26. sadyōvranapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

వ్రణప్రక్రమాత్ సద్యోవ్రణప్రతిషేధం వ్యాచిఖ్యాసురాహ-

Adhikarana sadyovraNapratiShedhAdhyAyaH,sadyovraNAnAM kAraNam (2-1) · Śloka 1

అథాతః సద్యోవ్రణప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) సద్యోవ్రణా యే సహసా సంభవంత్యభిఘాతతః| అనంతైరపి తైరంగముచ్యతే జుష్టమష్టధా||1||

స0-అభిఘాతాత్సహసైవ యే సద్యోవ్రణా జాయంతే, అసంఖ్యైరపి తైర్వ్రణైః శరీరం జుష్టమష్టధా కథ్యతే|

Adhikarana sadyo aShTau bhedA dhRuShTAdayaH (2) · Śloka 2

తానేవాష్టౌ ప్రకారానాహ ఘృష్టావకృత్తవిచ్ఛిన్నప్రవిలంబితపాతితం| విద్ధం భిన్నం విదలితం|2|

స0-ఘృష్టేత్యాది|

Adhikarana 1 dhRuShTasya lakShaNam 2 avakRuttasya lakShaNam 3 vicchinnasya lakShaNam 4 pravilambitasya lakShaNam 5 pAtitasya lakShaNam 6 viddhasya lakShaNam 7 bhinnasya lakShaNam 8 vidalitasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5

అథైషామేవ లక్షణాన్యాహ | తత్ర ఘృష్టం లసీకయా||2|| రక్తలేశేన వా యుక్తం సప్లోషం ఛేదనాత్ స్రవేత్| అవగాఢం తతః కృత్తం, విచ్ఛిన్నం స్యాత్తతోఽపి చ||3|| ప్రవిలంబి సశేషేఽస్థ్ని, పతితం పాతితం తనోః| సూక్ష్మాస్యశల్యవిద్ధం తు విద్ధం కోష్ఠవివర్జితం||4|| భిన్నమన్యద్విదలితం మజ్జరక్తపరిప్లుతం| ప్రహారపీడనోత్పేషాత్ సహాస్థ్నా పృథుతాం గతం||5||

స0-తేషు మధ్యే ఘృష్టం లసీకయా రక్తలేశేన వా యుక్తం స్రవేత్, ఛేదనాత్ సప్లోషం| తస్మాదవగాఢమవకృత్తం స్యాత్| తతోఽప్యవగాఢతరం విచ్ఛిన్నం స్యాత్| ప్రవిలంబి సశేషాస్థి యత్| పతితం యచ్ఛరీరాత్ తత్ పాతితం స్యాత్| సూక్ష్మముఖశల్యవిద్ధం యత్తత్ విద్ధం క్థ్యతే కోష్ఠవివర్జితం| అన్యత్ కోష్ఠే యద్విద్ధం తద్భిన్నముచ్యతే| విదలితం తద్ గద్యతే యన్మజ్జరక్తపరిప్లుతం ప్రహారాదిభిః సహాస్థ్నా పృథుతాం గతం|

Adhikarana sadyovraNacikitsA sadyovraNe tIvramyahe yaShTIShTa tena secanam sadyo balAtailena vA punaH punaH secanam (6) · Śloka 6

సద్యః సద్యోవ్రణం సించేదథ యష్ట్యాహ్వసర్పిషా| తీవ్రవ్యథం కవోష్ణేన బలాతైలేన వా పునః||6||

స0-అథ ఏవం వ్రణస్వరూపతాం జ్ఞాత్వా, సద్య ఏవేతి సద్యోవ్రణం తీవ్రవ్యథం మధుయష్టీఘృతేన కోష్ణేన సించేత్| బలాతైలేన (హృ.శా.అ. 2/47) వా కోష్ణేన పునః పునః సించేత్|

Adhikarana sadyo kShatoShmaNaH shAntaye kaShAyAdayolepAdayaH (7) · Śloka 7

క్షతోష్మణో నిగ్రహార్థం తత్కాలం విసృతస్య చ| కషాయశీతమధురస్నిగ్ధా లేపాదయో హేతాః||7||

స0-క్షతోష్మణశ్చ శాంతయే తత్కాలనిర్గతస్య చ కషాయాదయో లేపాద్యాః శస్యంతే|

Adhikarana sadyo Ayate sandhAnArthaM madhusarpiH,sadyo Ayate pittandhIshcha shItAH kriyAH (8) · Śloka 8

సద్యోవ్రణేష్వాయతేషు సంధానార్థం విశేషతః| మధుసర్పిశ్చ యుంజీత పిత్తఘ్నీశ్చ హిమాః క్రియాః||8||

స0-సద్యోవ్రణేష్వాయతేషు సంధానాRథం విశేషేణ మాక్షికం సఘృతం యుంజీత| తథా పిత్తఘ్నీశ్చ శీతాః క్రియా హితాః|

Adhikarana sadyo sasaMramme shodhanAdi dhRuShTe (9) · Śloka 9

ససంరంభేషు కర్తవ్యమూర్ధ్వం చాధశ్చ శోధనం| ఉపవాసో హితం భుక్తం ప్రతతం రక్తమోక్షణం||9||

స0-ససంరంభేషు వ్రణేషూర్ధ్వమధశ్చ శోధనం కార్యం| తథోపవాసో విధాతవ్యః| అవస్థావశాత్ పూర్వోక్తం భోజనం హితం| తథా ప్రతతం రక్తస్రావణం హితం|

Adhikarana eSha vidhiH (10) · Śloka 10

ఘృష్టే విదలితే చైష సుతరామిష్యతే విధిః| తయోర్హ్యల్పం స్రవత్యస్రం పాకస్తేనాశు జాయతే||10||

స0-ఘృష్టే విదలితే చ ఏషా పూర్వోక్తా చికిత్సా ఇష్యతే| యస్మాత్తయోః-ఘృష్టవిదలితయోః, అస్రమల్పం స్రవతి| తేన చ కారేణేన తయోరాశు శీఘ్రం పాకో జాయతే|

Adhikarana anyatra vikShate snehapAnAdi (11-12) · Śloka 12

అత్యర్థమస్రం స్రవతి ప్రాయశోఽన్యత్ర విక్షతే| తతో రక్తక్షయాద్వాయౌ కుపితేఽతిరుజాకరే||11|| స్నేహపానపరీషేకస్వేదలేపోపనాహనం| స్నేహబస్తిం చ కుర్వీత వాతఘ్నౌషధసాధితం||12||

స0-అన్యత్ర విక్షతే బాహుల్యేన బహు రక్తం స్రవతి| న చ పాకం యాతి| అనంతరమత్యంతరక్తస్రావాత్ పవనే కుపితేఽతిరుజాకరే సతి స్నేహపానాదికం స్నేహబస్తిం చ వాతహరౌషధసాధితం కుర్వీత|

Adhikarana sadyovraNe iti sAptAhikovidhiH ,sadyo anantaraM pUrvoktovidhiH (13) · Śloka 13

ఇతి సాప్తాహికః ప్రోక్తః సద్యోవ్రణహితో విధిః| సప్తాహాద్గతవేగే తు పూర్వోక్తం విధిమాచరేత్||13||

స0-ఇతి-ఏవం, సాప్తాహికః సద్యోవ్రణహితో విధిరుక్తః| సప్తాహేన నివృత్త ఇతి "ప్రాగ్వహతేష్ఠక్" ఇతి ఠక్| సప్తాహాదూర్ధ్వం గతక్షోభే సతి పూర్వోక్తం విధిం-వ్రణప్రతిషేధోక్తం, కుర్యాత్|

Adhikarana sadyo idaM sAmAnyakarmaM (14) · Śloka 14

ప్రాయః సామాన్యకర్మేదం వక్ష్యతే తు పృథక్పృథక్| |14|

స0-ప్రాయో బాహుల్యేన సద్యోవ్రణ ఏతత్సామాన్యం కర్మ| స0-పృథక్పృథగ్ విశేషేణ కర్మ భణిష్యతే|

Adhikarana dhRuShTe vraNe cUrNAni (14) · Śloka 14

| ఘృష్టే రుజం నిగృహ్యాశు వ్రణే చూర్ణాని యోజయేత్||14||

స0-ఘృష్టే వ్రణే పీడాం ప్రాగుపశమయ్య చూర్ణాని యోజయేత్|

Adhikarana avakRutte vraNe kalkAdIni (15) · Śloka 15

కల్కాదిన్యవకృత్తే తు| |15|

స0-అవకృత్తే పునర్వ్రణే కల్కాదీని యోజయేత్|

Adhikarana vicchinne pravilambini casIvanaMbandhanaMpIDanaM ca (15) · Śloka 15

విచ్ఛిన్నప్రవిలంబినోః| సీవనం విధినోక్తేన బంధనం చాను పీడనం||15||

స0-విచ్ఛిన్నే ప్రవిలంబని చ వ్రణే సీవనం పూర్వోక్తేన విధానేన, తథా బంధనం పీడనం చ పశ్చాద్ యోజయేత్|

Adhikarana sphuTitanetrasyAsAdhyatvam,asphuTitalambini netre yathA sthAnAniveshanAdi asphutisarvanetrAbhidhAtajit yaShTacAdivkamAjaM dhRutam (16-18) · Śloka 18

అసాధ్యం స్ఫుటితం నేత్రమదీర్ణం లంబతే తు యత్| సన్నివేశ్య యథాస్థానమవ్యావిద్ధసిరం భిషక్||16|| పీడయేత్ పాణినా పద్మపలాశాంతరితేన తత్| తతోఽస్య సేచనే నస్యే తర్పణే చ హితం హవిః||17|| విపక్వమాజం యష్ట్యాహ్వజీవకర్షభకోత్పలైః| సపయస్కైః పరం తద్వి సర్వనేత్రాభిఘాతజిత్||18||

స0-స్ఫుటితం లోచనమసాధ్యం| అస్ఫుటితం తు యన్నేత్రమవదీర్ణంలంబతే, తత్ స్వే స్థానే సన్నివేశ్యావ్యావిధసిరం పద్మపత్రాంతరితేన హస్తేన పీడయేత్| అనంతరమస్యాతురస్య ఘృతం ఛాగం సక్షీరైర్యష్ట్యాదిభిః కల్కైః పక్వం సేచనాదౌ హితం| యతస్తద్ ఘృతం పరం సర్వనేత్రాభిఘాతజిత్|

Adhikarana avasanne netre galapIDAdi,avasanne kShatanetrava~jja kriyA (19) · Śloka 19

గలపీడాఽవసన్నేఽక్ష్ణి వమనోత్కాసనక్షవాః| ప్రాణాయమోఽథవా కార్యః క్రియా చ క్షతనేత్రవత్||19||

స0-గలపీడనమవసన్నే నేత్రే వమనాదయః కార్యాః, ప్రాణాయామో వా| తథా క్షనేత్రక్రియా చాత్ర హితా|

Adhikarana karNe sthAnAccyute tailena pUraNam (20) · Śloka 20

కర్ణే స్థానాచ్చ్యుతే స్యూతే శ్రోతస్తైలేన పూరయేత్| |20|

స0-కర్ణే స్థానాద్ భ్రష్టే స్యూతే సతి తైలేన శ్రోతః పూరయేత్|

Adhikarana kRukATiyAM chinnAyAM sIvanAdi,kRukA Ajena sarpiShA pariShekaHkRukA uShNAno~annAni bhu~jjItakRukA tuyantritaH svapyAt (20-22) · Śloka 22

| కృకాటికాయాం ఛిన్నాయాం నిర్గచ్ఛత్యపి మారుతే||20|| సమం నివేశ్య బధ్నీయాత్ స్యూత్వా శీఘ్రం నిరంతరం| ఆజేన సర్పిషా చాత్ర పరిషేకః ప్రశస్యతే||21|| ఉత్తానోఽన్నాని భుంజీత, శయీత చ సుయంత్రితః| |22|

స0-కృకాటికాయాం ఛిన్నాయాం వాతేఽపి నిర్యాతే సతి సమం స్థాపయిత్వా స్యూత్వా చ నిరంతరం శీఘ్రం బధ్నీయాత్| అత్రాజేన ఘృతేన చ పరిషేకః శ్రేష్ఠః| ఉత్తానాః సన్ భోజనం భుంజీత| సుయంత్రితశ్చ స్వప్యాత్|

Adhikarana shAkAsu tiryaksthe dhAte sIvanAdi (22-23) · Śloka 23

| ఘాతం శాఖాసు తిర్యక్స్థం గాత్రే సమ్యఙ్నివేశితే||22|| స్యూత్వా వేల్లితబంధేన బధ్నీయాద్ధనవాససా| చర్మణా గోష్ఫణాబంధః కార్యశ్చాసంగతే వ్రణే||23||

స0-శాఖాసు హతమాతురం తిర్యక్స్థితం శరీరే సమ్యక్స్థాపితే స్యూత్వా వేల్లితబంధేన ఘనేన వాససా బధ్నీయాత్| అసంగతే వ్రణే చర్మణా గోష్ఫణాబంధో విధేయః|

Adhikarana vilambimuShkasya sIvanAdi (24-25) · Śloka 25

పాదౌ విలంబిముష్కస్య ప్రోక్ష్య నేత్రే చ వారిణా| ప్రవేశ్య వృషణౌ సీవ్యేత్ సేవన్యా తున్నసంజ్ఞయా||24|| కార్యశ్చ గోష్ఫణాబంధః కట్యామావేశ్య పట్టకం| స్నేహసేకం న కుర్వీత తత్ర క్లిద్యతి హి వ్రణః||25||

స0-విలంబుముష్కస్య పాదౌ నేత్రే చ వారిణా ప్రేక్ష్య వృషణౌ ప్రవేశ్య సీవ్యేత్| కథం ? తున్నసంజ్ఞయా సేవన్యా| తథా కట్యాం పట్టకమాసజ్య గోష్ఫణాబంధం కుర్యాత్| స్నేహసేకం న కుర్వీత| యతః స్నేహసేకే సత్యస్మిన్ వ్రణః క్లిద్యతి|

Adhikarana vilambi kAlAnusAryAditailenaropaNam (26) · Śloka 26

కాలానుసార్యగుర్వేలాజాతీచందనపర్పటైః| శిలాదార్వ్యమృతాతుత్థైః సిద్ధం తైలం చ రోపణం||26||

స0-కాలానుసార్యాదిభిః కల్కితైః పక్వం తైలం వృషణయో రోపణం|

Adhikarana niHsheShataH cchinnAyAM shAkhAyAM tailAna dgdhvA koshabandhanAdi (27) · Śloka 27

ఛిన్నాం నిఃశేషతః శాఖాం దగ్ధ్వా తైలేన యుక్తితః| బధ్నీయాత్ కోశబంధేన తతో వ్రణవదాచరేత్||27||

స0-నిఃశేషేణ ఛిన్నాం శాఖాం దగ్ధ్వా తైలేన యుక్త్యా కోశబంధేన బధ్నీయాత్| అనంతరం వ్రణమివాచరేత్|

Adhikarana viddhe shalyAhrate vraNavat kriyA (28) · Śloka 28

కార్యా శల్యాహృతే విద్ధే భంగాద్విదలితే క్రియా| |28|

స0-విద్ధే శల్యాహృతే సతి భంగాద్విదలితే క్రియా కార్యా|

Adhikarana vidalite shalye~apahrate vraNavat kriyA,vidalite bha~ggavat kriyA shirasaH shalye~aparate bAlavartipraveshanAdi (28-29) · Śloka 29

| శిరసోఽపహృతే శల్యే వాలవర్తిం ప్రవేశయేత్||28|| మస్తులుంగస్రుతేః క్రుద్ధో హన్యాదేనం చలోఽన్యథా| వ్రణే రోహతి చైకైకం శనైరపనయేత్కచం||29||

స0-శిరసః శల్యే నిపతితే సతి వాలవర్తిం ప్రవేశయేత్| అన్యథా-వాలవర్తేరప్రవేశాత్, మస్తులుంగస్రావాద్వాయుః ఋద్ధః ఏనం- వ్రణినం, హన్యాత్| వ్రణే రోహతి సత్యేకైకం కచం శనైర్నయేత్|

Adhikarana mastulu~ggastrutou mastiShkabhakShaNam (30) · Śloka 30

ఆచరమోచ్ఛ్వాసాదాతురం సముపాచరేదితి వచనాన్మస్తులుంగస్రుతావప్యుపక్రమమాహ మస్తులుంగస్రుతౌ ఖాదేన్మస్తిష్కానన్యజీవజాన్| |30|

స0-మస్తులుంగస్య-మజ్జాఖ్యస్య, స్రుతావన్యజీవజాన్ మస్తిష్కాన్ ఖాదేత్|

Adhikarana hratashalye~a~gge snehavartiH (30) · Śloka 30

| శల్యే హృతేఽంగాదన్యస్మాత్స్నేహవర్తిం నిధాపయేత్||30||

స0-అంగాదన్యస్మాచ్ఛల్యే హృతే సతి తత్ర వ్రణే స్నేహవర్తిం నిధాపయేత్|

Adhikarana vraNe dUrAvagADhAdau cakratai lena secanam (31) · Śloka 31

దూరావగాఢాః సూక్ష్మాస్యా యే వ్రణాః స్రుతశోణితాః| సేచయేచ్చక్రతైలేన సూక్ష్మనేత్రార్పితేన తాన్||31||

స0-యే వ్రణా దూరావగాఢాదిగుణాస్తాంశ్చక్రతైలేన-కోహ్లకాద్యుద్భవేన తైలేన, సేచయేత్| కింభూతేన ? సూక్ష్మనేత్రేణార్పితేన-క్షిప్తేన|

Adhikarana bhinnakoShThasya raktapUrNasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33

భిన్నే కోష్ఠేఽసృజా పూర్ణే మూర్చ్ఛాహృత్పార్శ్వవేదనాః| జ్వరో దాహస్తృడాధ్మానం భక్తస్యానభినందనం||32|| సంగో విణ్మూత్రమరుతాం శ్వాసః స్వేదోఽక్షిరక్తతా| లోహగంధిత్వమాస్యస్య స్యాద్ గాత్రే చ విగంధతా||33||

స0-భిన్నే కోష్ఠే రక్తేన పూర్ణే సతి మూర్చ్ఛాద్యాః స్యుః|

Adhikarana bhinnakoShThasya AmAshayastharudhirasya (34) · Śloka 34

ఆమాశయస్థే రుధిరే రుధిరం ఛర్దయత్యపి| ఆధ్మానేనాతిమాత్రేణ శూలేన చ విశస్యతే||34||

స0-ఆమాశయస్థే రుధిరే రక్తముద్వమత్యప్యాధ్మానేనాతిమాత్రేణ శూలేన చ విశస్యతే-వ్యాపద్యతే|

Adhikarana bhinnakoShThasya pakvAshayastha rudhirasya lakShaNam (35) · Śloka 35

పక్వాశయస్థే రుధిరే సశూలం గౌరవం భవేత్| నాభేరధస్తాచ్ఛీతత్వం ఖేభ్యో రక్తస్య చాగమః||35||

స0-పక్వాశయస్థే లోహితే శూలసహితం గౌరవం భవేత్| నాభేరధోభాగే శైత్యం| ఛిద్రేభ్యో రుధిరస్యైవాగమనం|

Adhikarana abhinnAshayasyApi raktena pUrNatvam (36) · Śloka 36

అభిన్నోఽప్యాశయః సూక్ష్మైః స్రోతోభిరభిపూర్యతే| అసృజా స్యందమానేన పార్శ్వే మూత్రేణ బస్తివత్||36||

స0-ఆశయోఽభిన్నోఽపి సూక్ష్మైః స్రోతోభిర్లోహితేన స్యందమానేనాభిపూర్యతే| పార్శ్వే మూత్రేణ బస్తిరివ|

Adhikarana tatrAntarlohitAderasAdhyatvam (37) · Śloka 37

తత్రాంతర్లోహితం శీతపాదోచ్ఛ్వాసకరాననం| రక్తాక్షం పాండువదనమానద్ధం చ వివర్జయేత్||37||

స0-తేషు మధ్యేఽంతర్లోహితం వ్రణినం శీతపాదం శీతోచ్ఛ్వాసం శిశిరకరం శీతవక్రం లోహితాక్షం పాండువదనమానద్ధం చ వర్జయేత్|

Adhikarana AmAshayasthe rakte vamanam,pavkAshayasthe rakte vireko nirUhashcha (38) · Śloka 38

అమాశయస్థే వమనం హితం, పక్వాశయాశ్రితే| విరేచనం నిరూహం చ నిఃస్నేహోష్ణైర్విశోధనైః||38||

స0-ఆమాశయస్థే రక్తే వమనం హితం| పక్వాశయగతే విరేచనం నిరూహం చ విగతస్నేహైరుష్ణైశ్చ విశోధనైర్హితం|

Adhikarana pakvAshaya annabhakShaNaprakAraH (39) · Śloka 39

యవకోలకులత్థానాం రసైః స్నేహవివర్జితైః| భుంజీతాన్నం యవాగూం వా పిబేత్సైంధవసంయుతాం||39||

స0-యవాదీనాం రసైః స్నేహరహితైరన్నం భక్షయేత్| పేయాం సైంధవాన్వితాం వా పిబేత్|

Adhikarana atiniH strutarakte rudhirapAnam (40) · Śloka 40

అతినిఃస్రుతరక్తస్తు భిన్నకోష్ఠః పిబేదసృక్| |40|

స0-అతినిఃస్రుతలోహితో భిన్నకోష్ఠో రుధిరం పిబేత్|

Adhikarana koShThabhedanasya dvaividhyam kliShTAntre mUrcchAdayo~alpAH chinnAntre mUrcchAatibAdhakAH kliShTacchinnAntrayoH saMshayAsAdhyatvam (40-41) · Śloka 41

| క్లిష్టచ్ఛిన్నాంత్రభేదేన కోష్ఠభేదో ద్విధా స్మృతః||40|| మూర్చ్ఛాదయోఽల్పాః ప్రథమేద్వితీయే త్వతి బాధకాః| క్లిష్టాంత్రః సంశయీ దేహీ ఛిన్నాంత్రో నైవ జీవతి||41||

స0-క్లిన్నాంత్రభేదేన భిన్నాంత్రభేదేన చ కోష్ఠభేదో ద్విప్రకార ఉక్తః| ప్రథమే-క్లిన్నాంత్రాఖ్యే, మూర్చ్ఛదయోఽల్పాః-కించిదేవ, స్యుః| ద్వితీయే-భిన్నాంత్రాఖ్యే, అతిశయేన బాధకాః స్యుః| క్లిన్నాంత్రో దేహీ సంశయీ స్యాద్ జీవనే| భిన్నాంత్రో న జాతు జీవతి|

Adhikarana bhinnakoShTasya sAdhyalakShaNam (42) · Śloka 42

యథాస్వం మార్గమాపన్నా యస్య విణ్మూత్రమారుతాః| వ్యుపద్రవః స భిన్నేఽపి కోష్ఠే జీవత్యసంశయం||42||

స0-యస్య విణ్మూత్రమారుతా యథాయథం మార్గం ప్రాప్తాః విగతోపద్రవశ్చ స నరో భిన్నకోష్ఠోఽపి సన్ జీవతి|

Adhikarana antrakoShThasya matadvayam (43-44) · Śloka 44

అభిన్నమంత్రం నిష్క్రాంతం ప్రవేశ్యం న త్వతోఽన్యథా| ఉత్పంగిలశిరోగ్రస్తం తదప్యేకే వదంతి తు||43|| ప్రక్షాల్య పయసా దిగ్ధం తృణశోణితపాంసుభిః| ప్రవేశయేత్క్లృప్తనఖో ఘృతేనాక్తం శనైః శనైః||44||

స0-అంత్రమభిన్నం నిష్క్రాంతం ప్రవేశనీయమంతరే| న త్వతోఽన్యథా-భిన్నమిత్యర్థః| అన్యే త్వేవమాచక్షతే,-ఉత్పంగిలశిరసామర్కోటశీర్షేణ, గ్రస్తం భిన్నమప్యంత్రం ప్రవేశ్యం| సం-అంత్రం నిష్క్రాంతం తృణాదిభిర్దిగ్ధం పయసా ప్రక్షాల్య సర్పిషాఽభ్యక్తం క్లృప్తనఖః శనైః శనైః ప్రవేశయేత్|

Adhikarana annapravEshavidhiH (45-46) · Śloka 46

క్షీరేణార్ద్రీకృతం శుష్కం భూరిసర్పిఃపరిప్లుతం| అంగుల్యా ప్రమృశేత్కంఠం జలేనోద్వేజయేదపి||45|| తథాఽంత్రాణి విశంత్యంతస్తత్కాలం పీడయంతి చ| |46|

స0-శుష్కమంత్రం క్షీరేణార్ద్రీకృతం బహుఘృతపరిప్లుతమంగుల్యా గలం ప్రమృశేత్ జలేనోద్వేజయేత్| తథా-ఏవం, అంత్రాణ్యంతః ప్రవిశంతి తత్కాలం చ పీడయంతి|

Adhikarana yathAsthAnaM syite~antre vraNaM sIvyet ,sthAnAcyute~antre maraNam kupite~antre paTTena veShTayetvA dhRutena paripecayet kupite tatashchitrAtailapayasA pAnam kupite vraNayantraNAM varShamanuvarteta (46-50) · Śloka 50

| వ్రణసౌక్ష్మ్యాద్బహుత్వాద్వా కోష్ఠమంత్రమనావిశత్||46|| తత్ప్రమాణేన జఠరం పాటయిత్వా ప్రవేశయేత్| యథాస్థానం స్థితే సమ్యగంత్రే సీవ్యేదను వ్రణం||47|| స్థానాదపేతమాదత్తే జీవితం కుపితం చ తత్| వేష్టయిత్వాఽను పట్టేన ఘృతేన పరిషేచయేత్||48|| పాయయేత తతః కోష్ణం చిత్రాతైలయుతం పయః| మృదుక్రియార్థం శకృతో వాయోశ్చాధఃప్రవృత్తయే||49|| అనువర్తేత వర్షం చ యథోక్తాం వ్రణయంత్రణాం| |50|

స0-వ్రణసూక్ష్మాత్వాదంత్రస్య బహుత్వాత్ [వా] కోష్ఠమనావిశదంత్రం జఠరం తత్ప్రమాణేన పాటయిత్వా ప్రవేశయేత్| యథాస్థానం స్థితే సమ్యగంత్రే సతి పశ్చాద్ వ్రణం సీవ్యేత్| స్థానాచ్చ్యుతమంత్రం జీవితం హరతి| కుపితం చ తత్-అంత్రం, పట్టేన వేష్టయిత్వా పశ్చాద్ఘృతేన పరిషేచయేత్| అనంతరం చిత్రాతైలాన్వితం కోష్ణం క్షీరం పిబేత్| శకృతో ంRఋదూకరణాయ పవమానస్య చ ప్రవర్తనాయ| యథోక్తాం చ వ్రణయంత్రణాం సంవత్సరం యావదనువర్తేత|

Adhikarana udarAnmedovartinirgamane cikitsA (50-54) · Śloka 54

| ఉదరాన్మేదసో వర్తిం నిర్గతాం భస్మనా మృదా||50|| అవకీర్య కషాయైర్వా శ్లక్ష్ణైర్మూలైస్తతః సమం| దృఢం బధ్వా చ సూత్రేణ వర్ద్ధయేత్కుశలో భిషక్||51|| తీక్ష్ణేనాగ్నిప్రతప్తేన శస్త్రేణ సకృదేవ తు| స్యాందన్యథా రుగాటోపో మృత్యుర్వా ఛిద్యమానయా||52|| సక్షౌద్రే చ వ్రణే బద్ధే సుజీర్ణేఽన్నే ఘృతం పిబేత్| క్షీరం వా శర్కరాచిత్రాలాక్షాగోక్షురకైః శృతం||53|| రుగ్దాహజిత్సయష్ట్యాహ్వైః పరం పూర్వోదితో విధిః| మేదోగ్రంథ్యుదితం తత్ర తైలమభ్యంజనే హితం||54||

స0-జఠరాన్మేదసో వర్తిం నిర్గతాం భస్మనా వా మృదాఽవకీర్యాథవా శ్లక్ష్ణచూర్ణైః కషాయైర్మూలైరవకీర్య తతో మూలేన సమం దృఢం చ కృత్వా సూత్రేణ బధ్వా తీక్ష్ణేన వహ్నిప్రతప్తేన శస్త్రేణ కుశలో వైద్యః సకృదేవ వర్ద్ధయేత్| అన్యథా ఛిన్నయా రుజాఽఽటోపో మృత్యుర్వా స్యాత్| తతో వ్రణే సమాక్షికే బద్ధేఽన్నే చ సుజీర్ణే సతి ఘృతం పిబేత్| అథవా శర్కరాదిభిః శృతం దుగ్ధం పిబేత్| తచ్చ ఘృతం క్షీరం వా రుజాదాహహృత్| అనంతరం పూర్వోక్తో విధిః| తత్ర మేదోగ్రంథిషు కథితం తైలమభ్యంజనే హితం|

Adhikarana sadyovraNeShu tAlIsAditailaM ropaNam (55-56) · Śloka 56

తాలీసం పద్మకం మాంసీహరేణ్వగురుచందనం| హరిద్రే పద్మబీజాని సోశీరం మధుకం చ తైః||55|| పక్వం సద్యోవ్రణేషూక్తం తైలం రోపణముత్తమం| |56|

స0-తాలీసాదిభిః కల్కితైః పక్వం తైలం సద్యోవ్రణేషు రోపణం పరముక్తం|

Adhikarana gUDhaprahArAbhihatAdau vAtAstrajit karma (56-57) · Śloka 57

| గూఢప్రహారాభిహతే పతితే విషమోచ్చకైః||56|| కార్యం వాతాస్రజిత్ తృప్తిమర్దనాభ్యంజనాదికం| |57|

స0-గూఢప్రహారేణాభిహతే, తథా విషమం పతితే, తథోచ్చకైః పతితే చ, వాతరక్తహరాదికం కార్యం|

Adhikarana vishliShTadehAdau tailadroNyAM vAsayet (26) · Śloka 26

| విశ్లిష్టదేహం మథితం క్షీణం మర్మాహతం హతం||57|| వాసయేత్తైలపూర్ణాయాం ద్రోణ్యాం మాంసరసాశినం| 57 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనూశ్రీమద్వాగ్భటవిర- చితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర- స్థానే సద్యోవ్రణప్రతిషేధో నామ ష- డ్వింశోఽధ్యాయః||26||

స0-విశ్లిష్టదేహాదికం నరం తైలద్రోణ్యాం మాంసరసాశినం వాసయేదితి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామాష్టాంగహృదయటీ- కాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే సద్యోవ్రణప్రతి- షేధో నామ షడ్వింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 26||