21. mukharōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana mukharogavij~jAnIyAdhyAyaH ||21|| mukharogANAM sAmAnyaM nidAnam (2-3) · Śloka 3

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನಮಭಿಧಿತ್ಸುರಾಹ ಅಥತೋ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಮಾತ್ಸ್ಯಮಾಹಿಷವಾರಾಹಪಿಶಿತಾಮಕಮೂಲಕಮ್| ಮಾಷಸೂಪದಧಿಕ್ಷೀರಸುಕ್ತೇಕ್ಷುರಸಫಾಣಿತಮ್||೧|| ಅವಾಕ್ಶಯ್ಯಾಂ ಚ ಭಜತೋ ದ್ವಿಷತೋ ದನ್ತಧಾವನಮ್| ಧೂಮರ್ಚ್ಛರ್ದನಗಣ್ಡೂಷಾನುಚಿತಂ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧಮ್||೨|| ಕೃದ್ಧಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನ್ತರ್ಮುಖಂ ಗದಾನ್| |೩|

Adhikarana oShThe ekAdasha rogAH| 1 khaNDauShThasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| ತತ್ರ ಖಣ್ಡೌಷ್ಠ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಾತೇನೌಷ್ಠೋ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಃ||೩||

Adhikarana 2 vAtajasya oShThakopasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ಓಷ್ಠಕೋಪೇ ತು ಪವನಾತ್ ಸ್ತಬ್ಧಾವೋಷ್ಠೌ ಮಹಾರುಜೌ| ದಾಲ್ಯೇತೇ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಪರುಷಾಸಿತಕರ್ಕಶೌ||೪||

Adhikarana 3 pittajasya oShThakopasya lakShaNam (5) · Śloka 5

ಪಿತ್ತಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಸಹೌ ಪೀತೌ ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಭಿಶ್ಚಿತೌ| ಪಿಟಿಕಾಭಿರ್ಬಹುಕ್ಲೇದಾವಾಶುಪಾಕೌ|೫|

Adhikarana 4 kaphajasya oShThakopasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ಕಫಾತ್ಪುನಃ||೫|| ಶೀತಾಸಹೌ ಗುರು ಶೂನೌ ಸವರ್ಣಪಿಟಿಕಾಚಿತೌ| |೬|

Adhikarana 5 sannipAtajasya oShThakopasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ಸನ್ನಿಪಾತಾದನೇಕಾಭೌ ದುರ್ಗನ್ಧಾಸ್ರಾವಪಿಚ್ಛಿಲೌ||೬|| ಅಕಸ್ಮಾನ್ಮ್ಲಾನಸಂಶೂನರುಜೌ ವಿಷಮಪಾಕಿನೌ| |೭|

Adhikarana 6 raktajasya oShThakopasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ರಕ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೌ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವತಃ ಶೋಣಿತಪ್ರಭೌ||೭|| ಖರ್ಜೂರಸದೃಶಂ ಚಾತ್ರ ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತೇಽರ್ಬುದಂ ಭವೇತ್| |೮|

Adhikarana 7 arbudasya oShThakopasya lakShaNam 8 mAMsajasya oShThakopasya lakShaNam (8) · Śloka 8

| ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡೋಪಮೌ ಮಾಂಸಾತ್ಸ್ಯಾತಾಂ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ ಕ್ರಮಾತ್||೮||

Adhikarana 9 medojasya oShThakopasya lakShaNam 10kShatajasya oShThakopasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10

ತೈಲಾಭಶ್ವಯಥುಕ್ಲೇದೌ ಸಕಣ್ಡ್ವೌ ಮೇದಸಾ ಮೃದೂ| ಕ್ಷತಜಾವವತೀರ್ಯೇತೇ ಪಾಟ್ಯೇತೇ ಚಾಸಕೃತ್ಪುನಃ||೯|| ಗ್ರಥಿತೌ ಚ ಪುನಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕಣ್ಡೂಲೌ ದಶನಚ್ಛದೌ| |೧೦|

Adhikarana 11 jalArbudasya oShThakopasya lakShaNam (10) · Śloka 10

| ಜಲಬುದ್ಬುದವದ್ವಾತಕಫಾದೋಷ್ಠೇ ಜಲಾರ್ಬುದಮ್||೧೦||

Adhikarana gaNDe eko rogaH| 1 gaNDAlajyAH lakShaNam (11) · Śloka 11

ಗಣ್ಡಾಲಜೀ ಸ್ಥಿರಃ ಶೋಫೋ ಗಣ್ಡೇ ದಾಹಜ್ವರಾನ್ವಿತಃ| |೧೧|

Adhikarana dante dasha rogAH| 1 shItadantasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| ವಾತಾದುಷ್ಣಸಹಾ ದನ್ತಾಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೇಽಧಿಕವ್ಯಥಾಃ||೧೧|| ದಾಲ್ಯನ್ತ ಇವ ಶೂಲೇನ ಶೀತಾಖ್ಯೋ ದಾಲನಶ್ಚ ಸಃ| |೧೨|

Adhikarana 2 dantaharShasya lakShaNam 3 dantabhedasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| ದನ್ತಹರ್ಷೇ ಪ್ರವಾತಾಮ್ಲಶೀತಭಕ್ಷಾಕ್ಷಮಾ ದ್ವಿಜಾಃ||೧೨|| ಭವನ್ತ್ಯಮ್ಲಾಶನೇನೇವ ಸರುಜಾಶ್ಚಲಿತಾ ಇವ| ದನ್ತಭೇದೇ ದ್ವಿಜಾಸ್ತೋದಭೇದರುಕ್ಸ್ಫುಟನಾನ್ವಿತಾಃ||೧೩||

Adhikarana 4 dantacAlasya lakShaNam 5karAlasya lakShaNam (14) · Śloka 14

ಚಾಲಶ್ಚಲದ್ಭಿರ್ದಶನೈರ್ಭಕ್ಷಣಾದಧಿಕವ್ಯಥೈಃ| ಕರಾಲಸ್ತು ಕರಾಲಾನಾಂ ದಶನಾನಾಂ ಸಮುದ್ಗಮಃ||೧೪||

Adhikarana 6 adhidantasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ದನ್ತೋಽಧಿಕೋಽಧಿದನ್ತಾಖ್ಯಃ ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಖಲು ವರ್ಧನಃ| ಜಾಯಮಾನೇಽತಿರುಗ್ ದನ್ತೇ, ಜಾತೇ ತತ್ರ ತು ಶಾಮ್ಯತಿ||೧೫||

Adhikarana 7 sharkarAyAH VlakShaNam (16) · Śloka 16

ಅಧಾವನಾಮಲೋ ದನ್ತೇ ಕಫೋ ವಾ ವಾತಶೋಷಿತಃ| ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಃ ಶರ್ಕರಾ|೧೬|

Adhikarana 8 kapAlikAyAH lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| ಸಾಽಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾ||೧೬|| ಶಾತಯತ್ಯಣುಶೋ ದನ್ತಾತ್ಕಪಾಲಾನಿ ಕಪಾಲಿಕಾ| |೧೭|

Adhikarana 9 shyAvasya lakShaNam (17) · Śloka 17

| ಶ್ಯಾವಃ ಶ್ಯಾವತ್ವಮಾಯಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲೈರ್ದ್ವಿಜಃ||೧೭||

Adhikarana 10 kRumidantasya lakShaNam dantamUle trayodasha rogAH| (18-20) · Śloka 20

ಸಮೂಲಂ ದನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದೋಷೈರುಲ್ಬಣಮಾರುತೈಃ| ಶೋಷಿತೇ ಮಜ್ಜ್ಞಿ ಸುಷಿರೇ ದನ್ತೇಽನ್ನಮಲಪೂರಿತೇ||೧೮|| ಪೂತಿತ್ವಾತ್ಕೃಮಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ, ಜಾಯತೇ ತತಃ| ಅಹೇತುತೀವ್ರಾರ್ತಿಶಮಃ ಸಸಂರಮ್ಭೋಽಸಿತಶ್ಚಲಃ||೧೯|| ಪ್ರಲೂನಃ ಪೂಯರಕ್ತಸ್ರುತ್ ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಕೃಮಿದನ್ತಕಃ| |೨೦|

Adhikarana 1 shItAdasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21

| ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತೇನ ಪೂತೀನಿ ವಹನ್ತ್ಯಸ್ರಮಹೇತುಕಮ್||೨೦|| ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಮೃದುಕ್ಲಿನ್ನಾಸಿತಾನಿ ಚ| ಶೀತಾದೋಽಸೌ|೨೧|

Adhikarana 2 upakushasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23

| ಉಪಕುಶಃ ಪಾಕಃ ಪಿತ್ತಾಸೃಗುದ್ಭವಃ||೨೧|| ದನ್ತಮಾಮ್ಸಾನಿ ದಹ್ಯನ್ತೇ ರಕ್ತಾನ್ಯುತ್ಸೇಧವನ್ತ್ಯತಃ| ಕಣ್ಡೂಮನ್ತಿ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಸ್ರಮಾಧ್ಮಾಯನ್ತೇಽಸೃಜಿ ಸ್ಥಿತೇ||೨೨|| ಚಲಾ ಮನ್ದರುಜೋ ದನ್ತಾ ಪೂತಿ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಜಾಯತೇ| |೨೩|

Adhikarana 3 dantapuppuTasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| ದನ್ತಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವಾ ಶೋಫೋ ಬದರಾಸ್ಥಿನಿಭೋ ಘನಃ||೨೩|| ಕಫಾಸ್ರಾತ್ತೀವ್ರರುಕ್ ಶೀಘ್ರಂ ಪಚ್ಯತೇ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಃ| |೨೪|

Adhikarana 4 dantavidradheH lakShaNam (24-25) · Śloka 25

| ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈರ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗುರುಃ||೨೪|| ಸರುಗ್ದಾಹಃ ಸ್ರವೇದ್ಭಿನ್ನಃ ಪೂಯಾಸ್ರಂ ದನ್ತವಿದ್ರಧಿಃ| |೨೫|

Adhikarana 5 suShirasya lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| ಶ್ವಯಥುರ್ದನ್ತಮೂಲೇಷು ರುಜಾವಾನ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತಜಃ||೨೫|| ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ ಸ ಸುಷಿರೋ ದನ್ತಮಾಂಸಪ್ರಶಾತನಃ| |೨೬|

Adhikarana 6 mahAsuShirasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27

| ಸ ಸನ್ನಿಪಾತಾಜ್ಜ್ವರವಾನ್ ಸಪೂಯರುಧಿರಸ್ರುತಿಃ||೨೬|| ಮಹಾಸುಷಿರ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಿಶೀರ್ಣದ್ವಿಜಬನ್ಧನಃ| |೨೭|

Adhikarana 7 adhimAMsasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28

| ದನ್ತಾನ್ತೇ ಕೀಲವಚ್ಛೋಫೋ ಹನುಕರ್ಣರುಜಾಕರಃ||೨೭|| ಪ್ರತಿಹನ್ತ್ಯಭ್ಯವಹೃತಿಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸೋಽಧಿಮಾಂಸಕಃ| |೨೮|

Adhikarana 8 vidarbhasya lakShaNam (28-29) · Śloka 29

| ಘೃಷ್ಟೇಷು ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು ಸಂರಮ್ಭೋ ಜಾಯತೇ ಮಹಾನ್||೨೮|| ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಲನ್ತಿ ದನ್ತಾಶ್ಚ ಸ ವಿದರ್ಭೋಽಭಿಘಾತಜಃ| |೨೯|

Adhikarana 9,10,11,12,13 pa~jcAnAM dantanADInAM lakShaNam (29-31) · Śloka 31

| ದನ್ತಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಯಃ ಸಾಧ್ಯಾನಪ್ಯುಪೇಕ್ಷತೇ||೨೯|| ಅನ್ತಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ರವನ್ ದೋಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಸಞ್ಜನಯೇದ್ಗತಿಮ್| ಪೂಯಂ ಮುಹುಃ ಸಾ ಸ್ರವತಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಪ್ರಭೇದಿನೀ||೩೦|| ತಾಃ ಪುನಃ ಪಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸ್ವೈರ್ಯಥೋದಿತೈಃ| |೩೧|

Adhikarana jihvAyAM ShaDrogAH| 1 vAtadUShitAyAH lakShaNam 2 pittadUShitAyAH lakShaNam (31-32) · Śloka 32

| ಶಾಖಪತ್ರಖರಾ ಸುಪ್ತಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ವಾತದೂಷಿತಾ||೩೧|| ಜಿಹ್ವಾ ಪಿತ್ತಾತ್ ಸದಾಹೋಷಾ ರಕ್ತೈರ್ಮಾಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಾ| |೩೨|

Adhikarana 3 kaphadUShitAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

| ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಭೈಸ್ತು ಕಫೇನ ಬಹಲಾ ಗುರುಃ||೩೨||

Adhikarana 4 alasasya lakShaNam (33) · Śloka 33

ಕಫಪಿತ್ತಾದಧಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಕೃದುನ್ನತಃ| ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿರ್ಭವೇತ್ಪಕ್ವಃ ಸೋಽಲಸೋ ಮಾಂಸಶಾತನಃ||೩೩||

Adhikarana 5 adhijihvasya lakShaNam 6upajihvasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35

ಪ್ರಬನ್ಧನೇಽಧೋ ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಸನ್ನಿಭಃ| ಸಾಙ್ಕುರಃ ಕಫಪಿತ್ತಾಸ್ರೈರ್ಲಾಲೋಷಾಸ್ತಮ್ಭವಾನ್ ಖರಃ||೩೪|| ಅಧಿಜಿಹ್ವಃ ಸರುಕ್ಕಣ್ಡೂರ್ವಾಕ್ಯಾಹಾರವಿಘಾತಕೃತ್| ತಾದೃಗೇವೋಪಜಿಹ್ವಸ್ತು ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಉಪರಿ ಸ್ಥಿತಃ||೩೫||

Adhikarana tAlurogA aShTau| 1 tAlupiTikAyA lakShaNam (36) · Śloka 36

ತಾಲುಮಾಂಸೇಽನಿಲಾದ್ದುಷ್ಟೇ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರುಜಃ ಖರಾಃ| ಬಹ್ಯೋ ಘನಾಃ ಸ್ರಾವಯುತಾಸ್ತಾಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೩೬||

Adhikarana 2 galaSuNDikAyAH lakShaNam (37-38) · Śloka 38

ತಾಲುಮೂಲೇ ಕಫಾತ್ಸಾಸ್ರಾತ್ ಮತ್ಸ್ಯಬಸ್ತಿನಿಭೋ ಮೃದುಃ| ಪ್ರಲಮ್ಬಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶೋಫೋ ನಾಸಯಾಽಽಹಾರಮೀರಯನ್||೩೭|| ಕಣ್ಠೋಪರೋಧತೃಟ್ಕಾಸವಮಿಕೃತ್ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾ| |೩೮|

Adhikarana 3 tAlusaMhateH lakShaNam 4 arbudasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39

| ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ನಿರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಸಂಹತಂ ತಾಲುಸಂಹತಿಃ||೩೮|| ಪದ್ಮಾಕೃತಿಸ್ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ರಕ್ತಾಚ್ಛ್ವಯಥುರರ್ಬುದಮ್| |೩೯|

Adhikarana 5 kacCapasya lakShaNam 6puppaTasya lakShaNam (39-40) · Śloka 40

| ಕಚ್ಛಪಃ ಕಚ್ಛಪಾಕಾರಶ್ಚಿರವೃದ್ಧಿಃ ಕಫಾದರುಕ್||೩೯|| ಕೋಲಾಭಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭ್ಯಾಂ ಪುಪ್ಪುಟೋ ನೀರುಜಃ ಸ್ಥಿರಃ| |೪೦|

Adhikarana 7 tAlupAkasya lakShaNam (40) · Śloka 40

| ಪಿತ್ತೇನ ಪಾಕಃ ಪಾಕಾಖ್ಯಃ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಮಹಾರುಜಃ||೪೦||

Adhikarana 8 tAlushoShasya lakShaNam (41) · Śloka 41

ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಾಯಾಸೈಸ್ತಾಲುಶೋಷಸ್ತದಾಹ್ವಯಃ| |೪೧|

Adhikarana gale aShTAdasha rogAH| rohiNyAH sAmAnyaM lakShaNam (41-42) · Śloka 42

| ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧಜಾಃ ಕಣ್ಠೇ ದಾರುಣಾ ಮಾರ್ಗರೋಧಿನಃ||೪೧|| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾಃ ಶೀಘ್ರಚಯಾ ರೋಹಿಣೀ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣೀ| |೪೨|

Adhikarana 1 vAtajAyA rohiNyA lakShaNam (42) · Śloka 42

| ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಕೃದ್ವಾತಾತ್ ಸಾ ಹನುಶ್ರೋತ್ರರುಕ್ಕರೀ||೪೨||

Adhikarana 2 pittajAyAH rohiNyA lakShaNam 3 kaphajAyAH rohiNyA lakShaNam (43-44) · Śloka 44

ಪಿತ್ತಾಜ್ಜ್ವರೋಷಾತೃಣ್ಮೋಹಕಣ್ಠಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಾ| ಕ್ಷಿಪ್ರಜಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಾಽತಿರಾಗಿಣೀ ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ||೪೩|| ಕಫೇನ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಪಾಣ್ಡುಃ| |೪೪|

Adhikarana 4 raktajAH rohiNyA lakShaNam (44) · Śloka 44

ಅಸೃಜಾ ಸ್ಫೋಟಕಾಚಿತಾ| ತಪ್ತಾಙ್ಗಾರನಿಭಾ ಕರ್ಣರುಕ್ಕರೀ ಪಿತ್ತಜಾಕೃತಿಃ||೪೪||

Adhikarana 5 sannipAtajAyAH rohiNyA lakShaNam 6 shAlUkasya lakShaNam (45-46) · Śloka 46

ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾ ನಿಚಯಾತ್ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಸಮನ್ವಿತಾ| ದೋಷೈಃ ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ ಶೋಫಃ ಕೋಲವದ್ ಗ್ರಥಿತೋನ್ನತಃ||೪೫|| ಶೂಕಕಣ್ಟಕವತ್ಕಣ್ಠೇ ಶಾಲೂಕೋ ಮಾರ್ಗರೋಧನಃ| |೪೬|

Adhikarana 7 vRundasya lakShaNam 8tuNDikerikAyAH lakShaNam (46-47) · Śloka 47

| ವೃನ್ದೋ ವೃತ್ತೋನ್ನತೋ ದಾಹಜ್ವರಕೃದ್ ಗಲಪಾರ್ಶ್ವಗಃ||೪೬|| ಹನುಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಿತಃ ಕಣ್ಠೇ ಕಾರ್ಪಾಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಃ| ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಮನ್ದರುಕ್ ಶೋಫಃ ಕಠಿನಾಸ್ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕಾ||೪೭||

Adhikarana 9 galaughasya lakShaNam 10valayasya lakShaNam (48-49) · Śloka 49

ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಘೋರೋ ಗಲಮಾರ್ಗಾರ್ಗಲೋಪಮಃ| ಗಲೌಘೋ ಮೂರ್ದ್ಧಗುರುತಾತನ್ದ್ರಾಲಾಲಾಜ್ವರಪ್ರದಃ||೪೮|| ವಲಯಂ ನಾತಿರುಕ್ ಶೋಫಸ್ತದ್ವದೇವಾಯತೋನ್ನತಃ| |೪೯|

Adhikarana 11 gilAyukasya lakShaNam 12shataghnyAH lakShaNam (49-51) · Śloka 51

| ಮಾಂಸಕೀಲೋ ಗಲೇ ದೋಷೈರೇಕೋಽನೇಕೋಽಥವಾಽಲ್ಪರುಕ್||೪೯|| ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸಾಭ್ಯವಹೃತಿಃ ಪೃಥುಮೂಲೋ ಗಿಲಾಯುಕಃ| ಭೂರಿಮಾಂಸಙ್ಕುರವೃತಾ ತೀವ್ರತೃಡ್ಜ್ವರಮೂರ್ದ್ಧರುಕ್||೫೦|| ಶತಘ್ನೀ ನಿಚಿತಾ ವರ್ತಿಃ ಶತಘ್ನೀವಾತಿರುಕ್ವರೀ| |೫೧|

Adhikarana 13 galavidradheH lakShaNam 14 galArbudasya lakShaNam (51-53) · Śloka 53

| ವ್ಯಾಪ್ತಸರ್ವಗಲಃ ಶೀಘ್ರಜನ್ಮಪಾಕೋ ಮಹಾರುಜಃ||೫೧|| ಪೂತಿಪೂಯನಿಭಸ್ರಾವೀ ಶ್ವಯಥುರ್ಗಲವಿದ್ರಧಿಃ| ಜಿಹ್ವಾವಸಾನೇ ಕಣ್ಠಾದಾವಪಾಕಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಮಲಾಃ||೫೨|| ಜನಯನ್ತಿ ಸ್ಥಿರಂ ರಕ್ತಂ ನೀರುಜಂ ತದ್ಗಲಾರ್ಬುದಮ್| |೫೩|

Adhikarana galAgaNDAsya nidAnAdi 15vAtajasya galagaNDasya lakShaNam (53-54) · Śloka 54

ಪವನಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭಿರ್ಗಲಗಣ್ಡೋ ಭವೇದ್ಬಹಿಃ| ವರ್ಧಮಾನಃ ಸ ಕಾಲೇನ ಮುಷ್ಕವಲ್ಲಮ್ಬತೇಽತಿರುಕ್||೫೩|| ಕೃಷ್ಣೋಽರುಣೋ ವಾ ತೋದಾಢ್ಯಃ ಸ ವಾತಾತ್ಕೃಷ್ಣರಾಜಿಮಾನ್| ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಶೋಷಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾಮ್||೫೪||

Adhikarana 16 kaphajasya galagaNDasya lakShaNam (55) · Śloka 55

ಸ್ಥಿರಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುರುಃ ಕಫಾತ್| ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಲೇಪಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾಮ್||೫೫||

Adhikarana 17 medojasya galagaNDasya lakShaNam (56) · Śloka 56

ಮೇದಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವದ್ಧಾನಿವೃದ್ಧ್ಯೋಃ ಸೋಽನುವಿಧೀಯತೇ| ದೇಹಂ ವೃದ್ಧಶ್ಚ ಕುರುತೇ ಗಲೇ ಶಬ್ದಂ ಸ್ವರೇಽಲ್ಪತಾಮ್||೫೬||

Adhikarana 18 svaraghnasya lakShaNam (57) · Śloka 57

ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧಾಽನಿಲಗತಿಃ ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಹತಸ್ವರಃ| ತಾಮ್ಯನ್ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಶ್ವಸಿತಿ ಯೇನ ಸ ಸ್ವರಹಾಽನಿಲಾತ್||೫೭||

Adhikarana sarvavakragA aShTau rogAH| 1 vAtajasya mukhapAkasya lakShaNam (58-59) · Śloka 59

ಕರೋತಿ ವದನಸ್ಯಾನ್ತರ್ವ್ರಣಾನ್ ಸರ್ವಸರೋಽನಿಲಃ| ಸಞ್ಚಾರಿಣೋಽರುಣಾನ್ ರೂಕ್ಷಾನೋಷ್ಠೌ ತಾಮ್ರೌ ಚಲತ್ವಚೌ||೫೮|| ಜಿಹ್ವಾ ಶೀತಾಸಹಾ ಗುರ್ವೀ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಕಣ್ಟಾಕಾಚಿತಾ| ವಿವೃಣೋತಿ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಮುಖಂ ಪಾಕೋ ಮುಖಸ್ಯ ಸಃ||೫೯||

Adhikarana 2 Urdhvagudasya mukhapAkasya lakShaNam (60) · Śloka 60

ಅಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರರ್ಶೋಗುಲ್ಮಕಫಾದಿಭಿಃ| ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ತ್ರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ನೂರ್ಧ್ವಗುದಸ್ತು ಸಃ||೬೦||

Adhikarana 3 pittajasya mukhapAkasya lakShaNam 4raktajasya mukhapAkasya lakShaNam (61) · Śloka 61

ಮುಖಸ್ಯ ಪಿತ್ತಜೇ ಪಾಕೇ ದಾಹೋಷೇ ತಿಕ್ತವಕ್ತ್ರತಾ| ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತಸಮಾ ವ್ರಣಾಃ ತದ್ವಚ್ಚ ರಕ್ತಜೇ||೬೧||

Adhikarana 5 kaphajasya mukhapAkasya lakShaNam 6arbudasya mukhapAkasya lakShaNam (62-63) · Śloka 63

ಕಫಜೇ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ವ್ರಣಾಃ| ಅನ್ತಃಕಪೋಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶ್ಯಾವಪಾಣ್ಡು ಕಫೋಽರ್ಬುದಮ್||೬೨|| ಕುರ್ಯಾತ್ತದ್ ಘಟ್ಟಿತಂ ಛಿನ್ನಂ ಮೃದಿತಂ ಚ ವಿವರ್ಧತೇ| |೬೩|

Adhikarana 7 sannipAtajasya mukhapAkasya lakShaNam 8pUtyAsyatAyAH mukhapAkasya lakShaNam (63-64) · Śloka 64

| ಮುಖಪಾಕೋ ಭವೇತ್ಸಾಸ್ರೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾಕೃತಿರ್ಮಲೈಃ||೬೩|| ಪೂತ್ಯಾಸ್ಯತಾ ಚ ತೈರೇವ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಾದಿವಿದ್ವಿಷಃ| |೬೪|

Adhikarana oShThAdisthAneShu ekAdashAdikrameNa pa~jcasaptatirmukharogAH (64-66) · Śloka 66

| ಓಷ್ಟೇ ಗಣ್ಡೇ ದ್ವಿಜೇ ಮೂಲೇ ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ತಾಲುಕೇ ಗಲೇ||೬೪|| ವಕ್ತ್ರೇ ಸರ್ವತ್ರ ಚೇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿರಾಮಯಾಃ| ಏಕಾದಶೈಕೋ ದಶ ಚ ತ್ರಯೋದಶ ತಥಾ ಚ ಷಟ್||೬೫|| ಅಷ್ಟಾವಷ್ಟಾದಶಾಷ್ಟೌ ಚ ಕ್ರಮಾತ್| |೬೬|

Adhikarana teShAM sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

ತೇಷ್ವನುಪಕ್ರಮಾಃ| ಕರಾಲೋ ಮಾಂಸರಕ್ತೌಷ್ಠಾವರ್ಬುದಾನಿ ಜಲಾದ್ವಿನಾ||೬೬|| ಕಚ್ಛಪಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾ ಗಲೌಘಃ ಸುಷಿರೋ ಮಹಾನ್| ಸ್ವರಘ್ನೋರ್ಧ್ವಗುದಶ್ಯಾವಶತಘ್ನೀವಲಯಾಲಸಾಃ||೬೭|| ನಾಡ್ಯೋಷ್ಠಕೋಪೌ ನಿಚಯಾತ್, ರಕ್ತಾತ್ಸರ್ವೈಶ್ಚ ರೋಹಿಣೀ| ದಶನೇ ಸ್ಫುಟಿತೇ ದನ್ತಭೇದಃ, ಪಕ್ವೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾ||೬೮|| ಗಲಗಣ್ಡಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶೀ ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿವತ್ಸರಃ| ಯಾಪ್ಯಸ್ತು ಹರ್ಷೋ ಭೇದಶ್ಚ ಶೇಷಾನ್ ಶಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್||೬೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರ- ಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈ- ಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||