38. mūṣikālarkaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|൧|

വിഷചികിത്സാപ്രക്രമാത് മൂഷികാലര്കവിഷമുപക്രമതേ-

Adhikarana mUShikAlarkaviShapratiShedhAdhyAyaH ------- mUShikANAM aShTAdashatvam (2) · Śloka 2

അഥാതോ മൂഷികാലര്കവിഷപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) ലാലനശ്ചപലഃ പുത്രോ ഹസിരശ്ചിക്കിരോऽജിരഃ| കഷായദന്തഃ കുലകഃ കോകിലഃ കപിലോऽസിതഃ||൧|| അരുണഃ ശബലഃ ശ്വേതഃ കപോതഃ പലിതോന്ദുരഃ| ഛുച്ഛുന്ദരോ രസാലാഖ്യോ ദശാഷ്ടൌ ചേതി മൂഷികാഃ||൨||

സ൦- ലാലനാദിഭേദേന ദശാഷ്ടാധികാ ഇത്യഷ്ടാദശ മൂഷികാ ഭവന്തി|

Adhikarana mUShikANAM shukraviShatvam, mUShikaviShasya sAmAnyaM lakShaNam (3-5) · Śloka 5

ശുക്രം പതതി യത്രൈഷാം ശുക്രദിഗ്ധൈഃ സ്പൃശന്തി വാ| യദങ്ഗമങ്ഗൈസ്തത്രാസ്രേ ദൂഷിതേ പാണ്ഡുതാം ഗതേ||൩|| ഗ്രന്ഥയഃ ശ്വയഥുഃ കോഠോ മണ്ഡലാനി ഭ്രമോऽരുചിഃ| ശീതജ്വരോऽതിരുക്സാദോ വേപഥുഃ പര്വഭേദനമ്||൪|| രോമഹര്ഷഃ സ്രുതിര്മൂര്ച്ഛാ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധനമ്| ശ്ലേഷ്മാനുബദ്ധബഹ്വാഖുപോതകച്ഛര്ദനം സതൃട്||൫||

സ൦- ഏഷാം മൂഷികാണാം യത്ര ശുക്രം പതതി, ശുക്രദിഗ്ധൈരങ്ഗൈര്വാ യദങ്ഗം സ്പൃശന്തി, തസ്മിന്നങ്ഗേ രക്തേ ദൂഷിതേ പാണ്ഡുത്വം യാതി സതി ഗ്രന്ഥ്യാദയഃ സ്യുഃ| തഥാ തത്പ്രഭാവാത് കഫാനുഗതബഹുമൂഷികപോതകവമനം സതൃട് സ്യാത്|

Adhikarana mUShikaviShasya kRuccrasAdhyalakShaNam (6) · Śloka 6

വ്യവായ്യാഖുവിഷം കൃച്ഛ്രം ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി| |൬|

സ൦-ആഖുവിഷം വ്യവായി-സകലശരീരവ്യാപനശീലം, തഥാ കൃച്ഛ്രം-കൃഛ്രസാധ്യം, പുനഃ പുനശ്ച കുപ്യതി|

Adhikarana mUShikaviShasya asAdhyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

| മൂര്ച്ഛാങ്ഗശോഫവൈവര്ണ്യക്ലേദശബ്ദാശ്രുതിജ്വരാഃ||൬|| ശിരോഗുരുത്വം ലാലാസൃക്ഛര്ദിശ്ചാസാധ്യലക്ഷണമ്| |൭|

സ൦-മൂര്ച്ഛാദയോऽസാധ്യലക്ഷണമ്|

Adhikarana mUShikaviShasya varjyalakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ശൂനബസ്തിം വിവര്ണൌഷ്ഠമാഖ്വാഭൈര്ഗ്രന്ഥിഭിശ്ചിതമ്||൭|| ഛുച്ഛുന്ദരസഗന്ധം ച വര്ജയേദാഖുദൂഷിതമ്| |൮|

സ൦-ശൂനബസ്തിം വിവര്ണാധരം മൂഷികനിഭൈര്ഗ്രന്ഥിഭിര്വ്യാപ്തം ഛുച്ഛുന്ദരഗന്ധതുല്യഗന്ധം ച മൂഷികവിഷദൂഷിതം നോപക്രമേത്|

Adhikarana viShayuktasya shuno lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| ശുനഃ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാം ദോഷാഃ സംജ്ഞാം സംജ്ഞാവഹാശ്രിതാഃ||൮|| മുഷ്ണന്തഃ കുര്വതേ ക്ഷോഭം ധാതൂനാമതിദാരുണമ്| ലാലാവാനന്ധബധിരഃ സര്വതഃ സോऽഭിധാവതി||൯|| സ്രുസ്തപുച്ഛഹനുസ്കന്ധഃ ശിരോദുഃഖീ നതാനനഃ| |൧൦|

സ൦-ശുനഃ-സാരമേയസ്യ, ശ്ലേഷ്മാധികാ ദോഷാഃ സംജ്ഞാവഹാനി സ്രോതാംസ്യാശ്രിതാഃ സംജ്ഞാമപഹരന്തോ ധാതൂനാമതിഘോരം ക്ഷോഭം കുര്വന്തി| സഃ-ശ്വാ, ലാലായുതോऽന്ധബധിരോ ധ്വസ്തപുച്ഛഹനുസ്കന്ധഃ ശിരോ ദുഃഖീ നതമുഖഃ സര്വതോ ധാവതി|

Adhikarana viShayuktasya daMshasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| ദംശസ്തേന വിദഷ്ടസ്യ സുപ്തഃ കൃഷ്ണം ക്ഷരത്യസൃക്||൧൦|| ഹൃച്ഛിരോരുഗ്ജ്വരസ്തമ്ഭതൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛാദ്ഭവോऽനു ച| |൧൧|

സ൦-തേന-ശുനാ, വിദഷ്ടസ്യ ദംശഃ സുപ്തഃ-അചേതനഃ, കൃഷ്ണം രക്തം സ്രവതി| പശ്ചാദ് ഹൃത്പീഡാദ്യുദ്ഭൂതിഃ സ്യാത്|

Adhikarana evaM shRugAlAdayo vedyAH (11-12) · Śloka 12

| അനേനാന്യേऽപി ബോദ്ധവ്യാ വ്യാലാ ദംഷ്ട്രാപ്രഹാരിണഃ||൧൧|| ശൃഗാലാശ്വതരാശ്വര്ക്ഷദ്വീപിവ്യാഘ്രവൃകാദയഃ| |൧൨|

സ൦- അനേന-ദംശാദിസ്വരൂപേണ, അപരേ വ്യാലാഃ-ദുഷ്ടാഃ, ദംഷ്ട്രാപ്രഹാരിണഃ ശൃഗാലാദയ ഏവം വേദ്യാഃ|

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam,nirviShadaMshasya lakShaNam (12-14) · Śloka 14

| കണ്ഡൂനിസ്തോദവൈവര്ണ്യസുപ്തിക്ലേദജ്വരഭ്രമാഃ||൧൨|| വിഡഹരാഗരുക്പാകശോഫഗ്രന്ഥിവികുഞ്ചനമ്| ദംശാവദരണം സ്ഫോടാഃ കര്ണികാ മണ്ഡലാനി ച||൧൩|| സര്വത്ര സവിഷേ ലിങ്ഗം, വിപരീതം തു നിര്വിഷേ| |൧൪|

സ൦-സര്വത്രൈവ സവിഷേ ദംശേ കണ്ഡ്വാദയോ ലിങ്ഗമ്| നിര്വിഷേ ച ദംശേऽതോ വിപരീതം ലക്ഷണം വിദ്യാത്|

Adhikarana daShTasyAsAdhyalakShaNam (14-15) · Śloka 15

| ദഷ്ടോ യേന തു തച്ചേഷ്ടാരുതം കുര്വന് വിനശ്യതി||൧൪|| പശ്യംസ്തമേവ ചാകസ്മാദാദര്ശസലിലാദിഷു| |൧൫|

സ൦ -യേന പ്രാണിനാ ദഷ്ടസ്തച്ചേഷ്ടാരുതം കുര്വന് മ്രിയതേ| തമേവ ദഷ്ടാരം, ആദര്ശകാദിഷു സഹസാ പശ്യന് വിനശ്യതി|

Adhikarana jalasaMtrAsasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| യോऽദ്ഭ്യസ്ത്രസ്യേദദഷ്ടോऽപി ശബ്ദസംസ്പര്ശദര്ശനൈഃ||൧൫|| ജലസന്ത്രാസനാമാനം ദഷ്ടം തമപി വര്ജയേത്| |൧൬|

സ൦-യോ ജലേഭ്യോऽദഷ്ടോऽപി സന്ത്രസ്യേത് ശബ്ദസംസ്പര്ശദര്ശനൈര്ഹേതുഭിഃ, തം ജലസന്ത്രാസസംജ്ഞം ദഷ്ടം വര്ജയേത്|

Adhikarana AkhunA daShTamAtrasya daMshadAhaH (16-17) · Śloka 17

| ആഖുനാ ദഷ്ടമാത്രസ്യ ദംശം കാണ്ഡേന ദാഹയേത്||൧൬|| ദര്പണോനാഥവാ, തീവ്രരുജാ സ്യാത്കര്ണികാऽന്യഥാ| |൧൭|

സ൦-ആഖുനാ ദഷ്ടമാത്രസ്യ നരസ്യ സതോ ദംശം കാണ്ഡേന ദാഹയേത്| ദര്പണേന വാ ദാഹയേത്| അന്യഥാ-ഏവമദഗ്ധേ സതി, കര്ണികാ ദാരുണപീഡാ സ്യാത്|

Adhikarana dagdhadaMshasya vistrAvaH shirIShabIjAdiBiH pralepaSca (17-18) · Śloka 18

| ദഗ്ധം വിസ്രാവയേദ്ദംശം പ്രച്ഛിതം ച പ്രലേപയേത്||൧൭|| ശിരീഷരജനീവക്രകുങ്കുമാമൃതവല്ലിഭിഃ| |൧൮|

സ൦- ദംശം ദഗ്ധം പ്രച്ഛിതം വിസ്രാവയേത്| ശിരീഷബീജാദിഭിഃ പ്രലേപയേച്ച|

Adhikarana AkhuviShaghnaH karNikApAtanashcAgAradhUmAdilepaH (18-19) · Śloka 19

| അഗാരധൂമമഞ്ജിഷ്ഠാരജനീലവണോത്തമൈഃ||൧൮|| ലേപോ ജയത്യാഖുവിഷം കര്ണികായാശ്ച പാതനഃ| |൧൯|

സ൦- അഗാരധൂമാദികോ ലേപോ ഹ്യയം മൂഷികവിഷം ഹന്തി| കര്ണികാം ച പാതയതി|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tato~amlaiH kShAlanAdi, sirAmokSho vA (19-20) · Śloka 20

| തതോऽമ്ലൈഃ ക്ഷാലയിത്വാऽനു തോയൈരനു ച ലേപയേത്||൧൯|| പാലിന്ദീശ്വേതകടഭീബില്വമൂലഗുഡൂചിഭിഃ| അന്യൈശ്ച വിഷശോഫഘ്നൈഃ സിരാം വാ മോക്ഷയേദ്ദ്രുതമ്||൨൦||

സ൦- അനന്തരമമ്ലൈഃ ക്ഷാലയിത്വാऽനു ജലൈഃ ക്ഷാലയേത്| പശ്ചാത് പാലിന്ദ്യാദിഭിരപരൈശ്ച വിഷഘ്നൈഃ ശ്വയഥുഘ്നൈശ്ച ലേപയേത്| അഥവാ ശീഘ്രം സിരാം വ്യധയേത്| പാലിന്ദീ-മാലവികാ ത്രിവൃത്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH nIlinyAdikvAthaiH cchardanam (21) · Śloka 21

ഛര്ദനം നീലിനീക്വാഥൈഃ ശുകാഖ്യാങ്കോല്ലയോരപി| |൨൧|

സ൦- നീലിനീക്വാഥേന ഛര്ദനം കാര്യമ്| ശുകാഖ്യാങ്കോല്ലയോശ്ച ക്വാഥേന വമനമ്| ശുകാഖ്യഃ-ശിരീഷഃ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH koshAtakyAdicUrNena cchardanam (21-22) · Śloka 22

| കോശാതക്യാഃ ശുകാഖ്യായാഃ ഫലം ജീമൂതകസ്യ ച||൨൧|| മദനസ്യ ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ദധ്നാ പീത്വാ വിഷം വമേത്| |൨൨|

സ൦- കോശാതക്യാദീനാം ഫലാനി സഞ്ചൂര്ണ്യ ദധ്നാ പീത്വാ വിഷം വമേത്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH vacAdinA pAnam, trivRudAdinA virecanam (22-23) · Śloka 23

| വചാമദനജീമൂതകുഷ്ഠം വ മൂത്രപേഷിതമ്||൨൨|| പൂര്വകല്പേന പാതവ്യം സര്വോന്ദുരവിഷാപഹമ്| വിരേചനം ത്രിവൃന്നീലീത്രിഫലാകല്ക ഇഷ്യതേ||൨൩||

സ൦- വചാദിം വാ ഗോമൂത്രേണ സഞ്ചൂര്ണ്യ പൂര്വകല്പേന-ദധ്നാ, പീത്വാ സര്വോന്ദുരവിഷം ഹന്തി| സ൦- വിരേചനം ത്രിവൃതാദികല്ക ഇഷ്യതേ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH shirIShasArAdinA shirovirecanam (24) · Śloka 24

ശിരോവിരേചനേ സാരഃ ശിരീഷസ്യ ഫലാനി ച| |൨൪|

സ൦- ശിരോവിരേചനേ ശിരീഷസ്യ സാരഃ ഫലം ച യോജ്യമ്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH gomayarasenA~jjanam (24) · Śloka 24

| അഞ്ജനം ഗോമയരസോ വ്യോഷസൂക്ഷ്മരജോന്വിതഃ||൨൪||

സ൦- ഗോമയരസശ്ചൂര്ണീകൃതസ്ത്രികടുകാന്വിതോऽഞ്ജനമ്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthAdirasenAvalehaH (25) · Śloka 25

കപിത്ഥതോമയരസോ മധുമാനവലേഹനമ്| |൨൫|

സ൦- കപിത്ഥഗോമയരസഃ സമാക്ഷികോऽവലേഹനമ്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tandulIyakamUlAdisiddhAni ghRutAni (25-26) · Śloka 26

| തന്ദുലീയകമൂലേന സിദ്ധം പാനേ ഹിതം ഘൃതമ്||൨൫|| ദ്വിനിശാകടഭീരക്തായഷ്ട്യാഹ്വൈര്വാऽമൃതാന്വിതൈഃ| ആസ്ഫോതമൂലസിദ്ധം വാ പഞ്ചകാപിത്ഥമേവ വാ||൨൬||

സ൦- തന്ദുലീയകമൂലേന പക്വം സര്പിഃ പാനേ ഹിതമ്| ദ്വിനിശാദിഭിര്വാ സാധിതം ഘൃതം പാനേ ഹിതമ്| അഥവാऽര്കമൂലേന സിദ്ധം ഘൃതം പാനേ ഹിതമ്| അഥവാ പഞ്ചകാപിത്ഥസിദ്ധം സര്പിഃ പാനേ ഹിതമ്| കപിത്ഥസ്യേമാനി കാപിത്ഥാനി,-മൂലത്വക്പത്രപുഷ്പഫലാനി പഞ്ച, പഞ്ച ച താനി കാപിത്ഥാനി ച, തൈഃ സിദ്ധം പഞ്ചകാപിത്ഥമ്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvArAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

സിന്ദുവാരം നതം ശിഗ്രുബില്വമൂലം പുനര്നവാ| വചാശ്വദംഷ്ട്രാജീമൂതമേഷാം ക്വാഥം സമാക്ഷികമ്||൨൭|| പിബേച്ഛാല്യോദനം ദധ്നാ ഭുഞ്ജാനോ മൂഷികാര്ദിതഃ| |൨൮|

സ൦- സിന്ദുവാരാദീനാം ക്വാഥം സമാക്ഷികം പിബേത്| മൂഷികവിഷപീഡിതോ ദധ്നാ ശാല്യോദനം ഭുഞ്ജാനഃ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sharapu~gkhAbIjacUrNam (28) · Śloka 28

| തക്രേണ ശരപുങ്ഖായാ ബീജം സഞ്ചൂര്ണ്യ വാ പിബേത്||൨൮||

സ൦- അഥവാ ശരപുങ്ഖായാ ബീജം സഞ്ചൂര്ണ്യ മഥിതേന പിബേത്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH a~gkolamUlakalkaH (29) · Śloka 29

അങ്കോല്ലമൂലകല്കോ വാ ബസ്തമൂത്രേണ കല്കിതഃ| പാനാലേപനയോര്യുക്തഃ സര്വാഖുവിഷനാശനഃ||൨൯||

സ൦- അങ്കോലമൂലകല്കോ വാ ഛാഗമൂത്രേണ പിഷ്ടഃ പാനലേപനയോര്യുക്തഃ സര്വാഖുവിഷഹാ|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthamadhyAdikam, tilakama~jjarI (30) · Śloka 30

കപിത്ഥമധ്യതിലകതിലാങ്കോല്ലജടാഃ പിബേത്| ഗവാം മൂത്രേണ, പയസാ മഞ്ജരീം തിലകസ്യ വാ||൩൦||

സ൦- കപിത്ഥബീജാദികം ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| ക്ഷീരേണ വാ തിലകമഞ്ജരീം പിബേത്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sairyakamUlam (31) · Śloka 31

അഥവാ സൈര്യകാന്മൂലം സക്ഷൌദ്രം തന്ദുലാമ്ബുനാ| |൩൧|

സ൦- സൈര്യകമൂലം വാ സമാക്ഷികം ജ്യേഷ്ഠാമ്ഭസാ പിബേത്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kaTukAlAbuvinyastaM jalam (31) · Śloka 31

| കടുകാലാബുവിന്യസ്തം പീതം വാऽമ്ബു നിശോഷിതമ്||൩൧||

സ൦- അഥവാ കടുകാലാബുനി ജലം നിക്ഷിപ്തം രാത്രിസ്ഥിതം പീതം മൂഷികവിഷനാശനം സ്യാത്|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvAramUlAdyagadaH (32) · Śloka 32

സിന്ദുവാരസ്യ മൂലാനി ബിഡാലാസ്ഥി വിഷം നതമ്| ജലപിഷ്ടോऽഗദോ ഹന്തി നസ്യാദ്യൈരാഖുജം വിഷമ്||൩൨||

സ൦- സിന്ദുവാരമൂലാദികോ ജലപിഷ്ടോऽഗദോ നസ്യാദ്യൈര്മൂഷികവിഷം ഹന്തി|

Adhikarana sasheShamUShikaviShasyAbhradarshanAdau prakopaH (33) · Śloka 33

സശേഷം മൂഷികവിഷം പ്രകുപ്യത്യഭ്രദര്ശനേ| യഥായഥം വാ കാലേഷു ദോഷാണാം വൃദ്ധിഹേതുഷു||൩൩||

സ൦- മൂഷികവിഷം കിഞ്ചിച്ഛേഷം ജലദോന്നതൌ കുപ്യതി| അഥവാ വാതാദീനാം യഥാസ്വം കാലേഷു വൃദ്ധികാരണേഷു പ്രകുപ്യതി|

Adhikarana tatra yathAvasthamupakramAH,tatra dUShIviShApahAshcopakramAH (34) · Śloka 34

തത്ര സര്വേ യഥാവസ്ഥം പ്രയോജ്യാഃ സ്യുരുപക്രമാഃ| യഥാസ്വം യേ ച നിര്ദിഷ്ടാസ്തഥാ ദൂഷീവിഷാപഹാഃ||൩൪||

സ൦- തത്രാവസ്ഥാവശാദുപക്രമാഃ സര്വേ യഥായോഗം പ്രയോജ്യാഃ സ്യുഃ| യേ ച ദൂഷീവിഷഘ്നാഃ നിര്ദിഷ്ടാസ്തേ ച പ്രയോജ്യാഃ

Adhikarana alarkadaMshe dAho lepaH purANaghRutapAnaM ca (35) · Śloka 35

ദംശം ത്വലര്കദഷ്ടസ്യ ദഗ്ധമുഷ്ണേന സര്പിഷാ| പ്രദിഹ്യാദഗദൈസ്തൈസ്തൈഃ പുരാണം ച ഘൃതം പിബേത്||൩൫||

സ൦- അലര്കദഷ്ടസ്യ ദംശമുഷ്ണേന ഘൃതേന ദഗ്ധമഗദൈസ്തൈസ്തൈഃ പൂര്വോക്തൈഃ, ലേപയേത്| പുരാണം ച സര്പിഃ പിബേത്|

Adhikarana alarkadaMshe arkakShIrayutaM virecanam (36) · Śloka 36

അര്കക്ഷീരയുതം ചാസ്യ യോജ്യമാശു വിരേചനമ്| |൩൬|

സ൦- അര്കക്ഷീരാന്വിതം ചാസ്യ വിരേചനം ക്ഷിപ്രം യോജ്യമ്|

Adhikarana alarkadaMshe a~gkollottaramUlajalam, shvetapunarnavA (36-37) · Śloka 37

| അങ്കോല്ലോത്തരമൂലാമ്ബു ത്രിപലം സഹവിഃപലമ്||൩൬|| പിബേത്സധത്തൂരഫലാം ശ്വേതാം വാऽപി പുനര്നവാമ്| |൩൭|

സ൦- അങ്കോല്ലോത്തരമൂലജലം പലത്രയമാത്രം സഘൃതപലം പിബേത്| ധത്തൂരഫലയുതാം ശ്വേതാം വാ പുനര്നവാം ജലേന പിബേത്|

Adhikarana alarkadaMshe palalatailAdi (37-38) · Śloka 38

| ഐകധ്യം പലലം തൈലം രൂപികായാഃ പയോ ഗുഡഃ||൩൭|| ഭിനത്തി വിഷമാലര്കം ഘനവൃന്ദമിവാനിലഃ| |൩൮|

സ൦- ഭൃഷ്ടതിലചൂര്ണം, തൈലം, രൂഷികായാഃ-അര്കസ്യ ക്ഷീരം, ഗുഡഃ, ഏകത്ര മിശ്രിതം പ്രകൃതത്വാജ്ജലേന പീതം വിഷമലര്കം ഭിനത്തി| പയോദൌഘമിവ വായുഃ|

Adhikarana alarkadaMshe samantrauShadhIratnaM snapanam (38) · Śloka 38

| സമന്ത്രം സൌഷധീരത്നം സ്നപനം ച പ്രയോജയേത്||൩൮||

സ൦-മന്ത്രാന്വിതമൌഷധീരത്നയുതം സ്നപനം ച കാരയേത്| ["അഷ്ടോത്തരശതം വാരാന് സിദ്ധമന്ത്രാഭിമന്ത്രിതൈഃ| അഷ്ടോത്തരശതോന്മാനൈഃ പുഷ്പമാലാവഗുണ്ഠിതൈഃ|| ഗോചര്മമാത്രകേ ലിപ്തേ ജ്വലിതേऽഗ്നൌ കുശാസ്തൃതേ| സ്ഥണ്ഡിലേ സരിതസ്തീരേ സ്നാനം വാऽസ്യ ചതുഷ്പഥേ|| അലര്കാധിപതേ യക്ഷ സാരമേയഗണാധിപ| അലര്കജുഷ്ടമേതന്മേ നിര്വിഷം കുരു മാ ചിരാത്|| സ്വാഹേതി മന്ത്രോऽലര്കാര്തേ സര്വകര്മസു ശസ്യതേ|" ഇതി വൃദ്ധവാഗ്ഭടാത് (സം.ഉ. അ. ൪൬)|]

Adhikarana catuShpAdAdinakhadantaparikShatasya lakShaNam (39) · Śloka 39

ചതുഷ്പാദ്ഭിര്ദ്വിപാദ്ഭിര്വാ നഖദന്തപരിക്ഷതമ്| ശൂയതേ പച്യതേ രാഗജ്വരസ്രാവരുജാന്വിതമ്||൩൯||

സ൦-ചതുഷ്പാദ്ഭിഃ-ദന്ത്യശ്വപ്രഭൃതിഭിഃ പ്രാണിഭിഃ, ദ്വിപാദ്ഭിഃ-മനുഷ്യമയൂരകുക്കുടാദിഭിഃ, വാ നഖപരിക്ഷതം ദന്തപരിക്ഷതം ച ശൂയതേ പച്യതേ ച രാഗാദ്യന്വിതമ്|

Adhikarana nakhadantaviShaghnaH somavalkAdilepaH (40-38) · Śloka 38

സോമവല്കോऽശ്വകര്ണശ്ച ഗോജിഹ്വാ ഹംസപാദികാ| രജന്യൌ ഗൈരികം ലേപോ നഖദന്തവിഷാപഹഃ||൪൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ മൂഷികാലര്കവിഷപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൮||

സ൦- ഖദിരാദിഭിര്ലേപോ നഖദന്തവിഷഘ്നഃ ഇതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠ ഉത്തരസ്ഥാനേ മൂഷികാലര്കവിഷപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടത്രിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൩൮|| ഇതി വിഷതന്ത്രം നാമ ഷഷ്ടമങ്ഗം സമാപ്തമ്