Adhikarana vartmarogavij~jAnIyAdhyAyaH||8|| (2-3) · Śloka 3
പ്രാധാന്യാത് പൂര്വമുപന്യാസ ഇത്യാഹ അഥാതോ വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|
(ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
)|൩|
View original
प्राधान्यात् पूर्वमुपन्यास इत्याह अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
)|३|
അപസ്മാരാദനന്തരം ശാലാക്യമുപക്രമ്യതേ| യഥൈവ ഹൃദയാഖ്യമഹാമര്മാശ്രിതൈരപസ്മാരോ ജന്യതേ തഥൈവ മുര്ധാഖ്യമഹാമര്മാശ്രിതൈരൂര്ധ്വജത്രൂത്ഥാ രോഗാ ജന്യന്തേ| തേഷാമപി ച മധ്യേ ചക്ഷൂരോഗാണാം സ൦-വര്ത്മനി രോഗാ വര്ത്മരോഗാഃ,-കൃച്ഛ്രോന്മീലാദയഃ, തേഷാം വിജ്ഞാനം-ബോധഃ, സ വിദ്യതേ യസ്മിന്നിതി ഛഃ, തസ്യ പൂര്വവല്ലുക്|
Adhikarana nayanarogANAM samprAptiH (1-3) · Śloka 3
സര്വരോഗനിദാനോക്തൈരഹിതൈഃ കുപിതാ മലാഃ|
അചക്ഷുഷ്യൈര്വിശേഷേണ പ്രായഃ പിത്താനുസാരിണഃ||൧||
ശിരാഭിരൂര്ധ്വം പ്രസൃതാ നേത്രാവയവമാശ്രിതാഃ|
വര്ത്മ സന്ധിം സിതം കൃഷ്ണം ദൃഷ്ടിം വാ സര്വമക്ഷി വാ||൨||
രോഗാന് കുര്യുഃ|
|൩|
View original
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः|
अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः||१||
शिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः|
वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा||२||
रोगान् कुर्युः|
|३|
സ൦-സര്വരോഗനിദാനേ ഉക്താനി-അഭിഹിതാനി യഥായോഗം തിക്തോഷണാദീനി, തൈരാഹാരവിഹാരൈഃ പ്രകുപിത മലാ രോഗാന് കുര്യുഃ| വിശേഷാദചക്ഷുഷ്യൈരാഹാരവിഹാരൈഃ കുപിതാ മലാഃ പ്രായോ-ബാഹുല്യേന, പിത്താനുസാരിണസ്തഥാ ശിരാദിഭിഃ കരണഭൂതാഭിരൂര്ധ്വം ജത്രുണഃ പ്രസൃതാസ്തഥാ നേത്രസ്യ സമ്ബന്ധിനമവയവം-വക്ഷ്യമാണം വര്ത്മാദികം, ആശ്രിതാഃ| വര്ത്മേത്യാദി| വാശബ്ദഃ പ്രത്യേകം യുജ്യതേ, വര്ത്മ വാ സന്ധിം വാ സിതം വാऽസിതം വാ ദൃഷ്ടിം വാ സകലം ലോചനമാശ്രിതാഃ| ഇതി സാമാന്യേന നയനരോഗാണാം സമ്പ്രാപ്തിഃ|
Adhikarana 1 kRucchronmIlasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
ചലസ്തത്ര പ്രാപ്യ വര്ത്മാശ്രയാഃ സിരാഃ|
സുപ്തോത്ഥിതസ്യ കുരുതേ വര്ത്മസ്തമ്ഭം സവേദനമ്||൩||
പാംശുപൂര്ണാഭനേത്രത്വം കൃച്ഛ്രോന്മീലനമശ്രു ച|
വിമര്ദനാത് സ്യാച്ച ശമഃ കൃച്ഛ്രോന്മീലം വദന്തി തത്||൪||
View original
चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः|
सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्||३||
पांशुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च|
विमर्दनात् स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तत्||४||
സ൦-തത്ര-തേഷു വര്ത്മാദ്യാശ്രിതേഷു മധ്യേ, വര്ത്മാശ്രയാഃ സിരാ വായുഃ പ്രാപ്യ സുപ്തോത്ഥിതസ്യ നരസ്യ വര്ത്മസ്തമ്ഭം കുരുതേ, രുജയാ സഹ| തഥാ പംശുപൂര്ണാഭനയനത്വം കൃച്ഛ്രേണോന്മീലനമശ്രു ച കുരുതേ| വിമര്ദനാത്-മലനാച്ച, ശമഃ സ്യാത്| തം-ഈദൃക്സ്വരൂപം, കൃച്ഛ്രോന്മീലാഖ്യം നേത്രേരോഗം വദന്തി|
Adhikarana 2 nimeShasya lakShaNam (5) · Śloka 5
ചാലയന് വര്ത്മനീ വായുര്നിമേഷോന്മേഷണം മുഹുഃ|
കരോത്യരുങ് നിമേഷോऽസൌ|൫|
View original
चालयन् वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः|
करोत्यरुङ् निमेषोऽसौ|५|
സ൦-വായുര്വത്മനീ ചാലയന് നിമേഷോന്മേഷണം പീഡാരഹിതം പുനഃ പുനഃ കരോതി| അസൌ നിമേഷാഖ്യോ രോഗോ ജ്ഞേയഃ|
Adhikarana 3 vAtahatasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6
|
വര്ത്മ യത്തു നിമീല്യതേ||൫||
വിമുക്തസന്ധി നിശ്ചേഷ്ടം ഹീനം വാതഹതം ഹി തത്|
|൬|
View original
|
वर्त्म यत्तु निमील्यते||५||
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं हीनं वातहतं हि तत्|
|६|
സ൦-യത്പുനര്വര്ത്മ വിമുക്തസന്ധി തഥാ നിശ്ചേഷ്ടം ഹീനമ് ച നിമീല്യതേ തം വാതഹതാഖ്യം രോഗം വദന്തി, 'മുനയഃ' ഇതി ശേഷഃ|
Adhikarana 4 kumbhipiTikAyAH lakShaNam (6-7) · Śloka 7
|
കൃഷ്ണാഃ പിത്തേന ബഹ്വ്യോऽന്തര്വര്ത്മ കുമ്ഭീകബീജവത്||൬||
ആധ്മായന്തേ പുനര്ഭിന്നാഃ പിടികാഃ കുമ്ഭിസംജ്ഞിതാഃ|
|൭|
View original
|
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तर्वर्त्म कुम्भीकबीजवत्||६||
आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञिताः|
|७|
സ൦-പിത്തേന കൃഷ്ണവര്ണാഃ പിടികാ ബഹ്വ്യോ വര്ത്മനോര്മധ്യേ കുമ്ഭീകബീജതുല്യാസ്തഥാ ഭിന്നാഃ സത്യഃ പുനരധ്മായന്തേ, താഃ കുമ്ഭീസംജ്ഞാഃ|
Adhikarana 5 pittotkliShTasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
സദാഹക്ലേദനിസ്തോദം രക്താഭം സ്പര്ശനാക്ഷമമ്||൭||
പിത്തേന ജായതേ വര്ത്മ പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടമുശന്തി തത്|
|൮|
View original
|
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्||७||
पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्|
|८|
സ൦-പിത്തേന സദാഹക്ലേദനിസ്തോദം തഥാ രക്താകാരം സ്പര്ശനാക്ഷമം വര്ത്മ ജായതേ, തത് പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടമുശന്തി-കഥയന്തി|
Adhikarana 6 pakShmashAtasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
|
കരോതി കണ്ഡൂം ദാഹം ച പിത്തം പക്ഷ്മാന്തമാസ്ഥിതമ്||൮||
പക്ഷ്മണാം ശാതനം ചാനു പക്ഷ്മശാതം വദന്തി തമ്|
|൯|
View original
|
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमास्थितम्||८||
पक्ष्मणां शातनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्|
|९|
സ൦-പിത്തം പക്ഷ്മാന്തമാസ്ഥിതം കണ്ഡൂമ് ദാഹം ച കരോതി| അനുപശ്ചാത്, പക്ഷ്മാണാം ശാതം കരോതി| തം പക്ഷ്മശാതം വര്ണയന്തി|
Adhikarana 7 pothakyAH lakShaNam (9-10) · Śloka 10
|
പോഥക്യഃ പിടികാഃ ശ്വേതാഃ സര്ഷപഭാ ഘനാഃ കഫാത്||൯||
ശോഫോപദേഹരുക്കണ്ഡൂപിച്ഛിലാശ്രുസമന്വിതാഃ|
|൧൦|
View original
|
पोथक्यः पिटिकाः श्वेताः सर्षपभा घनाः कफात्||९||
शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलाश्रुसमन्विताः|
|१०|
സ൦-കഫാത് പിടികാഃ സിതാഃ സര്ഷപോപമാ ഘനാഃ-നിബിഡാഃ, ശോഫാദിയുതാഃ പോഥകീസംജ്ഞാഃ|
Adhikarana 8 kaphotkliShTasya lakShaNam (10) · Śloka 10
|
കഫോത്ക്ലിഷ്ടം ഭവേദ്വര്ത്മ സ്തമ്ഭക്ലേദോപദേഹവത്||൧൦||
View original
|
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
സ൦-സ്തമ്ഭാദിയുതം വര്ത്മ യദ് ഭവേത് തത്കഫോത്ക്ലിഷ്ടം നാമ|
Adhikarana 9 lagaNasya lakShaNam (11) · Śloka 11
ഗ്രന്ഥിഃ പാണ്ഡുരരുക്പാകഃ കണ്ഡൂമാന് കഠിനഃ കഫാത്|
കോലമാത്രഃ സ ലഗണഃ കിഞ്ചിദല്പസ്തതോऽഥ വാ||൧൧||
View original
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्|
कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथ वा||११||
സ൦-കഫാത് യോ ഗ്രന്ഥിഃ കോലമാത്രഃ, അഥവാ തതഃ-തസ്മാത് കോലാത്കിഞ്ചിദല്പഃ, പാണ്ഡുഃ പീഡാപാകരഹിതഃ കണ്ഡൂമാന് കഠിനശ്ച സ്യാത്, സ ലഗണാഖ്യഃ|
Adhikarana 10 utsa~ggAyAH lakShaNam (12) · Śloka 12
രക്താ രക്തേന പിടികാ തത്തുല്യപിടികാചിതാ|
ഉത്സങ്ഗാഖ്യാ|൧൨|
View original
रक्ता रक्तेन पिटिका तत्तुल्यपिटिकाचिता|
उत्सङ्गाख्या|१२|
സ൦-രക്തേന രക്തേവര്ണാ പിടികാ തത്തുല്യപിടികൈരാചിതാ ഉത്സങ്ഗാഖ്യാ|
Adhikarana 11 utkliShTasya lakShaNam (12) · Śloka 12
|
തഥോത്ക്ലിഷ്ടം രാജിമത്സ്പര്ശനാക്ഷമമ്||൧൨||
View original
|
तथोत्क्लिष्टं राजिमत्स्पर्शनाक्षमम्||१२||
സ൦-തഥാ-ഉത്സങ്ഗവത്, ഉത്ക്ലിഷ്ടാഖ്യം വര്ത്മ| തച്ച ന പിടികാരുപമ്, കിം തര്ഹി ? രാജിയുതം സ്പര്ശനാക്ഷമം ച സ്യാത്|
Adhikarana 12 arshasaH lakShaNam (13) · Śloka 13
അര്ശോऽധിമാംസം വര്ത്മാന്തഃ സ്തബ്ധം സ്നിഗ്ധം സദാഹരുക്|
രക്തം രക്തേന തത്സ്രാവി ഛിന്നം ഛിന്നം ച വര്ധതേ||൧൩||
View original
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्|
रक्तं रक्तेन तत्स्रावि छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१३||
സ൦-അധികമാംസം ച വര്ത്മാഭ്യന്തരസ്ഥിതമര്ശോ നാമ രക്തേന സ്യാത്| രക്തം വര്ണതഃ, തഥാ സ്തബ്ധതാദിഗുണം സ്യാത്| തഥാ തത്സ്രാവിതദ്രക്തം സ്രവത്യഭീക്ഷ്ണമ്| തത് പുനഃപുനസ്ഛിന്നമപി വര്ധതേ|
Adhikarana 13 a~jjanAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14
മധ്യേ വാ വര്ത്മനോऽന്തേ വാ കണ്ഡൂഷാരുഗ്വതീ സ്ഥിരാ|
മുദ്ഗമാത്രാऽസൃജാ താമ്രാ പിടികാऽഞ്ജനനാമികാ||൧൪||
View original
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा|
मुद्गमात्राऽसृजा ताम्रा पिटिकाऽञ्जननामिका||१४||
സ൦-അസൃജാ താമ്രാ പിടികാ മുദ്ഗപ്രമാണാ വര്ത്മനോ മധ്യേऽന്തേ വാ കണ്ഡ്വാദിമതീ സ്ഥിരാ ചാഞ്ജനനാമികാ സ്യാത്|
Adhikarana 14 visavartmanaH lakShaNam (15) · Śloka 15
ദോഷൈര്വര്ത്മ ബഹിഃ ശൂനം യദന്തഃ സൂക്ഷ്മഖാചിതമ്|
സസ്രാവമന്തരുദകം ബിസാഭം ബിസവര്ത്മ തത്||൧൫||
View original
दोषैर्वर्त्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मखाचितम्|
सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१५||
സ൦-ദോഷൈഃ-വാതാദിഭിഃ, ബഹിഃ ശൂനം യദ്വര്ത്മ സൂക്ഷ്മൈഃ ഖൈഃഛിദ്രൈഃ, അന്തരാചിതം സസ്രാവം ച തദ് ബിസവര്ത്മ, ഉദകാന്തഃസ്ഥിതസച്ഛിദ്രബിസതുല്യത്വാത്|
Adhikarana 15 utkliShTavartmanaH lakShaNam (16) · Śloka 16
യദ്വര്ത്മോത്ക്ലിഷ്ടമുത്ക്ലിഷ്ടമകസ്മാന്മ്ലാനതാമിയാത്|
രക്തദോഷത്രയോത്ക്ലേശാദ്ഭവത്യുത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ തത്||൧൬||
View original
यद्वर्त्मोत्क्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्|
रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१६||
സ൦-യദ്വര്ത്മ രക്തോത്ക്ലേശാദ്ദോഷത്രയോത്ക്ലേശാച്ച ഉത്ക്ലിഷ്ടം-ഉത്ക്ലേശിതം സത്, അകസ്മാത്-ഹേതും വിനൈവ, മ്ലാനിമിയാത്-ശുഷ്കത്വം യായാത്, തദുത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ സ്യാത്|
Adhikarana 16 shyAvavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17
ശ്യാവവര്ത്മ മലൈഃ സാസ്രൈഃ ശ്യാവം രുക്ക്ലേദശോഫവത്|
|൧൭|
View original
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्क्लेदशोफवत्|
|१७|
സ൦-രക്തസഹിതൈസ്ത്രിമലൈര്യദ്വര്ത്മ ശ്യാവം രുജാ ക്ലേദേന ശോഫേന ച യുക്തം ഭവതി, തച്ഛ്യാവവര്ത്മ|
Adhikarana 17 kliShTavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17
|
ശ്ലിഷ്ടാഖ്യം വര്ത്മനീ ശ്ലിഷ്ടേ കണ്ഡൂശ്വയഥുരാഗിണീ||൧൭||
View original
|
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१७||
സ൦-ശ്ലിഷ്ടേ-ഏകത്ര സംലഗ്നേ, വര്ത്മനീ കണ്ഡ്വാദിയുതേ ശ്ലിഷ്ടവര്ത്മ നാമ|
Adhikarana 18 sikatAvartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18
വര്ത്മനോऽന്തഃ ഖരാ രൂക്ഷാഃ പിടികാഃ സികതോപമാഃ|
സികതാവര്ത്മ|൧൮|
View original
वर्त्मनोऽन्तः खरा रूक्षाः पिटिकाः सिकतोपमाः|
सिकतावर्त्म|१८|
സ൦-വര്ത്മനോ മധ്യേ വാലികാതുല്യാഃ പിടികാഃ ഖരസ്പര്ശാസ്തഥാ രൂക്ഷാഃ, തത് സികതാംവര്ത്മ|
Adhikarana 19 kardamavartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18
|
കൃഷ്ണം തു കര്ദമം കര്ദമോപമമ്||൧൮||
View original
|
कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||१८||
സ൦-കര്ദമസദൃശം കൃഷ്ണം വര്ത്മ കര്ദമാഖ്യമ്|
Adhikarana 20 bahalavartmanaH lakShaNam (19) · Śloka 19
ബഹലം ബഹലൈര്മാംസൈഃ സവര്ണൈശ്ചീയതേ സമൈഃ|
|൧൯|
View original
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्चीयते समैः|
|१९|
സ൦-ബഹലൈഃ-ഘനൈഃ, മാംസൈഃ സവര്ണൈഃ സമൈഃ-ന വിഷമൈഃ, ചീയതേ തദ്ബഹലം നാമ|
Adhikarana 21 kukUNasya lakShaNam (19-20) · Śloka 20
|
കുകുണകഃ ശിശോരേവ ദന്തോത്പത്തിനിമിത്തജഃ||൧൯||
സ്യാത്തേന ശിശുരുച്ഛ്രനതാമ്രാക്ഷോ വീക്ഷണാക്ഷമഃ|
സവര്ത്മശൂലപൈച്ഛില്യഃ കര്ണനാസാക്ഷിമര്ദനഃ||൨൦||
View original
|
कुकुणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः||१९||
स्यात्तेन शिशुरुच्छ्रनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः|
सवर्त्मशूलपैच्छिल्यः कर्णनासाक्षिमर्दनः||२०||
സ൦-കുകൂണകഃ ശിശോരേവ-ന മഹതോ, ജയതേ| യതോऽസൌ ദന്തോത്പത്തിഹേതുകോ ഭവതി| തേന-കുകൂണകേന, ബാല ഉച്ഛൂനതാമ്രനയനോ വീക്ഷണാക്ഷമസ്തഥാ വര്ത്മശൂലാദിമാന് കര്ണാദിമര്ദനശ്ച സ്യാത്|
Adhikarana 22 pakShmoparodhasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22
പക്ഷ്മോപരോധേ സങ്കോചോ വര്ത്മനാം ജായതേ തഥാ|
ഖരതാऽന്തര്മുഖത്വം ച രോമ്ണാമന്യാനി വാ പുനഃ||൨൧||
കണ്ടകൈരിവ തീക്ഷ്ണാഗ്രൈര്ഘൃഷ്ടം തൈരക്ഷി ശൂയതേ|
ഉഷ്യതേ ചാനിലാദിദ്വിഡല്പാഹഃ ശാന്തിരുദ്ധൃതൈഃ||൨൨||
View original
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनां जायते तथा|
खरताऽन्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः||२१||
कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते|
उष्यते चानिलादिद्विडल्पाहः शान्तिरुद्धृतैः||२२||
സ൦-പക്ഷ്മോപരോധേ വര്ത്മനാം സങ്കോചോ ഭവതി| തഥാ ഖരത്വമന്തര്മുഖത്വം ച രോമ്ണാമ്, അന്യാനി വ രോമാണി ജായന്തേ| തൈശ്ചഖരാന്തര്മുഖൈഃ, അപൂര്വൈര്വാ രോഗസ്വഭാവാത്തീക്ഷ്ണാഗ്രൈഃ കണ്ടകൈരിവ ഘൃഷ്ടമക്ഷിശൂയതേ| ഉഷ്യതേ ച-സാന്തര്ദാഹസ്തീവ്രോഷ്മാ സ്യാദിത്യര്ഥഃ| തഥാ പവനാദിദ്വിട്, ആദിശബ്ദേനാനലാതപൌ ഗൃഹ്യേതേ| സ്തോകാന്യഹാന്യുദ്ധൃതൈഃ-ഉത്പാടിതൈസ്തൈസ്തൈഃ, ശാന്തിര്ഭവതി|
Adhikarana 23 alajyAH lakShaNam (23) · Śloka 23
കനീനകേ ബഹിര്വര്ത്മ കഠിനോ ഗ്രന്ഥിരുന്നതഃ|
താമ്രഃ പക്വോऽസ്രപൂയസ്രുദലജ്യാധ്മായതേ മുഹുഃ||൨൩||
View original
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः|
ताम्रः पक्वोऽस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२३||
സ൦-കനീനകേ വര്ത്മനോര്ബാഹ്യതഃ കഠിന ഉന്നതോ ഗ്രന്ഥിരലജീത്യുച്യതേ| കിമ്ഭൂതോ ഗ്രന്ഥിഃ ? താമ്രഃ പക്വശ്ചാസ്രസ്രാവീ പൂയസ്രാവീ ച| തഥാ മുഹുര്മുഹുഃ സ്രുതഃ സന്നാധ്മായതേ|
Adhikarana 24 arbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24
വര്ത്മാന്തര്മാംസപിണ്ഡാഭഃ ശ്വയഥുര്ഗ്രഥിതോऽരുജഃ|
സ്രാസ്രൈഃ സ്യാദര്ബുദോ ദോഷൈര്വിഷമോ ബാഹ്യതശ്ചലഃ||൨൪||
View original
वर्त्मान्तर्मांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः|
स्रास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्चलः||२४||
സ൦-വര്ത്മനോऽന്തരേ മാംസപിണ്ഡാകൃതിഃ ശ്വയഥുഃ സരക്തൈസ്ത്രിഭിര്ദോഷൈരര്ബുദഃ സ്യാത്| കിമ്ഭൂതഃ ശ്വയഥുഃ ? ഗ്രഥിതോ നീരുജഃ| സ ച ബാഹ്യതശ്ചലോ വിഷമശ്ച സ്യാത്|
Adhikarana evaM vartmasaMshrayAshcaturviMshatiH (25) · Śloka 25
ചതുര്വിംശതിരിത്യേതേ വ്യാധയോ വര്ത്മസംശ്രയാഃ|
|൨൫|
View original
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः|
|२५|
സ൦-ഇതി-അനേന പ്രകാരേണ, ചതുര്വിംശതിസങ്ഹ്ഖ്യാ വര്ത്മാശ്രയാ രോഗാഃ സ്യുഃ|
Adhikarana teShAM sAdhyAsAdhyatvam (25-26) · Śloka 26
|
ആദ്യോऽത്ര ഭേഷജൈഃ സാധ്യോ ദ്വൌ തതോऽര്ശശ്ച വര്ജയേത്||൨൫||
പക്ഷ്മോപരോധോ യാപ്യഃ സ്യാച്ഛേഷാഞ്ഛസ്ത്രേണ സാധയേത്|
|൨൬|
View original
|
आद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्च वर्जयेत्||२५||
पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रेण साधयेत्|
|२६|
സ൦-[ അത്ര-] ഏഷു മധ്യാത്, ആദ്യഃ-കൃച്ഛ്രോന്മീലനാഖ്യോ, ഭേഷജൈഃ സാധ്യഃ| തതഃ-അനന്തരം, ദ്ബൌ-നിമേഷവാതഹതൌ അര്ശശ്ച വര്ജയേത്| പക്ഷ്മോപരോധോ യാപനീയഃ| ശേഷാന്-ഏകോനവിംശതിം, ശസ്ത്രേണോപചരേത്|
Adhikarana shastrasAdhyeShu kuTTanacchedanAdi (8) · Śloka 8
|
കുട്ടയേത്പക്ഷ്മസദനം ഛിന്ദ്യാത്തേഷ്വപി ചാര്ബുദമ്||൨൬||
ഭിന്ദ്യാല്ലഗണകുമ്ഭീകാബിസോത്സങ്ഗാഞ്ജനാലജീഃ|
പോഥകീശ്യാവസികതാശ്ലിഷ്ടോത്ക്ലിഷ്ടചതുഷ്ടയമ്||൨൭||
സകര്ദമം സബഹലം വിലിഖേത്സകുകൂണകമ്|
൨൭ ൧/൨|
ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിര- ചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേ വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ അഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||
View original
|
कुट्टयेत्पक्ष्मसदनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्||२६||
भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाबिसोत्सङ्गाञ्जनालजीः|
पोथकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्||२७||
सकर्दमं सबहलं विलिखेत्सकुकूणकम्|
२७ १/२|
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुपसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने वर्त्मरोगविज्ञानीयो नाम अष्टमोऽध्यायः||८||
സ൦-തേഷ്വപി-ശസ്ത്രസാധ്യേഷു മധ്യേ, പക്ഷ്മസദനം കുട്ടയേത് സൂചീകൂര്ചേന| അര്ബുദം ച ഛിന്ദ്യാദ്വൃദ്ധിപത്രാദിനാ| ലഗണാദീനി വ്രീഹിമുഖാദിനാ ഭിന്ദ്യാത്| പോഥക്യാദയഃ കുകൂണകാന്താ ഏകാദശ വിലേഖ്യാഃ| ഉത്ക്ലിഷ്ടചതുഷ്ടയം-പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടം കഫോത്ക്ലിഷ്ടം രക്തോത്ക്ലിഷ്ടമുത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മചേതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയ- ടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ വര്ത്മരോഗ- വിജ്ഞാനീയോ നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൮||