24. śirōrōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana shirorogapratiShedhAdhyAyaH||24|| vAtaje shirobhitApe vAtavyAdhividhiH (2-1) · Śloka 1

ಅಥೈತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮಾಹ ಅಥಾತಃ ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಶಿರೋಭಿತಾಪೇಽನಿಲಜೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಧಿಂ ಚರೇತ್| |೧|

ಸ೦-ಪವನಜೇ ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtaje shirobhitApe abhyaktashiraso rAtrau ghRutapAnAdi vAtaje shirobhitApe mAShAdInAM bhakShaNam vAtaje shirobhitApe piNDopanAhasvedAH vAtaje shirobhitApe vAtaghnAdisiddhakShIreNa secanam vAtaje shirobhitApe snigdhaM nasyAdikam (1-4) · Śloka 4

| ಘೃತಮಕ್ತಶಿರಾ ರಾತ್ರೌ ಪಿಬೇದುಷ್ಣಪಯೋನುಪಃ||೧|| ಮಾಷಾನ್ ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಮುದ್ಗಾನ್ ವಾ ತದ್ವತ್ಖಾದೇದ್ಧೃತಾನ್ವಿತಾನ್| ತೈಲಂ ತಿಲಾನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಪಾಯಯೇತ್||೨|| ಪಿಣ್ಡೋಪನಾಹಸ್ವೇದಾಶ್ಚ ಮಾಂಸಧಾನ್ಯಕೃತಾ ಹಿತಾಃ| ವಾತಘ್ನದಶಮೂಲಾದಿಸಿದ್ಧಕ್ಷೀರೇಣ ಸೇಚನಮ್||೩|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನಸ್ಯಂ ತಥಾ ಧೂಮಃ ಶಿರಃಶ್ರವಣತರ್ಪಣಮ್| |೪|

ಸ೦-ಅಭ್ಯಕ್ತಶಿರಾ ರಾತ್ರೌ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಪಶ್ಚಾದುಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಾಷಾದೀನ್ ಘೃತಾನ್ವಿತಾನ್ ಖಾದೇತ್, ತದ್ವತ್-ಉಷ್ಣಪಯೋನುಪಃ ಸನ್| ತಿಲಾನಾಂ ತೈಲಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಪಾಯಯೇತ್| ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದಾ ಉಪನಾಹಸ್ವೇದಾಶ್ಚ ಮಾಂಸಯುಕ್ತೈರ್ಧಾನ್ಯೈಃ ಕೃತಾ ಹಿತಾಃ| ವಾತಹರದಶಮೂಲಾದಿನಾ ಸಿದ್ಧೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸೇಚನಂ ಹಿತಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ನಸ್ಯಾದಿಕಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAtaje shirobhitApe varaNAdisiddhaghRutena nasyam vAtaje shirobhitApe varaNAdipakvaghRutasya pAnam (4-6) · Śloka 6

| ವರಣಾದೌ ಗಣೇ ಕ್ಷುಣ್ಣೇ ಕ್ಷೀರಮರ್ಧೋದಕಂ ಪಚೇತ್||೪|| ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ತಚ್ಛೀತಂ ಮಥಿತ್ವಾ ಸಾರಮಾಹರೇತ್| ತತೋ ಮಧುರಕೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯಂ ತತ್ ಪೂಜಿತಂ ಹವಿಃ||೫|| ವರ್ಗೇಽತ್ರ ಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರೇ ಚ ಪೇಯಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಶರ್ಕರಮ್| |೬|

ಸ೦-ವರಣಸೈರ್ಯೇಕೇತ್ಯಾದಿಗಣೇ(ಹೃ.ಸೂ.ಅ. ೧೫/೨೧) ಜರ್ಜರಿತೇ ಕ್ಷೀರಮರ್ಧೋದಕಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ಶೀತೀಭೂತಂ ಮಥಿತ್ವಾ ಸಾರಮಾಹರೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ತದ್ಧತಂ ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಪಕ್ವಂ ನಸ್ಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ಸಂ-ಅಸ್ಮಿನ್ನೇವ ವರಣಾದೌ ವರ್ಗೇ ಕ್ಷೀರೇ ಚ ಘೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಸಶರ್ಕರಂ ಪೇಯಮ್|

Adhikarana vAtaje shirobhitApe kArpAsamajjAdinA nasyam vAtaje shirobhitApe pittaraktAnvaye sharkarAdighRutena nasyam (6-7) · Śloka 7

| ಕಾರ್ಪಾಸಮಜ್ಜಾ ತ್ವಙ್ಮುಸ್ತಾ ಸುಮನಃಕೋರಕಾಣಿ ಚ||೬|| ನಸ್ಯಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ವಮೂರ್ಧರುಜಾಪಹಮ್| ಶರ್ಕರಾಕುಙ್ಕುಮಶೃತಂ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಗನ್ವಯೇ||೭||

ಸ೦-ಕಾರ್ಪಾಸಮಜ್ಜಾದೀನ್ಯುಷ್ಣಜಲೇನ ಪಿಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ವಮೂರ್ಧರುಜಾಘ್ನಂ ನಸ್ಯಮ್| ಸ೦-ಶರ್ಕರಾಕುಙ್ಕುಮಶೃತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತಾಸೃಗುತ್ಥೇ [ನಸ್ಯಂ] ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAtaje shirobhitApe kuShThAdibhiH pralepaH vAtaje shirobhitApe atra raktasrAvo na kAryaH vAtaje shirobhitApe ityashAntau cale kaphe ca dAhaH ardhAvabhedake~apyeShA kriyA (8-9) · Śloka 9

ಪ್ರಲೇಪಃ ಸಘೃತೈಃ ಕುಷ್ಠಕುಟಿಲೋತ್ಪಲಚನ್ದನೈಃ| ವಾತೋದ್ರೇಕಭಯಾದ್ರಕ್ತಂ ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ನವಸೇಚಯೇತ್||೮|| ಇತ್ಯಶಾನ್ತೌ ಚಲೇ ದಾಹಃ ಕಫೇ ಚೇಷ್ಟೋ ಯಥೋದಿತಃ| ಅರ್ಧಾವಭೇದಕೇಽಪ್ಯೇಷಾ ತಥಾ ದೋಷಾನ್ವಯಾತ್ಕ್ರಿಯಾ||೯||

ಸ೦-ಕುಷ್ಠಾದಿಭಿಃ ಸಘೃತೈಃ ಪ್ರಲೇಪಃ| ಕುಟಿಲಂ-ತಗರಮ್ ಸ೦-ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ವಾತೋದ್ರೇಕಭಯಾಲ್ಲೋಹಿತಂ ನಾವಸೇಚಯೇತ್| ಸ೦-ಏವಮಪ್ಯನುಪಶಮೇ ವಾಯೌ ದಾಹ ಇಷ್ಟಃ| ಕಫೇ ಚ ಯಥೋಕ್ತಮುಷ್ಣಮಿಷ್ಟಮ್| ಸ೦-ಅರ್ಧಾವಭೇದಕೇಽಪ್ಯೇಷಾ ಏವ ಕ್ರಿಯಾ ದೋಷಾನ್ವಯಾತ್-ದೋಷಾನುರೋಧಾಚ್ಚಾ, ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಾರ್ಯಾ|

Adhikarana ardhAvabhedake shirIShabIjAdinasyam ardhAvabhedake prapunnATAdilepaH sUryAvarte~apyeShA kriyA raktasrAvashca (10-11) · Śloka 11

ಶಿರೀಷಬೀಜಾಪಾಮಾರ್ಗಮೂಲಂ ನಸ್ಯಂ ಬಿಡಾನ್ವಿತಮ್| ಸ್ಥಿರಾರಸೋ ವಾ, ಲೇಪೇ ತು ಪ್ರಪುನ್ನಾಟೋಽಮ್ಲಕಲ್ಕಿತಃ||೧೦|| ಸೂರ್ಯೋವರ್ತೇಽಪಿ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಸಿರಯಾಽಪಹರೇದಸೃಕ್| |೧೧|

ಸ೦-ಶಿರೀಷಬೀಜಾದಿಭಿರ್ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ಶಾಲಿಪರ್ಣೀಕ್ವಾಥೋ ವಾ ನಸ್ಯಮ್| ಪ್ರಪುನ್ನಾಟಬೀಜಮಮ್ಲೇನ ಪಿಷ್ಟಂ ಲೇಪಃ| ಸ೦-ಸೂರ್ಯಾವರ್ತೇಽಪ್ಯೇಷ ಏವೋಪಕ್ರಮಃ| ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸಿರಯಾ ರಕ್ತಂ ಸ್ರಾವಯೇತ್|

Adhikarana pittaje shirobhitApe sirAvyadhaH ardhAvabhedake shItAH shiromukhAlepAdayaH ardhAvabhedake jIvanIyaghRutakShIrayoH pAnaM nasyaM ca raktaje shirobhitApe~apyeShA kriyA sha~gkhake pratyAkhyAyaiShA kriyA (11-13) · Śloka 13

| ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ಪಿತ್ತೋತ್ಥೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ವ್ಯಧಯೇತ್ಸಿರಾಮ್||೧೧|| ಶೀತಾಃ ಶಿರೋಮುಖಾಲೇಪಸೇಕಶೋಧನಬಸ್ತಯಃ| ಜೀವನೀಯಶೃತೇ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೀ ಪಾನನಸ್ಯಯೋಃ||೧೨|| ಕರ್ತವ್ಯಂ ರಕ್ತಜೇಽಪ್ಯೇತತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಚ ಶಙ್ಖಕೇ| |೧೩|

ಸ೦-ಮೂರ್ಧಾಭಿತಾಪೇ ಪಿತ್ತಸಮ್ಭವೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸತಃ ಸಿರಾಂ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ತಥಾ ಶಿರೋಮುಖಾಲೇಪಾದಯಃ ಶೀತಾ ಹಿತಾಃ| ಜೀವನೀಯೈಃ ಶೃತೇ ಕ್ಷೀರಘೃತೇ ಪಾನನಸ್ಯಯೋರ್ಹಿತೇ| ಸ೦-ರಕ್ತೇಜೇಽಪ್ಯೇತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಶಙ್ಖಕೇ ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೈಷ ಏವೋಪಕ್ರಮಃ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana kaphaje shirobhitApe vamanam kaphaje rUkShAdidravyaiH svedAdayaH kaphaje upavAsaH sannipAtaje shirobhitApe mishraH kramaH (13-14) · Śloka 14

| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿತಾಪೇ ಜೀರ್ಣಾಜ್ಯಸ್ನೇಹಿತಃ ಕಟುಕೈರ್ವಮೇತ್||೧೩|| ಸ್ವೇದಪ್ರಲೇಪನಸ್ಯಾದ್ಯಾ ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಭೇಷಜೈಃ| ಶಸ್ಯನ್ತೇ ಚೋಪವಾಸೋಽತ್ರ ನಿಚಯೇ ಮಿಶ್ರಮಾಚರೇತ್||೧೪||

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ಪುರಾಣಘೃತೇನ ಸ್ನೇಹಿತಃ ಕಟುಕೈರ್ವಮೇತ್| ಸ್ವೇದಾದಯೋ ರೂಕ್ಷಾದಿದ್ರವ್ಯೈಃ ಶಸ್ಯನ್ತೇ| ಉಪವಾಸಶ್ಚಾತ್ರ ಹಿತಃ| ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಮಿಶ್ರಮಾಚರೇತ್|

Adhikarana kRumije sannipAtaje shirobhitApe shoNitena nasyam kRumije kRuminirharaNam kRumije viDa~ggAdisiddhena sarShapAditailena nasyam (15-17) · Śloka 17

ಕೃಮಿಜೇ ಶೋಣಿತಂ ನಸ್ಯಂ ತೇನ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ| ಮತ್ತಾಃ ಶೋಣಿತಗನ್ಧೇನ ನಿರ್ಯಾನ್ತಿ ಘ್ರಾಣವಕ್ತ್ರಯೋಃ||೧೫|| ಸುತೀಕ್ಷ್ಣನಸ್ಯಧೂಮಾಭ್ಯಾಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನಿರ್ಹರಣಂ ತತಃ| ವಿಡಙ್ಗಸ್ವರ್ಜಿಕಾದನ್ತೀಹಿಙ್ಗುಗೋಮೂತ್ರಸಾಧಿತಮ್||೧೬|| ಕಟುನಿಮ್ಬೇಙ್ಗುದೀಪೀಲುತೈಲಂ ನಸ್ಯಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| |೧೭|

ಸ೦-ಕೃಮಿಜೇ ಶೋಣಿತಂ ನಸ್ಯಂ ದೇಯಮ್| ತೇನ-ಶೋಣಿತನಸ್ಯೇನ, ಜನ್ತವೋ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ| ರಕ್ತಗನ್ಧೇನ ಚ ಮತ್ತಾ ಘ್ರಾಣೇನ ವಕ್ತ್ರೇಣ ಚ ನಿರ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ| ಅನನ್ತರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣನಸ್ಯಧೂಮಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಹರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸ೦-ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಷಪತೈಲಂ ನಿಮ್ಬತೈಲಮಿಙ್ಗುದೀತೈಲಂ ಪೀಲುತೈಲಂ ವಾ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ನಸ್ಯಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana kRumije kRumijjinnasyam kRumije nasyabheShajairdhUmaH (17-18) · Śloka 18

| ಅಜಾಮೂತ್ರದ್ರುತಂ ನಸ್ಯಂ ಕೃಮಿಜಿತ್ ಕೃಮಿಜಿತ್ಪರಮ್||೧೭|| ಪೂತಿಮತ್ಸ್ಯಯುತೈಃ ಕುರ್ಯಾದ್ ಧೂಮಂ ನಾವನಭೇಷಜೈಃ| |೧೮|

ಸ೦-ಅಜಾಮೂತ್ರದ್ರುತಂ ಹಿಙ್ಗು ನಸ್ಯಂ ಪರಂ ಕೃಮಿಘ್ನಮ್| ಸ೦-ಪೂತಿಮತ್ಸ್ಯಾನ್ವಿತೈರ್ನಸ್ಯದ್ರವ್ಯೈರ್ಧೂಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana kRumije raktaM na nirharet shiraHkampe vAtAbhitApakramaH (18-19) · Śloka 19

| ಕೃಮಿಭಿಃ ಪೀತರಕ್ತತ್ವಾದ್ರಕ್ತಮತ್ರ ನ ನಿರ್ಹರೇತ್||೧೮|| ವಾತಾಭಿತಾಪವಿಹಿತಃ ಕಮ್ಪೇ ದಾಹಾದ್ವಿನಾ ಕ್ರಮಃ| |೧೯|

ಸ೦-ಅತ್ರ ಚ ರಕ್ತಂ ನ ವಿಸ್ರಾವಯೇತ್| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಇತ್ಯಾಹಕೃಮಿಭಿಃ ಪೀತರಕ್ತತ್ವಾತ್| ಸ೦-ಕಮ್ಪೇ ವಾತಾಭಿತಾಪೋಕ್ತೋ ವಿಧಿರ್ದಾಹಾದ್ವಿನಾ|

Adhikarana upashIrShake nave vAtavyAdhikriyA upashIrShake pakve vidradhikriyA vidradhau,piTikAyAM , arbude ca Amapakve yathAyogyaM karma (19-20) · Śloka 20

| ನವೇ ಜನ್ಮೋತ್ತರಂ ಜಾತೇ ಯೋಜಯೇದುಪಶೀರ್ಷಕೇ||೧೯|| ವಾತವ್ಯಾಧಿಕ್ರಿಯಾಂ, ಪಕ್ವೇ ಕರ್ಮ ವಿದ್ರಧಿಚೋದಿತಮ್| ಆಮಪಕ್ವೇ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ವಿದ್ರಧೀಪಿಟಿಕಾರ್ಬುದೇ||೨೦||

ಸ೦-ಉಪಶೀರ್ಷಕೇ ನವೇ ಜನ್ಮೋತ್ತರಂ ಜಾತೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪಕ್ವೇ ಚ ವಿದ್ರಧಿವಿಹಿತಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಆಮೇ ಪಕ್ವೇ ಚ ವಿದ್ರಧೌ ಪಿಟಿಕಾಯಾಮರ್ಬುದೇ ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana arUMShikAyAM raktasrAvaH arUMShikAyAM ashvashakRudrasairlepaH arUMShikAyAM paTolAdipatrairlepaH (21-22) · Śloka 22

ಅರುಂಷಿಕಾ ಜಲೌಕೋಭಿರ್ಹೃತಾಸ್ರಾ ನಿಮ್ಬವಾರಿಣಾ| ಸಿಕ್ತಾ ಪ್ರಭೂತಲವಣೈರ್ಲಿಮ್ಪೇದಶ್ವಶಕೃದ್ರಸೈಃ||೨೧|| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಪತ್ರೈರ್ವಾ ಸಹರಿದ್ರೈಃ ಸುಕಲ್ಕಿತೈಃ| ಗೋಮೂತ್ರಜೀರ್ಣಪಿಣ್ಯಾಕಕೃಕವಾಕುಮಲೈರಪಿ||೨೨||

ಸ೦-ಅರುಂಷಿಕಾ ಜಲೌಕೋಭಿರ್ನಿಃಸ್ರುತರಕ್ತಾ ನಿಮ್ಬಜಲೇನ ಸಿಕ್ತಾ ವಾಜಿಶಕೃದ್ರಸೈಃ ಪ್ರಭೂತಲವಣೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಪತ್ರೈರ್ನಿಶಾನ್ವಿತೈಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈರ್ವಾ ಗೋಮೂತ್ರಾದಿಭಿರ್ವಾ| ಕೃಕವಾಕುಃ-ಕುಕ್ಕುಟಃ|

Adhikarana arUMShikAyAM kapAlabhRuShTakuShThalepaH arUMShikAyAM indralupte ca mAlatyAditailenAbhya~ggaH (23-24) · Śloka 24

ಕಪಾಲಭೃಷ್ಟಂ ಕುಷ್ಠಂ ವಾ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತೈಲಸಂಯುತಮ್| ರೂಂಷಿಕಾಲೇಪನಂ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದದಾಹಾರ್ತಿನಾಶನಮ್||೨೩|| ಮಾಲತೀಚಿತ್ರಕಾಶ್ವಘ್ನನಕ್ತಮಾಲಪ್ರಸಾಧಿತಮ್| ಚಾಚಾರೂಂಷಿಕಯೋಸ್ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಃ ಕ್ಷುರಘೃಷ್ಟಯೋಃ||೨೪||

ಸ೦-ಕುಷ್ಠಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಕಪಾಲಭೃಷ್ಟಂ ತೈಲಸಂಯುತಂ ರೂಂಷಿಕಾಲೇಪನಂ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಹಿತಮ್| ಸ೦-ಮಾಲತ್ಯಾದಿಪ್ರಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಚಾಚಾರುಂಷಿಕಯೋಃ ಕ್ಷುರಘೃಷ್ಟಯೋರಭ್ಯಙ್ಗಃ|

Adhikarana arUMShikAyAM ashAntau vamanAdibhiH shiraHshuddhiH dAruNake shirAvedhaH dAruNake mRujAnasyamUrddhabastInAM shIlanam dAruNake priyAlAdibhirlAkShAdibhishca lepaH dAruNake kodravakShArajalena prakShAlanam (25-27) · Śloka 27

ಅಶಾನ್ತೌ ಶಿರಸಃ ಶುಧ್ದ್ಯೈ ಯತೇತ ವಮನಾದಿಭಿಃ| ವಿಧ್ಯೇಚ್ಛಿರಾಂ ದಾರುಣಕೇ ಲಾಲಾಟ್ಯಾಂ, ಶೀಲಯೇನ್ಮೃಜಾಮ್||೨೫|| ನಾವನಂ ಮೂರ್ದ್ಧಬಸ್ತಿಂ ಚ, ಲೇಪಯೇಚ್ಚ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ| ಪ್ರಿಯಾಲಭಿಜಮಧುಕಕುಷ್ಠಮಾಷೈಃ ಸಸರ್ಷಪೈಃ||೨೬|| ಲಾಕ್ಷಾಶಮ್ಯಾಕಪತ್ರೈಡಗಜಧಾತ್ರೀಫಲೈಸ್ತಥಾ| ಕೋರದೂಷತೃಣಕ್ಷಾರವಾರಿಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ಹಿತಮ್||೨೭||

ಸ೦-ಅಶಾನ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಶೋಧನಾಯ ವಮನಾದಿಭಿರ್ಯತೇತ| ಸ೦-ದಾರುಣಕೇ ಲಾಲಾಟ್ಯಾಂ ಶಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಮೃಜಾಂ ಶುದ್ಧಿಂ ನಸ್ಯಂ ಮೂರ್ದ್ಧಬಸ್ತಿಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್| ಪ್ರಿಯಾಲಾದಿಭಿಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೈರ್ಲೇಪಯೇಚ್ಚ| ಲಾಕ್ಷಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೈರ್ಲೇಪಃ| ಕೋದ್ರವತೃಣಕ್ಷಾರಜಲೇನ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana idralupte sirAM vidhvA pracchAya kAsIsAdibhirlepayet idralupte hastidantamaShIlepaH (28-31) · Śloka 31

ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೇ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ವಾ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಪ್ರಚ್ಛಾಯ ಗಾಢಂ ಕಾಸೀಸಮನೋಹ್ವಾತುತ್ಥಕೋಷಣೈಃ||೨೮|| ವನ್ಯಾಮರತರುಭ್ಯಾಂ ವಾ ಗುಞ್ಜಾಮೂಲಫಲೈಸ್ತಥಾ| ತಥಾ ಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಮೂಲೈಃ ಕರವೀರರಸೇನ ವಾ||೨೯|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷುದ್ರವಾರ್ತಾಕಸ್ವರಸೇನ ರಸೇನ ವಾ| ಧತ್ತೂರಕಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣಾಂ ಭಲ್ಲಾತಕರಸೇನ ವಾ||೩೦|| ಅಥವಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಹವಿಸ್ತಿಲಪುಷ್ಪತ್ರಿಕಣ್ಟಕೈಃ| ತೈಲಾಕ್ತಾ ಹಸ್ತಿದನ್ತಸ್ಯ ಮಷೀ ಚಾಚೌಷಧಂ ಪರಮ್||೩೧||

ಸ೦-ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೇ ಯಥಾಸನ್ನೇ ದೇಶೇ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ವಾ [ಗಾಢಂ-] ಸುಷ್ಟು, ಪ್ರಚ್ಛಾಯ-ಪ್ರಛಾನಂ ಕೃತ್ವಾ, ಕಾಸೀಸಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಯೇತ್| ವನ್ಯದೇವದಾರುಭ್ಯಾಂ ವಾ ಲೇಪಯೇತ್| ಸ೦-ಹಸ್ತಿದನ್ತಮಷೀ ತೈಲಾಕ್ತಾ ಚಾಚಾನಾಮೌಷಧಂ ಪರಮ್|

Adhikarana idralupte shuklaromodgame meShaviShANamaShIlepaH idralupte AromodbhUterjalaseko varjyaH (32) · Śloka 32

ಶುಕ್ಲರೋಮೋದ್ಗಮೇ ತದ್ವನ್ಮಷೀ ಮೇಷವಿಷಾಣಜಾ| ವರ್ಜಯೇದ್ವಾರಿಣಾ ಸೇಕಂ ಯಾವದ್ರೋಮಸಮುದ್ಭವಃ||೩೨||

ಸ೦-ಸಿತರೋಮೋದ್ಗಮೇ ಮೇಷವಿಷಾಣಜಾ ಮಷೀ ತೈಲಾಕ್ತಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ| ಸಂ-ಜಲಸೇಕಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ ಯಾವದ್ರೋಮೋದ್ಭೂತಿಃ|

Adhikarana khalatau, palite , valyAM ,harillomni ca shodhanaM nasyavakrashirobhya~ggapradehAshca idralupte bRuhatyAditailena nasyam idralupte nimbatailena nasyam (33-34) · Śloka 34

ಖಲತೌ ಪಲಿತೇ ವಲ್ಯಾಂ ಹರಿಲ್ಲೋಮ್ನಿ ಚ ಶೋಧಿತಮ್| ನಸ್ಯವಕ್ತ್ರಶಿರೋಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೩೩|| ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಬೃಹತ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ನಾವನಮ್| ಮಾಸಂ ವಾ ನಿಮ್ಬಜಂ ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರಭುಙ್ನಾವಯೇದ್ಯತಿಃ||೩೪||

ಸ೦-ಖಲತ್ಯಾದಿಷು ಶೋಧಿತಮಾತುರಂ ನಸ್ಯಾದಿಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ಸ೦-ಬೃಹತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ನಸ್ಯಂ ಹಿತಮ್| ನಿಮ್ಬೋದ್ಭವಂ ವಾ ತೈಲಂ ಮಾಸಂ ಕ್ಷೀರಭುಙ್ನಾವಯೇತ್, ಯತಿಃ-ಸಂಯಮೀ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಪರಃ|

Adhikarana palite nIlyAditailena nasyam palite kShIrAditailena nasyam (35-38) · Śloka 38

ನೀಲೀಶಿರೀಷಕೋರಣ್ಟಭೃಙ್ಗಸ್ವರಸಭಾವಿತಮ್| ಶೇಲ್ವಕ್ಷತಿಲರಾಮಾಣಾಂ ಬೀಜಂ ಕಾಕಾಣ್ಡಕೀಸಮಮ್||೩೫|| ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽಽಜಪಯಸಾ ಲೋಹಾಲ್ಲಿಪ್ತಾದರ್ಕಾಶುತಾಪಿತಾತ್| ತೈಲಂ ಸ್ರುತಂ ಕ್ಷೀರಭುಜೋ ನಾವನಾತ್ ಪಲಿತಾನ್ತಕೃತ್||೩೬|| ಕ್ಷೀರಾತ್ಸಾಹಚರಾದ್ ಭೃಙ್ಗರಜಸಃ ಸೌರಸಾದ್ರಸಾತ್| ಪ್ರಸ್ಥೈಸ್ತೈಲಸ್ಯ ಕುಡವಃ ಸಿದ್ಧೋ ಯಷ್ಟಿಪಲಾನ್ವಿತಃ||೩೭|| ನಸ್ಯಂ ಶೈಲಾಸನೇ ಭಾಣ್ಡೇ ಶೃಙ್ಗೇ ಮೇಷಸ್ಯ ವಾ ಸ್ಥಿತಃ| |೩೮|

ಸ೦-ನೀಲ್ಯಾದಿಸ್ವರಸೇನ ಭಾವಿತಂ ಶೇಲ್ವಾದೀನಾಂ ಬೀಜಂ ಕಾಕಾಣ್ಡಕೀತುಲ್ಯಂ ಛಾಗದುಗ್ಧೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಹಾಲ್ಲಿಪಾದ್ ರವಿರಶ್ಮಿಭಿಸ್ತಾಪಿತ್ತಾತ್ತೈಲಂ ಸ್ರುತಂ ಕ್ಷೀರಾಶಿನೋ ನಸ್ಯಂ ಪಲಿತಾನ್ತಕರಮ್| ಸ೦-ಕ್ಷೀರಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೇನ, ಸಹಚರರಸಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೇನ, ಭೃಙ್ಗರಾಜರಸಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೇನ, ಸುರಸಾರಸಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೇನ, ತೈಲಸ್ಯ ಕುಡವಃ ಪಕ್ವೋ ಮಧುಯಷ್ಟೀಪಲಯುತಃ ಶೈಲೇ ಭಾಣ್ಡೇ ಬೀಜಸಾರಸ್ಯ ವಾ ಭಾಣ್ಡೇ ಮೇಷಶೃಙ್ಗೇ ವಾ ಸ್ಥಿತೋ ನಸ್ಯಮ್|

Adhikarana palite dugdhikAkaravIrakalepaH harillomavalIShu kShIrAdInAM vaktralepaH (38-40) · Śloka 40

| ಕ್ಷೀರೇಣ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈ ವಾ ದುಗ್ಧಿಕಾಕರವೀರಕೌ||೩೮|| ಉತ್ಪಾಟ್ಯ ಪಲಿತಂ ದೇಯಾವಾಶಯೇ ಪಲಿತಾಪಹೌ| ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ಜೀವನೀಯೋ ಗಣಸ್ತಿಲಾಃ||೩೯|| ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪ್ರಲೇಪೋ ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಹರಿಲ್ಲೋಮವಲೀಹಿತಃ| |೪೦|

ಸ೦-ದುಗ್ಧಿಕಾಕರವೀರಕೌ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪಿಷ್ಟೌ ಪಲಿತಮುತ್ಪಾಟ್ಯ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ದೇಯೌ ಪಲಿತಘ್ನೌ| ಸ೦-ಕ್ಷೀರಾದಯೋ ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಲೇಪ ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತವಲೀಷು ಹಿತಃ|

Adhikarana keshabRuMhaNara~jjakastilAdInAM mUrddhalepaH keshasaMvardhanAni mAMsyAdIni (40-42) · Śloka 42

| ತಿಲಾಃ ಸಾಮಲಕಾಃ ಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕೋ ಮಧುಕಂ ಮಧು||೪೦|| ಬೃಂಹಯೇದ್ರಞ್ಜಯೇಚ್ಚೈತತ್ ಕೇಶಾನ್ ಮೂರ್ದ್ಧಪ್ರಲೇಪನಾತ್| ಮಾಂಸೀ ಕುಷ್ಠಂ ತಿಲಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಸಾರಿವಾ ನೀಲಮುತ್ಪಲಮ್||೪೧|| ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾನಿ ಕೇಶಸಂವರ್ಧನಂ ಪರಮ್| |೪೨|

ಸ೦-ತಿಲಾದಿಕಂ ಶಿರಃಪ್ರಲೇಪನಾತ್ ಕೇಶಾನ್ ರಞ್ಜಯೇತ್ ಪುಷ್ಣೀಯಾಚ್ಚ| ಸ೦-ಮಾಂಸ್ಯಾದೀನಿ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾನಿ ಪರಂ ಕೇಶಸಂವರ್ಧನಾನಿ|

Adhikarana keshara~jjanaM ayorajaAdi keshara~jjanaM mAShakAdiyavAgUH (42-44) · Śloka 44

| ಅಯೋರಜೋ ಭೃಙ್ಗರಜಸ್ತ್ರಿಫಲಾ ಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಾ||೪೨|| ಸ್ಥಿತಮಿಕ್ಷುರಸೇ ಮಾಸಂ ಸಮೂಲಂ ಪಲಿತಂ ರಜೇತ್| ಮಾಷಕೋದ್ರವಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೈರ್ಯವಾಗೂಸ್ತ್ರಿದಿನೋಷಿತಾ||೪೩|| ಲೋಹಶುಕ್ಲೋತ್ಕಟಾ ಪಿಷ್ಟಾ ಬಲಾಕಾಮಪಿ ರಞ್ಜಯೇತ್| |೪೪|

ಸ೦-ಲೋಹಚೂರ್ಣಾದಿಕಮಿಕ್ಷುರಸೇ ಮಾಸಂ ಸ್ಥಿತಂ ಸಮೂಲಂ ಪಲಿತಂ ರಜೇತ್| ಸ೦-ಮಾಷಾದಿಭಿರ್ಯವಾಗೂಸ್ತ್ರಿದವಸೋಷಿತಾ ಲೋಹಶುಕ್ಲೋತ್ಕಟಾ ಪಿಷ್ಟಾ ಬಲಾಕಾಮಪಿ ರಞ್ಜಯೇತ್| ಕಿಂ ಪುನಃ ಪಲಿತಂ ನ ನಿಹನ್ತಿ?|

Adhikarana sarvashiroroge palite ca prapauNDarIkAditailam (44-45) · Śloka 45

| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಧುಕಪಿಪ್ಪಲೀಚನ್ದನೋತ್ಪಲೈಃ||೪೪|| ಸಿದ್ಧಂ ಧಾತ್ರೀರಸೇ ತೈಲಂ ನಸ್ಯೇನಾಭ್ಯಞ್ಜನೇನ ಚ| ಸರ್ವಾನ್ ಮೂರ್ಧಗದಾನ್ ಹನ್ತಿ ಪಲಿತಾನಿ ಚ ಶೀಲಿತಮ್||೪೫||

ಸ೦-ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಭಿರ್ಧಾತ್ರೀರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ನಾವನೇನಾಭ್ಯಞ್ಜನೇನ ಚ ಸರ್ವಾನ್ ಶಿರೋರೋಗಾನ್ ಹನ್ತಿ| ಶೀಲಿತಂ ಚ ಪಲಿತಾನಿ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana sarvashiroroge palite ca vanyAdiyamakena nasyam (46) · Śloka 46

ವರೀಜೀವನ್ತಿನಿರ್ಯಾಸಪಯೋಭಿರ್ಯಮಕಂ ಪಚೇತ್| ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ತನ್ನಸ್ಯಂ ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಜಿತ್||೪೬||

ಸ೦-ಶತಾವರೀಜೀವನ್ತಿಕ್ವಾಥೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ಯಮಕಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ ನಸ್ಯೇನ ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಜಿತ್|

Adhikarana sarvashiroroge palite ca mAyUraM ghRutam (47-49) · Śloka 49

ಮಯೂರಂ ಪಕ್ಷಪಿತ್ತಾನ್ತ್ರಪಾದವಿಟ್ತುಣ್ಡವರ್ಜಿತಮ್| ದಶಮೂಲವಲಾರಾಸ್ನಾಮಧುಕೈಸ್ತ್ರಿಪಲೈರ್ಯುತಮ್||೪೭|| ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಪಚೇತ್| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಜಿತ್||೪೮|| ತದಭ್ಯಾಸೀಕೃತಂ ಪಾನಬಸ್ತ್ಯಭ್ಯಞ್ಜನನಾವನೈಃ| |೪೯|

ಸ೦-ಮಯೂರಂ ಪಕ್ಷಾದಿವರ್ಜಿತಂ ತ್ರಿಪಲಪ್ರಮಾಣೈರ್ದಶಮೂಲಾದಿಭಿರ್ಯುತಂ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಜಲೇ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ಪಾನಾದಿಭಿರಭ್ಯಸ್ತಂ-ಶೀಲಿತಂ, ತತ್-ಘೃತಂ, ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಜಿತ್| ಏತನ್ಮಾಯೂರಾಖ್ಯಂ ಘೃತಮ್|

Adhikarana sarvashiroroge palite ca mahAmAyUraM ghRutam (49-56) · Śloka 56

| ಏತೇನೈವ ಕಷಾಯೇಣ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೪೯|| ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ಕಲ್ಕೈರೇಭಿಶ್ಚ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ| ಜೀವನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಮೇದಾಮೃದ್ವೀಕರ್ದ್ಧಿಪರೂಷಕೈಃ||೫೦|| ಸಮಙ್ಗಾಚವಿಕಾಭಾರ್ಗೀಕಾಶ್ಮರೀಕರ್ಕಟಾಹ್ವಯೈಃ| ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಮಹಾಮೇದಾತಾಲಖರ್ಜೂರಮಸ್ತಕೈಃ||೫೧|| ಮೃಣಾಲಬಿಸಖರ್ಜೂರಯಷ್ಟೀಮಧುಕಜೀವಕೈಃ| ಶತಾವರೀವಿದಾರೀಕ್ಷುಬೃಹತೀಸಾರಿವಾಯುಗೈಃ||೫೨|| ಮೂರ್ವಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರರ್ಷಭಕಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಸೇರುಕೈಃ| ರಾಸ್ನಾಸ್ಥಿರಾತಾಮಲಕೀಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಶಠಿಪೌಷ್ಕರೈಃ||೫೩|| ಪುನರ್ನವಾತವಕ್ಷೀರೀಕಾಕೋಲೀಧನ್ವಯಾಸಕೈಃ| ಮಧೂಕಾಕ್ಷೋಟವಾತಾಮಮುಞ್ಜಾತಾಭಿಷುಕೈರಪಿ||೫೪|| ಮಹಾಮಾಯುರಮಿತ್ಯೇತನ್ಮಾಯೂರಾದಧಿಕಂ ಗುಣೈಃ| ಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ವರಭ್ರಂಶಶ್ವಾಸಕಾಸಾರ್ದಿತಾಪಹಮ್||೫೫|| ಯೇನ್ಯಸೃಕ್ಶುಕ್ರದೋಷೇಷು ಶಸ್ತಂ ವನ್ಧ್ಯಾಸುತಪ್ರದಮ್| |೫೬|

ಸ೦-ಏತೇನೈವ ಕ್ವಾಥೇನ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಕ್ಷೀರೇಣೈಭಿಃ-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಭಿಃ, ಕಲ್ಕೈಃ ಕಾರ್ಷಿಕೈರೇತನ್ಮಹಾಮಾಯುರಂ ಮಾಯೂರಾದ್ಗುಣೈರಧಿಕಂ ಧಾತ್ವಾದಿಭ್ರಂಶಘ್ನಂ ಚ| ಯೋನ್ಯಾದಿದೋಷೇಷು ಶಸ್ತಮ್| ವನ್ಧ್ಯಾಸುತಪ್ರದಮ್|

Adhikarana sarvashiroroge palite ca mUShakAdibhirevaM kalpayet jatrUrdhvajA ekatriMshacchatadvayamitA vyAdhayaH (56-57) · Śloka 57

| ಆಖುಭಿಃ ಕುಕ್ಕುಟೈರ್ಹಂಸೈಃ ಶಶೈಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೫೬|| ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಜಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮೇಕತ್ರಿಂಶಚ್ಛತದ್ವಯಮ್| ಪರಸ್ಪರಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್||೫೭||

ಸ೦-ಮೂಷಿಕಾದಿಭಿರೇವ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಸ೦-ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಜಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಶತದ್ವಯಮೇಕತ್ರಿಂಶದಧಿಕಮನ್ಯೋನ್ಯಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್|

Adhikarana mUlaprahAriNAM rogANAM tvaritamupakramaH (58) · Śloka 58

ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಧಃಶಾಖಮೃಷಯಃ ಪುರುಷಂ ವಿದುಃ| ಮೂಲಪ್ರಹಾರಿಣಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ರೋಗಾನ್ ಶೀಘ್ರತರಂ ಜಯೇತ್||೫೮||

ಸ೦-ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಧಃಶಾಖಂ ಮುನಯಶ್ಚ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾನ್ಮೂಲಾಪಹಾರಿಣೋ ರೋಗಾನ್ ಶೀಘ್ರತರಂ ಜಯೇತ್|

Adhikarana uttamA~ggasya rakShaNe sAvadhAnatA (59-24) · Śloka 24

ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಯೇನಾಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಣಾ ಯೇನ ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ| ತೇನ ತಸ್ಯೋತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಯಾಮಾದೃತೋ ಭವೇತ್||೫೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟ- ವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ- ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೪||

ಸಂ-ಯಸ್ಮಾದಸ್ಮಿನ್-ಉತ್ತಮಾಙ್ಗೇ, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ, ಯತಶ್ಚಾತ್ರ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ, ತಸ್ಮಾದುತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಯಾಂ ಯತ್ನವತಾ ಭಾವ್ಯಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಶಿರೋರೋಗ- ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೪|| ಇತಿ ಶಾಲಾಕ್ಯಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥಮೂರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಮಙ್ಗಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮ್|