10. sandhisitāsitarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana sandhisitAsitarogavij~jAnIyAdhyAyaH||10|| (2-3) · Śloka 3

ಯಥೋದ್ದೇಶಸ್ತಥಾ ನಿರ್ದೇಶ ಇತಿ ತಾನೇವ ತಾವತ್ಸನ್ಧಿರೋಗನಾಹ ಅಥಾತಃ ಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| )||೩||

ವರ್ತ್ಮರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾದನನ್ತರಂ ಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿತರೋಗವಿಜ್ಞಾನಮಾರಭ್ಯತೇ- ಸಂ-ಸನ್ಧೀ ಚ ಸಿತಾಸಿತೌ ಚ ಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿತಾಃ, ತೇಷು ರೋಗಾಃ, ತೇಷಾಂ ವಿಜ್ಞಾನಮ್| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana sandhirogA nava| 1 jalAsravasya lakShaNam (1-2) · Śloka 2

ವಾಯುಃಕ್ರುದ್ಧಃ ಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜಲಾಭಂ ಜಲವಾಹಿನೀಃ| ಅಶ್ರು ಸ್ರಾವಯತೇ ವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಸನ್ಧೇಃ ಕನೀನಕಾತ್||೧|| ತೇನ ನೇತ್ರಂ ಸರುಗ್ರಾಗಶೋಫಂ ಸ್ಯಾತ್ಸ ಜಲಾಸ್ರವಃ| |೨|

ಸ೦-ಪವನಃ ಕುಪಿತೋ ಜಲವಾಹಿನೀಃ ಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜಲಾಕೃತಿ ಅಶ್ರು ಸ್ರಾವಯತೇ| ಕುತಃ ? ವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಸನ್ಧೇ ಕನೀನಕಾತ್| ತೇನ-ಜಲಾಭಸ್ರಾವೇಣ, ನಯನಂ ಸರುಕ್ ಸರಾಗಂ ಸಶೋಫಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಜಲಾಸ್ರವಾಖ್ಯೋ ರೋಗಃ|

Adhikarana 2 kaphAsravasya lakShaNam (2) · Śloka 2

| ಕಫಾತ್ ಕಫಾಸ್ರವೇ ಶ್ವೇತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಬಹಲಂ ಸ್ರವೇತ್||೨||

ಸ೦-ಕಫಾತ್ ಕಫಾಸ್ರವೇ ಸತಿ ಶ್ವೇತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಬಹಲಂ ಚ ಸ್ರವೇತ್|

Adhikarana 3 upanAhasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

ಕಫೇನ ಶೋಫಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಃ ಕ್ಷಾರಬುದ್ಬುದಕೋಪಮಃ| ಪೃಥುಮೂಲಬಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸವರ್ಣೋ ಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಃ||೩|| ಮಹಾನಪಾಕಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನುಪನಾಹಃ ಸ ನೀರುಜಃ| |೪|

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶೋಫಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾದಿಗುಣಃ| ಸ ಉಪನಾಹಾಖ್ಯೋ ನೀರುಜಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 4 raktAsravasya lakShaNam (4) · Śloka 4

| ರಕ್ತಾದ್ ರಕ್ತಾಸ್ರವೇ ತಾಮ್ರಂ ಬಹೂಷ್ಣಂ ಚಾಶ್ರು ಸಂಸ್ರವೇತ್||೪||

ಸ೦-ರಕ್ತೇನ ರಕ್ತಾಸ್ರವೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ತಾಮ್ರವರ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಚಾಶ್ರು ಸಂಸ್ರವೇತ್|

Adhikarana 5 parvaNyAH lakShaNam (5) · Śloka 5

ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾ ಶುಕ್ಲೇ ಪಿಟಿಕಾ ದಾಹಶೂಲಿನೀ| ತಾಮ್ರಾ ಮುದ್ಗೋಪಮಾ ಭಿನ್ನಾ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವತಿ ಪರ್ವಣೀ||೫||

ಸ೦-ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧಿರಾಶ್ರಯೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾ, ಶುಕ್ಲೇ ಪಿಟಿಕಾ ಶೂಲದಾಹವತೀ ತಾಮ್ರವರ್ಣಾ ಮುದ್ಗಸದೄಶೀ ಪರ್ವಣೀ ಭಣ್ಯತೇ| ಸಾ ಚ ಭಿನ್ನಾ ಸತೀ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವತಿ| ಏಷಾ ಚ ರಕ್ತಸಮುತ್ಥೈವ ವೇದ್ಯಾ, ರಕ್ತಾಸ್ರವಾದನನ್ತರಮಸ್ಯಾಃ ಪಾಠಾತ್ ರಕ್ತಸ್ರಾವಿತ್ವಾಚ್ಚ|

Adhikarana 6 pUyAsravasya lakShaNam (6) · Śloka 6

ಪೂಯಾಸ್ರವೇ ಮಲಾಃ ಸಾಸ್ರಾ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧೇಃ ಕನೀನಕಾತ್| ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ ಮುಹುಃ ಪೂಯಂ ಸಾಸ್ರಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಪಾಕತಃ||೬||

ಸ೦-ಪೂಯಾಸ್ರವಾಖ್ಯೇ ದೋಷಾ ರಕ್ತಸಹಿತಾ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧೇಃ ಕನೀನಕಾತ್ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪೂಯಂ ಸಾಸ್ರಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಪಾಕಾದ್ಧೇತೋಃ ಸ್ರಾವಯನ್ತಿ|

Adhikarana 7 pUyAlasasya lakShaNam (7) · Śloka 7

ಪೂಯಾಲಸೋ ವ್ರಣಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಶೋಫಸಂರಮ್ಭಪೂರ್ವಕಃ| ಕನೀನಸನ್ಧಾವಾಧ್ಮಾಯೀ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಸವೇದನಃ||೭||

ಸ೦-ಪೂಯಾಲಸೋ ವ್ರಣ ಉಚ್ಯತೇ| ಕೀದೃಕ್ ? ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ತಥಾ ಶೋಫಸಂರಮ್ಭಪೂರ್ವಕಃ| ಕ್ವಾಸೌ ಸ್ಯಾತ್ ? ಕನೀನಸನ್ಧೌ| ತಥಾಽಽಧ್ಮಾಯೀಆನಾಹವಾನ್, ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಸರುಕ್ ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 8 alajyAH lakShaNam (8) · Śloka 8

ಕನೀನಸ್ಯಾನ್ತರಲಜೀ ಶೋಫೋ ರುಕ್ತೋದದಾಹವಾನ್| |೮|

ಸ೦-ಕನೀನಸ್ಯಾನ್ತಃ ಶೋಫೋ ರುಕ್ತೋದದಾಹವಾನ್ ಅಲಜೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana 9 kRumigranthe lakShaNam (8-9) · Śloka 9

| ಅಪಾಙ್ಗೇ ವಾ ಕನೀನೇ ವಾ ಕಣ್ಡೂಷಾಪಕ್ಷ್ಮಪೋಟವಾನ್||೮|| ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿರ್ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಕೃಮಿಯುತೋಽರ್ತಿಮಾನ್| |೯|

ಸ೦-ಅಪಾಙ್ಗೇ ಕನೀನೇ ವಾ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಮಾಂಸ್ತಥಾ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಗ್ರನ್ಥಿರೇವ ಕೃಮಿಯುಕ್ತೋಽರ್ತಿಮಾನ್ ಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿರುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana sandhirogANAmeteShAM sAdhyAdhyatvam (9-10) · Śloka 10

| ಉಪನಾಹಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿಪೂಯಾಲಸಕಪರ್ವಣೀಃ||೯|| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಾಧಯೇತ್ಪಞ್ಚ ಸಾಲಜೀನಾಸ್ರವಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್| |೧೦|

ಸ೦-ಉಪನಾಹಾದೀಂಶ್ಚ್ತುರಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಾಧಯೇತ್| ಆಸ್ರವಾನ್-ಜಲಾಸ್ರವಾದೀಂಶ್ಚತುರಃ, ಅಲಜೀಂ ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ತ್ಯಜೇತ್|

Adhikarana sitarogAstrayodaSa| 1SuktikAyA lakShaNam (10-11) · Śloka 11

ಏವಂ ಸನ್ಧಿಗತಾನ್ನವ ರೋಗಾನಾಖ್ಯಾಯ ಸಿತಭಾಗಸ್ಥಾನ್ ರೋಗಾನಾಹ | ಪಿತ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಿತೇ ಬಿನ್ದೂನಸಿತಶ್ಯಾವಪೀತಕಾನ್||೧೦|| ಮಲಾಕ್ತಾದರ್ಶತುಲ್ಯಂ ವಾ ಸರ್ವಂ ಶುಕ್ಲಂ ಸದಾಹರುಕ್| ರೋಗೋಽಯಂ ಶುಕ್ತಿಕಸಂಜ್ಞಃ ಸಶಕೃದ್ಭೇದತೃಡ್ಜ್ವರಃ||೧೧||

ಸ೦-ಸಿತೇ ನೇತ್ರದೇಶೇ ಪಿತ್ತಂ ಕರ್ತೃ ಬಿನ್ದೂನ್ ಕೃಷ್ಣಶ್ಯಾವಪೀತಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮಲಲೇಪದಿಗ್ಧದರ್ಪಣಸಮಾನಂ ವಾ ಸರ್ವಮ್ ಶುಕ್ಲಮ್| ಏವಮುಭಯಪ್ರಕಾರೋಽಪ್ಯಯಂ ಸದಾಹರುಕ್ ಶುಕ್ತಿಕಸಂಜ್ಞೋ ರೋಗಃ, ಶಕೃದ್ಭೇದೇನ ತೃಷಾ ಜ್ವರೇಣ ಚ ಯುಕ್ತಃ|

Adhikarana 2 shuklArmaNaH lakShaNam (12) · Śloka 12

ಕಫಾಚ್ಛುಕ್ಲೇ ಸಮಂ ಶ್ವೇತಂ ಚಿರವೃದ್ಧ್ಯಧಿಮಾಂಸಕಮ್| ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ|೧೨|

ಸ೦-ಕಫಾಚ್ಛುಕ್ಲಭಾಗೇ ಸಮಂ-ನ ತು ವಿಷಮಮ್, ತಥಾ ಶ್ವೇತವರ್ಣಮಧಿಮಾಂಸಕಂ ಚಿರವೃದ್ಧಿ, ತತ್ ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ|

Adhikarana 3 balAsagrathitasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| ಶೋಫಸ್ತ್ವರುಜಃ ಸವರ್ಣೋ ಬಹಲೋಽಮೃದುಃ||೧೨|| ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಮ್ಬುಬಿನ್ದ್ವಾಭೋ ಬಲಾಸಗ್ರಥಿತಮ್ ಸ್ಮೃತಮ್| |೧೩|

ಸ೦-ಶೋಫಸ್ತು ನೀರುಜಃ ಸಮಾನವರ್ಣೋ ಬಹಲಾದಿಸ್ತಥಾ ಜಲಬಿನ್ದುಸಮೋ ಬಲಾಸಗ್ರಥಿತಂ ಸ್ಮೃತಮ್|

Adhikarana 4 piShTakasya lakShaNam (13) · Śloka 13

| ಬಿನ್ದುಭಿಃ ಪಿಷ್ಟಧವಲೈರುತ್ಸನ್ನೈಃ ಪಿಷ್ಟಕಂ ವದೇತ್||೧೩||

ಸ೦-ಬಿನ್ದುಭಿಃ ಪಿಷ್ಟವತ್ಸಿತೈರುತ್ಸನ್ನೈಃ ಪಿಷ್ಟಕಂ ನಾಮಾರ್ಮ ವದೇತ್

Adhikarana 5 sirotpAtasya lakShaNam (14) · Śloka 14

ರಕ್ತರಾಜೀತತಂ ಶುಕ್ಲಮುಷ್ಯತೇ ಯತ್ಸವೇದನಮ್| ಅಶೋಫಾಶ್ರೂಪದೇಹಂ ಚ ಸಿರೋತ್ಪಾ ತಃ ಸ ಶೋಣಿತಾತ್||೧೪||

ಸ೦-ರಕ್ತರಾಜೀತತಂ ಶುಕ್ಲಂ-ಶುಕ್ಲಭಾಗಂ, ಉಷ್ಯತೇ| ಯತ್ಸವೇದನಂ ಶೋಫಾಶ್ರೂಪಲೇಪರಹಿತಂ ಸ ಶೋಣಿತಾತ್ ಸಿರೋತ್ಪಾತಃ|

Adhikarana 6 sirAharShasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸಿರೋತ್ಪಾತೋ ರಾಜೀಸ್ತಾ ಏವ ವರ್ಧಯನ್| ಕುರ್ಯಾತ್ಸಾಸ್ರಂ ಸಿರಾಹರ್ಷಂ ತೇನಾಕ್ಷ್ಯುದ್ವೀಕ್ಷಣಾಕ್ಷಮಮ್||೧೫||

ಸ೦-ಸಿರೋತ್ಪಾತೋಽಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ತಾ ಏವ-ರಕ್ತಾ ಏವ, ರಾಜೀರ್ವರ್ಧಯನ್ ಸಿರಾಹರ್ಷಂ ಸಾಸ್ರಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತೇನ-ಸಿರಾಹರ್ಷೇಣ, ಲೋಚನಂ ವೀಕ್ಷಣಾಕ್ಷಮಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 7 sirAjAlasya lakShaNam (16) · Śloka 16

ಸಿರಾಜಾಲೇ ಸಿರಾಜಾಲಂ ಬೂಹದ್ರಕ್ತಂ ಘನೋನ್ನತಮ್| |೧೬|

ಸ೦-ಸಿರಾಜಾಲೇ ಬೃಹತ್ತಥಾ ರಕ್ತಂ ಘನಮುನ್ನತಂ ಚ ಯದ್ ಭವತಿ, ತತ್ಸಿರಾಜಾಲಂ ನಾಮ|

Adhikarana 8 shoNitArmaNaH lakShaNam (16) · Śloka 16

| ಶೋಣಿತಾರ್ಮ ಸಮಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಪದ್ಮಾಭಮಧಿಮಾಂಸಕಮ್||೧೬||

ಸ೦-ಸಮಂ-ನತು ವಿಷಮಂ, ತಥಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಯದಧಿಮಾಂಸಕಂ ತಚ್ಛೋಣಿತಾರ್ಮ|

Adhikarana 9 arjunasya lakShaNam (17) · Śloka 17

ನೀರುಕ್ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋಽರ್ಜುನಂ ಬಿನ್ದುಃ ಶಶಲೋಹಿತಲೋಹಿತಃ| |೧೭|

ಸ೦-ನೀರುಜಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋ ಬಿನ್ದುಃ ಶಶಲೋಹಿತತಾಮ್ರೋಽರ್ಜುನಂ ನಾಮ|

Adhikarana 10 prastAryarmaNaH lakShaNam (17-18) · Śloka 18

| ಮೃದ್ವಾಶುವೃದ್ಧ್ಯರುಡ್ಮಾಂಸಂ ಪ್ರಸ್ತಾರಿ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಮ್||೧೭|| ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ| |೧೮|

ಸ೦-ಮಾಂಸಂ ಪ್ರಸ್ತಾರಿತಂ ತಥಾ ಮೃದು ತಥಾ ಆಶುವೃದ್ಧಿ ತಥಾ ನೀರುಕ್ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಂ ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ ಸಶೋಣಿತೈಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 11 snAvArmaNaH lakShaNam (18) · Śloka 18

ಸ್ನಾವಾರ್ಮ ಸ್ನಾವಸನ್ನಿಭಮ್| |೧೮|

ಸ೦-ಸ್ನಾವಸದೃಶಂ ತು ಸ್ನಾವಾರ್ಮೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana 12 adhimAMsArmaNaH lakShaNam (18-19) · Śloka 19

| ಶುಷ್ಕಸೃಕ್ಪಿಣ್ಡವಚ್ಛ್ಯಾವಂ ಯನ್ಮಾಂಸಂ ಬಹಲಂ ಪೃಥು||೧೮|| ಅಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮ ತದ್| |೧೯|

ಸ೦-ಶುಷ್ಕರಕ್ತಪಿಣ್ಡವಚ್ಛ್ಯಾವಂ ಯನ್ಮಾಂಸಂ ತಥಾ ಬಹಲಂ ಪೃಥು ಚ ಸ್ಯಾತ್, ತದಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮ ಭಣ್ಯತೇ|

Adhikarana 13 sirAsaMj~jAnAM lakShaNam (19) · Śloka 19

ದಾಹಘರ್ಷವತ್ಯಃ ಸಿರಾವೃತಾಃ| ಕೃಷ್ಣಾಸನ್ನಾಃ ಸಿರಾಸಂಜ್ಞಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರ್ಷಪೋಪಮಾಃ||೧೯||

ಸ೦-ಪಿಟಿಕಾ ದಾಹಾದಿಮತ್ಯಸ್ತಥಾ ಸಿರಾಚಿತಾಃ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಾಸನ್ನಾಃ ಸರ್ಷಪಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಸಿರಾಸಂಜ್ಞಾಃ|

Adhikarana sitarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (20-21) · Śloka 21

ಸಿತಭಾಗೋತ್ಥಾನಾಮೇಷಾಂ ತ್ರಯೋದಶಾನಾಂ ಸಾಧನಂ ಸೂತ್ರಯತಿ ಶುಕ್ತಿಹರ್ಷಸಿರೋತ್ಪಾತಪಿಷ್ಟಕಗ್ರಥಿತಾರ್ಜುನಮ್| ಸಾಧಯೈದೌಷಧೈಃ ಷಟ್ಕಂ ಶೇಷಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಪ್ತಕಮ್||೨೦|| ನವೋತ್ಥಂ ತದಪಿ ದ್ರವ್ಯೈಃ| |೨೧|

ಸ೦-ಶುಕ್ತ್ಯಾದೀನ್ ಷಡೌಷಧೈಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಶೇಷಾನ್ ಸಪ್ತ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಾಧಯೇತ್| ನವೋತ್ಥಿತಾನೇತಾನಪಿ ಭೇಷಜೈರುಪಕ್ರಮೇತ್ ನ ಕೇವಲಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಷಟ್ಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana kRuShNarogAH pa~jca| (21-22) · Śloka 22

ಅರ್ಮೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ| ತಚ್ಛೇದ್ಯಮಸಿತಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಾಂಸಸ್ನವಸಿರಾವೃತಮ್||೨೧|| ಚರ್ಮೋದ್ದಾಲವದುಚ್ಛ್ರಾಯಿ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಾಪ್ತಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| |೨೨|

ಸ೦-ಯಚ್ಚ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಮರ್ಮೋಕ್ತಂ-ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ ಶೋಣಿತಾರ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮ ಸ್ನಾವಾರ್ಮಾಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮ, ಏತಚ್ಛೇದನಾರ್ಹಮ್| ಯತ್ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಾಂಸಸ್ನಾವಸಿರಾವೃತಂ ಚರ್ಮೋದ್ದಾಲವದುಚ್ಛ್ರಾಯಿ ತದ್ವರ್ಜಯೇತ್-ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಯಚ್ಚ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಾಪ್ತಂ ತದಪಿ ವರ್ಜಯೇತ್|

Adhikarana 1 kShatashukrasya trividhaM lakShaNam (22-25) · Śloka 25

ಅಥ ಕೃಷ್ಣರೋಗಾನಾಹ | ಪಿತ್ತಂ ಕೃಷ್ಣೇಽಥವ ದೃಷ್ಟೌ ಶುಕ್ರಂ ತೋದಾಶ್ರುರಾಗವತ್||೨೨|| ಛಿತ್ವಾ ತ್ವಚಂ ಜನಯತಿ ತೇನ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಮ್| ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂನಿಭಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿಮ್ನಂ ಚ ಕ್ಷತಶುಕ್ರಕಮ್||೨೩|| ತತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ, ಯಾಪ್ಯಂ ತು ದ್ವಿತೀಯಪಟಲವ್ಯಧಾತ್| ತತ್ರ ತೋದಾದಿಬಾಹುಲ್ಯಂ ಸೂಚೀವಿದ್ಧಾಭಕೃಷ್ಣತಾ||೨೪|| ತೃತೀಯಪಟಲಚ್ಛೇದಾದಸಾಧ್ಯಂ ನಿಚಿತಂ ವ್ರಣೈಃ| |೨೫|

ಸ೦-ಪಿತ್ತಂ ಕರ್ತೃ ಕೃಷ್ಣಭಾಗೇ ದೃಷ್ಟೌ ವಾ ಶುಕ್ರಂ ಜನಯತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ತೋದಾಶ್ರುರಾಗಯುಕ್ತಮ್| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ತ್ವಚಂ-ಪ್ರಥಮಂ ಪಟಲಂ ಛಿತ್ತ್ವಾ, ತೇನ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಂ ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂಸದೃಶಂ ನಿಮ್ರಂ ಚ ಕ್ಷತಶುಕ್ರಕಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಮ್| ದ್ವಿತೀಯಪಟಲವ್ಯಧಾತ್ತು ಯಾಪ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ತತ್ರ-ದ್ವೀತೀಯಪಟಲವ್ಯಧೇ, ತೋದಾದೀನಾಂ ಬಾಹುಲ್ಯಂ ತಥಾ ಸೂಚೀವಿದ್ಧೋಪಮಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲತ್ವಂ ಚ| ತೋದಾದಿಭೂಯಸ್ತ್ವೇನ ಸೇವನೀವಿದ್ಧೋಪಮಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲತಯಾ ಚ ದ್ವಿತೀಯಪಟಲವ್ಯಧೋಽನುಮೀಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೃತೀಯಪಟಲಚ್ಛೇದಾತ್ ವ್ರಣೈರ್ನಿಚಿತಮಸಾಧ್ಯಂ ಕ್ಷತಶುಕ್ರಕಮ್| ಏವಂ ಕ್ಷತಶುಕ್ರಕಂ ತ್ರಿಧಾಽಭಿಧಾಯ ಶುದ್ಧಶುಕ್ರಮಾಚಷ್ಟೇ|

Adhikarana 2 shuddhashukrasya lakShaNam (25) · Śloka 25

| ಶಙ್ಖಶುಕ್ಲಂ ಕಫಾತ್ಸಾಧ್ಯಂ ನಾತಿರುಕ್ ಶುದ್ಧಶುಕ್ರಕಮ್||೨೫||

ಸ೦-ಶಙ್ಖವಚ್ಛುಕ್ಲಂ ಶುದ್ಧಶುಕ್ರಕಮ್| ತಚ್ಚ ಕಫಾಜ್ಜಾಯತೇ| ನ ಚಾತಿವೇದನಮ್|

Adhikarana 3 ajakAyAH lakShaNam (26) · Śloka 26

ಆತಾಮ್ರಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಸ್ರುದಾತಾಮ್ರಪಿಟಿಕಾಽತಿರುಕ್| ಅಜಾವಿಟ್ಸದೃಶೋಚ್ಛ್ರಾಯಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾ ವರ್ಜ್ಯಾಽಸೃಜಾಽಜಕಾ||೨೬||

ಸ೦-ಆತಾಮ್ರಂ-ಈಷತ್ತಾಮ್ರವರ್ಣಂ, ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಚಾಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ ಯಾಽಸೌ ಆತಾಮ್ರಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಸ್ರುತ್| ತಥಾ ಆತಾಮ್ರಪಿಟಿಕಾ ತಥಾಽತಿಪೀಡಾವತೀ ತಥಾಽಜಾವಿಟ್ಸದೃಶೇ ಉಚ್ಛ್ರಾಯಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯೇ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ಅಜಕಾಖ್ಯಾ ರಕ್ತೇನ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾ ಚ ವರ್ಜ್ಯಾಽಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್|

Adhikarana 4 sirAshukrasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28

ಸಿರಾಶುಕ್ರಂ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಸ್ತಜ್ಜುಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಮ್| ಸತೋದದಾಹತಾಮ್ರಾಭಿಃ ಸಿರಾಭಿರವತನ್ಯತೇ||೨೭|| ಅನಿಮಿತ್ತೋಷ್ಣಶೀತಾಚ್ಛಘನಾಸ್ರಸ್ರುಚ್ಚ ತತ್ತ್ಯಜೇತ್| |೨೮|

ಸ೦-ಸರಕ್ತೈರ್ಮಲೈಃ ಸಿರಾಶುಕ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್| ತೇನ ಸಿರಾಶುಕ್ರೇಣ ಜುಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಂ ಸಿರಾಭಿರವತನ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಭಿಃ ? ಸತೋದದಾಹತಾಮ್ರಾಭಿಃ| ಅನಿಮಿತ್ತಂ-ಅಕಸ್ಮಾತ್, ಅಸ್ಮಿನ್ ಕದಾಚಿದುಷ್ಣಮಚ್ಛಂ ಘನಂ ವಾಽಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ| ತಚ್ಚ ತ್ಯಜೇದಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್|

Adhikarana 5 tIvravedanasya lakShaNam (28-30) · Śloka 30

| ದೋಷೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ ಸಕೃತ್ಕೃಷ್ಣಂ ನೀಯತೇ ಶುಕ್ಲರೂಪತಾಮ್||೨೮|| ಧವಲಾಭ್ರೋಪಲಿಪ್ತಾಭಂ ನಿಷ್ಪಾವರ್ಧದಲಾಕೃತಿ| ಅತಿತೀವ್ರರುಜಾರಾಗದಾಹಶ್ವಯಥುಪೀಡಿತಮ್||೨೯|| ಪಾಕಾತ್ಯಯೇನ ತಚ್ಛುಕ್ರಂ ವರ್ಜಯೇತ್ತೀವ್ರವೇದನಮ್| |೩೦|

ಸ೦-ದೋಷೈಃ ಸರಕ್ತೈಃ ಸಕೃತ್-ಏಕಹೇಲಯೈವ, ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಂ ಶುಕ್ಲರೂಪತಾಂ ನೀಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಧವಲಾಭ್ರೋಪಲಿಪ್ತಾಭಮ್| ತಥಾ ನಿಷ್ಪಾವಾರ್ಧದಲಸ್ಯೇವಾಕೃತಿರ್ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ತಥಾ ತೀವ್ರವೇದನಾರಾಗದಾಹಶ್ವಯಥುಭಿಃ ಪೀಡಿತಮ್| ತಚ್ಚ ಶುಕ್ರಂ ಪಾಕಾತ್ಯಯೇನ ತೀವ್ರರುಜಂ ವರ್ಜಯೇತ್-ನೋಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana kRuShNarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (10) · Śloka 10

| ಯಸ್ಯ ವಾ ಲಿಙ್ಗನಾಶೋಽನ್ತಃ ಶ್ಯಾವಂ ಯದ್ವಾ ಸಲೋಹಿತಮ್||೩೦|| ಅತ್ಯುತ್ಸೇಧಾವಗಾಢಂ ವಾ ಸಾಶ್ರು ನಾಡೀವ್ರಣಾವೃತಮ್| ಪುರಾಣಂ ವಿಷಮಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಚ್ಚ ಶುಕ್ರಕಮ್||೩೧|| ಪಞ್ಚೇತ್ಯುಕ್ತಾ ಗದಾಃ ಕೃಷ್ಣೇ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗತಃ| ೩೧ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿ- ತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿತರೋಗವಿಜ್ಞ್ಹಾನೀಯೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||

ಸ೦-ಯಸ್ಯ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗನಾಶಃ-ಅನ್ತರ್ದೃಷ್ಟಿವಿನಾಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಯಚ್ಚ ಶ್ಯಾವಮನ್ತಃ, ಯಚ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲೋಹಿತಮ್, ತಥಾಽತ್ಯುನ್ನತಮವಗಾಢಂ ವಾ, ಸಾಶ್ರುನಾಡೀವ್ರಣಾವೃತಂ ವಾ, ತಥಾ ಪುರಾಣಂ-ವತ್ಸರಾತೀತಮ್ ತಥಾ ವಿಷಮಸಂಸ್ಥಾನಮ್, ತಥಾ ಮಧ್ಯೇ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಚ್ಚ ಶುಕ್ರಕಂ, ತತ್ಸರ್ವಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಸ೦-ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲೇ ಇತಿ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪಞ್ಚ ರೋಗಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗೇನೋಕ್ತಾಃ| ಸುಖಗ್ರಹಣಧಾರಣಾರ್ಥಂ ಸಙ್ಖ್ಯೋಪಾದಾನಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗ- ಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿರತೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೦||