8. vartmarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana vartmarogavij~jAnIyAdhyAyaH||8|| (2-3) · Śloka 3

പ്രാധാന്യാത് പൂര്വമുപന്യാസ ഇത്യാഹ അഥാതോ വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| )|൩|

Adhikarana nayanarogANAM samprAptiH (1-3) · Śloka 3

സര്വരോഗനിദാനോക്തൈരഹിതൈഃ കുപിതാ മലാഃ| അചക്ഷുഷ്യൈര്വിശേഷേണ പ്രായഃ പിത്താനുസാരിണഃ||൧|| ശിരാഭിരൂര്ധ്വം പ്രസൃതാ നേത്രാവയവമാശ്രിതാഃ| വര്ത്മ സന്ധിം സിതം കൃഷ്ണം ദൃഷ്ടിം വാ സര്വമക്ഷി വാ||൨|| രോഗാന് കുര്യുഃ| |൩|

Adhikarana 1 kRucchronmIlasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

ചലസ്തത്ര പ്രാപ്യ വര്ത്മാശ്രയാഃ സിരാഃ| സുപ്തോത്ഥിതസ്യ കുരുതേ വര്ത്മസ്തമ്ഭം സവേദനമ്||൩|| പാംശുപൂര്ണാഭനേത്രത്വം കൃച്ഛ്രോന്മീലനമശ്രു ച| വിമര്ദനാത് സ്യാച്ച ശമഃ കൃച്ഛ്രോന്മീലം വദന്തി തത്||൪||

Adhikarana 2 nimeShasya lakShaNam (5) · Śloka 5

ചാലയന് വര്ത്മനീ വായുര്നിമേഷോന്മേഷണം മുഹുഃ| കരോത്യരുങ് നിമേഷോऽസൌ|൫|

Adhikarana 3 vAtahatasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| വര്ത്മ യത്തു നിമീല്യതേ||൫|| വിമുക്തസന്ധി നിശ്ചേഷ്ടം ഹീനം വാതഹതം ഹി തത്| |൬|

Adhikarana 4 kumbhipiTikAyAH lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| കൃഷ്ണാഃ പിത്തേന ബഹ്വ്യോऽന്തര്വര്ത്മ കുമ്ഭീകബീജവത്||൬|| ആധ്മായന്തേ പുനര്ഭിന്നാഃ പിടികാഃ കുമ്ഭിസംജ്ഞിതാഃ| |൭|

Adhikarana 5 pittotkliShTasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| സദാഹക്ലേദനിസ്തോദം രക്താഭം സ്പര്ശനാക്ഷമമ്||൭|| പിത്തേന ജായതേ വര്ത്മ പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടമുശന്തി തത്| |൮|

Adhikarana 6 pakShmashAtasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9

| കരോതി കണ്ഡൂം ദാഹം ച പിത്തം പക്ഷ്മാന്തമാസ്ഥിതമ്||൮|| പക്ഷ്മണാം ശാതനം ചാനു പക്ഷ്മശാതം വദന്തി തമ്| |൯|

Adhikarana 7 pothakyAH lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| പോഥക്യഃ പിടികാഃ ശ്വേതാഃ സര്ഷപഭാ ഘനാഃ കഫാത്||൯|| ശോഫോപദേഹരുക്കണ്ഡൂപിച്ഛിലാശ്രുസമന്വിതാഃ| |൧൦|

Adhikarana 8 kaphotkliShTasya lakShaNam (10) · Śloka 10

| കഫോത്ക്ലിഷ്ടം ഭവേദ്വര്ത്മ സ്തമ്ഭക്ലേദോപദേഹവത്||൧൦||

Adhikarana 9 lagaNasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ഗ്രന്ഥിഃ പാണ്ഡുരരുക്പാകഃ കണ്ഡൂമാന് കഠിനഃ കഫാത്| കോലമാത്രഃ സ ലഗണഃ കിഞ്ചിദല്പസ്തതോऽഥ വാ||൧൧||

Adhikarana 10 utsa~ggAyAH lakShaNam (12) · Śloka 12

രക്താ രക്തേന പിടികാ തത്തുല്യപിടികാചിതാ| ഉത്സങ്ഗാഖ്യാ|൧൨|

Adhikarana 11 utkliShTasya lakShaNam (12) · Śloka 12

| തഥോത്ക്ലിഷ്ടം രാജിമത്സ്പര്ശനാക്ഷമമ്||൧൨||

Adhikarana 12 arshasaH lakShaNam (13) · Śloka 13

അര്ശോऽധിമാംസം വര്ത്മാന്തഃ സ്തബ്ധം സ്നിഗ്ധം സദാഹരുക്| രക്തം രക്തേന തത്സ്രാവി ഛിന്നം ഛിന്നം ച വര്ധതേ||൧൩||

Adhikarana 13 a~jjanAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

മധ്യേ വാ വര്ത്മനോऽന്തേ വാ കണ്ഡൂഷാരുഗ്വതീ സ്ഥിരാ| മുദ്ഗമാത്രാऽസൃജാ താമ്രാ പിടികാऽഞ്ജനനാമികാ||൧൪||

Adhikarana 14 visavartmanaH lakShaNam (15) · Śloka 15

ദോഷൈര്വര്ത്മ ബഹിഃ ശൂനം യദന്തഃ സൂക്ഷ്മഖാചിതമ്| സസ്രാവമന്തരുദകം ബിസാഭം ബിസവര്ത്മ തത്||൧൫||

Adhikarana 15 utkliShTavartmanaH lakShaNam (16) · Śloka 16

യദ്വര്ത്മോത്ക്ലിഷ്ടമുത്ക്ലിഷ്ടമകസ്മാന്മ്ലാനതാമിയാത്| രക്തദോഷത്രയോത്ക്ലേശാദ്ഭവത്യുത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ തത്||൧൬||

Adhikarana 16 shyAvavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17

ശ്യാവവര്ത്മ മലൈഃ സാസ്രൈഃ ശ്യാവം രുക്ക്ലേദശോഫവത്| |൧൭|

Adhikarana 17 kliShTavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17

| ശ്ലിഷ്ടാഖ്യം വര്ത്മനീ ശ്ലിഷ്ടേ കണ്ഡൂശ്വയഥുരാഗിണീ||൧൭||

Adhikarana 18 sikatAvartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18

വര്ത്മനോऽന്തഃ ഖരാ രൂക്ഷാഃ പിടികാഃ സികതോപമാഃ| സികതാവര്ത്മ|൧൮|

Adhikarana 19 kardamavartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18

| കൃഷ്ണം തു കര്ദമം കര്ദമോപമമ്||൧൮||

Adhikarana 20 bahalavartmanaH lakShaNam (19) · Śloka 19

ബഹലം ബഹലൈര്മാംസൈഃ സവര്ണൈശ്ചീയതേ സമൈഃ| |൧൯|

Adhikarana 21 kukUNasya lakShaNam (19-20) · Śloka 20

| കുകുണകഃ ശിശോരേവ ദന്തോത്പത്തിനിമിത്തജഃ||൧൯|| സ്യാത്തേന ശിശുരുച്ഛ്രനതാമ്രാക്ഷോ വീക്ഷണാക്ഷമഃ| സവര്ത്മശൂലപൈച്ഛില്യഃ കര്ണനാസാക്ഷിമര്ദനഃ||൨൦||

Adhikarana 22 pakShmoparodhasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22

പക്ഷ്മോപരോധേ സങ്കോചോ വര്ത്മനാം ജായതേ തഥാ| ഖരതാऽന്തര്മുഖത്വം ച രോമ്ണാമന്യാനി വാ പുനഃ||൨൧|| കണ്ടകൈരിവ തീക്ഷ്ണാഗ്രൈര്ഘൃഷ്ടം തൈരക്ഷി ശൂയതേ| ഉഷ്യതേ ചാനിലാദിദ്വിഡല്പാഹഃ ശാന്തിരുദ്ധൃതൈഃ||൨൨||

Adhikarana 23 alajyAH lakShaNam (23) · Śloka 23

കനീനകേ ബഹിര്വര്ത്മ കഠിനോ ഗ്രന്ഥിരുന്നതഃ| താമ്രഃ പക്വോऽസ്രപൂയസ്രുദലജ്യാധ്മായതേ മുഹുഃ||൨൩||

Adhikarana 24 arbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24

വര്ത്മാന്തര്മാംസപിണ്ഡാഭഃ ശ്വയഥുര്ഗ്രഥിതോऽരുജഃ| സ്രാസ്രൈഃ സ്യാദര്ബുദോ ദോഷൈര്വിഷമോ ബാഹ്യതശ്ചലഃ||൨൪||

Adhikarana evaM vartmasaMshrayAshcaturviMshatiH (25) · Śloka 25

ചതുര്വിംശതിരിത്യേതേ വ്യാധയോ വര്ത്മസംശ്രയാഃ| |൨൫|

Adhikarana teShAM sAdhyAsAdhyatvam (25-26) · Śloka 26

| ആദ്യോऽത്ര ഭേഷജൈഃ സാധ്യോ ദ്വൌ തതോऽര്ശശ്ച വര്ജയേത്||൨൫|| പക്ഷ്മോപരോധോ യാപ്യഃ സ്യാച്ഛേഷാഞ്ഛസ്ത്രേണ സാധയേത്| |൨൬|

Adhikarana shastrasAdhyeShu kuTTanacchedanAdi (8) · Śloka 8

| കുട്ടയേത്പക്ഷ്മസദനം ഛിന്ദ്യാത്തേഷ്വപി ചാര്ബുദമ്||൨൬|| ഭിന്ദ്യാല്ലഗണകുമ്ഭീകാബിസോത്സങ്ഗാഞ്ജനാലജീഃ| പോഥകീശ്യാവസികതാശ്ലിഷ്ടോത്ക്ലിഷ്ടചതുഷ്ടയമ്||൨൭|| സകര്ദമം സബഹലം വിലിഖേത്സകുകൂണകമ്| ൨൭ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിര- ചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേ വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ അഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||