಚ೦-ದುಷ್ಟೈಃ ಪವನಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭಿರ್ಗಲಸ್ಯ ಬಹಿರ್ಗಲಗಣ್ಡೋ ನಾಮ ವ್ಯಾಧಿರ್ಭವೇತ್| ಸ ಚ ಕಾಲೇನ ವಿವರ್ಧಮಾನೋ

Adhikarana 16 kaphajasya galagaNDasya lakShaNam (55) · Śloka 55

ಸ್ಥಿರಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುರುಃ ಕಫಾತ್| ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಲೇಪಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾಮ್||೫೫||

ಪ೦ ಚ೦-ಕಫಾತ್ಪ್ರಕುಪಿತಾತ್ ಗಲೇ ಗಲಗಣ್ಡೋ ಜಾತಃ ಸ್ಥಿರಃ ಸಮಾನವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡುಮಾನ್ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುರುಶ್ಚ ಭವೇತ್| ವೃದ್ಧಃ ಸನ್ ತಾಲುಗಲೇ ಲೇಪಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾಂ-ಮಧುರವಕ್ತ್ರತ್ವಂ ಚ, ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana 17 medojasya galagaNDasya lakShaNam (56) · Śloka 56

ಮೇದಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವದ್ಧಾನಿವೃದ್ಧ್ಯೋಃ ಸೋಽನುವಿಧೀಯತೇ| ದೇಹಂ ವೃದ್ಧಶ್ಚ ಕುರುತೇ ಗಲೇ ಶಬ್ದಂ ಸ್ವರೇಽಲ್ಪತಾಮ್||೫೬||

ಪ೦ ಚ೦-ಮೇದಸಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾದುತ್ಪನ್ನೋ ಗಲಗಣ್ಡಃ ಕಫವಲ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ಭವೇತ್| ಸ ಚ ದೇಹಂ-ಶರೀರಂ, ಹಾನಿವೃದ್ಧ್ಯೋರನುವಿಧೀಯತೇ-ಅನುಕರೋತಿ| ತೇನ ದೇಹಸ್ಯ ವೃದ್ಧೌ ಸೋಽಪಿ ವೃದ್ಧೋ ಭವೇತ್, ದೇಹಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾತ್ ಕ್ಷೀಣಃ ಸ್ಯಾತ್| ವೃದ್ಧಃ ಸ ಗಲೇ ಶಬ್ದಂ ಕುರುತೇ ಸ್ವರೇ ಚಾಲ್ಪತಾಮ್|

Adhikarana 18 svaraghnasya lakShaNam (57) · Śloka 57

ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧಾಽನಿಲಗತಿಃ ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಹತಸ್ವರಃ| ತಾಮ್ಯನ್ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಶ್ವಸಿತಿ ಯೇನ ಸ ಸ್ವರಹಾಽನಿಲಾತ್||೫೭||

ಪ೦ ಚ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ದುಷ್ಟೇನ ಯದಾಽನಿಲಸ್ಯ-ವಾಯೋಃ, ಗತಿಃ ರುದ್ಧಾ ಭವೇತ್| ತಥಾ ಸ ಚ ಯೇನ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಪುರುಷಃ ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಹತಸ್ವರಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ತೇ(ಯೇ)ನ ಚ ತಾಮ್ಯನ್-ತಮೋಗಚ್ಛನ್ ತಮಃಪ್ರವಿಶನ್, ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಸಕ್ತಂ ಶ್ವಾಸಂ ಮುಞ್ಚತಿ| ಸ ವ್ಯಾಧಿರನಿಲಾತ್-ವಾತಾತ್, ಸ್ವರಹಾಸ್ವರಘ್ನನಾಮ್ನಾ, ಭವೇತ್| ಇತಿ ಗಲರೋಗಾ ಅಷ್ಟಾದಶ|

Adhikarana sarvavakragA aShTau rogAH| 1 vAtajasya mukhapAkasya lakShaNam (58-59) · Śloka 59

ಕರೋತಿ ವದನಸ್ಯಾನ್ತರ್ವ್ರಣಾನ್ ಸರ್ವಸರೋಽನಿಲಃ| ಸಞ್ಚಾರಿಣೋಽರುಣಾನ್ ರೂಕ್ಷಾನೋಷ್ಠೌ ತಾಮ್ರೌ ಚಲತ್ವಚೌ||೫೮|| ಜಿಹ್ವಾ ಶೀತಾಸಹಾ ಗುರ್ವೀ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಕಣ್ಟಾಕಾಚಿತಾ| ವಿವೃಣೋತಿ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಮುಖಂ ಪಾಕೋ ಮುಖಸ್ಯ ಸಃ||೫೯||

ಪ೦ ಚ೦-ಅನಿಲೋ-ವಾಯುಃ, ಸರ್ವಸರಃ-ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಸರನ್ ಸನ್, ಸರ್ವತೋ ವದನಸ್ಯಾನ್ತರ್ವ್ರಣಾನ್ ಸಞ್ಚಾರಿಣೋಽರುಣಾನ್ ರೂಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ| ತಥೌಷ್ಠೌ ತಾಮ್ರೌ-ತಾಮ್ರವರ್ಣೌ, ಚಲತ್ವಚೌ| ಜಿಹ್ವಾ ಚ ಶೀತಾಸಹಾ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಾಕ್ಷಮಾ, ಗುರ್ವೀ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಕಣ್ಟಕೈರಾಚಿತಾ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಮುಖಂ-ವಕ್ತ್ರಂ, ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವಿವೃಣೋತಿ| ಸ ಮುಖಸ್ಯ ಪಾಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana 2 Urdhvagudasya mukhapAkasya lakShaNam (60) · Śloka 60

ಅಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರರ್ಶೋಗುಲ್ಮಕಫಾದಿಭಿಃ| ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ತ್ರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ನೂರ್ಧ್ವಗುದಸ್ತು ಸಃ||೬೦||

ಪ೦ ಚ೦-ಅರ್ಶೋಗುಲ್ಮಕಫಾದಿಭಿರ್ವಾಯುರಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಕ್ತ್ರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ನೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾತಿ| ಸ ಊರ್ಧ್ವಗುದ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ|

Adhikarana 3 pittajasya mukhapAkasya lakShaNam 4raktajasya mukhapAkasya lakShaNam (61) · Śloka 61

ಮುಖಸ್ಯ ಪಿತ್ತಜೇ ಪಾಕೇ ದಾಹೋಷೇ ತಿಕ್ತವಕ್ತ್ರತಾ| ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತಸಮಾ ವ್ರಣಾಃ ತದ್ವಚ್ಚ ರಕ್ತಜೇ||೬೧||

ಪ೦ ಚ೦-ಪಿತ್ತಜೇ-ಪಿತ್ತೋದ್ಭವೇ, ಮುಖಸ್ಯ ಪಾಕೇ ದಾಹೋಷೇ ಭವತಃ| ತಥಾ ತಿಕ್ತವಕ್ತ್ರತಾ-ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಂ, ಭವೇತ್| ವ್ರಣಾಶ್ಚ ಕ್ಷಾರೇಣೋಕ್ಷಿತಂ ಯತ್ ಕ್ಷತಂ-ವ್ರಣಃ, ತೇನ ಸಮಾನಾಃ-ತತ್ಸಮರುಜಾಃ, ಭವನ್ತಿ| ಪಂ ಚಂ-ರಕ್ತಜೇ ಪಾಕೇ ಮುಖಸ್ಯಾನ್ತಃ ಪಿತ್ತಜಪಾಕವಲ್ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ|

Adhikarana 5 kaphajasya mukhapAkasya lakShaNam 6arbudasya mukhapAkasya lakShaNam (62-63) · Śloka 63

ಕಫಜೇ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ವ್ರಣಾಃ| ಅನ್ತಃಕಪೋಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶ್ಯಾವಪಾಣ್ಡು ಕಫೋಽರ್ಬುದಮ್||೬೨|| ಕುರ್ಯಾತ್ತದ್ ಘಟ್ಟಿತಂ ಛಿನ್ನಂ ಮೃದಿತಂ ಚ ವಿವರ್ಧತೇ| |೬೩|

ಪ೦ ಚ೦-ಕಫಜೇ ಪಾಕೇ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಂ-ಮಧುರಮುಖತ್ವಂ, ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪಿಚ್ಛಿಲಾಶ್ಚ ವ್ರಣಾ ಭವನ್ತಿ| ಪ೦ ಚ೦-ಕಫೋ ವೃದ್ಧೋಽನ್ತಃಕಪೋಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯಾರ್ಬುದಂ ಶ್ಯಾವಂ ಪಾಣ್ಡು ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚಾರ್ಬುದಂ ಘಟ್ಟಿತಂ ಛಿನ್ನಂ ಮೃದಿತಂ ಚ ಪುನರ್ವಿವರ್ಧತೇ|

Adhikarana 7 sannipAtajasya mukhapAkasya lakShaNam 8pUtyAsyatAyAH mukhapAkasya lakShaNam (63-64) · Śloka 64

| ಮುಖಪಾಕೋ ಭವೇತ್ಸಾಸ್ರೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾಕೃತಿರ್ಮಲೈಃ||೬೩|| ಪೂತ್ಯಾಸ್ಯತಾ ಚ ತೈರೇವ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಾದಿವಿದ್ವಿಷಃ| |೬೪|

ಪ೦ ಚ೦-ಮಲೈಃ-ವಾತಾದಿಭಿಃ, ಸರ್ವೈಃ-ತ್ರಿಭಿಃ, ಸಾಸ್ರೈಃ-ಸರಕ್ತೈಃ, ಮುಖಸ್ಯ ಪಾಕೋ ಭವೇತ್| ಸ ಚ ಸರ್ವಾಕೃತಿಃ-ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಃ, ಸ್ಯಾತ್| ಪ೦ ಚ೦-ದನ್ತಕಾಷ್ಠವಿದ್ವಿಷಃ ಪುಂಸಸ್ತೈರೇವ ದೋಷೈಃ ಪೂತ್ಯಾಸ್ಯತಾಪೂತಿವಕ್ತ್ರತ್ವಂ, ಸ್ಯಾತ್| [ಇತಿ ಸರ್ವವಕ್ತ್ರಗಾ ಅಷ್ಟೌ|]

Adhikarana oShThAdisthAneShu ekAdashAdikrameNa pa~jcasaptatirmukharogAH (64-66) · Śloka 66

| ಓಷ್ಟೇ ಗಣ್ಡೇ ದ್ವಿಜೇ ಮೂಲೇ ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ತಾಲುಕೇ ಗಲೇ||೬೪|| ವಕ್ತ್ರೇ ಸರ್ವತ್ರ ಚೇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿರಾಮಯಾಃ| ಏಕಾದಶೈಕೋ ದಶ ಚ ತ್ರಯೋದಶ ತಥಾ ಚ ಷಟ್||೬೫|| ಅಷ್ಟಾವಷ್ಟಾದಶಾಷ್ಟೌ ಚ ಕ್ರಮಾತ್| |೬೬|

ಪ೦ ಚ೦-ಓಷ್ಠಾಮಯಾ ಏಕಾದಶೋಕ್ತಾಃ| ಗಣ್ಡೇ ಏಕಃ| ದ್ವಿಜೇದನ್ತೇ, ದಶ| ದನ್ತಮೂಲೇ ತ್ರಯೋದಶ| ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ಷಟ್| ತಾಲುನ್ಯಷ್ಟೌ| ಗಲೇಽಷ್ಟದಶ| ವಕ್ತ್ರೇಽಷ್ಟವಾಮಯಾಃ| ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿರಾಮಯಾ ಆಖ್ಯಾತಾಃ-ಉಕ್ತಾಃ|

Adhikarana teShAM sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

ತೇಷ್ವನುಪಕ್ರಮಾಃ| ಕರಾಲೋ ಮಾಂಸರಕ್ತೌಷ್ಠಾವರ್ಬುದಾನಿ ಜಲಾದ್ವಿನಾ||೬೬|| ಕಚ್ಛಪಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾ ಗಲೌಘಃ ಸುಷಿರೋ ಮಹಾನ್| ಸ್ವರಘ್ನೋರ್ಧ್ವಗುದಶ್ಯಾವಶತಘ್ನೀವಲಯಾಲಸಾಃ||೬೭|| ನಾಡ್ಯೋಷ್ಠಕೋಪೌ ನಿಚಯಾತ್, ರಕ್ತಾತ್ಸರ್ವೈಶ್ಚ ರೋಹಿಣೀ| ದಶನೇ ಸ್ಫುಟಿತೇ ದನ್ತಭೇದಃ, ಪಕ್ವೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾ||೬೮|| ಗಲಗಣ್ಡಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶೀ ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿವತ್ಸರಃ| ಯಾಪ್ಯಸ್ತು ಹರ್ಷೋ ಭೇದಶ್ಚ ಶೇಷಾನ್ ಶಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್||೬೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರ- ಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈ- ಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||

ಪ೦ ಚ೦-ಓಷ್ಠಾದ್ಯಾಮಯೇಷು ಮಧ್ಯೇಽನುಪಕ್ರಮಾಃ-ಅಸಾಧ್ಯಾಃ| ಕರಾಲೋ ನಾಮ ದನ್ತರೋಗಃ| ಮಹಾಸುಷಿರೋ ದನ್ತರೋಗಃ| ಸ್ವರಘ್ನೋ ಗಲರೋಗಃ| ಊರ್ಧ್ವಗುದೋ ವಕ್ತ್ರರೋಗಃ| ಶತಘ್ನೀವಲಯೌ ಕಣ್ಠರೋಗೌ| ಅಲಸೋಽಧಿಜಿಹ್ವಾರೋಗಃ| ನಿಚಯಾತ್-ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್, ನಾಡೀ ದನ್ತಮೂಲಜಾ| ಓಷ್ಠಕೋಪಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜೋಽಸಾಧ್ಯಃ| ರಕ್ತಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ [ಚ] ಜಾತಾ ರೋಹಿಣೀ| ದನ್ತಭೇದೋ ದಶನೇ-ದನ್ತೇ, ಸ್ಫುಟಿತೇಽಸಾಧ್ಯಃ| ಪಕ್ವೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾಽಸಾಧ್ಯಾ| ಗಲಗಣ್ಡಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶಃ(ಶೀ)ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿವತ್ಸರೋಽಸಾಧ್ಯಃ| ಪ೦ ಚ೦-ದನ್ತಹರ್ಷೋ ದನ್ತಭೇದಶ್ಚ ದ್ವಾವೇತೌ ಯಾಪ್ಯೌ| ಪ೦ ಚ೦-ಶೇಷಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಶಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್| ಯಥಾಯೋಗೈರ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈರಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಮುಖರೋಗ- ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೧||