26. sadyōvranapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

vraṇaprakramāt sadyōvraṇapratiṣēdhaṁ vyācikhyāsurāha-

Adhikarana sadyovraNapratiShedhAdhyAyaH,sadyovraNAnAM kAraNam (2-1) · Śloka 1

athātaḥ sadyōvraṇapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2| ) sadyōvraṇā yē sahasā sambhavantyabhighātataḥ| anantairapi tairaṅgamucyatē juṣṭamaṣṭadhā||1||

sa0-abhighātātsahasaiva yē sadyōvraṇā jāyantē, asaṅkhyairapi tairvraṇaiḥ śarīraṁ juṣṭamaṣṭadhā kathyatē|

Adhikarana sadyo aShTau bhedA dhRuShTAdayaH (2) · Śloka 2

tānēvāṣṭau prakārānāha ghr̥ṣṭāvakr̥ttavicchinnapravilambitapātitam| viddhaṁ bhinnaṁ vidalitaṁ|2|

sa0-ghr̥ṣṭētyādi|

Adhikarana 1 dhRuShTasya lakShaNam 2 avakRuttasya lakShaNam 3 vicchinnasya lakShaNam 4 pravilambitasya lakShaNam 5 pAtitasya lakShaNam 6 viddhasya lakShaNam 7 bhinnasya lakShaNam 8 vidalitasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5

athaiṣāmēva lakṣaṇānyāha | tatra ghr̥ṣṭaṁ lasīkayā||2|| raktalēśēna vā yuktaṁ saplōṣaṁ chēdanāt sravēt| avagāḍhaṁ tataḥ kr̥ttaṁ, vicchinnaṁ syāttatō'pi ca||3|| pravilambi saśēṣē'sthni, patitaṁ pātitaṁ tanōḥ| sūkṣmāsyaśalyaviddhaṁ tu viddhaṁ kōṣṭhavivarjitam||4|| bhinnamanyadvidalitaṁ majjaraktapariplutam| prahārapīḍanōtpēṣāt sahāsthnā pr̥thutāṁ gatam||5||

sa0-tēṣu madhyē ghr̥ṣṭaṁ lasīkayā raktalēśēna vā yuktaṁ sravēt, chēdanāt saplōṣam| tasmādavagāḍhamavakr̥ttaṁ syāt| tatō'pyavagāḍhataraṁ vicchinnaṁ syāt| pravilambi saśēṣāsthi yat| patitaṁ yaccharīrāt tat pātitaṁ syāt| sūkṣmamukhaśalyaviddhaṁ yattat viddhaṁ kthyatē kōṣṭhavivarjitam| anyat kōṣṭhē yadviddhaṁ tadbhinnamucyatē| vidalitaṁ tad gadyatē yanmajjaraktapariplutaṁ prahārādibhiḥ sahāsthnā pr̥thutāṁ gatam|

Adhikarana sadyovraNacikitsA sadyovraNe tIvramyahe yaShTIShTa tena secanam sadyo balAtailena vA punaH punaH secanam (6) · Śloka 6

sadyaḥ sadyōvraṇaṁ siñcēdatha yaṣṭyāhvasarpiṣā| tīvravyathaṁ kavōṣṇēna balātailēna vā punaḥ||6||

sa0-atha ēvaṁ vraṇasvarūpatāṁ jñātvā, sadya ēvēti sadyōvraṇaṁ tīvravyathaṁ madhuyaṣṭīghr̥tēna kōṣṇēna siñcēt| balātailēna (hr̥.śā.a. 2/47) vā kōṣṇēna punaḥ punaḥ siñcēt|

Adhikarana sadyo kShatoShmaNaH shAntaye kaShAyAdayolepAdayaH (7) · Śloka 7

kṣatōṣmaṇō nigrahārthaṁ tatkālaṁ visr̥tasya ca| kaṣāyaśītamadhurasnigdhā lēpādayō hētāḥ||7||

sa0-kṣatōṣmaṇaśca śāntayē tatkālanirgatasya ca kaṣāyādayō lēpādyāḥ śasyantē|

Adhikarana sadyo Ayate sandhAnArthaM madhusarpiH,sadyo Ayate pittandhIshcha shItAH kriyAH (8) · Śloka 8

sadyōvraṇēṣvāyatēṣu sandhānārthaṁ viśēṣataḥ| madhusarpiśca yuñjīta pittaghnīśca himāḥ kriyāḥ||8||

sa0-sadyōvraṇēṣvāyatēṣu sandhānāRthaṁ viśēṣēṇa mākṣikaṁ saghr̥taṁ yuñjīta| tathā pittaghnīśca śītāḥ kriyā hitāḥ|

Adhikarana sadyo sasaMramme shodhanAdi dhRuShTe (9) · Śloka 9

sasaṁrambhēṣu kartavyamūrdhvaṁ cādhaśca śōdhanam| upavāsō hitaṁ bhuktaṁ pratataṁ raktamōkṣaṇam||9||

sa0-sasaṁrambhēṣu vraṇēṣūrdhvamadhaśca śōdhanaṁ kāryam| tathōpavāsō vidhātavyaḥ| avasthāvaśāt pūrvōktaṁ bhōjanaṁ hitam| tathā pratataṁ raktasrāvaṇaṁ hitam|

Adhikarana eSha vidhiH (10) · Śloka 10

ghr̥ṣṭē vidalitē caiṣa sutarāmiṣyatē vidhiḥ| tayōrhyalpaṁ sravatyasraṁ pākastēnāśu jāyatē||10||

sa0-ghr̥ṣṭē vidalitē ca ēṣā pūrvōktā cikitsā iṣyatē| yasmāttayōḥ-ghr̥ṣṭavidalitayōḥ, asramalpaṁ sravati| tēna ca kārēṇēna tayōrāśu śīghraṁ pākō jāyatē|

Adhikarana anyatra vikShate snehapAnAdi (11-12) · Śloka 12

atyarthamasraṁ sravati prāyaśō'nyatra vikṣatē| tatō raktakṣayādvāyau kupitē'tirujākarē||11|| snēhapānaparīṣēkasvēdalēpōpanāhanam| snēhabastiṁ ca kurvīta vātaghnauṣadhasādhitam||12||

sa0-anyatra vikṣatē bāhulyēna bahu raktaṁ sravati| na ca pākaṁ yāti| anantaramatyantaraktasrāvāt pavanē kupitē'tirujākarē sati snēhapānādikaṁ snēhabastiṁ ca vātaharauṣadhasādhitaṁ kurvīta|

Adhikarana sadyovraNe iti sAptAhikovidhiH ,sadyo anantaraM pUrvoktovidhiH (13) · Śloka 13

iti sāptāhikaḥ prōktaḥ sadyōvraṇahitō vidhiḥ| saptāhādgatavēgē tu pūrvōktaṁ vidhimācarēt||13||

sa0-iti-ēvaṁ, sāptāhikaḥ sadyōvraṇahitō vidhiruktaḥ| saptāhēna nivr̥tta iti "prāgvahatēṣṭhak" iti ṭhak| saptāhādūrdhvaṁ gatakṣōbhē sati pūrvōktaṁ vidhiṁ-vraṇapratiṣēdhōktaṁ, kuryāt|

Adhikarana sadyo idaM sAmAnyakarmaM (14) · Śloka 14

prāyaḥ sāmānyakarmēdaṁ vakṣyatē tu pr̥thakpr̥thak| |14|

sa0-prāyō bāhulyēna sadyōvraṇa ētatsāmānyaṁ karma| sa0-pr̥thakpr̥thag viśēṣēṇa karma bhaṇiṣyatē|

Adhikarana dhRuShTe vraNe cUrNAni (14) · Śloka 14

| ghr̥ṣṭē rujaṁ nigr̥hyāśu vraṇē cūrṇāni yōjayēt||14||

sa0-ghr̥ṣṭē vraṇē pīḍāṁ prāgupaśamayya cūrṇāni yōjayēt|

Adhikarana avakRutte vraNe kalkAdIni (15) · Śloka 15

kalkādinyavakr̥ttē tu| |15|

sa0-avakr̥ttē punarvraṇē kalkādīni yōjayēt|

Adhikarana vicchinne pravilambini casIvanaMbandhanaMpIDanaM ca (15) · Śloka 15

vicchinnapravilambinōḥ| sīvanaṁ vidhinōktēna bandhanaṁ cānu pīḍanam||15||

sa0-vicchinnē pravilambani ca vraṇē sīvanaṁ pūrvōktēna vidhānēna, tathā bandhanaṁ pīḍanaṁ ca paścād yōjayēt|

Adhikarana sphuTitanetrasyAsAdhyatvam,asphuTitalambini netre yathA sthAnAniveshanAdi asphutisarvanetrAbhidhAtajit yaShTacAdivkamAjaM dhRutam (16-18) · Śloka 18

asādhyaṁ sphuṭitaṁ nētramadīrṇaṁ lambatē tu yat| sannivēśya yathāsthānamavyāviddhasiraṁ bhiṣak||16|| pīḍayēt pāṇinā padmapalāśāntaritēna tat| tatō'sya sēcanē nasyē tarpaṇē ca hitaṁ haviḥ||17|| vipakvamājaṁ yaṣṭyāhvajīvakarṣabhakōtpalaiḥ| sapayaskaiḥ paraṁ tadvi sarvanētrābhighātajit||18||

sa0-sphuṭitaṁ lōcanamasādhyam| asphuṭitaṁ tu yannētramavadīrṇaṁlambatē, tat svē sthānē sannivēśyāvyāvidhasiraṁ padmapatrāntaritēna hastēna pīḍayēt| anantaramasyāturasya ghr̥taṁ chāgaṁ sakṣīrairyaṣṭyādibhiḥ kalkaiḥ pakvaṁ sēcanādau hitam| yatastad ghr̥taṁ paraṁ sarvanētrābhighātajit|

Adhikarana avasanne netre galapIDAdi,avasanne kShatanetrava~jja kriyA (19) · Śloka 19

galapīḍā'vasannē'kṣṇi vamanōtkāsanakṣavāḥ| prāṇāyamō'thavā kāryaḥ kriyā ca kṣatanētravat||19||

sa0-galapīḍanamavasannē nētrē vamanādayaḥ kāryāḥ, prāṇāyāmō vā| tathā kṣanētrakriyā cātra hitā|

Adhikarana karNe sthAnAccyute tailena pUraNam (20) · Śloka 20

karṇē sthānāccyutē syūtē śrōtastailēna pūrayēt| |20|

sa0-karṇē sthānād bhraṣṭē syūtē sati tailēna śrōtaḥ pūrayēt|

Adhikarana kRukATiyAM chinnAyAM sIvanAdi,kRukA Ajena sarpiShA pariShekaHkRukA uShNAno~annAni bhu~jjItakRukA tuyantritaH svapyAt (20-22) · Śloka 22

| kr̥kāṭikāyāṁ chinnāyāṁ nirgacchatyapi mārutē||20|| samaṁ nivēśya badhnīyāt syūtvā śīghraṁ nirantaram| ājēna sarpiṣā cātra pariṣēkaḥ praśasyatē||21|| uttānō'nnāni bhuñjīta, śayīta ca suyantritaḥ| |22|

sa0-kr̥kāṭikāyāṁ chinnāyāṁ vātē'pi niryātē sati samaṁ sthāpayitvā syūtvā ca nirantaraṁ śīghraṁ badhnīyāt| atrājēna ghr̥tēna ca pariṣēkaḥ śrēṣṭhaḥ| uttānāḥ san bhōjanaṁ bhuñjīta| suyantritaśca svapyāt|

Adhikarana shAkAsu tiryaksthe dhAte sIvanAdi (22-23) · Śloka 23

| ghātaṁ śākhāsu tiryaksthaṁ gātrē samyaṅnivēśitē||22|| syūtvā vēllitabandhēna badhnīyāddhanavāsasā| carmaṇā gōṣphaṇābandhaḥ kāryaścāsaṅgatē vraṇē||23||

sa0-śākhāsu hatamāturaṁ tiryaksthitaṁ śarīrē samyaksthāpitē syūtvā vēllitabandhēna ghanēna vāsasā badhnīyāt| asaṅgatē vraṇē carmaṇā gōṣphaṇābandhō vidhēyaḥ|

Adhikarana vilambimuShkasya sIvanAdi (24-25) · Śloka 25

pādau vilambimuṣkasya prōkṣya nētrē ca vāriṇā| pravēśya vr̥ṣaṇau sīvyēt sēvanyā tunnasaṁjñayā||24|| kāryaśca gōṣphaṇābandhaḥ kaṭyāmāvēśya paṭṭakam| snēhasēkaṁ na kurvīta tatra klidyati hi vraṇaḥ||25||

sa0-vilambumuṣkasya pādau nētrē ca vāriṇā prēkṣya vr̥ṣaṇau pravēśya sīvyēt| katham ? tunnasaṁjñayā sēvanyā| tathā kaṭyāṁ paṭṭakamāsajya gōṣphaṇābandhaṁ kuryāt| snēhasēkaṁ na kurvīta| yataḥ snēhasēkē satyasmin vraṇaḥ klidyati|

Adhikarana vilambi kAlAnusAryAditailenaropaNam (26) · Śloka 26

kālānusāryagurvēlājātīcandanaparpaṭaiḥ| śilādārvyamr̥tātutthaiḥ siddhaṁ tailaṁ ca rōpaṇam||26||

sa0-kālānusāryādibhiḥ kalkitaiḥ pakvaṁ tailaṁ vr̥ṣaṇayō rōpaṇam|

Adhikarana niHsheShataH cchinnAyAM shAkhAyAM tailAna dgdhvA koshabandhanAdi (27) · Śloka 27

chinnāṁ niḥśēṣataḥ śākhāṁ dagdhvā tailēna yuktitaḥ| badhnīyāt kōśabandhēna tatō vraṇavadācarēt||27||

sa0-niḥśēṣēṇa chinnāṁ śākhāṁ dagdhvā tailēna yuktyā kōśabandhēna badhnīyāt| anantaraṁ vraṇamivācarēt|

Adhikarana viddhe shalyAhrate vraNavat kriyA (28) · Śloka 28

kāryā śalyāhr̥tē viddhē bhaṅgādvidalitē kriyā| |28|

sa0-viddhē śalyāhr̥tē sati bhaṅgādvidalitē kriyā kāryā|

Adhikarana vidalite shalye~apahrate vraNavat kriyA,vidalite bha~ggavat kriyA shirasaH shalye~aparate bAlavartipraveshanAdi (28-29) · Śloka 29

| śirasō'pahr̥tē śalyē vālavartiṁ pravēśayēt||28|| mastuluṅgasrutēḥ kruddhō hanyādēnaṁ calō'nyathā| vraṇē rōhati caikaikaṁ śanairapanayētkacam||29||

sa0-śirasaḥ śalyē nipatitē sati vālavartiṁ pravēśayēt| anyathā-vālavartērapravēśāt, mastuluṅgasrāvādvāyuḥ r̥ddhaḥ ēnaṁ- vraṇinaṁ, hanyāt| vraṇē rōhati satyēkaikaṁ kacaṁ śanairnayēt|

Adhikarana mastulu~ggastrutou mastiShkabhakShaNam (30) · Śloka 30

ācaramōcchvāsādāturaṁ samupācarēditi vacanānmastuluṅgasrutāvapyupakramamāha mastuluṅgasrutau khādēnmastiṣkānanyajīvajān| |30|

sa0-mastuluṅgasya-majjākhyasya, srutāvanyajīvajān mastiṣkān khādēt|

Adhikarana hratashalye~a~gge snehavartiH (30) · Śloka 30

| śalyē hr̥tē'ṅgādanyasmātsnēhavartiṁ nidhāpayēt||30||

sa0-aṅgādanyasmācchalyē hr̥tē sati tatra vraṇē snēhavartiṁ nidhāpayēt|

Adhikarana vraNe dUrAvagADhAdau cakratai lena secanam (31) · Śloka 31

dūrāvagāḍhāḥ sūkṣmāsyā yē vraṇāḥ srutaśōṇitāḥ| sēcayēccakratailēna sūkṣmanētrārpitēna tān||31||

sa0-yē vraṇā dūrāvagāḍhādiguṇāstāṁścakratailēna-kōhlakādyudbhavēna tailēna, sēcayēt| kimbhūtēna ? sūkṣmanētrēṇārpitēna-kṣiptēna|

Adhikarana bhinnakoShThasya raktapUrNasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33

bhinnē kōṣṭhē'sr̥jā pūrṇē mūrcchāhr̥tpārśvavēdanāḥ| jvarō dāhastr̥ḍādhmānaṁ bhaktasyānabhinandanam||32|| saṅgō viṇmūtramarutāṁ śvāsaḥ svēdō'kṣiraktatā| lōhagandhitvamāsyasya syād gātrē ca vigandhatā||33||

sa0-bhinnē kōṣṭhē raktēna pūrṇē sati mūrcchādyāḥ syuḥ|

Adhikarana bhinnakoShThasya AmAshayastharudhirasya (34) · Śloka 34

āmāśayasthē rudhirē rudhiraṁ chardayatyapi| ādhmānēnātimātrēṇa śūlēna ca viśasyatē||34||

sa0-āmāśayasthē rudhirē raktamudvamatyapyādhmānēnātimātrēṇa śūlēna ca viśasyatē-vyāpadyatē|

Adhikarana bhinnakoShThasya pakvAshayastha rudhirasya lakShaNam (35) · Śloka 35

pakvāśayasthē rudhirē saśūlaṁ gauravaṁ bhavēt| nābhēradhastācchītatvaṁ khēbhyō raktasya cāgamaḥ||35||

sa0-pakvāśayasthē lōhitē śūlasahitaṁ gauravaṁ bhavēt| nābhēradhōbhāgē śaityam| chidrēbhyō rudhirasyaivāgamanam|

Adhikarana abhinnAshayasyApi raktena pUrNatvam (36) · Śloka 36

abhinnō'pyāśayaḥ sūkṣmaiḥ srōtōbhirabhipūryatē| asr̥jā syandamānēna pārśvē mūtrēṇa bastivat||36||

sa0-āśayō'bhinnō'pi sūkṣmaiḥ srōtōbhirlōhitēna syandamānēnābhipūryatē| pārśvē mūtrēṇa bastiriva|

Adhikarana tatrAntarlohitAderasAdhyatvam (37) · Śloka 37

tatrāntarlōhitaṁ śītapādōcchvāsakarānanam| raktākṣaṁ pāṇḍuvadanamānaddhaṁ ca vivarjayēt||37||

sa0-tēṣu madhyē'ntarlōhitaṁ vraṇinaṁ śītapādaṁ śītōcchvāsaṁ śiśirakaraṁ śītavakraṁ lōhitākṣaṁ pāṇḍuvadanamānaddhaṁ ca varjayēt|

Adhikarana AmAshayasthe rakte vamanam,pavkAshayasthe rakte vireko nirUhashcha (38) · Śloka 38

amāśayasthē vamanaṁ hitaṁ, pakvāśayāśritē| virēcanaṁ nirūhaṁ ca niḥsnēhōṣṇairviśōdhanaiḥ||38||

sa0-āmāśayasthē raktē vamanaṁ hitam| pakvāśayagatē virēcanaṁ nirūhaṁ ca vigatasnēhairuṣṇaiśca viśōdhanairhitam|

Adhikarana pakvAshaya annabhakShaNaprakAraH (39) · Śloka 39

yavakōlakulatthānāṁ rasaiḥ snēhavivarjitaiḥ| bhuñjītānnaṁ yavāgūṁ vā pibētsaindhavasaṁyutām||39||

sa0-yavādīnāṁ rasaiḥ snēharahitairannaṁ bhakṣayēt| pēyāṁ saindhavānvitāṁ vā pibēt|

Adhikarana atiniH strutarakte rudhirapAnam (40) · Śloka 40

atiniḥsrutaraktastu bhinnakōṣṭhaḥ pibēdasr̥k| |40|

sa0-atiniḥsrutalōhitō bhinnakōṣṭhō rudhiraṁ pibēt|

Adhikarana koShThabhedanasya dvaividhyam kliShTAntre mUrcchAdayo~alpAH chinnAntre mUrcchAatibAdhakAH kliShTacchinnAntrayoH saMshayAsAdhyatvam (40-41) · Śloka 41

| kliṣṭacchinnāntrabhēdēna kōṣṭhabhēdō dvidhā smr̥taḥ||40|| mūrcchādayō'lpāḥ prathamēdvitīyē tvati bādhakāḥ| kliṣṭāntraḥ saṁśayī dēhī chinnāntrō naiva jīvati||41||

sa0-klinnāntrabhēdēna bhinnāntrabhēdēna ca kōṣṭhabhēdō dviprakāra uktaḥ| prathamē-klinnāntrākhyē, mūrcchadayō'lpāḥ-kiñcidēva, syuḥ| dvitīyē-bhinnāntrākhyē, atiśayēna bādhakāḥ syuḥ| klinnāntrō dēhī saṁśayī syād jīvanē| bhinnāntrō na jātu jīvati|

Adhikarana bhinnakoShTasya sAdhyalakShaNam (42) · Śloka 42

yathāsvaṁ mārgamāpannā yasya viṇmūtramārutāḥ| vyupadravaḥ sa bhinnē'pi kōṣṭhē jīvatyasaṁśayam||42||

sa0-yasya viṇmūtramārutā yathāyathaṁ mārgaṁ prāptāḥ vigatōpadravaśca sa narō bhinnakōṣṭhō'pi san jīvati|

Adhikarana antrakoShThasya matadvayam (43-44) · Śloka 44

abhinnamantraṁ niṣkrāntaṁ pravēśyaṁ na tvatō'nyathā| utpaṅgilaśirōgrastaṁ tadapyēkē vadanti tu||43|| prakṣālya payasā digdhaṁ tr̥ṇaśōṇitapāṁsubhiḥ| pravēśayētklr̥ptanakhō ghr̥tēnāktaṁ śanaiḥ śanaiḥ||44||

sa0-antramabhinnaṁ niṣkrāntaṁ pravēśanīyamantarē| na tvatō'nyathā-bhinnamityarthaḥ| anyē tvēvamācakṣatē,-utpaṅgilaśirasāmarkōṭaśīrṣēṇa, grastaṁ bhinnamapyantraṁ pravēśyam| saṁ-antraṁ niṣkrāntaṁ tr̥ṇādibhirdigdhaṁ payasā prakṣālya sarpiṣā'bhyaktaṁ klr̥ptanakhaḥ śanaiḥ śanaiḥ pravēśayēt|

Adhikarana annapravEshavidhiH (45-46) · Śloka 46

kṣīrēṇārdrīkr̥taṁ śuṣkaṁ bhūrisarpiḥpariplutam| aṅgulyā pramr̥śētkaṇṭhaṁ jalēnōdvējayēdapi||45|| tathā'ntrāṇi viśantyantastatkālaṁ pīḍayanti ca| |46|

sa0-śuṣkamantraṁ kṣīrēṇārdrīkr̥taṁ bahughr̥tapariplutamaṅgulyā galaṁ pramr̥śēt jalēnōdvējayēt| tathā-ēvaṁ, antrāṇyantaḥ praviśanti tatkālaṁ ca pīḍayanti|

Adhikarana yathAsthAnaM syite~antre vraNaM sIvyet ,sthAnAcyute~antre maraNam kupite~antre paTTena veShTayetvA dhRutena paripecayet kupite tatashchitrAtailapayasA pAnam kupite vraNayantraNAM varShamanuvarteta (46-50) · Śloka 50

| vraṇasaukṣmyādbahutvādvā kōṣṭhamantramanāviśat||46|| tatpramāṇēna jaṭharaṁ pāṭayitvā pravēśayēt| yathāsthānaṁ sthitē samyagantrē sīvyēdanu vraṇam||47|| sthānādapētamādattē jīvitaṁ kupitaṁ ca tat| vēṣṭayitvā'nu paṭṭēna ghr̥tēna pariṣēcayēt||48|| pāyayēta tataḥ kōṣṇaṁ citrātailayutaṁ payaḥ| mr̥dukriyārthaṁ śakr̥tō vāyōścādhaḥpravr̥ttayē||49|| anuvartēta varṣaṁ ca yathōktāṁ vraṇayantraṇām| |50|

sa0-vraṇasūkṣmātvādantrasya bahutvāt [vā] kōṣṭhamanāviśadantraṁ jaṭharaṁ tatpramāṇēna pāṭayitvā pravēśayēt| yathāsthānaṁ sthitē samyagantrē sati paścād vraṇaṁ sīvyēt| sthānāccyutamantraṁ jīvitaṁ harati| kupitaṁ ca tat-antraṁ, paṭṭēna vēṣṭayitvā paścādghr̥tēna pariṣēcayēt| anantaraṁ citrātailānvitaṁ kōṣṇaṁ kṣīraṁ pibēt| śakr̥tō mRr̥dūkaraṇāya pavamānasya ca pravartanāya| yathōktāṁ ca vraṇayantraṇāṁ saṁvatsaraṁ yāvadanuvartēta|

Adhikarana udarAnmedovartinirgamane cikitsA (50-54) · Śloka 54

| udarānmēdasō vartiṁ nirgatāṁ bhasmanā mr̥dā||50|| avakīrya kaṣāyairvā ślakṣṇairmūlaistataḥ samam| dr̥ḍhaṁ badhvā ca sūtrēṇa varddhayētkuśalō bhiṣak||51|| tīkṣṇēnāgniprataptēna śastrēṇa sakr̥dēva tu| syāndanyathā rugāṭōpō mr̥tyurvā chidyamānayā||52|| sakṣaudrē ca vraṇē baddhē sujīrṇē'nnē ghr̥taṁ pibēt| kṣīraṁ vā śarkarācitrālākṣāgōkṣurakaiḥ śr̥tam||53|| rugdāhajitsayaṣṭyāhvaiḥ paraṁ pūrvōditō vidhiḥ| mēdōgranthyuditaṁ tatra tailamabhyañjanē hitam||54||

sa0-jaṭharānmēdasō vartiṁ nirgatāṁ bhasmanā vā mr̥dā'vakīryāthavā ślakṣṇacūrṇaiḥ kaṣāyairmūlairavakīrya tatō mūlēna samaṁ dr̥ḍhaṁ ca kr̥tvā sūtrēṇa badhvā tīkṣṇēna vahniprataptēna śastrēṇa kuśalō vaidyaḥ sakr̥dēva varddhayēt| anyathā chinnayā rujā''ṭōpō mr̥tyurvā syāt| tatō vraṇē samākṣikē baddhē'nnē ca sujīrṇē sati ghr̥taṁ pibēt| athavā śarkarādibhiḥ śr̥taṁ dugdhaṁ pibēt| tacca ghr̥taṁ kṣīraṁ vā rujādāhahr̥t| anantaraṁ pūrvōktō vidhiḥ| tatra mēdōgranthiṣu kathitaṁ tailamabhyañjanē hitam|

Adhikarana sadyovraNeShu tAlIsAditailaM ropaNam (55-56) · Śloka 56

tālīsaṁ padmakaṁ māṁsīharēṇvagurucandanam| haridrē padmabījāni sōśīraṁ madhukaṁ ca taiḥ||55|| pakvaṁ sadyōvraṇēṣūktaṁ tailaṁ rōpaṇamuttamam| |56|

sa0-tālīsādibhiḥ kalkitaiḥ pakvaṁ tailaṁ sadyōvraṇēṣu rōpaṇaṁ paramuktam|

Adhikarana gUDhaprahArAbhihatAdau vAtAstrajit karma (56-57) · Śloka 57

| gūḍhaprahārābhihatē patitē viṣamōccakaiḥ||56|| kāryaṁ vātāsrajit tr̥ptimardanābhyañjanādikam| |57|

sa0-gūḍhaprahārēṇābhihatē, tathā viṣamaṁ patitē, tathōccakaiḥ patitē ca, vātaraktaharādikaṁ kāryam|

Adhikarana vishliShTadehAdau tailadroNyAM vAsayet (26) · Śloka 26

| viśliṣṭadēhaṁ mathitaṁ kṣīṇaṁ marmāhataṁ hatam||57|| vāsayēttailapūrṇāyāṁ drōṇyāṁ māṁsarasāśinam| 57 1/2| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnūśrīmadvāgbhaṭavira- citāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttara- sthānē sadyōvraṇapratiṣēdhō nāma ṣa- ḍviṁśō'dhyāyaḥ||26||

sa0-viśliṣṭadēhādikaṁ naraṁ tailadrōṇyāṁ māṁsarasāśinaṁ vāsayēditi| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmāṣṭāṅgahr̥dayaṭī- kāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē sadyōvraṇaprati- ṣēdhō nāma ṣaḍviṁśō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 26||