26. sadyōvranapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਚਿਖ੍ਯਾਸੁਰਾਹ-

Adhikarana sadyovraNapratiShedhAdhyAyaH,sadyovraNAnAM kAraNam (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾ ਯੇ ਸਹਸਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਭਿਘਾਤਤਃ| ਅਨਨ੍ਤੈਰਪਿ ਤੈਰਙ੍ਗਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜੁਸ੍ਟਮਸ੍ਟਧਾ||੧||

ਸ੦-ਅਭਿਘਾਤਾਤ੍ਸਹਸੈਵ ਯੇ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੈਰਪਿ ਤੈਰ੍ਵ੍ਰਣੈਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਜੁਸ੍ਟਮਸ੍ਟਧਾ ਕਥ੍ਯਤੇ|

Adhikarana sadyo aShTau bhedA dhRuShTAdayaH (2) · Śloka 2

ਤਾਨੇਵਾਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨਾਹ ਘਸ੍ਟਾਵਕਤ੍ਤਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਤਪਾਤਿਤਮ੍| ਵਿਦ੍ਧਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਦਲਿਤਂ|੨|

ਸ੦-ਘਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana 1 dhRuShTasya lakShaNam 2 avakRuttasya lakShaNam 3 vicchinnasya lakShaNam 4 pravilambitasya lakShaNam 5 pAtitasya lakShaNam 6 viddhasya lakShaNam 7 bhinnasya lakShaNam 8 vidalitasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5

ਅਥੈਸਾਮੇਵ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ | ਤਤ੍ਰ ਘਸ੍ਟਂ ਲਸੀਕਯਾ||੨|| ਰਕ੍ਤਲੇਸ਼ੇਨ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਪ੍ਲੋਸਂ ਛੇਦਨਾਤ੍ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਅਵਗਾਢਂ ਤਤਃ ਕਤ੍ਤਂ, ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋਪਿ ਚ||੩|| ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿ ਸਸ਼ੇਸੇਸ੍ਥ੍ਨਿ, ਪਤਿਤਂ ਪਾਤਿਤਂ ਤਨੋਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਸ਼ਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਧਂ ਕੋਸ੍ਠਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੪|| ਭਿਨ੍ਨਮਨ੍ਯਦ੍ਵਿਦਲਿਤਂ ਮਜ੍ਜਰਕ੍ਤਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਪ੍ਰਹਾਰਪੀਡਨੋਤ੍ਪੇਸਾਤ੍ ਸਹਾਸ੍ਥ੍ਨਾ ਪਥੁਤਾਂ ਗਤਮ੍||੫||

ਸ੦-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਘਸ੍ਟਂ ਲਸੀਕਯਾ ਰਕ੍ਤਲੇਸ਼ੇਨ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍, ਛੇਦਨਾਤ੍ ਸਪ੍ਲੋਸਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਵਗਾਢਮਵਕਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤੋਪ੍ਯਵਗਾਢਤਰਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿ ਸਸ਼ੇਸਾਸ੍ਥਿ ਯਤ੍| ਪਤਿਤਂ ਯਚ੍ਛਰੀਰਾਤ੍ ਤਤ੍ ਪਾਤਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖਸ਼ਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ ਵਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਥ੍ਯਤੇ ਕੋਸ੍ਠਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕੋਸ੍ਠੇ ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਦਲਿਤਂ ਤਦ੍ ਗਦ੍ਯਤੇ ਯਨ੍ਮਜ੍ਜਰਕ੍ਤਪਰਿਪ੍ਲੁਤਂ ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹਾਸ੍ਥ੍ਨਾ ਪਥੁਤਾਂ ਗਤਮ੍|

Adhikarana sadyovraNacikitsA sadyovraNe tIvramyahe yaShTIShTa tena secanam sadyo balAtailena vA punaH punaH secanam (6) · Śloka 6

ਸਦ੍ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਦਥ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਂ ਕਵੋਸ੍ਣੇਨ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ||੬||

ਸ੦-ਅਥ ਏਵਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਵਰੂਪਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਸਦ੍ਯ ਏਵੇਤਿ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਂ ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਘਤੇਨ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਬਲਾਤੈਲੇਨ (ਹ.ਸ਼ਾ.ਅ. ੨/੪੭) ਵਾ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍|

Adhikarana sadyo kShatoShmaNaH shAntaye kaShAyAdayolepAdayaH (7) · Śloka 7

ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣੋ ਨਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਵਿਸਤਸ੍ਯ ਚ| ਕਸਾਯਸ਼ੀਤਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹੇਤਾਃ||੭||

ਸ੦-ਕ੍ਸਤੋਸ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਤਤ੍ਕਾਲਨਿਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਚ ਕਸਾਯਾਦਯੋ ਲੇਪਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana sadyo Ayate sandhAnArthaM madhusarpiH,sadyo Ayate pittandhIshcha shItAH kriyAH (8) · Śloka 8

ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਾਯਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀਸ਼੍ਚ ਹਿਮਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ||੮||

ਸ੦-ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸ੍ਵਾਯਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਾਨਾੜ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਸਘਤਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ|

Adhikarana sadyo sasaMramme shodhanAdi dhRuShTe (9) · Śloka 9

ਸਸਂਰਮ੍ਭੇਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਉਪਵਾਸੋ ਹਿਤਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਤਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍||੯||

ਸ੦-ਸਸਂਰਮ੍ਭੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇਸੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥੋਪਵਾਸੋ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਃ| ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਤਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਣਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana eSha vidhiH (10) · Śloka 10

ਘਸ੍ਟੇ ਵਿਦਲਿਤੇ ਚੈਸ ਸੁਤਰਾਮਿਸ੍ਯਤੇ ਵਿਧਿਃ| ਤਯੋਰ੍ਹ੍ਯਲ੍ਪਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਪਾਕਸ੍ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਜਾਯਤੇ||੧੦||

ਸ੦-ਘਸ੍ਟੇ ਵਿਦਲਿਤੇ ਚ ਏਸਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਯੋਃ-ਘਸ੍ਟਵਿਦਲਿਤਯੋਃ, ਅਸ੍ਰਮਲ੍ਪਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤੇਨ ਚ ਕਾਰੇਣੇਨ ਤਯੋਰਾਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਾਕੋ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana anyatra vikShate snehapAnAdi (11-12) · Śloka 12

ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਕ੍ਸਤੇ| ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾਯੌ ਕੁਪਿਤੇਤਿਰੁਜਾਕਰੇ||੧੧|| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਪਰੀਸੇਕਸ੍ਵੇਦਲੇਪੋਪਨਾਹਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍||੧੨||

ਸ੦-ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਕ੍ਸਤੇ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਬਹੁ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਨ ਚ ਪਾਕਂ ਯਾਤਿ| ਅਨਨ੍ਤਰਮਤ੍ਯਨ੍ਤਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਾਤ੍ ਪਵਨੇ ਕੁਪਿਤੇਤਿਰੁਜਾਕਰੇ ਸਤਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਦਿਕਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਵਾਤਹਰੌਸਧਸਾਧਿਤਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ|

Adhikarana sadyovraNe iti sAptAhikovidhiH ,sadyo anantaraM pUrvoktovidhiH (13) · Śloka 13

ਇਤਿ ਸਾਪ੍ਤਾਹਿਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਾਦ੍ਗਤਵੇਗੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍||੧੩||

ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਸਾਪ੍ਤਾਹਿਕਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਹਿਤੋ ਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ| ਸਪ੍ਤਾਹੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤ ਇਤਿ "ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਹਤੇਸ੍ਠਕ੍" ਇਤਿ ਠਕ੍| ਸਪ੍ਤਾਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਕ੍ਸੋਭੇ ਸਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ-ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana sadyo idaM sAmAnyakarmaM (14) · Śloka 14

ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਰ੍ਮੇਦਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤੁ ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਪ੍ਰਾਯੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣ ਏਤਤ੍ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ| ਸ੦-ਪਥਕ੍ਪਥਗ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਰ੍ਮ ਭਣਿਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana dhRuShTe vraNe cUrNAni (14) · Śloka 14

| ਘਸ੍ਟੇ ਰੁਜਂ ਨਿਗਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵ੍ਰਣੇ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪||

ਸ੦-ਘਸ੍ਟੇ ਵ੍ਰਣੇ ਪੀਡਾਂ ਪ੍ਰਾਗੁਪਸ਼ਮਯ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana avakRutte vraNe kalkAdIni (15) · Śloka 15

ਕਲ੍ਕਾਦਿਨ੍ਯਵਕਤ੍ਤੇ ਤੁ| |੧੫|

ਸ੦-ਅਵਕਤ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਕਲ੍ਕਾਦੀਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana vicchinne pravilambini casIvanaMbandhanaMpIDanaM ca (15) · Śloka 15

ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਨੋਃ| ਸੀਵਨਂ ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤੇਨ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚਾਨੁ ਪੀਡਨਮ੍||੧੫||

ਸ੦-ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਨਿ ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਸੀਵਨਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ, ਤਥਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਪੀਡਨਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana sphuTitanetrasyAsAdhyatvam,asphuTitalambini netre yathA sthAnAniveshanAdi asphutisarvanetrAbhidhAtajit yaShTacAdivkamAjaM dhRutam (16-18) · Śloka 18

ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰਮਦੀਰ੍ਣਂ ਲਮ੍ਬਤੇ ਤੁ ਯਤ੍| ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਸਿਰਂ ਭਿਸਕ੍||੧੬|| ਪੀਡਯੇਤ੍ ਪਾਣਿਨਾ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਨ੍ਤਰਿਤੇਨ ਤਤ੍| ਤਤੋਸ੍ਯ ਸੇਚਨੇ ਨਸ੍ਯੇ ਤਰ੍ਪਣੇ ਚ ਹਿਤਂ ਹਵਿਃ||੧੭|| ਵਿਪਕ੍ਵਮਾਜਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਸਪਯਸ੍ਕੈਃ ਪਰਂ ਤਦ੍ਵਿ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਭਿਘਾਤਜਿਤ੍||੧੮||

ਸ੦-ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਲੋਚਨਮਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਅਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਤੁ ਯਨ੍ਨੇਤ੍ਰਮਵਦੀਰ੍ਣਂਲਮ੍ਬਤੇ, ਤਤ੍ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਾਵ੍ਯਾਵਿਧਸਿਰਂ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਤੇਨ ਹਸ੍ਤੇਨ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਘਤਂ ਛਾਗਂ ਸਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਸੇਚਨਾਦੌ ਹਿਤਮ੍| ਯਤਸ੍ਤਦ੍ ਘਤਂ ਪਰਂ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਭਿਘਾਤਜਿਤ੍|

Adhikarana avasanne netre galapIDAdi,avasanne kShatanetrava~jja kriyA (19) · Śloka 19

ਗਲਪੀਡਾਵਸਨ੍ਨੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਵਮਨੋਤ੍ਕਾਸਨਕ੍ਸਵਾਃ| ਪ੍ਰਾਣਾਯਮੋਥਵਾ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਕ੍ਸਤਨੇਤ੍ਰਵਤ੍||੧੯||

ਸ੦-ਗਲਪੀਡਨਮਵਸਨ੍ਨੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਵਮਨਾਦਯਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋ ਵਾ| ਤਥਾ ਕ੍ਸਨੇਤ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਹਿਤਾ|

Adhikarana karNe sthAnAccyute tailena pUraNam (20) · Śloka 20

ਕਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੇ ਸ੍ਯੂਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤਸ੍ਤੈਲੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍| |੨੦|

ਸ੦-ਕਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ ਭ੍ਰਸ੍ਟੇ ਸ੍ਯੂਤੇ ਸਤਿ ਤੈਲੇਨ ਸ਼੍ਰੋਤਃ ਪੂਰਯੇਤ੍|

Adhikarana kRukATiyAM chinnAyAM sIvanAdi,kRukA Ajena sarpiShA pariShekaHkRukA uShNAno~annAni bhu~jjItakRukA tuyantritaH svapyAt (20-22) · Śloka 22

| ਕਕਾਟਿਕਾਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪਿ ਮਾਰੁਤੇ||੨੦|| ਸਮਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍| ਆਜੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪਰਿਸੇਕਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੧|| ਉਤ੍ਤਾਨੋਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ, ਸ਼ਯੀਤ ਚ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ| |੨੨|

ਸ੦-ਕਕਾਟਿਕਾਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਵਾਤੇਪਿ ਨਿਰ੍ਯਾਤੇ ਸਤਿ ਸਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਚ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰਾਜੇਨ ਘਤੇਨ ਚ ਪਰਿਸੇਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਉਤ੍ਤਾਨਾਃ ਸਨ੍ ਭੋਜਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shAkAsu tiryaksthe dhAte sIvanAdi (22-23) · Śloka 23

| ਘਾਤਂ ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਥਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੇ||੨੨|| ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਵੇਲ੍ਲਿਤਬਨ੍ਧੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਧਨਵਾਸਸਾ| ਚਰ੍ਮਣਾ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸਙ੍ਗਤੇ ਵ੍ਰਣੇ||੨੩||

ਸ੦-ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਹਤਮਾਤੁਰਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਵੇਲ੍ਲਿਤਬਨ੍ਧੇਨ ਘਨੇਨ ਵਾਸਸਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਸਙ੍ਗਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਚਰ੍ਮਣਾ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧੋ ਵਿਧੇਯਃ|

Adhikarana vilambimuShkasya sIvanAdi (24-25) · Śloka 25

ਪਾਦੌ ਵਿਲਮ੍ਬਿਮੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਵਸਣੌ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ਸੇਵਨ੍ਯਾ ਤੁਨ੍ਨਸਂਜ੍ਞਯਾ||੨੪|| ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਃ ਕਟ੍ਯਾਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਪਟ੍ਟਕਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ ਹਿ ਵ੍ਰਣਃ||੨੫||

ਸ੦-ਵਿਲਮ੍ਬੁਮੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਵਾਰਿਣਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਯ ਵਸਣੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਤੁਨ੍ਨਸਂਜ੍ਞਯਾ ਸੇਵਨ੍ਯਾ| ਤਥਾ ਕਟ੍ਯਾਂ ਪਟ੍ਟਕਮਾਸਜ੍ਯ ਗੋਸ੍ਫਣਾਬਨ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਯਤਃ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕੇ ਸਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣਃ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ|

Adhikarana vilambi kAlAnusAryAditailenaropaNam (26) · Śloka 26

ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਗੁਰ੍ਵੇਲਾਜਾਤੀਚਨ੍ਦਨਪਰ੍ਪਟੈਃ| ਸ਼ਿਲਾਦਾਰ੍ਵ੍ਯਮਤਾਤੁਤ੍ਥੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਚ ਰੋਪਣਮ੍||੨੬||

ਸ੦-ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਵਸਣਯੋ ਰੋਪਣਮ੍|

Adhikarana niHsheShataH cchinnAyAM shAkhAyAM tailAna dgdhvA koshabandhanAdi (27) · Śloka 27

ਛਿਨ੍ਨਾਂ ਨਿਃਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ| ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਕੋਸ਼ਬਨ੍ਧੇਨ ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਵਦਾਚਰੇਤ੍||੨੭||

ਸ੦-ਨਿਃਸ਼ੇਸੇਣ ਛਿਨ੍ਨਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤੈਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕੋਸ਼ਬਨ੍ਧੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਣਮਿਵਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana viddhe shalyAhrate vraNavat kriyA (28) · Śloka 28

ਕਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਤੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਭਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਦਲਿਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ| |੨੮|

ਸ੦-ਵਿਦ੍ਧੇ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਤੇ ਸਤਿ ਭਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਦਲਿਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ|

Adhikarana vidalite shalye~apahrate vraNavat kriyA,vidalite bha~ggavat kriyA shirasaH shalye~aparate bAlavartipraveshanAdi (28-29) · Śloka 29

| ਸ਼ਿਰਸੋਪਹਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਵਾਲਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੨੮|| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤੇਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਹਨ੍ਯਾਦੇਨਂ ਚਲੋਨ੍ਯਥਾ| ਵ੍ਰਣੇ ਰੋਹਤਿ ਚੈਕੈਕਂ ਸ਼ਨੈਰਪਨਯੇਤ੍ਕਚਮ੍||੨੯||

ਸ੦-ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਨਿਪਤਿਤੇ ਸਤਿ ਵਾਲਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਵਾਲਵਰ੍ਤੇਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਤ੍, ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰਾਵਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਦ੍ਧਃ ਏਨਂ- ਵ੍ਰਣਿਨਂ, ਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਰਣੇ ਰੋਹਤਿ ਸਤ੍ਯੇਕੈਕਂ ਕਚਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਨਯੇਤ੍|

Adhikarana mastulu~ggastrutou mastiShkabhakShaNam (30) · Śloka 30

ਆਚਰਮੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਾਤੁਰਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਵਚਨਾਨ੍ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤਾਵਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਮਾਹ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰੁਤੌ ਖਾਦੇਨ੍ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਨਨ੍ਯਜੀਵਜਾਨ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ-ਮਜ੍ਜਾਖ੍ਯਸ੍ਯ, ਸ੍ਰੁਤਾਵਨ੍ਯਜੀਵਜਾਨ੍ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਨ੍ ਖਾਦੇਤ੍|

Adhikarana hratashalye~a~gge snehavartiH (30) · Śloka 30

| ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਹਤੇਙ੍ਗਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਤਿਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੩੦||

ਸ੦-ਅਙ੍ਗਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛਲ੍ਯੇ ਹਤੇ ਸਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣੇ ਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਤਿਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana vraNe dUrAvagADhAdau cakratai lena secanam (31) · Śloka 31

ਦੂਰਾਵਗਾਢਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ੍ਰੁਤਸ਼ੋਣਿਤਾਃ| ਸੇਚਯੇਚ੍ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਨੇਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੇਨ ਤਾਨ੍||੩੧||

ਸ੦-ਯੇ ਵ੍ਰਣਾ ਦੂਰਾਵਗਾਢਾਦਿਗੁਣਾਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰਤੈਲੇਨ-ਕੋਹ੍ਲਕਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵੇਨ ਤੈਲੇਨ, ਸੇਚਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨ ? ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਨੇਤ੍ਰੇਣਾਰ੍ਪਿਤੇਨ-ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇਨ|

Adhikarana bhinnakoShThasya raktapUrNasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33

ਭਿਨ੍ਨੇ ਕੋਸ੍ਠੇਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹਸ੍ਤਡਾਧ੍ਮਾਨਂ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਮ੍||੩੨|| ਸਙ੍ਗੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਰੁਤਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ੍ਵੇਦੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ| ਲੋਹਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਗਾਤ੍ਰੇ ਚ ਵਿਗਨ੍ਧਤਾ||੩੩||

ਸ੦-ਭਿਨ੍ਨੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਰਕ੍ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana bhinnakoShThasya AmAshayastharudhirasya (34) · Śloka 34

ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਰੁਧਿਰਂ ਛਰ੍ਦਯਤ੍ਯਪਿ| ਆਧ੍ਮਾਨੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੂਲੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੪||

ਸ੦-ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਰਕ੍ਤਮੁਦ੍ਵਮਤ੍ਯਪ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੂਲੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਤੇ-ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana bhinnakoShThasya pakvAshayastha rudhirasya lakShaNam (35) · Śloka 35

ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਸਸ਼ੂਲਂ ਗੌਰਵਂ ਭਵੇਤ੍| ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛੀਤਤ੍ਵਂ ਖੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਗਮਃ||੩੫||

ਸ੦-ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਲੋਹਿਤੇ ਸ਼ੂਲਸਹਿਤਂ ਗੌਰਵਂ ਭਵੇਤ੍| ਨਾਭੇਰਧੋਭਾਗੇ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍| ਛਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯੈਵਾਗਮਨਮ੍|

Adhikarana abhinnAshayasyApi raktena pUrNatvam (36) · Śloka 36

ਅਭਿਨ੍ਨੋਪ੍ਯਾਸ਼ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰਭਿਪੂਰ੍ਯਤੇ| ਅਸਜਾ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਬਸ੍ਤਿਵਤ੍||੩੬||

ਸ੦-ਆਸ਼ਯੋਭਿਨ੍ਨੋਪਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਲੋਹਿਤੇਨ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੇਨਾਭਿਪੂਰ੍ਯਤੇ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਬਸ੍ਤਿਰਿਵ|

Adhikarana tatrAntarlohitAderasAdhyatvam (37) · Śloka 37

ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਸ਼ੀਤਪਾਦੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਰਾਨਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਂ ਪਾਣ੍ਡੁਵਦਨਮਾਨਦ੍ਧਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੩੭||

ਸ੦-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਵ੍ਰਣਿਨਂ ਸ਼ੀਤਪਾਦਂ ਸ਼ੀਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਕਰਂ ਸ਼ੀਤਵਕ੍ਰਂ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਂ ਪਾਣ੍ਡੁਵਦਨਮਾਨਦ੍ਧਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana AmAshayasthe rakte vamanam,pavkAshayasthe rakte vireko nirUhashcha (38) · Śloka 38

ਅਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਂ, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰੂਹਂ ਚ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨੈਃ||੩੮||

ਸ੦-ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰਕ੍ਤੇ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਿਰੂਹਂ ਚ ਵਿਗਤਸ੍ਨੇਹੈਰੁਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana pakvAshaya annabhakShaNaprakAraH (39) · Śloka 39

ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਾਮ੍||੩੯||

ਸ੦-ਯਵਾਦੀਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸ੍ਨੇਹਰਹਿਤੈਰਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਪੇਯਾਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਾਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana atiniH strutarakte rudhirapAnam (40) · Śloka 40

ਅਤਿਨਿਃਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਃ ਪਿਬੇਦਸਕ੍| |੪੦|

ਸ੦-ਅਤਿਨਿਃਸ੍ਰੁਤਲੋਹਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠੋ ਰੁਧਿਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana koShThabhedanasya dvaividhyam kliShTAntre mUrcchAdayo~alpAH chinnAntre mUrcchAatibAdhakAH kliShTacchinnAntrayoH saMshayAsAdhyatvam (40-41) · Śloka 41

| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦੇਨ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਃ||੪੦|| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯੋਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਥਮੇਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤ੍ਵਤਿ ਬਾਧਕਾਃ| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਂਸ਼ਯੀ ਦੇਹੀ ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨੈਵ ਜੀਵਤਿ||੪੧||

ਸ੦-ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦੇਨ ਚ ਕੋਸ੍ਠਭੇਦੋ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰ ਉਕ੍ਤਃ| ਪ੍ਰਥਮੇ-ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਾਖ੍ਯੇ, ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਦਯੋਲ੍ਪਾਃ-ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ, ਸ੍ਯੁਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ-ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰਾਖ੍ਯੇ, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਬਾਧਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰੋ ਦੇਹੀ ਸਂਸ਼ਯੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਜੀਵਨੇ| ਭਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨ ਜਾਤੁ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana bhinnakoShTasya sAdhyalakShaNam (42) · Śloka 42

ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਪਨ੍ਨਾ ਯਸ੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾਃ| ਵ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ ਸ ਭਿਨ੍ਨੇਪਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਜੀਵਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍||੪੨||

ਸ੦-ਯਸ੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾ ਯਥਾਯਥਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਵਿਗਤੋਪਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਸ ਨਰੋ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠੋਪਿ ਸਨ੍ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana antrakoShThasya matadvayam (43-44) · Śloka 44

ਅਭਿਨ੍ਨਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਂ ਨ ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਉਤ੍ਪਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਤਦਪ੍ਯੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੁ||੪੩|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਪਯਸਾ ਦਿਗ੍ਧਂ ਤਣਸ਼ੋਣਿਤਪਾਂਸੁਭਿਃ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖੋ ਘਤੇਨਾਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ||੪੪||

ਸ੦-ਅਨ੍ਤ੍ਰਮਭਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯਮਨ੍ਤਰੇ| ਨ ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ-ਭਿਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਮਾਚਕ੍ਸਤੇ,-ਉਤ੍ਪਙ੍ਗਿਲਸ਼ਿਰਸਾਮਰ੍ਕੋਟਸ਼ੀਰ੍ਸੇਣ, ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਨਮਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਮ੍| ਸਂ-ਅਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਤਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਪਯਸਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖਃ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍|

Adhikarana annapravEshavidhiH (45-46) · Śloka 46

ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਭੂਰਿਸਰ੍ਪਿਃਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮਸ਼ੇਤ੍ਕਣ੍ਠਂ ਜਲੇਨੋਦ੍ਵੇਜਯੇਦਪਿ||੪੫|| ਤਥਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਚ| |੪੬|

ਸ੦-ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤਂ ਬਹੁਘਤਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਗਲਂ ਪ੍ਰਮਸ਼ੇਤ੍ ਜਲੇਨੋਦ੍ਵੇਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ-ਏਵਂ, ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਚ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ|

Adhikarana yathAsthAnaM syite~antre vraNaM sIvyet ,sthAnAcyute~antre maraNam kupite~antre paTTena veShTayetvA dhRutena paripecayet kupite tatashchitrAtailapayasA pAnam kupite vraNayantraNAM varShamanuvarteta (46-50) · Śloka 50

| ਵ੍ਰਣਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਕੋਸ੍ਠਮਨ੍ਤ੍ਰਮਨਾਵਿਸ਼ਤ੍||੪੬|| ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਜਠਰਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਗਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸੀਵ੍ਯੇਦਨੁ ਵ੍ਰਣਮ੍||੪੭|| ਸ੍ਥਾਨਾਦਪੇਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਜੀਵਿਤਂ ਕੁਪਿਤਂ ਚ ਤਤ੍| ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾਨੁ ਪਟ੍ਟੇਨ ਘਤੇਨ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍||੪੮|| ਪਾਯਯੇਤ ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਣਂ ਚਿਤ੍ਰਾਤੈਲਯੁਤਂ ਪਯਃ| ਮਦੁਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਕਤੋ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਧਃਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ||੪੯|| ਅਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਵਰ੍ਸਂ ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਵ੍ਰਣਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਮ੍| |੫੦|

ਸ੦-ਵ੍ਰਣਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਤ੍ਵਾਦਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ [ਵਾ] ਕੋਸ੍ਠਮਨਾਵਿਸ਼ਦਨ੍ਤ੍ਰਂ ਜਠਰਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮ੍ਯਗਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਜੀਵਿਤਂ ਹਰਤਿ| ਕੁਪਿਤਂ ਚ ਤਤ੍-ਅਨ੍ਤ੍ਰਂ, ਪਟ੍ਟੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਘਤੇਨ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਰਾਤੈਲਾਨ੍ਵਿਤਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਕਤੋ ਮ੍ੜਦੂਕਰਣਾਯ ਪਵਮਾਨਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਯ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਚ ਵ੍ਰਣਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਯਾਵਦਨੁਵਰ੍ਤੇਤ|

Adhikarana udarAnmedovartinirgamane cikitsA (50-54) · Śloka 54

| ਉਦਰਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਰ੍ਤਿਂ ਨਿਰ੍ਗਤਾਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਮਦਾ||੫੦|| ਅਵਕੀਰ੍ਯ ਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਮੂਲੈਸ੍ਤਤਃ ਸਮਮ੍| ਦਢਂ ਬਧ੍ਵਾ ਚ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍||੫੧|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਕਦੇਵ ਤੁ| ਸ੍ਯਾਨ੍ਦਨ੍ਯਥਾ ਰੁਗਾਟੋਪੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾ||੫੨|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਬਦ੍ਧੇ ਸੁਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚਿਤ੍ਰਾਲਾਕ੍ਸਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੫੩|| ਰੁਗ੍ਦਾਹਜਿਤ੍ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ ਪਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍||੫੪||

ਸ੦-ਜਠਰਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਰ੍ਤਿਂ ਨਿਰ੍ਗਤਾਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਵਾ ਮਦਾਵਕੀਰ੍ਯਾਥਵਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣੈਃ ਕਸਾਯੈਰ੍ਮੂਲੈਰਵਕੀਰ੍ਯ ਤਤੋ ਮੂਲੇਨ ਸਮਂ ਦਢਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਬਧ੍ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਵਹ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕੁਸ਼ਲੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਕਦੇਵ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਛਿਨ੍ਨਯਾ ਰੁਜਾਟੋਪੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤੋ ਵ੍ਰਣੇ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇ ਬਦ੍ਧੇਨ੍ਨੇ ਚ ਸੁਜੀਰ੍ਣੇ ਸਤਿ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਰੁਜਾਦਾਹਹਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸੁ ਕਥਿਤਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana sadyovraNeShu tAlIsAditailaM ropaNam (55-56) · Śloka 56

ਤਾਲੀਸਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਮਾਂਸੀਹਰੇਣ੍ਵਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਪਦ੍ਮਬੀਜਾਨਿ ਸੋਸ਼ੀਰਂ ਮਧੁਕਂ ਚ ਤੈਃ||੫੫|| ਪਕ੍ਵਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੂਕ੍ਤਂ ਤੈਲਂ ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍| |੫੬|

ਸ੦-ਤਾਲੀਸਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣੇਸੁ ਰੋਪਣਂ ਪਰਮੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana gUDhaprahArAbhihatAdau vAtAstrajit karma (56-57) · Śloka 57

| ਗੂਢਪ੍ਰਹਾਰਾਭਿਹਤੇ ਪਤਿਤੇ ਵਿਸਮੋਚ੍ਚਕੈਃ||੫੬|| ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾਤਾਸ੍ਰਜਿਤ੍ ਤਪ੍ਤਿਮਰ੍ਦਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਕਮ੍| |੫੭|

ਸ੦-ਗੂਢਪ੍ਰਹਾਰੇਣਾਭਿਹਤੇ, ਤਥਾ ਵਿਸਮਂ ਪਤਿਤੇ, ਤਥੋਚ੍ਚਕੈਃ ਪਤਿਤੇ ਚ, ਵਾਤਰਕ੍ਤਹਰਾਦਿਕਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana vishliShTadehAdau tailadroNyAM vAsayet (26) · Śloka 26

| ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਂ ਮਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਮਰ੍ਮਾਹਤਂ ਹਤਮ੍||੫੭|| ਵਾਸਯੇਤ੍ਤੈਲਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਿਨਮ੍| ੫੭ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੂਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰ- ਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸ- ਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੬||

ਸ੦-ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਾਦਿਕਂ ਨਰਂ ਤੈਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਿਨਂ ਵਾਸਯੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿ- ਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੬||