Adhikarana shirorogapratiShedhAdhyAyaH||24|| vAtaje shirobhitApe vAtavyAdhividhiH (2-1) · Śloka 1
ಅಥೈತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮಾಹ ಅಥಾತಃ ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಶಿರೋಭಿತಾಪೇಽನಿಲಜೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಧಿಂ ಚರೇತ್| |೧|
अथैतच्चिकित्सितं व्याख्यातुमाह अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) शिरोभितापेऽनिलजे वातव्याधिविधिं चरेत्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe abhyaktashiraso rAtrau ghRutapAnAdi vAtaje shirobhitApe mAShAdInAM bhakShaNam vAtaje shirobhitApe piNDopanAhasvedAH vAtaje shirobhitApe vAtaghnAdisiddhakShIreNa secanam vAtaje shirobhitApe snigdhaM nasyAdikam (1-4) · Śloka 4
| ಘೃತಮಕ್ತಶಿರಾ ರಾತ್ರೌ ಪಿಬೇದುಷ್ಣಪಯೋನುಪಃ||೧|| ಮಾಷಾನ್ ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಮುದ್ಗಾನ್ ವಾ ತದ್ವತ್ಖಾದೇದ್ಧೃತಾನ್ವಿತಾನ್| ತೈಲಂ ತಿಲಾನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಪಾಯಯೇತ್||೨|| ಪಿಣ್ಡೋಪನಾಹಸ್ವೇದಾಶ್ಚ ಮಾಂಸಧಾನ್ಯಕೃತಾ ಹಿತಾಃ| ವಾತಘ್ನದಶಮೂಲಾದಿಸಿದ್ಧಕ್ಷೀರೇಣ ಸೇಚನಮ್||೩|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನಸ್ಯಂ ತಥಾ ಧೂಮಃ ಶಿರಃಶ್ರವಣತರ್ಪಣಮ್| |೪|
| घृतमक्तशिरा रात्रौ पिबेदुष्णपयोनुपः||१|| माषान् कुलत्थान् मुद्गान् वा तद्वत्खादेद्धृतान्वितान्| तैलं तिलानां कल्कं वा क्षीरेण सह पाययेत्||२|| पिण्डोपनाहस्वेदाश्च मांसधान्यकृता हिताः| वातघ्नदशमूलादिसिद्धक्षीरेण सेचनम्||३|| स्निग्धं नस्यं तथा धूमः शिरःश्रवणतर्पणम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe varaNAdisiddhaghRutena nasyam vAtaje shirobhitApe varaNAdipakvaghRutasya pAnam (4-6) · Śloka 6
| ವರಣಾದೌ ಗಣೇ ಕ್ಷುಣ್ಣೇ ಕ್ಷೀರಮರ್ಧೋದಕಂ ಪಚೇತ್||೪|| ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ತಚ್ಛೀತಂ ಮಥಿತ್ವಾ ಸಾರಮಾಹರೇತ್| ತತೋ ಮಧುರಕೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯಂ ತತ್ ಪೂಜಿತಂ ಹವಿಃ||೫|| ವರ್ಗೇಽತ್ರ ಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರೇ ಚ ಪೇಯಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಶರ್ಕರಮ್| |೬|
| वरणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत्||४|| क्षीरावशिष्टं तच्छीतं मथित्वा सारमाहरेत्| ततो मधुरकैः सिद्धं नस्यं तत् पूजितं हविः||५|| वर्गेऽत्र पक्वं क्षीरे च पेयं सर्पिः सशर्करम्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kArpAsamajjAdinA nasyam vAtaje shirobhitApe pittaraktAnvaye sharkarAdighRutena nasyam (6-7) · Śloka 7
| ಕಾರ್ಪಾಸಮಜ್ಜಾ ತ್ವಙ್ಮುಸ್ತಾ ಸುಮನಃಕೋರಕಾಣಿ ಚ||೬|| ನಸ್ಯಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ವಮೂರ್ಧರುಜಾಪಹಮ್| ಶರ್ಕರಾಕುಙ್ಕುಮಶೃತಂ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಗನ್ವಯೇ||೭||
| कार्पासमज्जा त्वङ्मुस्ता सुमनःकोरकाणि च||६|| नस्यमुष्णाम्बुपिष्टानि सर्वमूर्धरुजापहम्| शर्कराकुङ्कुमशृतं घृतं पित्तासृगन्वये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kuShThAdibhiH pralepaH vAtaje shirobhitApe atra raktasrAvo na kAryaH vAtaje shirobhitApe ityashAntau cale kaphe ca dAhaH ardhAvabhedake~apyeShA kriyA (8-9) · Śloka 9
ಪ್ರಲೇಪಃ ಸಘೃತೈಃ ಕುಷ್ಠಕುಟಿಲೋತ್ಪಲಚನ್ದನೈಃ| ವಾತೋದ್ರೇಕಭಯಾದ್ರಕ್ತಂ ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ನವಸೇಚಯೇತ್||೮|| ಇತ್ಯಶಾನ್ತೌ ಚಲೇ ದಾಹಃ ಕಫೇ ಚೇಷ್ಟೋ ಯಥೋದಿತಃ| ಅರ್ಧಾವಭೇದಕೇಽಪ್ಯೇಷಾ ತಥಾ ದೋಷಾನ್ವಯಾತ್ಕ್ರಿಯಾ||೯||
प्रलेपः सघृतैः कुष्ठकुटिलोत्पलचन्दनैः| वातोद्रेकभयाद्रक्तं न चास्मिन्नवसेचयेत्||८|| इत्यशान्तौ चले दाहः कफे चेष्टो यथोदितः| अर्धावभेदकेऽप्येषा तथा दोषान्वयात्क्रिया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedake shirIShabIjAdinasyam ardhAvabhedake prapunnATAdilepaH sUryAvarte~apyeShA kriyA raktasrAvashca (10-11) · Śloka 11
ಶಿರೀಷಬೀಜಾಪಾಮಾರ್ಗಮೂಲಂ ನಸ್ಯಂ ಬಿಡಾನ್ವಿತಮ್| ಸ್ಥಿರಾರಸೋ ವಾ, ಲೇಪೇ ತು ಪ್ರಪುನ್ನಾಟೋಽಮ್ಲಕಲ್ಕಿತಃ||೧೦|| ಸೂರ್ಯೋವರ್ತೇಽಪಿ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಸಿರಯಾಽಪಹರೇದಸೃಕ್| |೧೧|
शिरीषबीजापामार्गमूलं नस्यं बिडान्वितम्| स्थिरारसो वा, लेपे तु प्रपुन्नाटोऽम्लकल्कितः||१०|| सूर्योवर्तेऽपि तस्मिंस्तु सिरयाऽपहरेदसृक्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje shirobhitApe sirAvyadhaH ardhAvabhedake shItAH shiromukhAlepAdayaH ardhAvabhedake jIvanIyaghRutakShIrayoH pAnaM nasyaM ca raktaje shirobhitApe~apyeShA kriyA sha~gkhake pratyAkhyAyaiShA kriyA (11-13) · Śloka 13
| ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ಪಿತ್ತೋತ್ಥೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ವ್ಯಧಯೇತ್ಸಿರಾಮ್||೧೧|| ಶೀತಾಃ ಶಿರೋಮುಖಾಲೇಪಸೇಕಶೋಧನಬಸ್ತಯಃ| ಜೀವನೀಯಶೃತೇ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೀ ಪಾನನಸ್ಯಯೋಃ||೧೨|| ಕರ್ತವ್ಯಂ ರಕ್ತಜೇಽಪ್ಯೇತತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಚ ಶಙ್ಖಕೇ| |೧೩|
| शिरोभितापे पित्तोत्थे स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||११|| शीताः शिरोमुखालेपसेकशोधनबस्तयः| जीवनीयशृते क्षीरसर्पिषी पाननस्ययोः||१२|| कर्तव्यं रक्तजेऽप्येतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje shirobhitApe vamanam kaphaje rUkShAdidravyaiH svedAdayaH kaphaje upavAsaH sannipAtaje shirobhitApe mishraH kramaH (13-14) · Śloka 14
| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿತಾಪೇ ಜೀರ್ಣಾಜ್ಯಸ್ನೇಹಿತಃ ಕಟುಕೈರ್ವಮೇತ್||೧೩|| ಸ್ವೇದಪ್ರಲೇಪನಸ್ಯಾದ್ಯಾ ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಭೇಷಜೈಃ| ಶಸ್ಯನ್ತೇ ಚೋಪವಾಸೋಽತ್ರ ನಿಚಯೇ ಮಿಶ್ರಮಾಚರೇತ್||೧೪||
| श्लेष्माभितापे जीर्णाज्यस्नेहितः कटुकैर्वमेत्||१३|| स्वेदप्रलेपनस्याद्या रूक्षतीक्ष्णोष्णभेषजैः| शस्यन्ते चोपवासोऽत्र निचये मिश्रमाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije sannipAtaje shirobhitApe shoNitena nasyam kRumije kRuminirharaNam kRumije viDa~ggAdisiddhena sarShapAditailena nasyam (15-17) · Śloka 17
ಕೃಮಿಜೇ ಶೋಣಿತಂ ನಸ್ಯಂ ತೇನ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ| ಮತ್ತಾಃ ಶೋಣಿತಗನ್ಧೇನ ನಿರ್ಯಾನ್ತಿ ಘ್ರಾಣವಕ್ತ್ರಯೋಃ||೧೫|| ಸುತೀಕ್ಷ್ಣನಸ್ಯಧೂಮಾಭ್ಯಾಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನಿರ್ಹರಣಂ ತತಃ| ವಿಡಙ್ಗಸ್ವರ್ಜಿಕಾದನ್ತೀಹಿಙ್ಗುಗೋಮೂತ್ರಸಾಧಿತಮ್||೧೬|| ಕಟುನಿಮ್ಬೇಙ್ಗುದೀಪೀಲುತೈಲಂ ನಸ್ಯಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| |೧೭|
कृमिजे शोणितं नस्यं तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः| मत्ताः शोणितगन्धेन निर्यान्ति घ्राणवक्त्रयोः||१५|| सुतीक्ष्णनस्यधूमाभ्यां कुर्यान्निर्हरणं ततः| विडङ्गस्वर्जिकादन्तीहिङ्गुगोमूत्रसाधितम्||१६|| कटुनिम्बेङ्गुदीपीलुतैलं नस्यं पृथक् पृथक्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije kRumijjinnasyam kRumije nasyabheShajairdhUmaH (17-18) · Śloka 18
| ಅಜಾಮೂತ್ರದ್ರುತಂ ನಸ್ಯಂ ಕೃಮಿಜಿತ್ ಕೃಮಿಜಿತ್ಪರಮ್||೧೭|| ಪೂತಿಮತ್ಸ್ಯಯುತೈಃ ಕುರ್ಯಾದ್ ಧೂಮಂ ನಾವನಭೇಷಜೈಃ| |೧೮|
| अजामूत्रद्रुतं नस्यं कृमिजित् कृमिजित्परम्||१७|| पूतिमत्स्ययुतैः कुर्याद् धूमं नावनभेषजैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije raktaM na nirharet shiraHkampe vAtAbhitApakramaH (18-19) · Śloka 19
| ಕೃಮಿಭಿಃ ಪೀತರಕ್ತತ್ವಾದ್ರಕ್ತಮತ್ರ ನ ನಿರ್ಹರೇತ್||೧೮|| ವಾತಾಭಿತಾಪವಿಹಿತಃ ಕಮ್ಪೇ ದಾಹಾದ್ವಿನಾ ಕ್ರಮಃ| |೧೯|
| कृमिभिः पीतरक्तत्वाद्रक्तमत्र न निर्हरेत्||१८|| वाताभितापविहितः कम्पे दाहाद्विना क्रमः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShake nave vAtavyAdhikriyA upashIrShake pakve vidradhikriyA vidradhau,piTikAyAM , arbude ca Amapakve yathAyogyaM karma (19-20) · Śloka 20
| ನವೇ ಜನ್ಮೋತ್ತರಂ ಜಾತೇ ಯೋಜಯೇದುಪಶೀರ್ಷಕೇ||೧೯|| ವಾತವ್ಯಾಧಿಕ್ರಿಯಾಂ, ಪಕ್ವೇ ಕರ್ಮ ವಿದ್ರಧಿಚೋದಿತಮ್| ಆಮಪಕ್ವೇ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ವಿದ್ರಧೀಪಿಟಿಕಾರ್ಬುದೇ||೨೦||
| नवे जन्मोत्तरं जाते योजयेदुपशीर्षके||१९|| वातव्याधिक्रियां, पक्वे कर्म विद्रधिचोदितम्| आमपक्वे यथायोग्यं विद्रधीपिटिकार्बुदे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM raktasrAvaH arUMShikAyAM ashvashakRudrasairlepaH arUMShikAyAM paTolAdipatrairlepaH (21-22) · Śloka 22
ಅರುಂಷಿಕಾ ಜಲೌಕೋಭಿರ್ಹೃತಾಸ್ರಾ ನಿಮ್ಬವಾರಿಣಾ| ಸಿಕ್ತಾ ಪ್ರಭೂತಲವಣೈರ್ಲಿಮ್ಪೇದಶ್ವಶಕೃದ್ರಸೈಃ||೨೧|| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಪತ್ರೈರ್ವಾ ಸಹರಿದ್ರೈಃ ಸುಕಲ್ಕಿತೈಃ| ಗೋಮೂತ್ರಜೀರ್ಣಪಿಣ್ಯಾಕಕೃಕವಾಕುಮಲೈರಪಿ||೨೨||
अरुंषिका जलौकोभिर्हृतास्रा निम्बवारिणा| सिक्ता प्रभूतलवणैर्लिम्पेदश्वशकृद्रसैः||२१|| पटोलनिम्बपत्रैर्वा सहरिद्रैः सुकल्कितैः| गोमूत्रजीर्णपिण्याककृकवाकुमलैरपि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM kapAlabhRuShTakuShThalepaH arUMShikAyAM indralupte ca mAlatyAditailenAbhya~ggaH (23-24) · Śloka 24
ಕಪಾಲಭೃಷ್ಟಂ ಕುಷ್ಠಂ ವಾ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತೈಲಸಂಯುತಮ್| ರೂಂಷಿಕಾಲೇಪನಂ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದದಾಹಾರ್ತಿನಾಶನಮ್||೨೩|| ಮಾಲತೀಚಿತ್ರಕಾಶ್ವಘ್ನನಕ್ತಮಾಲಪ್ರಸಾಧಿತಮ್| ಚಾಚಾರೂಂಷಿಕಯೋಸ್ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಃ ಕ್ಷುರಘೃಷ್ಟಯೋಃ||೨೪||
कपालभृष्टं कुष्ठं वा चूर्णितं तैलसंयुतम्| रूंषिकालेपनं कण्डूक्लेददाहार्तिनाशनम्||२३|| मालतीचित्रकाश्वघ्ननक्तमालप्रसाधितम्| चाचारूंषिकयोस्तैलमभ्यङ्गः क्षुरघृष्टयोः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM ashAntau vamanAdibhiH shiraHshuddhiH dAruNake shirAvedhaH dAruNake mRujAnasyamUrddhabastInAM shIlanam dAruNake priyAlAdibhirlAkShAdibhishca lepaH dAruNake kodravakShArajalena prakShAlanam (25-27) · Śloka 27
ಅಶಾನ್ತೌ ಶಿರಸಃ ಶುಧ್ದ್ಯೈ ಯತೇತ ವಮನಾದಿಭಿಃ| ವಿಧ್ಯೇಚ್ಛಿರಾಂ ದಾರುಣಕೇ ಲಾಲಾಟ್ಯಾಂ, ಶೀಲಯೇನ್ಮೃಜಾಮ್||೨೫|| ನಾವನಂ ಮೂರ್ದ್ಧಬಸ್ತಿಂ ಚ, ಲೇಪಯೇಚ್ಚ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ| ಪ್ರಿಯಾಲಭಿಜಮಧುಕಕುಷ್ಠಮಾಷೈಃ ಸಸರ್ಷಪೈಃ||೨೬|| ಲಾಕ್ಷಾಶಮ್ಯಾಕಪತ್ರೈಡಗಜಧಾತ್ರೀಫಲೈಸ್ತಥಾ| ಕೋರದೂಷತೃಣಕ್ಷಾರವಾರಿಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ಹಿತಮ್||೨೭||
अशान्तौ शिरसः शुध्द्यै यतेत वमनादिभिः| विध्येच्छिरां दारुणके लालाट्यां, शीलयेन्मृजाम्||२५|| नावनं मूर्द्धबस्तिं च, लेपयेच्च समाक्षिकैः| प्रियालभिजमधुककुष्ठमाषैः ससर्षपैः||२६|| लाक्षाशम्याकपत्रैडगजधात्रीफलैस्तथा| कोरदूषतृणक्षारवारिप्रक्षालनं हितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte sirAM vidhvA pracchAya kAsIsAdibhirlepayet idralupte hastidantamaShIlepaH (28-31) · Śloka 31
ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೇ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ವಾ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಪ್ರಚ್ಛಾಯ ಗಾಢಂ ಕಾಸೀಸಮನೋಹ್ವಾತುತ್ಥಕೋಷಣೈಃ||೨೮|| ವನ್ಯಾಮರತರುಭ್ಯಾಂ ವಾ ಗುಞ್ಜಾಮೂಲಫಲೈಸ್ತಥಾ| ತಥಾ ಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಮೂಲೈಃ ಕರವೀರರಸೇನ ವಾ||೨೯|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷುದ್ರವಾರ್ತಾಕಸ್ವರಸೇನ ರಸೇನ ವಾ| ಧತ್ತೂರಕಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣಾಂ ಭಲ್ಲಾತಕರಸೇನ ವಾ||೩೦|| ಅಥವಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಹವಿಸ್ತಿಲಪುಷ್ಪತ್ರಿಕಣ್ಟಕೈಃ| ತೈಲಾಕ್ತಾ ಹಸ್ತಿದನ್ತಸ್ಯ ಮಷೀ ಚಾಚೌಷಧಂ ಪರಮ್||೩೧||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विध्वा प्रलेपयेत्| प्रच्छाय गाढं कासीसमनोह्वातुत्थकोषणैः||२८|| वन्यामरतरुभ्यां वा गुञ्जामूलफलैस्तथा| तथा लाङ्गलिकामूलैः करवीररसेन वा||२९|| सक्षौद्रक्षुद्रवार्ताकस्वरसेन रसेन वा| धत्तूरकस्य पत्राणां भल्लातकरसेन वा||३०|| अथवा माक्षिकहविस्तिलपुष्पत्रिकण्टकैः| तैलाक्ता हस्तिदन्तस्य मषी चाचौषधं परम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte shuklaromodgame meShaviShANamaShIlepaH idralupte AromodbhUterjalaseko varjyaH (32) · Śloka 32
ಶುಕ್ಲರೋಮೋದ್ಗಮೇ ತದ್ವನ್ಮಷೀ ಮೇಷವಿಷಾಣಜಾ| ವರ್ಜಯೇದ್ವಾರಿಣಾ ಸೇಕಂ ಯಾವದ್ರೋಮಸಮುದ್ಭವಃ||೩೨||
शुक्लरोमोद्गमे तद्वन्मषी मेषविषाणजा| वर्जयेद्वारिणा सेकं यावद्रोमसमुद्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatau, palite , valyAM ,harillomni ca shodhanaM nasyavakrashirobhya~ggapradehAshca idralupte bRuhatyAditailena nasyam idralupte nimbatailena nasyam (33-34) · Śloka 34
ಖಲತೌ ಪಲಿತೇ ವಲ್ಯಾಂ ಹರಿಲ್ಲೋಮ್ನಿ ಚ ಶೋಧಿತಮ್| ನಸ್ಯವಕ್ತ್ರಶಿರೋಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೩೩|| ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಬೃಹತ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ನಾವನಮ್| ಮಾಸಂ ವಾ ನಿಮ್ಬಜಂ ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರಭುಙ್ನಾವಯೇದ್ಯತಿಃ||೩೪||
खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||३३|| सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्| मासं वा निम्बजं तैलं क्षीरभुङ्नावयेद्यतिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite nIlyAditailena nasyam palite kShIrAditailena nasyam (35-38) · Śloka 38
ನೀಲೀಶಿರೀಷಕೋರಣ್ಟಭೃಙ್ಗಸ್ವರಸಭಾವಿತಮ್| ಶೇಲ್ವಕ್ಷತಿಲರಾಮಾಣಾಂ ಬೀಜಂ ಕಾಕಾಣ್ಡಕೀಸಮಮ್||೩೫|| ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽಽಜಪಯಸಾ ಲೋಹಾಲ್ಲಿಪ್ತಾದರ್ಕಾಶುತಾಪಿತಾತ್| ತೈಲಂ ಸ್ರುತಂ ಕ್ಷೀರಭುಜೋ ನಾವನಾತ್ ಪಲಿತಾನ್ತಕೃತ್||೩೬|| ಕ್ಷೀರಾತ್ಸಾಹಚರಾದ್ ಭೃಙ್ಗರಜಸಃ ಸೌರಸಾದ್ರಸಾತ್| ಪ್ರಸ್ಥೈಸ್ತೈಲಸ್ಯ ಕುಡವಃ ಸಿದ್ಧೋ ಯಷ್ಟಿಪಲಾನ್ವಿತಃ||೩೭|| ನಸ್ಯಂ ಶೈಲಾಸನೇ ಭಾಣ್ಡೇ ಶೃಙ್ಗೇ ಮೇಷಸ್ಯ ವಾ ಸ್ಥಿತಃ| |೩೮|
नीलीशिरीषकोरण्टभृङ्गस्वरसभावितम्| शेल्वक्षतिलरामाणां बीजं काकाण्डकीसमम्||३५|| पिष्ट्वाऽऽजपयसा लोहाल्लिप्तादर्काशुतापितात्| तैलं स्रुतं क्षीरभुजो नावनात् पलितान्तकृत्||३६|| क्षीरात्साहचराद् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थैस्तैलस्य कुडवः सिद्धो यष्टिपलान्वितः||३७|| नस्यं शैलासने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite dugdhikAkaravIrakalepaH harillomavalIShu kShIrAdInAM vaktralepaH (38-40) · Śloka 40
| ಕ್ಷೀರೇಣ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈ ವಾ ದುಗ್ಧಿಕಾಕರವೀರಕೌ||೩೮|| ಉತ್ಪಾಟ್ಯ ಪಲಿತಂ ದೇಯಾವಾಶಯೇ ಪಲಿತಾಪಹೌ| ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ಜೀವನೀಯೋ ಗಣಸ್ತಿಲಾಃ||೩೯|| ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪ್ರಲೇಪೋ ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಹರಿಲ್ಲೋಮವಲೀಹಿತಃ| |೪೦|
| क्षीरेण श्लक्ष्णपिष्टै वा दुग्धिकाकरवीरकौ||३८|| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ| क्षीरं प्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः||३९|| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshabRuMhaNara~jjakastilAdInAM mUrddhalepaH keshasaMvardhanAni mAMsyAdIni (40-42) · Śloka 42
| ತಿಲಾಃ ಸಾಮಲಕಾಃ ಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕೋ ಮಧುಕಂ ಮಧು||೪೦|| ಬೃಂಹಯೇದ್ರಞ್ಜಯೇಚ್ಚೈತತ್ ಕೇಶಾನ್ ಮೂರ್ದ್ಧಪ್ರಲೇಪನಾತ್| ಮಾಂಸೀ ಕುಷ್ಠಂ ತಿಲಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಸಾರಿವಾ ನೀಲಮುತ್ಪಲಮ್||೪೧|| ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾನಿ ಕೇಶಸಂವರ್ಧನಂ ಪರಮ್| |೪೨|
| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु||४०|| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्द्धप्रलेपनात्| मांसी कुष्ठं तिलाः कृष्णाः सारिवा नीलमुत्पलम्||४१|| क्षौद्रं च क्षीरपिष्टानि केशसंवर्धनं परम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshara~jjanaM ayorajaAdi keshara~jjanaM mAShakAdiyavAgUH (42-44) · Śloka 44
| ಅಯೋರಜೋ ಭೃಙ್ಗರಜಸ್ತ್ರಿಫಲಾ ಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಾ||೪೨|| ಸ್ಥಿತಮಿಕ್ಷುರಸೇ ಮಾಸಂ ಸಮೂಲಂ ಪಲಿತಂ ರಜೇತ್| ಮಾಷಕೋದ್ರವಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೈರ್ಯವಾಗೂಸ್ತ್ರಿದಿನೋಷಿತಾ||೪೩|| ಲೋಹಶುಕ್ಲೋತ್ಕಟಾ ಪಿಷ್ಟಾ ಬಲಾಕಾಮಪಿ ರಞ್ಜಯೇತ್| |೪೪|
| अयोरजो भृङ्गरजस्त्रिफला कृष्णमृत्तिका||४२|| स्थितमिक्षुरसे मासं समूलं पलितं रजेत्| माषकोद्रवधान्याम्लैर्यवागूस्त्रिदिनोषिता||४३|| लोहशुक्लोत्कटा पिष्टा बलाकामपि रञ्जयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca prapauNDarIkAditailam (44-45) · Śloka 45
| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಧುಕಪಿಪ್ಪಲೀಚನ್ದನೋತ್ಪಲೈಃ||೪೪|| ಸಿದ್ಧಂ ಧಾತ್ರೀರಸೇ ತೈಲಂ ನಸ್ಯೇನಾಭ್ಯಞ್ಜನೇನ ಚ| ಸರ್ವಾನ್ ಮೂರ್ಧಗದಾನ್ ಹನ್ತಿ ಪಲಿತಾನಿ ಚ ಶೀಲಿತಮ್||೪೫||
| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||४४|| सिद्धं धात्रीरसे तैलं नस्येनाभ्यञ्जनेन च| सर्वान् मूर्धगदान् हन्ति पलितानि च शीलितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca vanyAdiyamakena nasyam (46) · Śloka 46
ವರೀಜೀವನ್ತಿನಿರ್ಯಾಸಪಯೋಭಿರ್ಯಮಕಂ ಪಚೇತ್| ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ತನ್ನಸ್ಯಂ ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಜಿತ್||೪೬||
वरीजीवन्तिनिर्यासपयोभिर्यमकं पचेत्| जीवनीयैश्च तन्नस्यं सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mAyUraM ghRutam (47-49) · Śloka 49
ಮಯೂರಂ ಪಕ್ಷಪಿತ್ತಾನ್ತ್ರಪಾದವಿಟ್ತುಣ್ಡವರ್ಜಿತಮ್| ದಶಮೂಲವಲಾರಾಸ್ನಾಮಧುಕೈಸ್ತ್ರಿಪಲೈರ್ಯುತಮ್||೪೭|| ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಪಚೇತ್| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಜಿತ್||೪೮|| ತದಭ್ಯಾಸೀಕೃತಂ ಪಾನಬಸ್ತ್ಯಭ್ಯಞ್ಜನನಾವನೈಃ| |೪೯|
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलवलारास्नामधुकैस्त्रिपलैर्युतम्||४७|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४८|| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mahAmAyUraM ghRutam (49-56) · Śloka 56
| ಏತೇನೈವ ಕಷಾಯೇಣ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೪೯|| ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ಕಲ್ಕೈರೇಭಿಶ್ಚ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ| ಜೀವನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಮೇದಾಮೃದ್ವೀಕರ್ದ್ಧಿಪರೂಷಕೈಃ||೫೦|| ಸಮಙ್ಗಾಚವಿಕಾಭಾರ್ಗೀಕಾಶ್ಮರೀಕರ್ಕಟಾಹ್ವಯೈಃ| ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಮಹಾಮೇದಾತಾಲಖರ್ಜೂರಮಸ್ತಕೈಃ||೫೧|| ಮೃಣಾಲಬಿಸಖರ್ಜೂರಯಷ್ಟೀಮಧುಕಜೀವಕೈಃ| ಶತಾವರೀವಿದಾರೀಕ್ಷುಬೃಹತೀಸಾರಿವಾಯುಗೈಃ||೫೨|| ಮೂರ್ವಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರರ್ಷಭಕಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಸೇರುಕೈಃ| ರಾಸ್ನಾಸ್ಥಿರಾತಾಮಲಕೀಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಶಠಿಪೌಷ್ಕರೈಃ||೫೩|| ಪುನರ್ನವಾತವಕ್ಷೀರೀಕಾಕೋಲೀಧನ್ವಯಾಸಕೈಃ| ಮಧೂಕಾಕ್ಷೋಟವಾತಾಮಮುಞ್ಜಾತಾಭಿಷುಕೈರಪಿ||೫೪|| ಮಹಾಮಾಯುರಮಿತ್ಯೇತನ್ಮಾಯೂರಾದಧಿಕಂ ಗುಣೈಃ| ಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ವರಭ್ರಂಶಶ್ವಾಸಕಾಸಾರ್ದಿತಾಪಹಮ್||೫೫|| ಯೇನ್ಯಸೃಕ್ಶುಕ್ರದೋಷೇಷು ಶಸ್ತಂ ವನ್ಧ್ಯಾಸುತಪ್ರದಮ್| |೫೬|
| एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्||४९|| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरूषकैः||५०|| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः||५१|| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः||५२|| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः||५३|| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधूकाक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि||५४|| महामायुरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्||५५|| येन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mUShakAdibhirevaM kalpayet jatrUrdhvajA ekatriMshacchatadvayamitA vyAdhayaH (56-57) · Śloka 57
| ಆಖುಭಿಃ ಕುಕ್ಕುಟೈರ್ಹಂಸೈಃ ಶಶೈಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೫೬|| ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಜಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮೇಕತ್ರಿಂಶಚ್ಛತದ್ವಯಮ್| ಪರಸ್ಪರಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್||೫೭||
| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||५६|| जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमसङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaprahAriNAM rogANAM tvaritamupakramaH (58) · Śloka 58
ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಧಃಶಾಖಮೃಷಯಃ ಪುರುಷಂ ವಿದುಃ| ಮೂಲಪ್ರಹಾರಿಣಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ರೋಗಾನ್ ಶೀಘ್ರತರಂ ಜಯೇತ್||೫೮||
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद् रोगान् शीघ्रतरं जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttamA~ggasya rakShaNe sAvadhAnatA (59-24) · Śloka 24
ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಯೇನಾಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಣಾ ಯೇನ ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ| ತೇನ ತಸ್ಯೋತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಯಾಮಾದೃತೋ ಭವೇತ್||೫೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟ- ವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ- ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೪||
सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगप्रतिषेधो नाम- चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon