38. mūṣikālarkaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|൧|

Adhikarana mUShikAlarkaviShapratiShedhAdhyAyaH ------- mUShikANAM aShTAdashatvam (2) · Śloka 2

അഥാതോ മൂഷികാലര്കവിഷപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) ലാലനശ്ചപലഃ പുത്രോ ഹസിരശ്ചിക്കിരോऽജിരഃ| കഷായദന്തഃ കുലകഃ കോകിലഃ കപിലോऽസിതഃ||൧|| അരുണഃ ശബലഃ ശ്വേതഃ കപോതഃ പലിതോന്ദുരഃ| ഛുച്ഛുന്ദരോ രസാലാഖ്യോ ദശാഷ്ടൌ ചേതി മൂഷികാഃ||൨||

Adhikarana mUShikANAM shukraviShatvam, mUShikaviShasya sAmAnyaM lakShaNam (3-5) · Śloka 5

ശുക്രം പതതി യത്രൈഷാം ശുക്രദിഗ്ധൈഃ സ്പൃശന്തി വാ| യദങ്ഗമങ്ഗൈസ്തത്രാസ്രേ ദൂഷിതേ പാണ്ഡുതാം ഗതേ||൩|| ഗ്രന്ഥയഃ ശ്വയഥുഃ കോഠോ മണ്ഡലാനി ഭ്രമോऽരുചിഃ| ശീതജ്വരോऽതിരുക്സാദോ വേപഥുഃ പര്വഭേദനമ്||൪|| രോമഹര്ഷഃ സ്രുതിര്മൂര്ച്ഛാ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധനമ്| ശ്ലേഷ്മാനുബദ്ധബഹ്വാഖുപോതകച്ഛര്ദനം സതൃട്||൫||

Adhikarana mUShikaviShasya kRuccrasAdhyalakShaNam (6) · Śloka 6

വ്യവായ്യാഖുവിഷം കൃച്ഛ്രം ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി| |൬|

Adhikarana mUShikaviShasya asAdhyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

| മൂര്ച്ഛാങ്ഗശോഫവൈവര്ണ്യക്ലേദശബ്ദാശ്രുതിജ്വരാഃ||൬|| ശിരോഗുരുത്വം ലാലാസൃക്ഛര്ദിശ്ചാസാധ്യലക്ഷണമ്| |൭|

Adhikarana mUShikaviShasya varjyalakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ശൂനബസ്തിം വിവര്ണൌഷ്ഠമാഖ്വാഭൈര്ഗ്രന്ഥിഭിശ്ചിതമ്||൭|| ഛുച്ഛുന്ദരസഗന്ധം ച വര്ജയേദാഖുദൂഷിതമ്| |൮|

Adhikarana viShayuktasya shuno lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| ശുനഃ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാം ദോഷാഃ സംജ്ഞാം സംജ്ഞാവഹാശ്രിതാഃ||൮|| മുഷ്ണന്തഃ കുര്വതേ ക്ഷോഭം ധാതൂനാമതിദാരുണമ്| ലാലാവാനന്ധബധിരഃ സര്വതഃ സോऽഭിധാവതി||൯|| സ്രുസ്തപുച്ഛഹനുസ്കന്ധഃ ശിരോദുഃഖീ നതാനനഃ| |൧൦|

Adhikarana viShayuktasya daMshasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| ദംശസ്തേന വിദഷ്ടസ്യ സുപ്തഃ കൃഷ്ണം ക്ഷരത്യസൃക്||൧൦|| ഹൃച്ഛിരോരുഗ്ജ്വരസ്തമ്ഭതൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛാദ്ഭവോऽനു ച| |൧൧|

Adhikarana evaM shRugAlAdayo vedyAH (11-12) · Śloka 12

| അനേനാന്യേऽപി ബോദ്ധവ്യാ വ്യാലാ ദംഷ്ട്രാപ്രഹാരിണഃ||൧൧|| ശൃഗാലാശ്വതരാശ്വര്ക്ഷദ്വീപിവ്യാഘ്രവൃകാദയഃ| |൧൨|

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam,nirviShadaMshasya lakShaNam (12-14) · Śloka 14

| കണ്ഡൂനിസ്തോദവൈവര്ണ്യസുപ്തിക്ലേദജ്വരഭ്രമാഃ||൧൨|| വിഡഹരാഗരുക്പാകശോഫഗ്രന്ഥിവികുഞ്ചനമ്| ദംശാവദരണം സ്ഫോടാഃ കര്ണികാ മണ്ഡലാനി ച||൧൩|| സര്വത്ര സവിഷേ ലിങ്ഗം, വിപരീതം തു നിര്വിഷേ| |൧൪|

Adhikarana daShTasyAsAdhyalakShaNam (14-15) · Śloka 15

| ദഷ്ടോ യേന തു തച്ചേഷ്ടാരുതം കുര്വന് വിനശ്യതി||൧൪|| പശ്യംസ്തമേവ ചാകസ്മാദാദര്ശസലിലാദിഷു| |൧൫|

Adhikarana jalasaMtrAsasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| യോऽദ്ഭ്യസ്ത്രസ്യേദദഷ്ടോऽപി ശബ്ദസംസ്പര്ശദര്ശനൈഃ||൧൫|| ജലസന്ത്രാസനാമാനം ദഷ്ടം തമപി വര്ജയേത്| |൧൬|

Adhikarana AkhunA daShTamAtrasya daMshadAhaH (16-17) · Śloka 17

| ആഖുനാ ദഷ്ടമാത്രസ്യ ദംശം കാണ്ഡേന ദാഹയേത്||൧൬|| ദര്പണോനാഥവാ, തീവ്രരുജാ സ്യാത്കര്ണികാऽന്യഥാ| |൧൭|

Adhikarana dagdhadaMshasya vistrAvaH shirIShabIjAdiBiH pralepaSca (17-18) · Śloka 18

| ദഗ്ധം വിസ്രാവയേദ്ദംശം പ്രച്ഛിതം ച പ്രലേപയേത്||൧൭|| ശിരീഷരജനീവക്രകുങ്കുമാമൃതവല്ലിഭിഃ| |൧൮|

Adhikarana AkhuviShaghnaH karNikApAtanashcAgAradhUmAdilepaH (18-19) · Śloka 19

| അഗാരധൂമമഞ്ജിഷ്ഠാരജനീലവണോത്തമൈഃ||൧൮|| ലേപോ ജയത്യാഖുവിഷം കര്ണികായാശ്ച പാതനഃ| |൧൯|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tato~amlaiH kShAlanAdi, sirAmokSho vA (19-20) · Śloka 20

| തതോऽമ്ലൈഃ ക്ഷാലയിത്വാऽനു തോയൈരനു ച ലേപയേത്||൧൯|| പാലിന്ദീശ്വേതകടഭീബില്വമൂലഗുഡൂചിഭിഃ| അന്യൈശ്ച വിഷശോഫഘ്നൈഃ സിരാം വാ മോക്ഷയേദ്ദ്രുതമ്||൨൦||

Adhikarana AkhuviShaghnaH nIlinyAdikvAthaiH cchardanam (21) · Śloka 21

ഛര്ദനം നീലിനീക്വാഥൈഃ ശുകാഖ്യാങ്കോല്ലയോരപി| |൨൧|

Adhikarana AkhuviShaghnaH koshAtakyAdicUrNena cchardanam (21-22) · Śloka 22

| കോശാതക്യാഃ ശുകാഖ്യായാഃ ഫലം ജീമൂതകസ്യ ച||൨൧|| മദനസ്യ ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ദധ്നാ പീത്വാ വിഷം വമേത്| |൨൨|

Adhikarana AkhuviShaghnaH vacAdinA pAnam, trivRudAdinA virecanam (22-23) · Śloka 23

| വചാമദനജീമൂതകുഷ്ഠം വ മൂത്രപേഷിതമ്||൨൨|| പൂര്വകല്പേന പാതവ്യം സര്വോന്ദുരവിഷാപഹമ്| വിരേചനം ത്രിവൃന്നീലീത്രിഫലാകല്ക ഇഷ്യതേ||൨൩||

Adhikarana AkhuviShaghnaH shirIShasArAdinA shirovirecanam (24) · Śloka 24

ശിരോവിരേചനേ സാരഃ ശിരീഷസ്യ ഫലാനി ച| |൨൪|

Adhikarana AkhuviShaghnaH gomayarasenA~jjanam (24) · Śloka 24

| അഞ്ജനം ഗോമയരസോ വ്യോഷസൂക്ഷ്മരജോന്വിതഃ||൨൪||

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthAdirasenAvalehaH (25) · Śloka 25

കപിത്ഥതോമയരസോ മധുമാനവലേഹനമ്| |൨൫|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tandulIyakamUlAdisiddhAni ghRutAni (25-26) · Śloka 26

| തന്ദുലീയകമൂലേന സിദ്ധം പാനേ ഹിതം ഘൃതമ്||൨൫|| ദ്വിനിശാകടഭീരക്തായഷ്ട്യാഹ്വൈര്വാऽമൃതാന്വിതൈഃ| ആസ്ഫോതമൂലസിദ്ധം വാ പഞ്ചകാപിത്ഥമേവ വാ||൨൬||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvArAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

സിന്ദുവാരം നതം ശിഗ്രുബില്വമൂലം പുനര്നവാ| വചാശ്വദംഷ്ട്രാജീമൂതമേഷാം ക്വാഥം സമാക്ഷികമ്||൨൭|| പിബേച്ഛാല്യോദനം ദധ്നാ ഭുഞ്ജാനോ മൂഷികാര്ദിതഃ| |൨൮|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sharapu~gkhAbIjacUrNam (28) · Śloka 28

| തക്രേണ ശരപുങ്ഖായാ ബീജം സഞ്ചൂര്ണ്യ വാ പിബേത്||൨൮||

Adhikarana AkhuviShaghnaH a~gkolamUlakalkaH (29) · Śloka 29

അങ്കോല്ലമൂലകല്കോ വാ ബസ്തമൂത്രേണ കല്കിതഃ| പാനാലേപനയോര്യുക്തഃ സര്വാഖുവിഷനാശനഃ||൨൯||

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthamadhyAdikam, tilakama~jjarI (30) · Śloka 30

കപിത്ഥമധ്യതിലകതിലാങ്കോല്ലജടാഃ പിബേത്| ഗവാം മൂത്രേണ, പയസാ മഞ്ജരീം തിലകസ്യ വാ||൩൦||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sairyakamUlam (31) · Śloka 31

അഥവാ സൈര്യകാന്മൂലം സക്ഷൌദ്രം തന്ദുലാമ്ബുനാ| |൩൧|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kaTukAlAbuvinyastaM jalam (31) · Śloka 31

| കടുകാലാബുവിന്യസ്തം പീതം വാऽമ്ബു നിശോഷിതമ്||൩൧||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvAramUlAdyagadaH (32) · Śloka 32

സിന്ദുവാരസ്യ മൂലാനി ബിഡാലാസ്ഥി വിഷം നതമ്| ജലപിഷ്ടോऽഗദോ ഹന്തി നസ്യാദ്യൈരാഖുജം വിഷമ്||൩൨||

Adhikarana sasheShamUShikaviShasyAbhradarshanAdau prakopaH (33) · Śloka 33

സശേഷം മൂഷികവിഷം പ്രകുപ്യത്യഭ്രദര്ശനേ| യഥായഥം വാ കാലേഷു ദോഷാണാം വൃദ്ധിഹേതുഷു||൩൩||

Adhikarana tatra yathAvasthamupakramAH,tatra dUShIviShApahAshcopakramAH (34) · Śloka 34

തത്ര സര്വേ യഥാവസ്ഥം പ്രയോജ്യാഃ സ്യുരുപക്രമാഃ| യഥാസ്വം യേ ച നിര്ദിഷ്ടാസ്തഥാ ദൂഷീവിഷാപഹാഃ||൩൪||

Adhikarana alarkadaMshe dAho lepaH purANaghRutapAnaM ca (35) · Śloka 35

ദംശം ത്വലര്കദഷ്ടസ്യ ദഗ്ധമുഷ്ണേന സര്പിഷാ| പ്രദിഹ്യാദഗദൈസ്തൈസ്തൈഃ പുരാണം ച ഘൃതം പിബേത്||൩൫||

Adhikarana alarkadaMshe arkakShIrayutaM virecanam (36) · Śloka 36

അര്കക്ഷീരയുതം ചാസ്യ യോജ്യമാശു വിരേചനമ്| |൩൬|

Adhikarana alarkadaMshe a~gkollottaramUlajalam, shvetapunarnavA (36-37) · Śloka 37

| അങ്കോല്ലോത്തരമൂലാമ്ബു ത്രിപലം സഹവിഃപലമ്||൩൬|| പിബേത്സധത്തൂരഫലാം ശ്വേതാം വാऽപി പുനര്നവാമ്| |൩൭|

Adhikarana alarkadaMshe palalatailAdi (37-38) · Śloka 38

| ഐകധ്യം പലലം തൈലം രൂപികായാഃ പയോ ഗുഡഃ||൩൭|| ഭിനത്തി വിഷമാലര്കം ഘനവൃന്ദമിവാനിലഃ| |൩൮|

Adhikarana alarkadaMshe samantrauShadhIratnaM snapanam (38) · Śloka 38

| സമന്ത്രം സൌഷധീരത്നം സ്നപനം ച പ്രയോജയേത്||൩൮||

Adhikarana catuShpAdAdinakhadantaparikShatasya lakShaNam (39) · Śloka 39

ചതുഷ്പാദ്ഭിര്ദ്വിപാദ്ഭിര്വാ നഖദന്തപരിക്ഷതമ്| ശൂയതേ പച്യതേ രാഗജ്വരസ്രാവരുജാന്വിതമ്||൩൯||

Adhikarana nakhadantaviShaghnaH somavalkAdilepaH (40-38) · Śloka 38

സോമവല്കോऽശ്വകര്ണശ്ച ഗോജിഹ്വാ ഹംസപാദികാ| രജന്യൌ ഗൈരികം ലേപോ നഖദന്തവിഷാപഹഃ||൪൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ മൂഷികാലര്കവിഷപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൮||