6. unmādapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana unmAdapratiShedhAdhyAyaH||6|| (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತ ಉನ್ಮಾದಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| )||೩||

ಭೂತಪ್ರತಿಷೇಧಾದನನ್ತರಮುನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಪ್ರತಿಷೇಧ ಉಚ್ಯತೇ, ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಾಮಾನ್ಯಾತ್| ತತ್ರಾಪ್ಯಪಸ್ಮಾರಾದುನ್ಮಾದಸ್ಯ ಪೂರ್ವಮುಪನ್ಯಾಸೋ ಬಹುವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯಾಹ- ಸ೦-ಉನ್ಮಾದಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧ-ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ, ಭಣಿಷ್ಯಾಮಃ|

Adhikarana unmAdAH ShaT (1) · Śloka 1

ಉನ್ಮಾದಾಃ ಷಟ್ ಪೃಥಗ್ದೋಷನಿಚಯಾಧಿವಿಷೋದ್ಭವಾಃ| |೧|

ಸ೦-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದೋಷೈಸ್ತ್ರಯಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕ ಆಧಿಜೋ ವಿಷಜಶ್ಚೇತಿ|

Adhikarana unmAdasya svarUpam (1) · Śloka 1

| ಉನ್ಮಾದೋ ನಾಮ ಮನಸೋ ದೋಷೈರುನ್ಮಾರ್ಗಗೈರ್ಮದಃ||೧||

ಸ೦-ಉನ್ಮಾದೋ ದೋಷೈಃ-ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ, ಉನ್ಮಾರ್ಗಗೈಃ-ಅಪಥಪ್ರಸ್ಥಿತೈಃ, ಮನಸೋ ಯೋ ಮದಃ ಸ ಉನ್ಮಾದೋ ನಾಮ ರೋಗ ಉಚ್ಯತೇ|

Adhikarana unmAdasya nidAnam unmAdasya samprAptiH unmAdasya sAmyAnyaM lakShaNam (2-6) · Śloka 6

ಅಧುನಾ ವಿಸ್ತರೇಣೋತ್ಪತ್ತಿಕ್ರಮಮುನ್ಮಾದಾನಾಮಾಹ ಶಾರೀರಮಾನಸೈರ್ದುಷ್ಟೈರಹಿತಾದನ್ನಪಾನತಃ| ವಿಕೃತಾಸಾತ್ಮ್ಯಸಮಲಾದ್ವಿಷಮಾದುಪಯೋಗತಃ||೨|| ವಿಷಣ್ಣಸ್ಯಾಲ್ಪಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿವೇಗಸಮುದ್ಗಮಾತ್| ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಾವೈಷಮ್ಯಾತ್ ಪೂಜ್ಯಪೂಜಾವ್ಯತಿಕ್ರಮಾತ್||೩|| ಆಧಿಭಿಶ್ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಂಶಾದ್ ವಿಷೇಣೋಪವಿಷೇಣ ಚ| ಏಭಿರ್ಹಿ ಹೀನಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಹೃದಿ ದೋಷಾಃ ಪ್ರದೂಷಿತಾಃ||೪|| ಧಿಯೋ ವಿಧಾಯ ಕಾಲುಷ್ಯಂ ಹತ್ವ ಮಾರ್ಗಾನ್ ಮನೋವಹಾನ್| ಉನ್ಮಾದಂ ಕುರ್ವತೇ, ತೇನ ಧೀವಿಜ್ಞಾನಸ್ಮೃತಿಭ್ರಮಾತ್||೫|| ದೇಹೋ ದುಃಖಸುಖಭ್ರಷ್ಟೋ ಭ್ರಷ್ಟಸಾರಥಿವದ್ರಥಃ| ಭ್ರಮತ್ಯಚಿನ್ತಿತಾರಮ್ಭಃ|೬|

ಸ೦-ಶಾರೀರಮಾನಸೈರ್ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೈರ್ಯಾವದುಪವಿಷೇಣ ಚೇತಿ| ಏಭಿಃ-ಅಮೀಭಿರ್ಹೇತುಭಿಃ, ದೋಷಾ ಹೃದಯೇ ಪ್ರದೂಷಿತಾಃ ಸನ್ತೋ ಹೀನಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಬುದ್ಧೇಃ ಕಾಲುಷ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ತಥಾ ಚಿತ್ತವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಹತ್ವೋನ್ಮಾದಂ ಕುರ್ವತೇ| ತೇನ-ಉನ್ಮಾದೇನ, ದೇಹೋ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಾನ್ನಷ್ಟಸುಖದುಃಖೋ ಭ್ರಷ್ಟಸಾರಥಿರಿವ ರಥೋ ಭ್ರಮತಿ| ಅಚಿನ್ತಿತಃ-ಅನಿರೂಪಿತಕ್ರಿಯಃ, ಆರಮ್ಭಃ-ಉದ್ಯಮೋ, ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್|

Adhikarana 1 vAtonmAdasya lakShaNam (6-10) · Śloka 10

ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮುನ್ಮಾದಸ್ಯೋಕ್ತ್ವಾ ಪವನಾದಿಜಸ್ಯ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ | ತತ್ರ ವಾತಾತ್ಕೃಶಾಙ್ಗತಾ||೬|| ಅಸ್ಥಾನೇ ರೋದನಾಕ್ರೋಶಹಸಿತಸ್ಮಿತನರ್ತನಮ್| ಗೀತವಾದಿತ್ರವಾಗಙ್ಗವಿಕ್ಷೇಪಾಸ್ಫೋಟನಾನಿ ಚ||೭|| ಅಸಾಮ್ನಾ ವೇಣುವೀಣಾದಿಶಬ್ದಾನುಕರಣಂ ಮುಹುಃ| ಆಸ್ಯಾತ್ಫೇನಾಗಮೋಽಜಸ್ರಮಟನಂ ಬಹುಭಾಷಿತಾ||೮|| ಅಲಙ್ಕಾರೋಽನಲಙ್ಕಾರೈರಯಾನೈರ್ಗಮನೋದ್ಯಮಃ| ಗೃದ್ಧಿರಭ್ಯವಹಾರ್ಯೇಷು ತಲ್ಲಾಭೇ ಚಾವಮಾನತಾ||೯|| ಉತ್ಪಿಣ್ಡಿತಾರುಣಾಕ್ಷಿತ್ವಂ ಜೀರ್ಣೇ ಚಾನ್ನೇ ಗದೋದ್ಭವಃ| |೧೦|

ಸ೦-ವಾತಾದುನ್ಮಾದೇ ಸತಿ ಕೃಶಾಙ್ಗಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಜೀರ್ಣೇ ಚಾನ್ನೇ ಗದೋದ್ಭವ ಇತ್ಯನ್ತಮ್| ಅಸ್ಥಾನೇ-ಅಪ್ರಸಙ್ಗೇ, ರೋದನಾದೀನಿ| ಅಸಾಮ್ನಾ ಔದ್ಧತ್ಯೇನ, ಪುನಃಪುನಃ ವೇಣುವೀಣಾದಿವಾದ್ಯಸ್ಯಾನುಕರಣಮ್|

Adhikarana 2 pittonmAdasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| ಪಿತ್ತಾತ್ಸನ್ತರ್ಜನಂ ಕ್ರೋಧೋ ಮುಷ್ಟಿಲೋಷ್ಟಾದ್ಯಭಿದ್ರವಃ||೧೦|| ಶೀತಚ್ಛಾಯೋದಕಾಕಾಙ್ಕ್ಷಾ ನಗ್ನತ್ವಂ ಪೀತವರ್ಣತಾ| ಅಸತ್ಯಜ್ವಲನಜ್ವಾಲಾತಾರಕಾದೀಪದರ್ಶನಮ್||೧೧||

ಸ೦-ಪಿತ್ತಾದುನ್ಮಾದೇ ಸತಿ ಸನ್ತರ್ಜನಕ್ರೋಧಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಅಸತ್ಯಾನಾಂ ಜ್ವಲನಾದೀನಾಂ ದರ್ಶನಮ್|

Adhikarana 3 kaphonmAdasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

ಕಫಾದರೋಚಕಶ್ಛರ್ದಿರಲ್ಪೇಹಾಹಾರವಾಕ್ಯತಾ| ಸ್ತ್ರೀಕಾಮತಾ ರಹಃಪ್ರೀತಿರ್ಲಾಲಾಸಿಙ್ಘಾಣಕಸ್ರುತಿಃ||೧೨|| ಬೈಭತ್ಸ್ಯಂ ಶೌಚವಿದ್ವೇಷೋ ನಿದ್ರಾ ಶ್ವಯಥುರಾನನೇ| ಉನ್ಮಾದೋ ಬಲವಾನ್ ರಾತ್ರೌ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಚ ಜಾಯತೇ||೧೩||

ಸ೦-ಕಫಾದುನ್ಮಾದೇ ಸತ್ಯರೋಚಕಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ತಥಾ ರಾತ್ರೌ ಬಲವಾನ್ ಸದ್ಯೋ ಭುಕ್ತೇ ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 4 sannipAtonmAdasya lakShaNam (14) · Śloka 14

ಸರ್ವಾಯತನಸಂಸ್ಥಾನಸನ್ನಿಪಾತೇ ತದಾತ್ಮಕಮ್| ಉನ್ಮಾದಂ ದಾರುಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ತಂ ಭಿಷಕ್ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೪||

ಸ೦-ಆಯತನಾನಿ-ನಿಮಿತ್ತಾನಿ, ಸಂಸ್ಥಾನಾನಿ-ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಸರ್ವಾಣಿ ತ್ರಿದೋಷವಿಷಯಾಣ್ಯಾಯತನಾನಿ ಸಂಸ್ಥಾನಾನಿ ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸನ್ನಿಪಾತೇ| ತದಾತ್ಮಕಂ-ತ್ರಿದೋಷೋತ್ಥಮ್, ಉನ್ಮಾದಂ ದಾರುಣಂ-ಮಾರಣಾತ್ಮಕಂ, ವಿದ್ಯಾತ್| ತಂ-ಉನ್ಮಾದಂ, ನೋಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana 5 cittajonmAdasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

ಅಥ ಚಿತ್ತಜಮುನ್ಮಾದಂ ವಕ್ತಿ ಧನಕಾನ್ತಾದಿನಾಶೇನ ದುಃಸಹೇನಾಭಿಷಙ್ಗವಾನ್| ಪಾಣ್ಡುರ್ದೀನೋ ಮುಹುರ್ಮುಹ್ಯನ್ ಹಾಹೇತಿ ಪರಿದೇವತೇ||೧೫|| ರೋದಿತ್ಯಕಸ್ಮಾನ್ಮ್ರಿಯತೇ ತದ್ಗುಣಾನ್ ಬಹು ಮನ್ಯತೇ| ಶೋಕಕ್ಲಿಷ್ಟಮನಾ ಧ್ಯಾಯನ್ ಜಾಗರೂಕೋ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ||೧೬||

ಸ೦-ಧನಾದಿನಾಶೇನ ದುಃಸಹೇನಾಭಿಷಙ್ಗವಾನುನ್ಮಾದಃ ಸ್ಯಾತ್| ತೇನ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಕಃ ಸನ್ನಿದಮಿದಂ ಕರೋತಿ| ತಥಾ ಶೋಕಖಿನ್ನಚೇತಾಃ ಸನ್ ಧ್ಯಾಯನ್ ಜಾಗರಣಶೀಲೋ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ|

Adhikarana 6 viShajonmAdasya lakShaNam (17) · Śloka 17

ವಿಷೇಣ ಶ್ಯಾವವದನೋ ನಷ್ಟಚ್ಛಾಯಾಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ವೇಗಾನ್ತರೇಽಪಿ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತೋ ರಕ್ತಾಕ್ಷಸ್ತಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೭||

ಸ೦-ವಿಷೇಣೋನ್ಮಾದೇ ಶ್ಯಾವವದನಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಂ ವರ್ಜಯೇತ್-ನೋಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana vAtonmAde cikitsA (18) · Śloka 18

ಅಥಾನಿಲಜ ಉನ್ಮಾದೇ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಪೂರ್ವಮಾವೃತಮಾರ್ಗೇ ತು ಸಸ್ನೇಹಂ ಮೃದು ಶೋಧನಮ್||೧೮||

ಸ೦-ಅಥೇದೃಶ್ಯುನ್ಮಾದಲಕ್ಷಣೇಽವಗತೇ ಸತಿ ಪವನಜೋ ಯ ಉನ್ಮಾದಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಪೂರ್ವಂ ಕಾರಯೇತ್| ಆವೃತವರ್ತ್ಮನಿ ತ್ವನಿಲೇ ಸಸ್ನೇಹಂ ಮೃದು ಶೋಧನಂ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನೇಹಪಾನಾತ್ ಕಾರಯೇತ್|

Adhikarana kaphapittonmAdayoH cikitsA (19-20) · Śloka 20

ಕಫಪಿತ್ತಭವೇಽಪ್ಯಾದೌ ವಮನಂ ಸವಿರೇಚನಮ್| ಸಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಬಸ್ತಿಂ ಚ ಶಿರಸಃ ಸವಿರೇಚನಮ್||೧೯|| ತಥಾಽಸ್ಯ ಶುದ್ಧದೇಹಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಂ ಲಭತೇ ಮನಃ| |೨೦|

ಸ೦-ಕಫಭವೇ ಪಿತ್ತಭವೇ ಚೋನ್ಮಾದೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್| ಅಪಿಶಬ್ದಾನ್ನ ಕೇವಲಂ ಪವನಜೇಸ್ನೇಹಪಾನಮಾದೌ, ಯಾವತ್ ಕಫಪಿತ್ತೋತ್ಥೇಽಪಿ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಗಮಯತಿ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ(?)-"ಉನ್ಮಾದಂ ಸ್ನೇಹಪಾನೇನ ಪೂರ್ವಂ ಸರ್ವಮುಪಾಚರೇತ್|" ಇತಿ| ಬಸ್ತಿಂ ಶಿರಸಃ ಸವಿರೇಚನಂ ತ್ರಿಷ್ವಪ್ಯುನ್ಮಾದೇಷು ಕಾರಯೇತ್| ತಥಾ ಚ-ಏವಂ, ಶುದ್ಧಶರೀರಸ್ಯ ಸತೋ ಮನಃ ಪ್ರಸೀದತಿ|

Adhikarana evamapyanuvRuttau nAvanA~jjanAdi (20-22) · Śloka 22

| ಇತ್ಥಮಪ್ಯನುವೃತ್ತೌ ತು ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಾವನಮಞ್ಜನಮ್||೨೦|| ಹರ್ಷಣಾಶ್ವಾಸನೋತ್ತ್ರಾಸಭಯತಾಡನತರ್ಜನಮ್| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಾಲೇಪಧೂಪಾನ್ ಪಾನಂ ಚ ಸರ್ಪಿಷಃ||೨೧|| ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತಾನಿ ಹಿ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ನಯನ್ತಿ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಮನಃ| |೨೨|

ಸ೦-ಏವಮಪ್ಯುಪಕ್ರಾನ್ತ ಉನ್ಮಾದೇಽಸ್ಯಾನುಬನ್ಧೇ ಸತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಾವನಾಞ್ಜನಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್, ಹರ್ಷಣಾದಿ ಚ| ಕುತಃ ? ಯಸ್ಮಾದೇತಾನಿ ಕೃತಾನಿ ಶುದ್ಧದೇಹಸ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪ್ರಾಪಯನ್ತಿ|

Adhikarana unmAdAdiharaM hiMgvAdighRutam (22-23) · Śloka 23

| ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲವ್ಯೋಷೈರ್ದ್ವಿಪಲಾಂಶೈರ್ಘೃತಾಢಕಮ್||೨೨|| ಸಿದ್ಧಂ ಸಮೂತ್ರಮುನ್ಮಾದಭೂತಾಪಸ್ಮಾರನುತ್ಪರಮ್| |೨೩|

ಸ೦-ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿರ್ದ್ವಿಪಲಿಕೈರ್ಘೃತಸ್ಯಾಢಕಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಸಹ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚೋಪಯುಕ್ತಂ ಪರಮಮುನ್ಮಾದಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana unmAdAdiharaM brAhmIghRutam (23-26) · Śloka 26

| ದ್ವೌ ಪ್ರಸ್ಥೌ ಸ್ವರಸಾದ್ ಬ್ರಾಹಯಾ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ಸಾಧಿತಮ್||೨೩|| ವ್ಯೋಷಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀನೃಪದ್ರುಮೈಃ| ಸಸಪ್ತಲಾಕೃಮಿಹರೈಃ ಕಲ್ಕಿತೈರಕ್ಷಸಮ್ಮಿತೈಃ||೨೪|| ಪಲವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪರಂ ಮಾತ್ರಾ ಚತುಷ್ಪಲಮ್| ಉನ್ಮಾದಕುಷ್ಠಾಪಸ್ಮಾರಹರಂ ವನ್ಧ್ಯಾಸುತಪ್ರದಮ್||೨೫|| ವಾಕ್ಸ್ವರಸ್ಮೃತಿಮೇಧಾಕೃದ್ ಧನ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಘೃತಂ ಸ್ಮೃತಮ್| |೨೬|

ಸ೦-ಬ್ರಾಹ್ಮೀಸ್ವರಸಾತ್ಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯಂ ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂ ವ್ಯೋಷಾದಿಭಿಃ ಕಾರ್ಷಿಕೈ ರಜೀಕೃತೈಃ ಪಕ್ವಂ ಪಲವೃದ್ಧ್ಯಾ-ಪಲಂ ಪ್ರಥಮೇಽಹ್ನಿ ದ್ವಿಪಲಂ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹ್ನಿ ತ್ರಿಪಲಂ ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಚತುಷ್ಪಲಂ ಚತುರ್ಥೇಽಹ್ನೇ ತತಃ ಪರಂ ಚತುಷ್ಪಲಮಿತ್ಯೇವಂ, ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ತಚ್ಚೋನ್ಮಾದಾದಿಜಿದ್ವನ್ಧ್ಯಾಸುತಪ್ರದಂ ವಾಗಾದಿಕೃಚ್ಛಿವಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಘೃತಂ ಸ್ಮೃತಮ್|

Adhikarana unmAdAdiharaM kalyANakaM ghRutam (26-31) · Śloka 31

| ವರಾವಿಶಾಲಾಭದ್ರೈಲಾದೇವದಾರ್ವೇಲವಾಲುಕೈಃ||೨೬|| ದ್ವಿಸಾರಿವಾದ್ವಿರಜನೀದ್ವಿಸ್ಥಿರಾಫಲಿನೀನತೈಃ| ಬೃಹತೀಕುಷ್ಠಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾನಾಗಕೇಸರದಾಡಿಮೈಃ||೨೭|| ವೇಲ್ಲತಾಲೀಸಪತ್ರೈಲಾಮಾಲತೀಮುಕುಲೋತ್ಪಲೈಃ| ಸದನ್ತೀಪದ್ಮಕಹಿಮೈಃ ಕರ್ಷಾಂಶೈಃ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಚೇತ್||೨೮|| ಪ್ರಸ್ಥಂ ಭೂತಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಕಾಸಾಪಸ್ಮಾರಪಾಪ್ಮಸು| ಪಾಣ್ಡುಕಣ್ಡೂವಿಷೇ ಶೋಷೇ ಮೋಹೇ ಮೇಹೇ ಗರೇ ಜ್ವರೇ||೨೯|| ಅರೇತಸ್ಯಪ್ರಜಸಿ ವಾ ದೈವೋಪಹತಚೇತಸಿ| ಅಮೇಧಸಿ ಸ್ಖಲದ್ವಾಚಿ ಸ್ಮೃತಿಕಾಮೇಽಲ್ಪಪಾವಕೇ||೩೦|| ಬಲ್ಯಂ ಮಙ್ಗಲ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಕಾನ್ತಿಸೌಭಾಗ್ಯಪುಷ್ಟಿದಮ್| ಕಲ್ಯಾಣಕಮಿದಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಪುಂಸವನೇಷು ಚ||೩೧||

ಸ೦-ವರಾದಿಭಿಃ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚೋಪಯುಕ್ತಂ ಭೂತಗ್ರಹಾದಿಷು ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಬಲ್ಯಾದಿಗುಣಂ ಚ| ಕಲ್ಯಾಣಕಾಖ್ಯಮೇತತ್ಸರ್ಪಿಃ ಪುಂಸವನೇಷು ಚ ವರಮ್| ಅತ್ರ ಚ ಭದ್ರೈಲಾ-ಸ್ಥೂಲೈಲಾ|

Adhikarana unmAdAdiharaM mahAkalyANakaM ghRutam (32-34) · Śloka 34

ಏಭ್ಯೋ ದ್ವಿಸಾರಿವಾದೀನಿ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವೈಕವಿಂಶತಿಮ್| ರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪಚೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣಮ್||೩೨|| ವೀರಾದ್ವಿಮೇದಾಕಾಕೋಲೀಕಪಿಕಚ್ಛೂವಿಷಾಣಿಭಿಃ| ಶೂರ್ಪಪರ್ಣೀಯುತೈರೇತನ್ಮಹಾಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಪರಮ್||೩೩|| ಬೃಂಹಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಘ್ನಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕಂ ಗುಣೈಃ| |೩೪|

ಸ೦-ಏಭ್ಯೋ-ವರಾದಿಭ್ಯೋ, ಮಧ್ಯಾದಾದ್ಯಾನಿ ಸಪ್ತ ಹಿತ್ವಾ, ದ್ವಿಸಾರಿವಾದೀನ್ಯೇಕವಿಂಶತಿಂ ಜಲೇ ಷೋಡಶಗುಣೇ ಸ್ನೇಹಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪಚೇದ್ಯಾವತ್ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ ಕ್ವಾಥಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ನೇಹಚತುರ್ಗುಣೇ ರಸೇ ಸರ್ಪಿರ್ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣಂ ವೀರಾದಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹಕ್ವಥಿತೈಃ ಪಾದಿಕೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಪಚೇತ್| ಏತನ್ಮಹಾಕಲ್ಯಾಣಕಂ ನಾಮ ಘೃತಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾತ್-ಕಲ್ಯಾಣಕಾತ್, ಗುಣೈರತಿರಿಕ್ತಮ್| ಅತ್ರ ದ್ವಿಸಾರಿವಾದಿನಾಂ ಪಾಠಾದೇವೈಕವಿಂಶತಿತ್ವಂ ಚೇತ್ ಅತದ್ಗುಣಸಂವಿಜ್ಞಾನೋಽಯಂ ಬಹುವ್ರೀಹಿರಿತಿ ಕಸ್ಯಚಿದ್ ಭ್ರಾನ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಏವಂ ಚ ಸಾರಿವಾದಿದ್ವಯಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಿತ್ಯೇಕವಿಂಶತಿಗ್ರಹಣಮ್

Adhikarana unmAdAdiharaM mahApaishAcikaM ghRutam (34-38) · Śloka 38

| ಜಟಿಲಾ ಪೂತನಾ ಕೇಶೀ ಚಾರಟೀ ಮರ್ಕಟೀ ವಚಾ||೩೪|| ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ಜಯಾ ವೀರಾ ಚೋರಕಃ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ವಯಃಸ್ಥಾ ಶೂಕರೀ ಛತ್ರಾ ಸಾತಿಚ್ಛತ್ರಾ ಪಲಙ್ಕಷಾ||೩೫|| ಮಹಾಪುರುಷದನ್ತಾ ಚ ಕಾಯಸ್ಥಾ ನಾಕುಲೀದ್ವಯಮ್| ಕಟಮ್ಭರಾ ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ ಶಾಲಿಪರ್ಣೀ ಚ ತೈರ್ಘೃತಮ್||೩೬|| ಸಿದ್ಧಂ ಚಾತುರ್ಥಿಕೋನ್ಮಾದಗ್ರಹಾಪಸ್ಮಾರನಾಶನಮ್| ಮಹಾಪೈಶಾಚಕಂ ನಾಮ ಘೃತಮೇತದ್ಯಥಾಽಮೃತಮ್||೩೭|| ಬುದ್ಧಿಮೇಧಾಸ್ಮೃತಿಕರಂ ಬಾಲಾನಂ ಚಾಙ್ಗವರ್ಧನಮ್| |೩೮|

ಸ೦-ಜಟಿಲಾದಿಭಿರ್ಘೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಚಾತುರ್ಥಿಕಾದಿನಾಶನಮ್| ಜಟಿಲಾಮಾಂಸೀ| ಪೂತನಾ-ಹರೀತಕೀ| ಕೇಶೀ-ಗನ್ಧಮಾಂಸೀ| ಚರಟೀ-ಪದ್ಮಚಾರಿಣೀ| ಮರ್ಕಟೀ-ಕಪಿಕಚ್ಛೂಃ| ಜಯಾ-ಅರಣಿಕಾ| ವೀರಾ-ಕಾಕೋಲೀ| ಚೋರಕಃ-ಚಣ್ಡಾ| ವಯಃಸ್ಥಾ-ಧಾತ್ರೀ| ಶೂಕರೀ-ವೃದ್ಧದಾರುಕಃ| ಛತ್ರಾ-ಧಾನ್ಯಕಮ್| ಅತಿಚ್ಛತ್ರಾ-ಶತಪುಷ್ಪಾ| ಪಲಙ್ಕಷಾ-ಲಾಕ್ಷಾ| ಮಹಾಪುರುಷದನ್ತಾ-ಶತಾವರೀ| ಕಾಯಸ್ಥಾ-ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ| ನಾಕುಲೀದ್ವಯಂ-ಸರ್ಪಾಕ್ಷೀ ಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾ ಚ| ಮಹಾಪೈಶಾಚಕಸಂಜ್ಞಂ ಚಾತುರ್ಥಿಕಾದಿನಾಶನಮ್| ತಥಾಽಮೃತತುಲ್ಯಂ ಮಹಾಗುಣತ್ವಾತ್| ಬುದ್ಧ್ಯಾದಿಕಂ ಶಿಶೂನಾಂ ಚ ಸಂವರ್ಧಯತಿ|

Adhikarana unmAdAdiharaM brAhyAdivartiH (38-40) · Śloka 40

| ಬ್ರಾಹ್ಮೀಮೈನ್ದ್ರೀಂ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ವ್ಯೋಷಂ ಹಿಙ್ಗು ಜಟಾಂ ಮುರಾಮ್||೩೮|| ರಾಸ್ನಾಂ ವಿಷಘ್ನಾಂ ಲಶುನಂ ವಿಶಲ್ಯಾಂ ಸುರಸಾಂ ವಚಾಮ್| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಂ ನಾಗವಿನ್ನಾಮನನ್ತಾಂ ಸಹರೀತಕೀಮ್||೩೯|| ಕಾಙ್ಕ್ಷೀಂ ಚ ಹಸ್ತಿಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಛಾಯಾವಿಶೋಷಿತಾ| ವರ್ತಿರ್ನಸ್ಯಾಞ್ಜನಾಲೇಪಧೂಪೈರುನ್ಮಾದಸೂದನೀ||೪೦||

ಸ೦-ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಾದಿಭಿರ್ಗಜಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಾ ವರ್ತಿಶ್ಛಾಯಾಯಾಂ ವಿಶೋಷಿತಾ ನಸ್ಯಾದಿಭಿರುನ್ಮಾದಹೃತ್| ವಿಷಘ್ನಾ-ಅತಿವಿಷಾ| ವಿಶಲ್ಯಾ-ಲಾಙ್ಗಲೀ| ನಾಗವಿನ್ನಾ-ನಾಗದನ್ತೀ| ಕಾಙ್ಕ್ಷೀ-ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಿಕಾ|

Adhikarana unmAdAdiharaM avapIDAdayaH (41-42) · Śloka 42

ಅವಪೀಡಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಸರ್ಷಾಪಾಃ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತಾಃ| ಕಟುತೈಲೇನ ಚಾಭ್ಯಙ್ಗೋ ಧ್ಮಾಪಯೇಚ್ಚಾಸ್ಯ ತದ್ರಜಃ||೪೧|| ಸಹಿಙ್ಗುಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಧೂಮಶ್ಚ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋದಿತೋ ಹಿತಃ| |೪೨|

ಸ-"ಕಲ್ಕಾದ್ಯೈರವಪೀಡಸ್ತು" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ. ೨೦/೭) ಇತಿ ಕಥಿತೋಽವಪೀಡಃ| ತೇಽವಪೀಡಾಃ ಸರ್ಷಪತೈಲಯುತಾ ಹಿತಾಃ| ಅಭ್ಯಙ್ಗಶ್ಚ ಸರ್ಷಪತೈಲೇನ| ತಥಾಽಸ್ಯ ತದ್ರಜಃ-ಸರ್ಷಪಚೂರ್ಣಂ, ಘ್ರಾಣೇ ಧ್ಮಾಪಯೇತ್| ತಥಾ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಧೂಮೋ (ಅ. ೨೧/೧೭) ಹಿಙ್ಗುನಾ ಸಹ ಹಿತಃ|

Adhikarana unmAdAdiharaM shRugAlAdimUtrAdibhirdhUpAdikam (42-43) · Śloka 43

| ಶೃಗಾಲಶಲ್ಯಕೋಲೂಕಜಲೌಕಾವೃಷಬಸ್ತಜೈಃ||೪೨|| ಮೂತ್ರಪಿತ್ತಶಕೃಲ್ಲೋಮನಖಚರ್ಮಭಿರಾಚರೇತ್| ಧೂಪಧೂಮಾಞ್ಜನಾಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹಪರಿಷೇಚನಮ್||೪೩||

ಸ೦-ಶೃಗಾಲಾದಿಮೂತ್ರಾದಿಭಿರ್ಧೂಪಾದಿಕಮಾಚರೇತ್| ಅತ್ರ ಜಲೌಕಾಚರ್ಮಚಟಿಕಾ|

Adhikarana vAtakaphAtmake shvagomatsyairdhUpaH (44) · Śloka 44

ಧೂಪಯೇತ್ಸತತಂ ಚೈನಂ ಶ್ವಗೋಮತ್ಸ್ಯೈಃ ಸುಪೂತಿಭಿಃ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಪ್ರಾಯಃ|೪೪|

ಸ೦-ಏನಂ-ಚೋನ್ಮಾದಿನಂ, ಪುನಃಪುನಶ್ಚ ಗೋಮತ್ಸ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸುಷ್ಠು ಪೂತಿಂಗನ್ಧಿಭಿರ್ಧೂಪಯೇತ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಬಾಹುಲ್ಯೇನೈಷ ಉಪಕ್ರಮಃ|

Adhikarana pittAtmake tiktakaghRutAdi (44-45) · Śloka 45

| ಪೈತ್ತಿಕೇ ತು ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೪೪|| ತಿಕ್ತಕಂ ಜೀವನೀಯಂ ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಮಿಶ್ರಕಃ| ಶೀತಾನಿ ಚಾನ್ನಪಾನಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಲಘೂನಿ ಚ||೪೫||

ಸ೦-ಪೈತ್ತಿಕೇ ತೂನ್ಮಾದೇ ತಿಕ್ತಕಂ ಸರ್ಪಿರ್ಜೀವನೀಯಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ತಥಾ ಮಿಶ್ರಕೋ-ಯಮಕಃ ಸ್ನೇಹಃ, ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ತಥಾ ಶಿಶಿರಾಣಿ ಮಧುರಾಣ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಲಘೂನಿ ಚ ಶಸ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana shirAvyadhAdi (46) · Śloka 46

ವಿಧ್ಯೇಚ್ಛಿರಾಂ ಯಥೋಕ್ತಾಂ ವಾ ತೃಪ್ತಂ ಮೇದ್ಯಾಮಿಷಸ್ಯ ವಾ| ನಿವಾತೇ ಶಾಯಯೇದೇವಂ ಮುಚ್ಯತೇ ಮತಿವಿಭ್ರಮಾತ್||೪೬||

ಸ೦-ತಥಾ ಶಿರಾವ್ಯಧವಿಧ್ಯುಕ್ತಾಂ ಶಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಮೇದುರಮಾಂಸಸ್ಯ ತೃಪ್ತಂ ನಿವಾತೇ ಸ್ವಾಪಯೇಚ್ಚ| ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತಿ ಮತಿವಿಭ್ರಮಾತ್ ಮುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana asalile kUpe prakShepaNAdi (47-52) · Śloka 52

ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾಸಲಿಲೇ ಕೂಪೇ ಶೋಷಯೇದ್ವಾ ಬುಭುಕ್ಷಯಾ| ಆಶ್ವಾಸಯೇತ್ಸುಹೃತ್ತಂ ವಾ ವಾಕ್ಯೈರ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಂಹಿತೈಃ||೪೭|| ಬೃಯಾದಿಷ್ಟವಿನಾಶಂ ವಾ ದರ್ಶಯೇದದ್ಭುತಾನಿ ವಾ| ಬದ್ಧಂ ಸರ್ಷಪತೈಲಾಕ್ತಂ ನ್ಯಸೇದ್ವೋತ್ತಾನಮಾತಪೇ||೪೮|| ಕಪಿಕಚ್ಛ್ವಾಽಥವಾ ತಪ್ತೈರ್ಲೋಹತೈಲಜಲೈಃ ಸ್ಪೃಶೇತ್| ಕಶಾಭಿಸ್ತಾಡಯಿತ್ವಾ ವಾ ಬದ್ಧಂ ಶ್ವಭ್ರೇ ವಿನಿಃಕ್ಷಿಪೇತ್||೪೯|| ಅಥವಾ ವೀತಶಸ್ತ್ರಾಶ್ಮಜನೇ ಸಂತಮಸೇ ಗೃಹೇ| ಸರ್ಪೇಣೋದ್ಧೃತದಂಷ್ಟ್ರೇಣ ದಾನ್ತೈಃ ಸಿಂಹೈರ್ಗಜೈಶ್ಚ ತಮ್||೫೦|| (ತ್ರಾಸಯೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಹಸ್ತೈರ್ವಾ ಕಿರಾತಾರಾತಿತಸ್ಕರೈಃ| ) ಅಥವಾ ರಾಜಪುರುಷಾ ಬಹಿರ್ನೀತ್ವಾ ಸುಸಂಯತಮ್| ಭಾಪಯೇಯುರ್ವಧೇನೈನಂ ತರ್ಜಯನ್ತೋ ನೃಪಾಜ್ಞಯಾ||೫೧|| ದೇಹದುಃಖಭಯೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಪರಂ ಪ್ರಾಣಭಯಂ ಮತಮ್| ತೇನ ಯಾತಿ ಶಮಂ ತಸ್ಯ ಸರ್ವತೋ ವಿಪ್ಲುತಂ ಮನಃ||೫೨||

ಸ೦-ಅಥವಾ ಜಲವರ್ಜಿತೇ ಕೂಪೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕ್ಷುಧಾ ಶೋಷಯೇತ್| ಅಥವಾ ತಂ-ಉನ್ಮಾದವನ್ತಂ, ಸುಹೃತ್ ಧರ್ಮಾರ್ಥಯುತೈರ್ವಾಕ್ಯೈರಾಶ್ವಾಸಯೇತ್-ಸಾನ್ತ್ವಯೇತ್| ಅಥವಾಽಸ್ಯ ಪುತ್ರಾದೇರ್ವಿನಾಶಂ-ವಿಘಾತಂ, ತಂ ಬ್ರೂಯಾತ್| ಅದ್ಭುತಾನಿ ವಾ ತಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಅಥವಾ ಕಟುತೈಲೇನಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಬಧ್ವಾ ತಮುತ್ತಾನಂ ಕೃತ್ವಾಽಽತಪೇ ನ್ಯಸೇತ್| ಕಪಿಕಚ್ಛ್ವಾ, ಅಥವಾ ತಪ್ತೈರ್ಲೋಹಾದಿಭಿಃ| ಅಥವಾ ಚರ್ಮಕಶಾಭಿರಹತ್ಯ ಬದ್ಧಂ ಸನ್ತಮವಟೇ ವಿನಿಃಕ್ಷಿಪೇತ್| ಶಸ್ತ್ರಾದಿವರ್ಜಿತೇ ತ್ವಗಾರೇ(ಽನ್ಧಕಾರೇ) ಭವನೇ ವಾ ಬಧ್ವಾ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ನನು ಚ, ಏಕಸ್ಯ ಶೂನ್ಯಗೃಹೇ ಸ್ಥಿತಿರುನ್ಮಾದಸ್ಯ ನಿದಾನಮುಕ್ತಮ್| ಯಚ್ಚ ಯಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ತದೇವ ತಸ್ಯ ಕಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಸ್ಯಾತ್ ? ನೈಷದೋಷಃ| ತದರ್ಥಕಾರಿಭೇಷಜತ್ವಾತ್| ತದರ್ಥಕಾರಿಣಿ ಹಿ ಭೇಷಜೇಯದೇವ ನಿದಾನಂ ತದೇವೌಷಧಮ್| ಯಥಾ,-ತುಚ್ಛದಗ್ಧೇಽಗ್ನಿಪ್ರತಪನಮ್, ಮದಾತ್ಯಯೇ ಮದ್ಯಪಾನಮಿತಿ| ತದ್ವದಿಹಾಪ್ಯವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ಅಥವಾ ಸಮುತ್ಪಾಟಿತದಂಷ್ಟ್ರೇಣ ಸರ್ಪೇಣ ಭಾಪಯೇತ್, ದಾನ್ತೈರ್ಗಜಾದಿಭಿರ್ವಾ| ರಾಜಪುರುಷಾ ಬಹಿರ್ನೀತ್ವಾ ತಂ ಸುಷ್ಟು ಯನ್ತ್ರಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಜಾಜ್ಞಯಾ ತರ್ಜಯನ್ತೋ ವಧೇನ ಭಾಪಯೇಯುಃ| ಯತೋ ದೇಹದುಃಖಭಯೇಭ್ಯಃ ಸಕಾಶಾತ್ ಪರಂ-ಅತಿಶಯೇನ, ಪ್ರಾಣಭಯಂ ಮತಮ್| ತೇನ-ಭಯೇನ, ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಲುತಮುನ್ಮಾದಿನಃ ಶಮಮೇತಿ|

Adhikarana siddhA kriyA prayojyA (53) · Śloka 53

ಸಿದ್ಧಾ ಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೇಯಂ ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| |೫೩|

ಸ೦-ಇಯಂ ಕ್ರಿಯಾ ದೇಶಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸಿದ್ಧಾ ಪ್ರಯೋಜನೀಯಾ

Adhikarana iShTavinAshe tatsadRushaprAptyAdi (53-54) · Śloka 54

| ಇಷ್ಟದ್ರವ್ಯವಿನಾಶಾತ್ತು ಮನೋ ಯಸ್ಯೋಪಹನ್ಯತೇ||೫೩|| ತಸ್ಯ ತತ್ಸದೃಶಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾನ್ತ್ವಾಶ್ವಾಸೈಃ ಶಮಂ ನಯೇತ್| |೫೪|

ಸ೦-ಇಷ್ಟದ್ರವ್ಯವಿನಾಶಾದ್ ಯಸ್ಯ ಮಾನಸಮುಪಹನ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ತತ್ಸದೃಶಾ-ತುಲ್ಯಾ, ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಾ| ತಥಾ ಸಾನ್ತ್ವನೈಶ್ಚಾಶ್ವಾಸನೈಶ್ಚ ಶಮಮುನ್ಮಾದಿನಂ ನಯೇತ್|

Adhikarana kAmAdije tatpratidvandvena shamanam (54-55) · Śloka 55

| ಕಾಮಶೋಕಭಯಕ್ರೋಧಹರ್ಷೇರ್ಷ್ಯಾಲೋಭಸಮ್ಭವಾನ್||೫೪|| ಪರಸ್ಪರಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವೈರೇಭಿರೇವ ಶಮಂ ನಯೇತ್| |೫೫|

ಸ೦-ಕಾಮಾದಿಜಾನುನ್ಮಾದಾನ್ ಅನ್ಯೋನ್ಯಪ್ರತಿಕ್ಷೈರೇಭಿರೇವ-ಕಾಮಾದಿಭಿಃ, ಶಮಂ ನಯೇತ್|

Adhikarana bhUtAnubandhe bhUtanirdiShTamauShadham (55-56) · Śloka 56

| ಭೂತಾನುಬನ್ಧಮೀಕ್ಷೇತ ಪ್ರೋಕ್ತಲಿಙ್ಗಾಧಿಕಾಕೃತಿಮ್||೫೫|| ಯದ್ಯುನ್ಮಾದೇ ತತಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಭೂತನಿರ್ದಿಷ್ಟಮೌಷಧಮ್| |೫೬|

ಸ೦-ಭೂತೈಃ-ದೇವಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ, ಅನುಬನ್ಧಃ-ಅನುಷಙ್ಗಃ, ತಮನನ್ತರೋಕ್ತ ಆಗನ್ತಾವುನ್ಮಾದೇ ಯದೀಕ್ಷೇತ ತತೋ ಭೂತಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತಮೌಷಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ನನು, ಕಥಮೀಕ್ಷಣಂ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ ? ಇತಿ ವಿಶೇಷಣದ್ವಾರೇಣ ಹೇತುಮಾಹ-ಪ್ರೋಕ್ತಲಿಙ್ಗಾಧಿಕಾಕೃತಿಮಿತಿ| ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಪೂರ್ವಂ ಷಡ್ವಿಧಸ್ಯೋನ್ಮಾದಸ್ಯ ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ತೇಭ್ಯೋಽಧಿಕಾಽಽಕೃತಿಃ-ಲಕ್ಷಣಂ, ಯಸ್ಯ-ಭೂತಾನುಬನ್ಧಸ್ಯ, ತಂ ತಥಾವಿಧಮ್|

Adhikarana bhUtAnubandhe bhUtanirdiShTamauShadham (56-58) · Śloka 58

| ಬಲಿಂ ಚ ದದ್ಯಾತ್ಪಲಲಂ ಯಾವಕಂ ಸಕ್ತುಪಿಣ್ಡಿಕಾಮ್||೫೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಮಾಹಾರಂ ತಣ್ಡುಲಾನ್ ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಾನ್| ಪಕ್ವಾಮಕಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಸುರಾಂ ಮೈರೇಯಮಾಸವಮ್||೫೭|| ಅತಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಜಾತ್ಯಾಃ ಸಹಚರಸ್ಯ ಚ| ಚತುಷ್ಪಥೇ ಗವಾಂ ತೀರ್ಥೇ ನದೀನಾಂ ಸಙ್ಗಮೇಷು ಚ||೫೮||

ಸ೦-ತಥಾಽತ್ರ ಭೂತಾನುಬನ್ಧೇ ಪಲಲಯಾವಕಾದಿ ಚ ಯಾವತ್ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಸಹಚರಸ್ಯ ಚೇತಿ ಬಲಿಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕ್ವ ? ಚತುಷ್ಪಥೇ, ತಥಾ ಗೋತೀರ್ಥೇ ನದ್ಯೋರ್ವಾ ಸಙ್ಗಮೇ|

Adhikarana bhUtAnubandhe catuShpathAdau balirdeyaH (59) · Śloka 59

ನಿವೃತ್ತಾಮಿಷಮದ್ಯೋ ಯೋ ಹಿತಾಶೀ ಪ್ರಯತಃ ಶುಚಿಃ| ನಿಜಾಗನ್ತುಭಿರುನ್ಮಾದೈಃ ಸತ್ವವಾನ್ನ ಸ ಯುಜ್ಯತೇ||೫೯||

ಸ೦-ಯಃ ಪುರುಷೋ ನಿವೃತ್ತಮದ್ಯಮಾಂಸೋ ಹಿತಭೋಜೀ ಪ್ರಯತಃ ಶುಚಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಸಾತ್ವಿಕೋ ನಿಜಾಗನ್ತುಭಿರುನ್ಮಾದೈರ್ನ ಯುಜ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾದೀದೃಶೇನ ಭಾವ್ಯಮಿತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana unmAde pathyam vigatonmAdasya lakShaNam (6) · Śloka 6

ಪ್ರಸಾದ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನಾಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾತ್ಮಮನಸಾಂ ತಥಾ| ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಂ ವಿಗತೋನ್ಮಾದಲಕ್ಷಣಮ್||೬೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರ- ಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಉನ್ಮಾದಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||

ಸ೦-ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಸನ್ನತ್ವಂ ತಥಾಬುದ್ಧ್ಯಾತ್ಮಮನಸಾಂ ಚ, ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಂ ಚೇತಿ ವಿಗತೋನ್ಮಾದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಉನ್ಮಾ- ದಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೬||