36. sarpaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|1|

విషప్రక్రమాత్ సర్పవిషప్రతిషేధం వివక్షురాహ-

Adhikarana sarpaviShapratiShedhAdhyAyaH ---------- bhaumapannagAnAM trividhatvam (2) · Śloka 2

అథాతః సర్పవిషప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) దర్వీకరా మండలినో రాజీమంతశ్చ పన్నగాః| త్రిధా సమాసతో భౌమాః, భిద్యంతే తే త్వనేకధా||1|| వ్యాసతో యోనిభేదేన నోచ్యంతేఽనుపయోగినః| |2|

స0- దర్వీకరాదిభేదేన బుజంగాః సంక్షేపేణ త్రిప్రకారా భౌమాః| తే తు యోనిభేదేన విస్తరతోఽనేకధా భిద్యంతే| విశేషాశ్చేహానుపయోగినో యతః, తతో న నిగద్యంతే|

Adhikarana darvIkarAdInAM viShaM krameNa rUkShakaTukAdikaM vAtAdi kopanaM ca (2-3) · Śloka 3

| విశేషాద్రూక్షకటుకమమ్లోష్ణం స్వాదుశీతలం||2|| విషం దర్వీకరాదీనాం క్రమాద్వాతాదికోపనం| |3|

స0- దర్వీకరమండలిరాజీమంతస్తేషాం విషం రూక్షాదిగుణం క్రమేణ చ వాతపిత్తకఫానాం కోపనం స్యాత్| యద్యపి విషం రూక్షాదిగుణం, తథాఽప్యతిశయార్థం పునరిహ గుణకథనం| విశేషాచ్చ విషం హ్యుష్ణమేవ కథితం న శీతలం|

Adhikarana darvIkarAdInAM tAruNyAdiShu viSholbaNatvam (3-4) · Śloka 4

| తరుణ్యమధ్యవృద్ధత్వే వృష్టిశీతాతపేషు చ||3|| విషోల్బణా భవంత్యేతే వ్యంతరా ఋతుసంధిషు| |4|

స0- ఏతే చ-దర్వీకరాద్యయః, తారుణ్యాదిషు యథాక్రమం వృష్ట్యాదిషు చ విషోల్బణా భవంతి| వృష్టిశబ్దేనేహ శ్రావణాదయశ్చత్వారో మాసా గృహీతాః| ఏవం శీతాతపద్యాశ్చత్వారో మాసా గృహీతాః| వ్యంతరాః-విజాతయః, ఋతుసంధిషు విషాధికాః స్యుః| ఋతుసంధిఃప్రాగుక్తః (హృ. సూ. అ. 3/58)|

Adhikarana darvIkarANAM lakShaNam (4-5) · Śloka 5

| రథాంగలాంగలచ్ఛత్రస్వస్తికాంకుశధారిణః||4|| ఫణినః శీఘ్రగతయః సర్పా దర్వీకరాః స్మృతాః| |5|

స0- రథాంగాదిధారిణః ఫణావంతో ద్రుతగతయో భుజంగా దర్వీకరా ఇతి మునిభిః స్మృతాః|

Adhikarana maNDalinAM lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| జ్ఞేయా మండలినోఽభోగా మండలైర్వివిధైశ్చితాః||5|| ప్రాంశవో మందగమనాః| |6|

స0- అభోగాః-అల్పభోగాః తథా నానాప్రకారైర్మండలైశ్చితాః ప్రాంశవోఽశీఘ్రగతయో మండలినో వేద్యాః|

Adhikarana rAjImatAM lakShaNam (6) · Śloka 6

రాజీమంతస్తు రాజిభిః| స్నిగ్ధా విచిత్రవర్ణాభిస్తిర్యగూర్ధ్వం చ చిత్రితాః||6||

స0- స్నిగ్ధాభా నానాప్రకారాభిస్తిర్యగూర్ధ్వగరాజిభిర్విచిత్రితా రాజీమంతో వేద్యాః|

Adhikarana gaudherasya lakShaNam (7) · Śloka 7

విజాతయోఽధునోచ్యంతే - గోధాసుతస్తు గౌధేరో విషే దర్వీకరైః సమః| చతుష్పాద్|7|

స0- గోధాపుత్రో గౌధేరః| నను, గౌధేర ఇతి నామ్నైవ గోధాసుతః ప్రత్యపాది| తథా చ "గోధాయా ఢ్రక్" ఇత్యపత్యార్థవ్యుత్పాదితోఽయం| సత్యమాహ భవాన్| యాదృచ్ఛికనామశంకానిరాసాయ త్వేతత్| స చ దర్వీకరైర్విషేణ తుల్యః, తైరేవ జాతత్వాత్| చతుష్పాత్-చతుష్పాదోఽసౌ|

Adhikarana eteShAmeva sa~gkarAt vyantarAj~jeyAH (7-8) · Śloka 8

| వ్యంతరాన్ విద్యాదేతేషామేవ సంకరాత్||7|| వ్యామిశ్రలక్షణాస్తే హి సన్నిపాతప్రకోపనాః| |8|

స0-వ్యంతరాంశ్చైతేషామేవ సంకరేణ జానీయాత్| యతశ్చ తే సంకీర్ణలక్షణాః| తస్మాత్ సన్నిపాతప్రకోపానాః స్యుః|

Adhikarana sarpadashane AhArAdikAraNAni (8-9) · Śloka 9

| ఆహారార్థం భయాత్ పాదస్పర్శాదతివిషాత్ క్రుధః||8|| పాపవృత్తితయా వైరాద్దేవర్షియమచోదనాత్| దశంతి సర్పాస్తేషూక్తం విషాధిక్యం యథోత్తరం||9||

స0-ఆహారాదిభిః కారణైర్భుజంగా దశంతి| తేషు యథోత్తరం విషస్యాధిక్యం కథితం|

Adhikarana kAraNaM j~jAtvA yathAsvaM pratikriyA (10) · Śloka 10

ఆదిష్టాత్ కారణం జ్ఞాత్వా ప్రతికుర్యాద్యథాయథం| |10|

స0-ఆదిష్టాత్ సర్పాత్ హేతుం విదిత్వా విదిత్వా యథాస్వం చికిత్సేత్|

Adhikarana vyantarasya mArgAshrayatvam (10) · Śloka 10

| వ్యంతరః పాపశీలత్వాన్మార్గమాశ్రిత్య తిష్ఠతి||10||

స0-వ్యంతరో భుజంగమః పాపస్వభావత్వాద్వర్త్మ ఆశ్రిత్యాస్తే|

Adhikarana tuNDAhatasya lakShaNam, vyAlIDhasya lakShaNam, vyAlutpasya lakShaNam dashTakasya lakShaNam dashTanipIDitasya lakShaNam, eShAM sAdhyAsAdhyatvam (11-14) · Śloka 14

యత్ర లాలాపరిక్లేదమాత్రం గాత్రే ప్రదృశ్యతే| న తు దంష్ట్రాకృతం దంశం తత్తుండాహతమాదిశేత్||11|| ఏకం దంష్ట్రాపదం ద్వే వా వ్యాలీఢాఖ్యమశోణితం| దంష్ట్రాపదే సరక్తే ద్వే వ్యాలుప్తం, త్రీణి తాని తు||12|| మాంసచ్ఛేదాదవిచ్ఛిన్నరక్తవాహీని దష్టకం| దంష్ట్రాపదాని చత్వారి తద్వద్దష్టనిపీడితం||13|| నిర్విషం ద్వయమత్రాద్యమసాధ్యం పశ్చిమం వదేత్| |14|

స0- యస్మిన్ కాయే లాలాపరిక్లేదమాత్రం ఉపలభ్యతే, న పునర్దంష్ట్రాకృతం దంశం| తత్-ఏవంభూతం, తుండాహతం కథయంతి| ఏకం దంష్ట్రాపదం ద్వే వా దంష్ట్రాపదే రక్తవర్జితే తద్ వ్యాలీఢసంజ్ఞం| ద్వే దమ్ష్ట్రాపదే సశోణితే వ్యాలుప్తం విద్యాత్| త్రీణి తు దంష్ట్రాపదాని మాంసచ్ఛేదాత్ సంతతాస్రవాహీని దష్టకమాదిశేత్| దంష్ట్రాపదాని చత్వారి తద్వత్-దష్టకమివ, దష్టనిపీడితం స్యాత్| ఏషు మధ్యే ద్వయమాదికథితం నిర్విషం వదేత్| పశ్చిమం-దష్టనిపీడితాఖ్యం, అసాధ్యం వదేత్| వ్యాలుప్తదష్టకం తు కృచ్ఛ్రసాధ్యమిత్యర్థాద్గమ్యతే|

Adhikarana sarpaviShasya raktaprAptyaiva vardhanam (14-15) · Śloka 15

| విషం నాహేయమప్రాప్య రక్తం దూషయతే వపుః||14|| రక్తమణ్వపి తు ప్రాప్తం వర్ధతే తైలమంబువత్| |15|

స0- సర్పజం విషం న శోణితమప్రాప్య శరీరం దూషయతే, అపి తు ప్రాప్య| కింతు రక్తం స్తోకమపి ప్రాప్య విషం వర్ధతే| యథా తైలం జలం ప్రాప్య ప్రసరతి తథైవ| ఆహేయమితి "దృతికుక్షి" ఇత్యాదినా భవార్థే ఢఞ్|

Adhikarana sarpA~ggAbhihatasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| భీరోస్తు సర్పసంస్పర్శాద్భయేన కుపితోఽనిలః||15|| కదాచిత్కురుతే శోఫం సర్పాంగాభిహతం తు తత్| |16|

స0- భీరోః-సభయస్య పుంసః, సర్పసంస్పర్శాద్ధేతోర్యద్భయం తేన వాయుః క్రుద్ధః కదాచిచ్ఛోఫం విధత్తే| తత్ సర్పాంగాభిహతం స్యాత్|

Adhikarana sha~gkaviShasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| దుర్గాంధకారే విద్ధస్య కేనచిద్దష్టశంకయా||16|| విషోద్వేగో జ్వరశ్చర్దిర్మూర్చ్ఛా దాహోఽపి వా భవేత్| గ్లానిర్మోహోఽతిసారో వా తచ్ఛంకావిషముచ్యతే||17||

స0- దుర్గాంధకారే కేనచిత్ప్రాణినా విద్ధస్య దష్టశంకయా విషోద్వేగాదయః స్యుః, తచ్ఛంకావిషం నిగద్యతే|

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam , nirviShadaMshasya lakShaNam (18) · Śloka 18

తుద్యతే సవిషో దంశః కండూశోఫరుజన్వితః| దహ్యతే గ్రథితః కించిద్విపరీతస్తు నిర్విషః||18||

స0- సవిషో దంశో వ్యథ్యతే, కండ్వాదియుతో దహ్యతే, జాలకవత్ కించిత్ గ్రథితః| అస్మాద్విపరీతశ్చ నిర్విషః స్యాత్|

Adhikarana darvIkarANAM prathamavegasya lakShaNam, dvitIyavegasya lakShaNam, tRutIyavegasya lakShaNam, caturthavegasya lakShaNam, pa~jcamavegasya lakShaNam, ShaShThavegasya lakShaNam, saptamavegasya lakShaNam (19-22) · Śloka 22

పూర్వే దర్వీకృతాం వేగే దుష్టం శ్యావీభవత్యసృక్| శ్యావతా తేన వక్త్రాదౌ సర్పంతీవ చ కీటకాః||19|| ద్వితీయే గ్రంథయో వేగే, తృతీయే మూర్ధ్ని గౌరవం| దృగ్రోధో దంశవిక్లేదశ్చతుర్థే ష్ఠీవనం వమిః||20|| సంధివిశ్లేషణం తంద్రా పంచమే పర్వభేదనం| దాహో హిధ్మా చ, షష్ఠే తు హృత్పీడా గాత్రగౌరవం||21|| మూర్చ్ఛా విపాకోఽతీసారః, ప్రాప్య శుక్రం తు సప్తమే| స్కంధపృష్ఠకటీభంగః సర్వచేష్టానివర్తనం||22||

స0- దర్వీకరాణాం ప్రథమే విషవేగే శ్యావవర్ణం దుష్టం చ రక్తం స్యాత్| తేన చ-తాదృశా రక్తేన, ముఖనయనాదౌ శ్యావతా స్యాత్| కీటకాశ్చ గాత్రే సర్పంతీవ| ద్వితీయే విషవేగే గ్రంథయః స్యుః| తృతీయే శిరోగురుత్వాదయః స్యుః| చతుర్థే ష్ఠీవనాదయః| పంచమే సంధివిశ్లేషణం తంద్రా పర్వభేదనం దాహో హిక్కా చ| షష్ఠే చ వేగే హృదయపీడాద్యాః| సప్తమే శుక్రం ప్రాప్య స్కంధాదిభంగః సర్వచేష్టానివర్తనం స్యాత్|

Adhikarana maNDalidaShTasya prathamavegasya lakShaNam, dvitIyavegasya lakShaNam, trutIyaIvegasya lakShaNam, caturthavegasya lakShaNam, pa~jcamavegasya lakShaNam, ShaShThavegasya lakShaNam, saptamavegasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

అథ మండలిదష్టస్య దుష్టం పీతీభవత్యసృక్| తేన పీతాంగతా దాహో, ద్వితీయే శ్వయథూద్భవః||23|| తృతీయే దంశవిక్లేదః స్వేదస్తృష్ణా చ జాయతే| చతుర్థే జ్వర్యతే, దాహః పంచమే సర్వగాత్రగః||24||

స0- మండలినా దష్టస్య ప్రథమే వేగే రక్తం దుష్టం పీతీభవతి| తేన చ రక్తేన పీతాంగతా దాహశ్చ| ద్వితీయే శ్వయథూద్భూతిః| తృతీయే దంశవిక్లేదాదయః| చతుర్థే వేగే జ్వరో దాహః| పంచమే సర్వశరీరగతో దాహః|

Adhikarana rAjImaddaShTasya prathamavegasya lakShaNam, dvitIyavegasya lakShaNam, tRUtIyavegasya lakShaNam, caturthavegasya lakShaNam, pa~jcamavegasya lakShaNam, ShaShThasaptamavegayoH lakShaNam (25-27) · Śloka 27

దష్టస్య రాజిలైర్దుష్టం పాండుతాం యాతి శోణితం| పాండుతా తేన గాత్రాణాం, ద్వితీయే గురుతాఽతి చ||25|| తృతీయే దంశవిక్లేదో నాసికాక్షిముఖస్రవాః| చతుర్థే గరిమా మూర్ధ్నో మన్యాస్తంభశ్చ, పంచమే||26|| గాత్రభంగో జ్వరః శీతః శేషయోః పూర్వవద్వదేత్| |27|

స0- రాజిమతా దుష్టస్య రక్తం దుష్టం పాండుతాం గచ్చతి| తేన హేతునా గాత్రాణాం పాండుతా| ద్వితీయే వేగేఽతిగాత్రగురుత్వం| తృతీయే దంశవిక్లేదాదయః| చతుర్థే మూర్ధ్నో గరిమాదయః| పంచమే గాత్రభంగాదయః| స0- శేషయోః-షష్ఠసప్తమయోర్లక్షణం, పూర్వవత్-దర్వీకరవత్, వదేత్|

Adhikarana pa~jcasu vegeShu cikitsA kAryA ShaShThasaptamayorna kAryA (27) · Śloka 27

| కుర్యాత్పంచసు వేగేషు చికిత్సాం, న తతః పరం||27||

స0- పంచసు వేగేషు చికిత్సితం కుర్యాత్| న తు తస్మాత్పరం, అసాధ్యత్వాత్|

Adhikarana alpaviShasarpANAM lakShaNam (28-30) · Śloka 30

జలాప్లుతా రతిక్షీణా భీతా నకులనిర్జితాః| శీతవాతాతపవ్యాధిక్షుత్తృష్ణాశ్రమపీడితాః||28|| తూర్ణం దేశాంతరాయాతా విముక్తవిషకంచుకాః| కుషౌషధీకంటకవద్యే చరంతి చ కాననం||29|| దేశం చ దివ్యాధ్యుషితం సర్పాస్తేఽల్పవిషా మతాః| |30|

స0-జలాప్లుతాదయః సర్పా అల్పవిషా జ్ఞేయాః| దివ్యాధ్యుషితో దేశో-యత్ర దేవతాః కృతసన్నిధానాః, తం దేశం చరంతి| [ "శ్మశానచైత్యవల్మీకయజ్ఞాశ్రయసురాలయే| చతుష్పథే జలస్థానే జీర్ణోద్యానేషు కోఠరే|| క్షీరద్రుమే నింబతరౌ నిర్ఝరే గిరిగహ్వరే| చక్రవజ్రగదాకుంతత్రిశూలాంకజటాధరాః|| రక్తాస్యనయనా యే చ తే స్యురాశీవిషోపమాః| న తేషు కాలనియమో న చ వేగేష్వనుక్రమః| మంత్రతంత్రబలాన్నాపి ప్రసహ్య వినివర్తనం|" వృద్ధవాగ్భటాత్| ] (సం.ఉ.అ. 41)

Adhikarana shmashAnAdiShu marmasu ca daShTasyAsAdhyatvam (30-32) · Śloka 32

| శ్మశానచితిచైత్యాదౌ పంచమీపక్షసంధిషు||30|| అష్టమీనవమీసంధ్యామధ్యరాత్రిదినేషు చ| యామ్యాగ్నేయమఘాశ్లేషావిశాఖాపూర్వనైఃఋతే||31|| నైః-ఋతాఖ్యే ముహూర్తే చ దష్టం మర్మసు చ త్యజేత్| |32|

స0- శ్మశానాదిషు దష్టం మర్మసు చ దష్టం త్యజేత్| యామ్యం-భరణీ| ఆగ్నేయం-కృత్తికా| నైః-ఋతం-మూలం| నైః-ఋతాఖ్యో ముహూర్తో-సంధ్యోదయ ఏవ|

Adhikarana sarpadaShTo sitAsyAkShAdiyuto na jIvati (32-33) · Śloka 33

| దష్టమాత్రః సితాస్యాక్షః శీర్యమాణశిరోరుహః||32|| స్తబ్ధజిహ్వో ముహుర్మూర్చ్ఛన్ శీతోచ్ఛ్వాసో న జీవతి| |33|

స0- యః శుక్లముఖనయనః పతత్కచః స్తబ్ధరసనః పునఃపునర్మూర్చ్ఛన్ శీతోచ్ఛ్వాసః, స న జీవతి| [ "వేపథుర్వేదనాస్తీవ్రా గ్రీవాభంగోఽక్షిరక్తతా| మూర్చ్ఛా గలగ్రహశ్ఛర్దిః ప్రేతరాజస్య కింకరాః|| జాంబవప్రతిమో దంశః కూర్మపృష్ఠవదున్నతః| రక్తం ఖేభ్యః సమస్తేభ్యో వర్తతే న తు దంశతః|| రోమహర్షో న శిశిరైః శ్వయథుర్లోహితోఽసితః| హృష్టమేహనతా వక్రవక్త్రత్వం యస్య తం త్యజేత్||" వృద్ధవాగ్భటాత్| } (సం.ఉ. అ. 41)

Adhikarana sarpadaShTo yugapat hidhmAdiyuto na jIvati (33-34) · Śloka 34

| హిధ్మా శ్వాసో వమిః కాసో దష్టమాత్రస్య దేహినః||33|| జాయంతే యుగపద్యస్య స హృచ్ఛూలీ న జీవతి| |34|

స0- యస్య దేహిన ఏకకాలమేవ హిధ్మాదయో హృచ్ఛూలం చ స్యాత్, స న జీవతి|

Adhikarana sarpadaShTo viShapItAdishca phenavamanAdilakShaNayuto na jIvati (34-36) · Śloka 36

| ఫేనం వమతి నిఃసంజ్ఞః శ్యావపాదకరాననః||34|| నాసావసాదో భంగోఽంగే విడ్భేదః శ్లథసంధితా| విషపీతస్య దష్టస్య దిగ్ధేనాభిహతస్య చ||35|| భవంత్యేతాని రూపాణి సంప్రాప్తే జీవితక్షయే| |36|

స0- యశ్చ ఫేనం వమతి నిశ్చేతనః శ్యావపాదాదిస్తథా నాసావసాదాదయశ్చ, యస్య పుంసో విషపీతస్య తథా దష్టమాత్రస్య విషలిప్తకేనాభిహతస్య చ సామాన్యేనైతాని రూపాణి తస్య జీవితక్షయే సంప్రాప్తే స్యుః| విషపీతస్యేత్యాహితాగ్నిషూక్తత్వాత్ పరనిపాతః|

Adhikarana sarpadaShTo tIkShNanasyaishcetanAbhAvAdirna jIvati (36-37) · Śloka 37

| న నస్యైశ్చేతనా తీక్ష్ణైర్న క్షతాత్ క్షతజాగమః||36|| దండాహతస్య నో రాజిః ప్రయాతస్య యమాంతికం| |37|

స0-తీక్ష్ణైర్నస్యైర్న చేతనా-న చైతన్యం| తథా క్షతాచ్ఛిన్నాద్రక్తాగమో న భవతి| తథా దండేన-లగుడేన, ఆహతస్య రాజిః-లేఖా, న భవతి| యమసమీపం ప్రయాతస్య-గమిష్యతో నరస్య| ప్రయాత స్యేతి "వర్తమానసామీప్యే వర్తమానవద్వా" ఇతి భవిష్యతి క్తః|

Adhikarana ato~anyathA viShamAshu shamaM nayet (37-38) · Śloka 38

| అతోఽన్యథా తు త్వరయా ప్రదీప్తాగారవద్భిషక్||37|| రక్షన్ కంఠగతాన్ ప్రాణాన్ విషమాశు శమం నయేత్| |38|

స0- అతోఽన్యథా-సాధ్యత్వే సతి, త్వరయా-సద్యో ద్రాగేవ, కంఠగతాన్ ప్రాణాన్ జ్వలితగృహమివ రక్షన్ విషం శీఘ్రం శాంతిం నయేత్|

Adhikarana daShTasya viShaM mAtrAshatAddehaM prakramate (38-39) · Śloka 39

| మాత్రాశతం విషం స్థిత్వా దంశే దష్టస్య దేహినః||38|| దేహం ప్రక్రమతే ధాతూన్ రుధిరాదీన్ ప్రదూషయత్| |39|

స0- శరీరిణో దష్టస్య దంశే మాత్రాశరతుల్యకాలం విషం స్థిత్వా దేహం ప్రక్రమతే రుధిరాదీన్ ధాతూన్ దూషయత్| ప్రక్రమత ఇతి "ప్రోపాభ్యాం" ఇతి తఙ్|

Adhikarana etasminnantare daMshasyotkartanAdikaM kAryam (39-40) · Śloka 40

| ఏతస్మిన్నంతరే కర్మ దంశస్యోత్కర్తనాదికం||39|| కుర్యాచ్ఛీఘ్రం యథా దేహే విషవల్లీ న రోహతి| |40|

స0- అస్మిన్నంతరే-అవసరే, దంశస్యోత్కర్తనాదికం కర్మ చపలం విదధీత, యథా విషవల్లీ కాయే న రోహతి| విషం వల్లీవేతి "ఉపమితం వ్యాఘ్రాదిభిః" ఇతి సమాసః|

Adhikarana daShTamAtrastameva sarpamAshu dashedityAdi (40-41) · Śloka 41

| దష్టమాత్రో దశేదాశు తమేవ పవనాశినం||40|| లోష్టం మహీం వా దశనైస్ఛిత్త్వా చాను ససంభ్రమం| నిష్ఠీవేన సమాలింపేద్దంశం కర్ణమలేన వా||41||

స0- దష్టమాత్రః పురుషస్తమేవ సర్పం-దష్టారం, శీఘ్రమేవ ఖాదేత్ (దశేత్)| అథవా లోష్టం ధరణీం దశనైశ్ఛిత్త్వా పశ్చాచ్చ ఝటితి నిష్ఠీవేన దంశమాలింపేత్| కర్ణమలేన వాఽఽలింపేత్|

Adhikarana bandhanena viShastambhanaprakAraH (42-43) · Śloka 43

దంశస్యోపరి బధ్నీయాదరిష్టాం చతురంగులే| క్షౌమాదిభిర్వేణికయా సిద్ధైర్మంత్రైశ్చ మంత్రవిత్||42|| అంబువత్ సేతుబంధేన బంధేన స్తభ్యతే విషం| న వహంతి సిరాశ్చాస్య విషం బంధాభిపీడితాః||43||

స0- దంషస్యోపరిష్టాచ్చతురంగులేఽరిష్టాం క్షౌమాదిభిర్వేణికయా సిద్ధైశ్చ మంత్రైరుపలక్షితో మంత్రైరుపలక్షితో మంత్రజ్ఞో బధ్నీయాత్| బంధేన హి విషం స్తభ్యతే| జలం యథా సేతుబంధేన| అస్య చ దష్టస్య, సిరా విషం బంధనపీడితా న వహంతి|

Adhikarana anu niShpIDya daMshamuddharet (44) · Śloka 44

నిష్పీడ్యానూద్ధేరద్దంశం మర్మసంధ్యగతం తథా| న జాయతే విషాద్వేగో బీజనాశాదివాంకురః||44||

స0- అను-పశ్చాత్, నిష్పీడ్య దంశముద్ధరేత్ మర్మసంధిం వర్జయిత్వా| తథా-ఏవం కృతే సతి, విషవేగో న జాయతే| యథా-అంకురో బీజనాశాత్|

Adhikarana maNDalItaradaMshasya prataptahemAdinA dahanam (45-46) · Śloka 46

దంశం మండలినాం ముక్త్వా పిత్తలత్వాదథాపరం| ప్రతప్తైర్హేమలోహాద్యైర్దహేదాశూల్ముకేన వా||45|| కరోతి భస్మసాత్సద్యో వహ్నిః కిం నామ తు క్షతం| |46|

స0- మండలినాం చ దంశం పిత్తలత్వాద్ధేతోర్ముక్త్వా, అథాపరం దంశం హేమాదిభిః ప్రతప్తైః శీఘ్రం దహేదుల్ముకేన వా| యతోఽగ్నిః సద్య ఏవ భస్మతాం సర్వమేవ వస్తు నయతి| క్షతం తు కియన్మాత్రం|

Adhikarana maNDalItaradaMshasya mRudAdipUrNavatkreNa vA~a~acUShaNam, agadairmuhura~ggalepaH, candanAdisalilena secanam (46-48) · Śloka 48

| ఆచూషేత్ పూర్ణవక్త్రో వా మృద్భస్మాగదగోమయైః||46|| ప్రచ్ఛాయాంతరరిష్టాయాం మాంసలం తు విశేషతః| అంగం సహైవ దంశేన లేపయేదగదైర్ముహుః||47|| చందనోశీరయుక్తేన సలిలేన చ సేచయేత్| |48|

స0- అథవా పిత్తలప్రాయః స్యాత్ తదా మృదాదిభిః పూర్ణవదనోఽరిష్టామధ్యం ప్రచ్ఛాయ-ప్రచ్ఛానం కృత్వా, ఆచూషేత్| మాంసలం తు స్థానం విశేషేణ ప్రచ్ఛాయాచూషేత్| తథా దంశేన సార్ధమంగమగదేన పునఃపునర్లేపయేత్| చందనోశీరాన్వితేనోదకేన సేచయేచ్చ శరీరం|

Adhikarana maNDalItaradaMshasya viShe pravisRute sirAvyadhaH (48-49) · Śloka 49

| విషే ప్రవిసృతే విధ్యేత్సిరాం సా పరమా క్రియా||48|| రక్తే నిర్హ్రియమాణే హి కృత్స్నం నిర్హ్రీయతే విషం| |49|

స0- విషే ప్రవిసృతే సతి సిరాం విధ్యేత్| సా హి ఉత్తమా క్రియా| యతోఽస్యాసృజి నిర్హ్రియమాణే విషం సర్వమేవ నిర్హ్రియతే, తదాశ్రితత్వాత్|

Adhikarana saviShaparaktasya lakShaNam (49-50) · Śloka 50

| దుర్గంధం సవిషం రక్తమగ్నౌ చటచటాయతే||49|| యథాదోషం విశుద్ధం చ పూర్వవల్లక్షయేదసృక్| |50|

స0-సవిషం శోణితం దుర్గంధం స్యాత్| వహ్నౌ చ క్షిప్తం చటచటాయతే| విశుద్ధం చ రక్తం దోషానుసారేణ పూర్వవత్-సిరావ్యధవిధ్యుక్తేన (హృ.సూ. అ. 27) లక్షణేన, విద్యాత్|

Adhikarana sirAsvadRushyamAnAsu shRu~ggAdinA raktamokShaNam (50) · Śloka 50

| సిరాస్వదృష్యమానాసు యోజ్యాః శృంగజలౌకసః||50||

స0- సిరాసు తు శోఫాదినాఽనుపలభ్యమానాసు శృంగం జలౌకసో వా యుంజ్యాత్|

Adhikarana srutasheSharaktasya shItalepAdinA stambhanam (51) · Śloka 51

శోణితం స్రుతశేషం చ ప్రవిలీనం విషోష్మణా| లేపసేకైః సుబహుశః స్తంభయేద్భృశశీతలైః||51||

స0- స్రుతశేషం చ లోహితం విషోష్మణా ప్రవిలీనం లేపాదిభిః పునఃపునరుపయుక్తైరతిశీతలైః స్తంభయేత్|

Adhikarana askanne rakte mUrcchAdayaH, teShu shItopacArAdishca (52) · Śloka 52

అస్కన్నే విషవేగాద్ధి మూర్చ్ఛాయమదహృద్ద్రవాః| భవంతి తాన్ జయేచ్ఛీతైర్బీజేచ్చారోమహర్షతః||52||

స0- అస్కన్నే-అస్రుతేఽస్త్యానే, హి రక్తే విషవేగేన మూర్చ్ఛాద్యా భవంతి| తాంశ్చ శీతైర్లేపాదిభిర్జయేత్| తథా రోమాంచో యావచ్ఛీతే న స్యాత్ తావద్బీజేచ్చ|

Adhikarana skanne rakte viShavegashAntiH (53) · Śloka 53

స్కన్నే తు రుధిరే సద్యో విషవేగః ప్రశామ్యతి| |53|

స0- అస్రే తు స్కన్నే సతి విషవేగః శీఘ్రమేవ ప్రశామ్యతి|

Adhikarana viShaM tIkShNatvAt hRudayakarShaNam, hRudayarakShaNAya ghRutAdi pAnam, hRudayAvaraNe hRudishleShmopacayaH (53-54) · Śloka 54

| విషం కర్షతి తీక్ష్ణత్వాద్ హృదయం తస్య గుప్తయే||53|| పిబేద్ధృతం ఘృతక్షౌద్రమగదం వా ఘృతాప్లుతం| హృదయావరణే చాస్య శ్లేష్మా హృద్యుపచీయతే||54||

స0- విషం తీక్ష్ణాదియోగాద్ హృదయం కర్షతి| తస్య-హృదయస్య, గుప్తయే-రక్షణాయ, ఘృతం ఘృతక్షౌద్రమగదం వా పిబేత్ ఘృతాప్లుతం| అస్య-పురుషస్య, హృదయావరణే సతి శ్లేష్మా హృదయే చయం యాతి|

Adhikarana tataH pravRuttagauravAdervamanam (55-56) · Śloka 56

ప్రవృత్తగౌరవోత్క్లేశహృల్లాసం వామయేత్తతః| ద్రవైః కాంజికకౌలత్థతైలమద్యాదివర్జితైః||55|| వమనైర్విషహృద్భిశ్చ నైవం వ్యాప్నోతి తద్వపుః| |56|

స0-ప్రవృత్తాః-సంజాతాః, గౌరవోత్క్లేశహృల్లాసా యస్య స ఏవం భూతస్తం ద్రవైః కాంజికాదిరహితైర్వమనైర్వామయేత్ విషహరైశ్చ వామయేత్| ఏవం కృతే సతి తస్య-విషార్తస్య, శరీరం విషం న వ్యాప్నోతి|

Adhikarana bhuja~ggadoShAdyavalokanapUrvaM vishiShTA kriyA (56-57) · Śloka 57

| భుజంగదోషప్రకృతిస్థానవేగవిశేషతః||56|| సుసూక్ష్మం సమ్యగాలోచ్య విశిష్టాం చాచరేత్క్రియాం| |57|

స0- భుజంగదోషాదికం సుసూక్ష్మయా బుద్ధ్యా సమ్యగాలోచ్య విశిష్టాం క్రియాం సమాచరేత్|

Adhikarana darvIkarairdaShTe sinduvAritamUlAdikaM pAnaM nasyaM ca (57-58) · Śloka 58

| సిందువారితమూలాని శ్వేతా చ గిరికర్ణికా||57|| పానం దర్వీకరైర్దష్టే నస్యం మధు సపాకలం| |58|

స0- సిందువారితమూలాదికం జలాన్వితం దర్వీకరైర్దష్టే పానం నస్యం మాక్షికం కుష్ఠసహితం హితం|

Adhikarana kRuShNasarpeNa daShTe cAraTyAdi lepaH kShaudrAdiyutaghRutapAnaM ca (58-59) · Śloka 59

| కృష్ణసర్పేణ దష్టస్య లింపేద్దంశం హృతేఽసృజి||58|| చారటీనాకులీభ్యాం వా తీక్ష్ణమూలవిషేణ వా| పానం చ క్షౌద్రమంజిష్ఠాగృహధూమయుతం ఘృతం||59||

స0- కృష్ణభుజంగదష్టస్య రక్తే హృతే సతి దంశం గుంజానాకులీభ్యాం లింపేత్| తీక్ష్ణేన మూలవిషేన వా లింపేత్| క్షౌద్రాదియుతం చ సర్పిః పానం|

Adhikarana phaNinAM rAjImatAM ca viShe tandulIyakAdyagadaH (60-61) · Śloka 61

తందులీయకకాశ్మర్యకిణిహీగిరికర్ణికాః| మాతులుంగీ సితా శేలుః పాననస్యాంజనైర్హితః||60|| అగదః ఫణినాం ఘోరే విషే రాజీమతామపి| |61|

స0- తందులీయకాదికః పానాదిభిరగదః ఫణినాం రాజీమతాం చ దారుణే విషే హితః|

Adhikarana maNDaliviShe sugandhAdyagadaH (61-62) · Śloka 62

| సమాః సుగంధామృద్వీకాశ్వేతాఖ్యాగజదంతికాః||61|| అర్ధాంశం సౌరసం పత్రం కపిత్థం బిల్వదాడిమం| సక్షౌద్రో మండలివిషే విశేషాదగదో హితః||62||

స0-సుగంధాదయః సమాః-సమభాగాః, అర్ధభాగేన సురసపత్రాదికమితి సమాక్షికో మండలినో విషే విశేషేణాగదో హితః|

Adhikarana maNDaliviShe himavAnnAmAgadaH (63-64) · Śloka 64

పంచవల్కవరాయష్టీనాగపుష్పైలవాలుకం| జీవకర్షభకౌ శీతం సితా పద్మకముత్పలం||63|| సక్షౌద్రో హిమవాన్నామ హంతి మండలినాం విషం| లేపాచ్ఛ్వయథువీసర్పవిస్ఫోటజ్వరదాహహా||64||

స0- పంచవల్కాదికో మాక్షికయుతో హిమవాన్నామాగదో మండలివిషం లేపేన హంతి, శోఫాదిహా చ| శిరీషపిప్పలవటప్లక్షవేతసానాం పంచానాం త్వక్-పంచవల్కముచ్యతే|

Adhikarana maNDaliviShe kAshmaryAdipAnam (65) · Śloka 65

కాశ్మర్యం వటశుంగాని జీవకర్షభకౌ సితా| మంజిష్ఠా మధుకం చేతి దష్టో మండలినా పిబేత్||65||

స0- కాశ్మర్యాదికం మండలిదష్టో నరః పిబేత్|

Adhikarana gonasaviShe vaMshatvagAdiko~aShTA~ggo~agadaH (66-67) · Śloka 67

వంశత్వగ్బీజకటుకాపాటలీబీజనాగరం| శిరీపబీజాతివిషే మూలం గావేధుకం వచా||66|| పిష్టో గోవారిణాఽష్టాంగో హంతి గోనసజం విషం| |67|

స0- వంశత్వగాదికోఽష్టాంగోఽగదో గోమూత్రపిష్టో గోనసవిషం హంతి| వంశస్య త్వగ్బీజే|

Adhikarana rAjImatAM viShe kaTukAdayaH (67-68) · Śloka 68

| కటుకాతివిషాకుష్ఠగృహధూమహరేణుకాః||67|| సక్షౌద్రవ్యోషతగరా ఘ్నంతి రాజీమతాం విషం| |68|

స0-కటుకాదయో రాజీమతాం విషం ఘ్నంతి|

Adhikarana kANDacitrAyA viShe daMshaM bhuvi nikhanet tataH pracchitaM sarpiH - pralepAdi (68-70) · Śloka 70

| నిఖనేత్కాండచిత్రాయా దంశం యామద్వయం భువి||68|| ఉద్ధృత్య ప్రచ్ఛితం సర్పిర్ధాన్యమృద్భ్యాం ప్రలేపయేత్| పిబేత్పురాణం చ ఘృతం వరాచూర్ణావచూర్ణితం||69|| జీర్ణే విరిక్తో భుంజీత యవాన్నం సూపసంస్కృతం| |70|

స0- కాండచిత్రాయాః-సర్పవిశేషస్య, దంశం యామద్వయం భువి నిఖనేత్| తత ఉద్ధృత్య ప్రచ్ఛితం సర్పైర్ధాన్యమృద్భ్యాం ప్రలేపయేత్| ధాన్యస్య మృద్ ధాన్యమృత్| తథా పురాణం ఘృతం త్రిఫలాచూర్ణయుతం పిబేత్| జీర్ణే విరిక్తో యవాన్నం శాల్యాదికం సూపేన సంస్కృతమద్యాత్|

Adhikarana vyantaradaShTaviShe karavIrAdyagadaH (70-71) · Śloka 71

| కరవీరార్కకుసుమమూలలాంగలికాకణాః||70|| కల్కయేదారనాలేన పాఠామరిచసంయుతాః| ఏష వ్యంతరదష్టానామగదః సార్వకార్మికః||71||

స0- కరవీరార్కయోః కుసుమమూలం లాంగలికాదీంశ్చ కాంజికేన కల్కయేత్| ఏషోఽగదః సార్వకార్మికో వ్యంతరదష్టానాం హితః| సార్వకార్మిక ఇతి "అనుశతికాదిత్వాత్(దీనాం చ)" [ఇతి] ఉభయపదవృద్ధిః|

Adhikarana sarpadaShTaviShe bhAvitasitamaricasya pAnanasyA~jjanam (72) · Śloka 72

శిరీషపుష్పస్వరసే సప్తాహం మరిచం సితం| భావితం సర్పదష్టానాం పాననస్యాంజనే హితం||72||

స0-శిరీషకుసుమరసే సప్తవాసరాణి సితమరిచం భావితం భుజంగదష్టానాం పానాదౌ హితం|

Adhikarana takShakadaShTaviShe natAdipAnam (73) · Śloka 73

ద్విపలం నతకుష్ఠాభ్యాం ఘృతక్షౌద్రం చతుష్పలం| అపి తక్షకదష్టానాం పానమేతత్సుఖప్రదం||73||

స0-తగరకుష్ఠయోర్ద్వే పలే ఘృతమాక్షికయోశ్చత్వారి పలాని| తక్షకేణాపి దష్టానాం తత్పీతం శర్మదం|

Adhikarana darvIkRutAM prathame vege raktasrAvAdi (74) · Śloka 74

అథ దర్వీకృతాం వేగే పూర్వే విస్త్రావ్య శోణితం| అగదం మధుసర్పిర్భ్యాం సంయుక్తం త్వరితం పిబేత్||74||

స0- దర్వీకృతాం చ ప్రథమే వేగే పూర్వం రక్తం విస్రావ్యానంతరం మధుఘృతయుతమగదం శీఘ్రమేవ పిబేత్|

Adhikarana darvIkRutAM dvitIye vege vamanAdi (75) · Śloka 75

ద్వితీయే వమనం కృత్వా తద్వదేవాగదం పిబేత్| |75|

స0- ద్వితీయే వేగే వమనం విధాయ తథైవాగదం పిబేత్|

Adhikarana darvIkRutAM tRutIye vege viShaghnama~jjanAdi (75) · Śloka 75

| విషాపహే ప్రయుంజీత తృతీయేఽంజననావనే||75||

స0- తృతీయే వేగే విషఘ్నమంజనాది దద్యాత్|

Adhikarana darvIkRutAM caturthe vege vamanaM yavAgUshca (76) · Śloka 76

పిబేచ్చతుర్థే పూర్వోక్తాం యవాగూం వమనే కృతే| |76|

స0- చతుర్థే వేగే కృతవమనః పూర్వోక్తాం యవాగూం పిబేత్|

Adhikarana darvIkRutAM pa~jcame ShaShThe ca vege vamanaM, yavAgU, shItalepAdi¶É (76-77) · Śloka 77

| షష్ఠపంచమయోః శీతైర్దిగ్ధం సిక్తమభీక్ష్ణశః||76|| పాయయేద్వమనం తీక్ష్ణం యవాగూం చ విషాపహైః| |77|

స0- షష్ఠపంచమయోర్వేగయోః పురుషం శిశిరైర్ముహుర్లిప్తం సిక్తం చ తీక్ష్ణం వమనం పాయయేత్| యవాగూం చ విషఘ్నైః కృతాం పాయయేత్|

Adhikarana darvIkRutAm saptame vege tIkShNA~jjanAdi (77-78) · Śloka 78

| అగదం సప్తమే తీక్ష్ణం యుంజ్యాదంజననస్యయోః||77|| కృత్వాఽవగాఢం శస్త్రేణ మూర్ధ్ని కాకపదం తతః| మాంసం సరుధిరం తస్య చర్మ వా తత్ర నిక్షిపేత్||78||

స0- సప్తమే వేగే తీక్ష్ణమగదమంజనే నస్యే చ యుంజ్యాత్| తతః శస్త్రేణ కాకపదమవగాఢం మూర్ధ్ని విధాయ తతస్తస్య-దష్టస్య, తస్మిన్ కాకపదే మాంసం సశోణితం న్యసేత్, అథవా చర్మ నిక్షిపేత్|

Adhikarana maNDalinAM tRutIye vege vamanaM peyA ca (79) · Śloka 79

తృతీయే వమితః పేయాం వేగే మండలినాం పిబేత్| |79|

స0- తృతీయే మండలినాం వేగే వమితః పేయాం పిబేత్|

Adhikarana maNDalinAM ShaShThe vege tIkShaNAgadAdi (79) · Śloka 79

| అతీక్ష్ణమగదం షష్ఠే గణం వా పద్మకాదికం||79||

స0- షష్ఠేఽతీక్ష్ణమగదం పద్మకాదిం వా గణం (హృ.సూ. అ. 15/12) యోజయేత్|

Adhikarana rAjImatAM prathame vege raktasrAvAdi (80) · Śloka 80

అద్యేఽవగాఢం ప్రచ్ఛాయ వేగే దష్టస్య రాజిలైః| అలాబునా హరేద్రక్తం పూర్వవచ్చాగదం పిబేత్||80||

స0- రాజీమతాం ప్రథమే వేగేఽతిశయేన ప్రచ్ఛాయాలాబునా రక్తం హరేత్| పూర్వవచ్చాగదం పిబేత్|

Adhikarana rAjImatAM ShaShThe vege tIkShNA~jjanAdi (81) · Śloka 81

షష్ఠేఽంజనం తీక్ష్ణతమమవపీడం చ యోజయేత్| |81|

స0-షష్ఠేఽంజనమతితీక్ష్ణం యోజయేదవపీడం చ| నను, అత్ర కేచిద్వేగా నోదితా ఏవ| తేషు కిం విధేయం ? ఇత్యాహ-

Adhikarana anuktavegeShu darvIkarakriyA (81) · Śloka 81

| అనుక్తేషు చ వేగేషు క్రియాం దర్వీకరోదితాం||81||

స0-అకథితేషు దర్వీకరోక్తాం క్రియాం యోజయేత్|

Adhikarana garbhiNyAdiShu mRudukriyAdi (82) · Śloka 82

గర్భిణీబాలవృద్ధేషు మృదుం, విధ్యేత్సిరాం న చ| |82|

స0-గర్భీణ్యాదిషు మృదుం క్రియాం యోజయేత్| సిరాం చ న వ్యధయేత్|

Adhikarana sarvaviShaghnaM vajram (82-83) · Śloka 83

| త్వఙ్మనోహ్వా నిశే వక్రం రసః శార్దూలజో నఖః||82|| తమాలః కేసరం శీతం పీతం తందులవారిణా| హంతి సర్వవిషాణ్యేతద్వజ్రం వజ్రమివాసురాన్||83||

స0- త్వగాదికమిదం జ్యేష్ఠాంభసా పీతం సర్వాణి విషాణి హంతి| వజ్రివజ్రమివాసురానిత్యుపమాలంకారః|

Adhikarana sarvaviShaghnaM bilvamUlAdya~jjanAdi (84-85) · Śloka 85

బిల్వస్య మూలం సురసస్య పుష్పం ఫలం కరంజస్య నతం సురాహ్వం| ఫలత్రికం వ్యోషనిశాద్వయం చ వస్తస్య మూత్రేణ సుసూక్ష్మపిష్టం||84|| భుజంగలూతోందురవృశ్చికాద్యైర్విసూచికాజీర్ణగరజ్వరైశ్చ| ఆర్తాన్నరాన్ భూతవిధర్షితాంశ్చ స్వస్థీకరోత్యంజనపాననస్యైః||85||

స0- బిల్వమూలాదికం ఛాగమూత్రేణ సుశ్లక్ష్ణపిష్టమంజనాదిభిర్భుజంగాదిభిరార్తాన్ పురుషాన్ భూతోపద్రుతాంశ్చ స్వస్థయతి| ఉపజాతివృత్తే|

Adhikarana daMshAdapi niHsheShaM viShamuddharet, sheShaM hi viShaM punarvegAya jAyeta (86) · Śloka 86

ప్రలేపాద్యైశ్చ నిఃశేషం దంశాదప్యుద్ధరేద్విషం| భూయో వేగాయ జాయేత్ శేషం దూషీవిషాయ వా||86||

స0- దంశాదపి-కిం పునః కాయాత్, సర్వం విషముద్ధరేత్| శేషం హి విషం పునర్వేగాయ సంపద్యతే, దూషీవిషాయ వా|

Adhikarana viShApAye kupitavAyvAdInAM snehAdyupakramaH (87-88) · Śloka 88

విషాపాయేఽనిలం క్రుద్ధం స్నేహాదిభిరుపాచరేత్| తైలమద్యకులత్థామ్లవర్జ్యైః పవననాశనైః||87|| పిత్తం పిత్తజ్వరహరైః కషాయస్నేహబస్తిభిః| సమాక్షికేణ వర్గేణ కఫమారగ్వధాదినా||88||

స0-విషాపగమే సతి వాయుం కుపితం స్నేహాదిభిరుపక్రమేత్, తైలాదివర్జితైర్వాతనాశనైః| పిత్తం పిత్తజ్వరహరైః క్వాథైః స్నేహబస్తిభిశ్చోపక్రమేత్| ఆరగ్వధాదిగణేన (హృ. సూ. అ. 15/17) సమాక్షికేణ కఫముపాచరేత్|

Adhikarana sarpA~ggABihate Sa~gkAviShArdite ca sitAdipAnaM prokShaNAdi (89-90) · Śloka 90

సితా వైగంధికో ద్రాక్షా పయస్యా మధుకం మధు| పానం సమంత్రపూతాంబు ప్రేక్షణం సాంత్వహర్షణం||89|| సర్పాంగాభిహతే యుంజ్యాత్తథా శంకావిషార్దితే| |90|

స0- సితాదికం మంత్రపూతజలేన సహితం పానం| ప్రోక్షణం ప్రకృతత్వాన్మంత్రపూతజలేన వేగశోఽంగశశ్చ| తథా సాంత్వనహర్షణం సర్పాంగాభిహతే యుంజ్యాత్, శంకావిషపీడితే చ యుంజ్యాత్|

Adhikarana viShashAntyarthaM karketanAdidhAraNam (90-92) · Śloka 92

| కర్కేతనం మరకతం వజ్రం వారణమౌక్తికం||90|| వైఢూర్యం గర్దభమణిం పిచుకం విషమూషికాం| హిమవద్గిరిసంభూతాం సోమరాజీం పునర్నవాం||91|| తథా ద్రోణాం మహాద్రోణాం మానసీం సర్పజం మణిం| విషాణి విషశాంత్యర్థం వీర్యవంతి చ ధారయేత్||92||

స0-కర్కేతనాదీని విషాణి చ వీర్యవంతి విషశాంత్యర్థం ధారయేత్|

Adhikarana rAtrisa~jcAre chatrajharjharadhAraNam (36) · Śloka 36

ఛత్రీ ఝర్ఝరపాణిశ్చ చరేద్రాత్రౌ విశేషతః| తచ్ఛాయాశబ్దవిత్రస్తాః ప్రణశ్యంతి భుజంగమాః||93|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే సర్పవిషప్రతిషేధో నామ షట్త్రింశోఽధ్యాయః||36||

స0- ఛత్రవాన్ ఝర్ఝరహస్తశ్చ చరేత్, విశేషేణ రాత్రౌ| తయోః ఛత్రఝర్ఝరయోః, యథాసంఖ్యం ఛాయాశబ్దాభ్యాం విత్రస్తాః సర్పాః ప్రణశ్యంతి, తస్మాదేవమాచరణీయమితి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయటీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే సర్పవిషప్రతిషేధో నామ షట్త్రింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 36||