38. mūṣikālarkaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|੧|

ਵਿਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਮੂਸਿਕਾਲਰ੍ਕਵਿਸਮੁਪਕ੍ਰਮਤੇ-

Adhikarana mUShikAlarkaviShapratiShedhAdhyAyaH ------- mUShikANAM aShTAdashatvam (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਮੂਸਿਕਾਲਰ੍ਕਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨|| ) ਲਾਲਨਸ਼੍ਚਪਲਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਹਸਿਰਸ਼੍ਚਿਕ੍ਕਿਰੋਜਿਰਃ| ਕਸਾਯਦਨ੍ਤਃ ਕੁਲਕਃ ਕੋਕਿਲਃ ਕਪਿਲੋਸਿਤਃ||੧|| ਅਰੁਣਃ ਸ਼ਬਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਕਪੋਤਃ ਪਲਿਤੋਨ੍ਦੁਰਃ| ਛੁਚ੍ਛੁਨ੍ਦਰੋ ਰਸਾਲਾਖ੍ਯੋ ਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਚੇਤਿ ਮੂਸਿਕਾਃ||੨||

ਸ੦- ਲਾਲਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਧਿਕਾ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਮੂਸਿਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana mUShikANAM shukraviShatvam, mUShikaviShasya sAmAnyaM lakShaNam (3-5) · Śloka 5

ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪਤਤਿ ਯਤ੍ਰੈਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦਿਗ੍ਧੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਾ| ਯਦਙ੍ਗਮਙ੍ਗੈਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਰੇ ਦੂਸਿਤੇ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਗਤੇ||੩|| ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਕੋਠੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਭ੍ਰਮੋਰੁਚਿਃ| ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰੋਤਿਰੁਕ੍ਸਾਦੋ ਵੇਪਥੁਃ ਪਰ੍ਵਭੇਦਨਮ੍||੪|| ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਸ੍ਰੁਤਿਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਬਦ੍ਧਬਹ੍ਵਾਖੁਪੋਤਕਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਸਤਟ੍||੫||

ਸ੦- ਏਸਾਂ ਮੂਸਿਕਾਣਾਂ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪਤਤਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਦਿਗ੍ਧੈਰਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾ ਯਦਙ੍ਗਂ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਙ੍ਗੇ ਰਕ੍ਤੇ ਦੂਸਿਤੇ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਸਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਥਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ ਕਫਾਨੁਗਤਬਹੁਮੂਸਿਕਪੋਤਕਵਮਨਂ ਸਤਟ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mUShikaviShasya kRuccrasAdhyalakShaNam (6) · Śloka 6

ਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯਾਖੁਵਿਸਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਭੂਯੋ ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| |੬|

ਸ੦-ਆਖੁਵਿਸਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ-ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਨਸ਼ੀਲਂ, ਤਥਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ-ਕਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਂ, ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਕੁਪ੍ਯਤਿ|

Adhikarana mUShikaviShasya asAdhyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਙ੍ਗਸ਼ੋਫਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਕ੍ਲੇਦਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਰੁਤਿਜ੍ਵਰਾਃ||੬|| ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਲਾਲਾਸਕ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| |੭|

ਸ੦-ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯੋਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍|

Adhikarana mUShikaviShasya varjyalakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ਸ਼ੂਨਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਵਰ੍ਣੌਸ੍ਠਮਾਖ੍ਵਾਭੈਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍||੭|| ਛੁਚ੍ਛੁਨ੍ਦਰਸਗਨ੍ਧਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਦਾਖੁਦੂਸਿਤਮ੍| |੮|

ਸ੦-ਸ਼ੂਨਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਵਰ੍ਣਾਧਰਂ ਮੂਸਿਕਨਿਭੈਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਛੁਚ੍ਛੁਨ੍ਦਰਗਨ੍ਧਤੁਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਚ ਮੂਸਿਕਵਿਸਦੂਸਿਤਂ ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|

Adhikarana viShayuktasya shuno lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| ਸ਼ੁਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾਂ ਦੋਸਾਃ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਵਹਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ||੮|| ਮੁਸ੍ਣਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਕ੍ਸੋਭਂ ਧਾਤੂਨਾਮਤਿਦਾਰੁਣਮ੍| ਲਾਲਾਵਾਨਨ੍ਧਬਧਿਰਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੋਭਿਧਾਵਤਿ||੯|| ਸ੍ਰੁਸ੍ਤਪੁਚ੍ਛਹਨੁਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖੀ ਨਤਾਨਨਃ| |੧੦|

ਸ੦-ਸ਼ੁਨਃ-ਸਾਰਮੇਯਸ੍ਯ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਾ ਦੋਸਾਃ ਸਂਜ੍ਞਾਵਹਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸਂਜ੍ਞਾਮਪਹਰਨ੍ਤੋ ਧਾਤੂਨਾਮਤਿਘੋਰਂ ਕ੍ਸੋਭਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਸਃ-ਸ਼੍ਵਾ, ਲਾਲਾਯੁਤੋਨ੍ਧਬਧਿਰੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਪੁਚ੍ਛਹਨੁਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਸ਼ਿਰੋ ਦੁਃਖੀ ਨਤਮੁਖਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਧਾਵਤਿ|

Adhikarana viShayuktasya daMshasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| ਦਂਸ਼ਸ੍ਤੇਨ ਵਿਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸੁਪ੍ਤਃ ਕਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਰਤ੍ਯਸਕ੍||੧੦|| ਹਚ੍ਛਿਰੋਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਮ੍ਭਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਭਵੋਨੁ ਚ| |੧੧|

ਸ੦-ਤੇਨ-ਸ਼ੁਨਾ, ਵਿਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਃ ਸੁਪ੍ਤਃ-ਅਚੇਤਨਃ, ਕਸ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਹਤ੍ਪੀਡਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭੂਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana evaM shRugAlAdayo vedyAH (11-12) · Śloka 12

| ਅਨੇਨਾਨ੍ਯੇਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਲਾ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ||੧੧|| ਸ਼ਗਾਲਾਸ਼੍ਵਤਰਾਸ਼੍ਵਰ੍ਕ੍ਸਦ੍ਵੀਪਿਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕਾਦਯਃ| |੧੨|

ਸ੦- ਅਨੇਨ-ਦਂਸ਼ਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪੇਣ, ਅਪਰੇ ਵ੍ਯਾਲਾਃ-ਦੁਸ੍ਟਾਃ, ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ ਸ਼ਗਾਲਾਦਯ ਏਵਂ ਵੇਦ੍ਯਾਃ|

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam,nirviShadaMshasya lakShaNam (12-14) · Śloka 14

| ਕਣ੍ਡੂਨਿਸ੍ਤੋਦਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਸੁਪ੍ਤਿਕ੍ਲੇਦਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮਾਃ||੧੨|| ਵਿਡਹਰਾਗਰੁਕ੍ਪਾਕਸ਼ੋਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਕੁਞ੍ਚਨਮ੍| ਦਂਸ਼ਾਵਦਰਣਂ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਚ||੧੩|| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਵਿਸੇ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਵਿਪਰੀਤਂ ਤੁ ਨਿਰ੍ਵਿਸੇ| |੧੪|

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸਵਿਸੇ ਦਂਸ਼ੇ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਯੋ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਿਸੇ ਚ ਦਂਸ਼ੇਤੋ ਵਿਪਰੀਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana daShTasyAsAdhyalakShaNam (14-15) · Śloka 15

| ਦਸ੍ਟੋ ਯੇਨ ਤੁ ਤਚ੍ਚੇਸ੍ਟਾਰੁਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||੧੪|| ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਮੇਵ ਚਾਕਸ੍ਮਾਦਾਦਰ੍ਸ਼ਸਲਿਲਾਦਿਸੁ| |੧੫|

ਸ੦ -ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾ ਦਸ੍ਟਸ੍ਤਚ੍ਚੇਸ੍ਟਾਰੁਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ| ਤਮੇਵ ਦਸ੍ਟਾਰਂ, ਆਦਰ੍ਸ਼ਕਾਦਿਸੁ ਸਹਸਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ|

Adhikarana jalasaMtrAsasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| ਯੋਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੇਦਦਸ੍ਟੋਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ||੧੫|| ਜਲਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਨਾਮਾਨਂ ਦਸ੍ਟਂ ਤਮਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੧੬|

ਸ੦-ਯੋ ਜਲੇਭ੍ਯੋਦਸ੍ਟੋਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਃ, ਤਂ ਜਲਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਸਂਜ੍ਞਂ ਦਸ੍ਟਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana AkhunA daShTamAtrasya daMshadAhaH (16-17) · Śloka 17

| ਆਖੁਨਾ ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਂ ਕਾਣ੍ਡੇਨ ਦਾਹਯੇਤ੍||੧੬|| ਦਰ੍ਪਣੋਨਾਥਵਾ, ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਣਿਕਾਨ੍ਯਥਾ| |੧੭|

ਸ੦-ਆਖੁਨਾ ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਸਤੋ ਦਂਸ਼ਂ ਕਾਣ੍ਡੇਨ ਦਾਹਯੇਤ੍| ਦਰ੍ਪਣੇਨ ਵਾ ਦਾਹਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਏਵਮਦਗ੍ਧੇ ਸਤਿ, ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਦਾਰੁਣਪੀਡਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana dagdhadaMshasya vistrAvaH shirIShabIjAdiBiH pralepaSca (17-18) · Śloka 18

| ਦਗ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਦਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤਂ ਚ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੧੭|| ਸ਼ਿਰੀਸਰਜਨੀਵਕ੍ਰਕੁਙ੍ਕੁਮਾਮਤਵਲ੍ਲਿਭਿਃ| |੧੮|

ਸ੦- ਦਂਸ਼ਂ ਦਗ੍ਧਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਚ੍ਚ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH karNikApAtanashcAgAradhUmAdilepaH (18-19) · Śloka 19

| ਅਗਾਰਧੂਮਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਰਜਨੀਲਵਣੋਤ੍ਤਮੈਃ||੧੮|| ਲੇਪੋ ਜਯਤ੍ਯਾਖੁਵਿਸਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਾਤਨਃ| |੧੯|

ਸ੦- ਅਗਾਰਧੂਮਾਦਿਕੋ ਲੇਪੋ ਹ੍ਯਯਂ ਮੂਸਿਕਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕਰ੍ਣਿਕਾਂ ਚ ਪਾਤਯਤਿ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tato~amlaiH kShAlanAdi, sirAmokSho vA (19-20) · Śloka 20

| ਤਤੋਮ੍ਲੈਃ ਕ੍ਸਾਲਯਿਤ੍ਵਾਨੁ ਤੋਯੈਰਨੁ ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍||੧੯|| ਪਾਲਿਨ੍ਦੀਸ਼੍ਵੇਤਕਟਭੀਬਿਲ੍ਵਮੂਲਗੁਡੂਚਿਭਿਃ| ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸਸ਼ੋਫਘ੍ਨੈਃ ਸਿਰਾਂ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸਯੇਦ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍||੨੦||

ਸ੦- ਅਨਨ੍ਤਰਮਮ੍ਲੈਃ ਕ੍ਸਾਲਯਿਤ੍ਵਾਨੁ ਜਲੈਃ ਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਾਲਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਭਿਰਪਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸਘ੍ਨੈਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਘ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਿਰਾਂ ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍| ਪਾਲਿਨ੍ਦੀ-ਮਾਲਵਿਕਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH nIlinyAdikvAthaiH cchardanam (21) · Śloka 21

ਛਰ੍ਦਨਂ ਨੀਲਿਨੀਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਾਙ੍ਕੋਲ੍ਲਯੋਰਪਿ| |੨੧|

ਸ੦- ਨੀਲਿਨੀਕ੍ਵਾਥੇਨ ਛਰ੍ਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਾਙ੍ਕੋਲ੍ਲਯੋਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਮਨਮ੍| ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਃ-ਸ਼ਿਰੀਸਃ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH koshAtakyAdicUrNena cchardanam (21-22) · Śloka 22

| ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਾਯਾਃ ਫਲਂ ਜੀਮੂਤਕਸ੍ਯ ਚ||੨੧|| ਮਦਨਸ੍ਯ ਚ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਦਧ੍ਨਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿਸਂ ਵਮੇਤ੍| |੨੨|

ਸ੦- ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਫਲਾਨਿ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਦਧ੍ਨਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿਸਂ ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH vacAdinA pAnam, trivRudAdinA virecanam (22-23) · Śloka 23

| ਵਚਾਮਦਨਜੀਮੂਤਕੁਸ੍ਠਂ ਵ ਮੂਤ੍ਰਪੇਸਿਤਮ੍||੨੨|| ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇਨ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੋਨ੍ਦੁਰਵਿਸਾਪਹਮ੍| ਵਿਰੇਚਨਂ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨੀਲੀਤ੍ਰਿਫਲਾਕਲ੍ਕ ਇਸ੍ਯਤੇ||੨੩||

ਸ੦- ਵਚਾਦਿਂ ਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇਨ-ਦਧ੍ਨਾ, ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੋਨ੍ਦੁਰਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਸ੦- ਵਿਰੇਚਨਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਕਲ੍ਕ ਇਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH shirIShasArAdinA shirovirecanam (24) · Śloka 24

ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨੇ ਸਾਰਃ ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਚ| |੨੪|

ਸ੦- ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨੇ ਸ਼ਿਰੀਸਸ੍ਯ ਸਾਰਃ ਫਲਂ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH gomayarasenA~jjanam (24) · Śloka 24

| ਅਞ੍ਜਨਂ ਗੋਮਯਰਸੋ ਵ੍ਯੋਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜੋਨ੍ਵਿਤਃ||੨੪||

ਸ੦- ਗੋਮਯਰਸਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਸ੍ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤੋਞ੍ਜਨਮ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthAdirasenAvalehaH (25) · Śloka 25

ਕਪਿਤ੍ਥਤੋਮਯਰਸੋ ਮਧੁਮਾਨਵਲੇਹਨਮ੍| |੨੫|

ਸ੦- ਕਪਿਤ੍ਥਗੋਮਯਰਸਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੋਵਲੇਹਨਮ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tandulIyakamUlAdisiddhAni ghRutAni (25-26) · Śloka 26

| ਤਨ੍ਦੁਲੀਯਕਮੂਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਾਨੇ ਹਿਤਂ ਘਤਮ੍||੨੫|| ਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਕਟਭੀਰਕ੍ਤਾਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਰ੍ਵਾਮਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਆਸ੍ਫੋਤਮੂਲਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਕਾਪਿਤ੍ਥਮੇਵ ਵਾ||੨੬||

ਸ੦- ਤਨ੍ਦੁਲੀਯਕਮੂਲੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਪਾਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾਰ੍ਕਮੂਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਪਾਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਪਞ੍ਚਕਾਪਿਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਕਾਪਿਤ੍ਥਾਨਿ,-ਮੂਲਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਫਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚ, ਪਞ੍ਚ ਚ ਤਾਨਿ ਕਾਪਿਤ੍ਥਾਨਿ ਚ, ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਞ੍ਚਕਾਪਿਤ੍ਥਮ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvArAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਂ ਨਤਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਬਿਲ੍ਵਮੂਲਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ| ਵਚਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਜੀਮੂਤਮੇਸਾਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੨੭|| ਪਿਬੇਚ੍ਛਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਦਧ੍ਨਾ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਮੂਸਿਕਾਰ੍ਦਿਤਃ| |੨੮|

ਸ੦- ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੂਸਿਕਵਿਸਪੀਡਿਤੋ ਦਧ੍ਨਾ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sharapu~gkhAbIjacUrNam (28) · Śloka 28

| ਤਕ੍ਰੇਣ ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾਯਾ ਬੀਜਂ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍||੨੮||

ਸ੦- ਅਥਵਾ ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾਯਾ ਬੀਜਂ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮਥਿਤੇਨ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH a~gkolamUlakalkaH (29) · Śloka 29

ਅਙ੍ਕੋਲ੍ਲਮੂਲਕਲ੍ਕੋ ਵਾ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕਲ੍ਕਿਤਃ| ਪਾਨਾਲੇਪਨਯੋਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਖੁਵਿਸਨਾਸ਼ਨਃ||੨੯||

ਸ੦- ਅਙ੍ਕੋਲਮੂਲਕਲ੍ਕੋ ਵਾ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਃ ਪਾਨਲੇਪਨਯੋਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਖੁਵਿਸਹਾ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthamadhyAdikam, tilakama~jjarI (30) · Śloka 30

ਕਪਿਤ੍ਥਮਧ੍ਯਤਿਲਕਤਿਲਾਙ੍ਕੋਲ੍ਲਜਟਾਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ, ਪਯਸਾ ਮਞ੍ਜਰੀਂ ਤਿਲਕਸ੍ਯ ਵਾ||੩੦||

ਸ੦- ਕਪਿਤ੍ਥਬੀਜਾਦਿਕਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਤਿਲਕਮਞ੍ਜਰੀਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sairyakamUlam (31) · Śloka 31

ਅਥਵਾ ਸੈਰ੍ਯਕਾਨ੍ਮੂਲਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਨ੍ਦੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ| |੩੧|

ਸ੦- ਸੈਰ੍ਯਕਮੂਲਂ ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਾਮ੍ਭਸਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kaTukAlAbuvinyastaM jalam (31) · Śloka 31

| ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾਮ੍ਬੁ ਨਿਸ਼ੋਸਿਤਮ੍||੩੧||

ਸ੦- ਅਥਵਾ ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਨਿ ਜਲਂ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਥਿਤਂ ਪੀਤਂ ਮੂਸਿਕਵਿਸਨਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvAramUlAdyagadaH (32) · Śloka 32

ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਸ੍ਯ ਮੂਲਾਨਿ ਬਿਡਾਲਾਸ੍ਥਿ ਵਿਸਂ ਨਤਮ੍| ਜਲਪਿਸ੍ਟੋਗਦੋ ਹਨ੍ਤਿ ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰਾਖੁਜਂ ਵਿਸਮ੍||੩੨||

ਸ੦- ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਮੂਲਾਦਿਕੋ ਜਲਪਿਸ੍ਟੋਗਦੋ ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੂਸਿਕਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana sasheShamUShikaviShasyAbhradarshanAdau prakopaH (33) · Śloka 33

ਸਸ਼ੇਸਂ ਮੂਸਿਕਵਿਸਂ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਭ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ| ਯਥਾਯਥਂ ਵਾ ਕਾਲੇਸੁ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਸੁ||੩੩||

ਸ੦- ਮੂਸਿਕਵਿਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸਂ ਜਲਦੋਨ੍ਨਤੌ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਅਥਵਾ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਕਾਲੇਸੁ ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣੇਸੁ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ|

Adhikarana tatra yathAvasthamupakramAH,tatra dUShIviShApahAshcopakramAH (34) · Śloka 34

ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਪਕ੍ਰਮਾਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯੇ ਚ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਥਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਪਹਾਃ||੩੪||

ਸ੦- ਤਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਦੁਪਕ੍ਰਮਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਯੇ ਚ ਦੂਸੀਵਿਸਘ੍ਨਾਃ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ

Adhikarana alarkadaMshe dAho lepaH purANaghRutapAnaM ca (35) · Śloka 35

ਦਂਸ਼ਂ ਤ੍ਵਲਰ੍ਕਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਦਗਦੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੩੫||

ਸ੦- ਅਲਰ੍ਕਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਮੁਸ੍ਣੇਨ ਘਤੇਨ ਦਗ੍ਧਮਗਦੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ, ਲੇਪਯੇਤ੍| ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana alarkadaMshe arkakShIrayutaM virecanam (36) · Śloka 36

ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਮਾਸ਼ੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੩੬|

ਸ੦- ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana alarkadaMshe a~gkollottaramUlajalam, shvetapunarnavA (36-37) · Śloka 37

| ਅਙ੍ਕੋਲ੍ਲੋਤ੍ਤਰਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਤ੍ਰਿਪਲਂ ਸਹਵਿਃਪਲਮ੍||੩੬|| ਪਿਬੇਤ੍ਸਧਤ੍ਤੂਰਫਲਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਵਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍| |੩੭|

ਸ੦- ਅਙ੍ਕੋਲ੍ਲੋਤ੍ਤਰਮੂਲਜਲਂ ਪਲਤ੍ਰਯਮਾਤ੍ਰਂ ਸਘਤਪਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਧਤ੍ਤੂਰਫਲਯੁਤਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਂ ਜਲੇਨ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana alarkadaMshe palalatailAdi (37-38) · Śloka 38

| ਐਕਧ੍ਯਂ ਪਲਲਂ ਤੈਲਂ ਰੂਪਿਕਾਯਾਃ ਪਯੋ ਗੁਡਃ||੩੭|| ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਵਿਸਮਾਲਰ੍ਕਂ ਘਨਵਨ੍ਦਮਿਵਾਨਿਲਃ| |੩੮|

ਸ੦- ਭਸ੍ਟਤਿਲਚੂਰ੍ਣਂ, ਤੈਲਂ, ਰੂਸਿਕਾਯਾਃ-ਅਰ੍ਕਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਗੁਡਃ, ਏਕਤ੍ਰ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਜ੍ਜਲੇਨ ਪੀਤਂ ਵਿਸਮਲਰ੍ਕਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ| ਪਯੋਦੌਘਮਿਵ ਵਾਯੁਃ|

Adhikarana alarkadaMshe samantrauShadhIratnaM snapanam (38) · Śloka 38

| ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸੌਸਧੀਰਤ੍ਨਂ ਸ੍ਨਪਨਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੮||

ਸ੦-ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਮੌਸਧੀਰਤ੍ਨਯੁਤਂ ਸ੍ਨਪਨਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ["ਅਸ੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਵਾਰਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੈਃ| ਅਸ੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤੋਨ੍ਮਾਨੈਃ ਪੁਸ੍ਪਮਾਲਾਵਗੁਣ੍ਠਿਤੈਃ|| ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਕੇ ਲਿਪ੍ਤੇ ਜ੍ਵਲਿਤੇਗ੍ਨੌ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤਤੇ| ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਸਰਿਤਸ੍ਤੀਰੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਾਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਪਥੇ|| ਅਲਰ੍ਕਾਧਿਪਤੇ ਯਕ੍ਸ ਸਾਰਮੇਯਗਣਾਧਿਪ| ਅਲਰ੍ਕਜੁਸ੍ਟਮੇਤਨ੍ਮੇ ਨਿਰ੍ਵਿਸਂ ਕੁਰੁ ਮਾ ਚਿਰਾਤ੍|| ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਲਰ੍ਕਾਰ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਾਤ੍ (ਸਂ.ਉ. ਅ. ੪੬)|]

Adhikarana catuShpAdAdinakhadantaparikShatasya lakShaNam (39) · Śloka 39

ਚਤੁਸ੍ਪਾਦ੍ਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਪਾਦ੍ਭਿਰ੍ਵਾ ਨਖਦਨ੍ਤਪਰਿਕ੍ਸਤਮ੍| ਸ਼ੂਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਰਾਗਜ੍ਵਰਸ੍ਰਾਵਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੩੯||

ਸ੦-ਚਤੁਸ੍ਪਾਦ੍ਭਿਃ-ਦਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਾਣਿਭਿਃ, ਦ੍ਵਿਪਾਦ੍ਭਿਃ-ਮਨੁਸ੍ਯਮਯੂਰਕੁਕ੍ਕੁਟਾਦਿਭਿਃ, ਵਾ ਨਖਪਰਿਕ੍ਸਤਂ ਦਨ੍ਤਪਰਿਕ੍ਸਤਂ ਚ ਸ਼ੂਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਚ ਰਾਗਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਮ੍|

Adhikarana nakhadantaviShaghnaH somavalkAdilepaH (40-38) · Śloka 38

ਸੋਮਵਲ੍ਕੋਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ ਹਂਸਪਾਦਿਕਾ| ਰਜਨ੍ਯੌ ਗੈਰਿਕਂ ਲੇਪੋ ਨਖਦਨ੍ਤਵਿਸਾਪਹਃ||੪੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮੂਸਿਕਾਲਰ੍ਕਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੮||

ਸ੦- ਖਦਿਰਾਦਿਭਿਰ੍ਲੇਪੋ ਨਖਦਨ੍ਤਵਿਸਘ੍ਨਃ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮੂਸਿਕਾਲਰ੍ਕਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੩੮|| ਇਤਿ ਵਿਸਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਟਮਙ੍ਗਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍