35. viṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਧੁਨਾ ਵਿਸਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਾਰਿਤ੍ਵੇਨ ਤੁਲ੍ਯਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana viShapratiShedhAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨|

ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਾਹ-

Adhikarana viShayasya prAgutpattidarshanam (1-3) · Śloka 3

ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਜਲਨਿਧਾਵਮਤਾਰ੍ਥਂ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ| ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਾਗਮਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਃ ਪੁਰੁਸੋ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ||੧|| ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰੋ ਹਰਿਕੇਸ਼ੋਨਲੇਕ੍ਸਣਃ| ਜਗਦ੍ਵਿਸਣ੍ਣਂ ਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਨਾਸੌ ਵਿਸਸਂਜ੍ਞਿਤਃ||੨|| ਹੁਂਕਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਮੂਰ੍ਤੀ ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ| ਸੋਧ੍ਯਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਿਜਂ ਰੂਪਮੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਵਞ੍ਚਨਾਤ੍ਮਕਮ੍||੩||

ਸ੦- ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਸੁਰਾਸੁਰੈਰਮਤਾਰ੍ਥਂ ਵਿਲੋਡ੍ਯਮਾਨੇਮਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁਸੋ ਦਾਰੁਣਦਸ੍ਟਿਃ ਸਮਿਦ੍ਧਧਾਮਾ ਚਤੁਰ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰੋ ਹਰਿਵਰ੍ਣਕਚੋ ਦਹਨਤੁਲ੍ਯਨੇਤ੍ਰੋ ਜਾਤਃ| ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਭੁਵਨਂ ਵਿਸਾਦਂ ਗਤਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਸੌ ਜਗਦ੍ਵਿਸਦਨਾਤ੍ ਵਿਸਸਂਜ੍ਞਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਹੁਂਕਤਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਸੌ ਵਞ੍ਚਨਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਖ੍ਯੇ ਮੂਰ੍ਤੀ ਅਧਿਤਸ੍ਥੌ| ਪੁਰੁਸਰੁਪੀ ਤਿਸ੍ਠੇਦਸੌ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਾਪਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana sthAvaraM viShaM kandeShvativIryam (4) · Śloka 4

ਸ੍ਥਿਰਮਤ੍ਯੁਲ੍ਬਣਂ ਵੀਰ੍ਯੇ ਯਤ੍ਕਨ੍ਦੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਕਾਲਕੂਟੇਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਸਾਖ੍ਯਸ਼ਙ੍ਗੀਹਾਲਾਹਲਾਦਿਕਮ੍||੪||

ਸ੦-ਯਦ੍ਵਿਸਂ ਸ੍ਥਿਰਂ-ਸ੍ਥਾਵਰਂ, ਕਨ੍ਦੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਂ ਵੀਰ੍ਯੇ ਅਤ੍ਯੁਲ੍ਬਣਂ ਤਤ੍ ਕਾਲਕੂਟਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਮ੍| ਫਲਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਤਦ੍ ਭਵਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਕਨ੍ਦੇ ਵੀਰ੍ਯਾਤਿਕਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ ਭੇਦਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਥਾ (ਸਂ.ਉ. ਅ. ੪੦)-"ਕਾਲਕੂਟਂ ਵਤ੍ਸਨਾਭਂ ਸਾਕ੍ਤੁਕਂ ਵਾਲਕਂ ਕਰ੍ਦਮਕਂ ਵੈਰਾਟਂ ਮੁਸ੍ਤਕਂ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਮਹਾਵਿਸਂ ਹਾਲਾਹਲਂ ਮਰ੍ਕਟਕਂ ਕਰ੍ਕਟਂ ਕਾਸ਼ਪੁਸ੍ਪਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਂ ਤਥਾ ਤੈਲਮ੍|" ਇਤਿ (ਤ੍ਯਾਦਿ) ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਏਸਾਂ ਤੁ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਦਹਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤਰਗ੍ਰਨ੍ਥਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਨੋਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana ja~ggamaM viShaM sarpAdidaMShTrAsu dAruNam (5) · Śloka 5

ਸਰ੍ਪਲੂਤਾਦਿਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸੁ ਦਾਰੁਣਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਵਿਸਮ੍| |੫|

ਸ੦- ਸਰ੍ਪਾਦਿਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸੁ ਤੁ ਯਦ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਂ ਤਜ੍ਜਙ੍ਗਮਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰੇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍, ਨਖਵਿਸਾਣਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪੁਰੋ ਵਿਸਤ੍ਵੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana iti dviprakAramakRutrimaM viSham (5) · Śloka 5

| ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਚੇਤਿ ਵਿਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਕਤ੍ਰਿਮਮ੍||੫||

ਸ੦-ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਵਿਸਮਕਤ੍ਰਿਮਮ੍|

Adhikarana kRutrimaM tu garasaMj~jam kRutrimasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਗਰਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿਵਿਧੌਸਧੈਃ| ਹਨ੍ਤਿ ਯੋਗਵਸ਼ੇਨਾਸ਼ੁ ਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਤਰਾਚ੍ਚ ਤਤ੍||੬|| ਸ਼ੋਫਪਾਣ੍ਡੂਦਰੋਨ੍ਮਾਦਦੁਰ੍ਨਾਮਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਵਾ| |੭|

ਸ੦- ਗਰਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਕਤ੍ਰਿਮਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਯੋਗਵਸ਼ਾਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਵਿਵਿਧਯੋਗਵਸ਼ਾਚ੍ਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੋਫਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਧਤ੍ਤੇ|

Adhikarana viShasya guNA ekAdasha (7-8) · Śloka 8

ਅਥ ਵਿਸਗੁਣਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਵਿਸ਼ਦਂ ਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯਾਸ਼ੁਕਰਂ ਲਘੁ||੭|| ਵਿਕਾਸਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਵਿਸਮਪਾਕਿ ਚ| |੮|

ਸ੦- ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਨਾਦਸ੍ਯ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਮੁਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਪ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵਾਯੋਃ ਕੋਪੋ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਬ੍ਰੂਮਃ| ਵਾਯੋਰ੍ਯੇ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਯੋ ਗੁਣਾਸ੍ਤੇਸਾਮੇਵ ਵਿਸਸ੍ਥੈ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਤੇ ਚ ਵਾਯੋਰਾਤ੍ਮਭੂਤਾਃ, ਤਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਵਾਯੋਰ੍ਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਯਥਾ ਤਨ੍ਤੁਨਾਸ਼ੇ ਪਟਨਾਸ਼ਃ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਵਨਸ੍ਯ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਃ| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਾਦਿਕਥਨੇਪਿ ਵਿਸਸ੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਮ੍, ਅਨੇਕਰਸਸਮ੍ਭਵਾਦੇਕਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਪਲਬ੍ਧੇਃ| ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਦ੍ਰਾਗੇਵਾਖਿਲਕਾਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਃ| ਤਥਾ ਅਪਾਕਿ,-ਵਿਸਸ੍ਯ ਹਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰੇਣ ਪਾਕਾਭਾਵਾਤ੍, ਪਕ੍ਵੇਪ੍ਯਨ੍ਨੇ ਵਿਸਸ੍ਯਾਪਕ੍ਵਸ੍ਯੇਵੋਪਲਬ੍ਧੇਃ| ਅਤ ਏਵ ਸ਼ਮਿਤਮਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਨਃ ਕੁਪ੍ਯਤਿ|

Adhikarana viShamojoviparItaguNam ,viShaM nRuNAM sadyojIvitaharam (8-9) · Śloka 9

| ਓਜਸੋ ਵਿਪਰੀਤਂ ਤਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰਨ੍ਵਿਤਂ ਗੁਣੈਃ||੮|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਨਣਾਂ ਸਦ੍ਯੋ ਹਰਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੯|

ਸਂ-ਤਥਾ ਵਿਸਮੋਜਸੋ ਵਿਪਰੀਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰਨ੍ਵਿਤਮਿਤਿ ਹੇਤੌ ਪ੍ਰਥਮਾ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦੋਜਸੋ ਵਿਪਰੀਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤਰਂ ਨਰਾਣਾਂ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਜੀਵਿਤਂ ਹਰਤਿ|

Adhikarana tara hetuH (9-10) · Śloka 10

ਕੁਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਵਿਸਂ ਹਿ ਦੇਹਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਦੂਸਯਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੯|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਂਸ਼੍ਚਾਨੁ ਸਮਂ ਦੋਸਾਨ੍ ਸਹਾਸ਼ਯਾਨ੍| ਤਤੋ ਹਦਯਮਾਸ੍ਥਾਯ ਦੇਹੋਚ੍ਛੇਦਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੦||

ਸ੦- ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਗਤਂ ਦੂਸਯਤਿ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤਾਨਾਸ਼ਯਸਹਿਤਾਨ੍ ਦੂਸਯਤਿ| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕਫਾਦਿਭਿਃ ਸਮਮੇਵ ਹਦਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਰਿਰਨਾਸ਼ਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, ਵਿਸਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਗਪਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਕੋਪਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸਯਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰੀਨ੍ ਦੋਸਾਨਿਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਯੁਕ੍ਤਿਮਦਿਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਭਣਾਮਃ ਵਿਸਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਰਕ੍ਤਮਾਕਸ੍ਟਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਹ ਤੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸੇਣ ਦੂਸ੍ਯਤੇ, ਤਤੋ ਯੁਗਪਦੇਵ ਦੋਸਤ੍ਰਯਕੋਪਃ, ਤਤੋ ਦੋਸੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨ ਸਹ ਹਦਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦੇਹੋਚ੍ਛੇਦਾਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਤ੍ਰਾਨੁਪਪਨ੍ਨਮ੍|

Adhikarana sthAvaraviShasya prathamavegasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵੇਗੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ| ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਤਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਤ੍ਰਾਸਃ ਕ੍ਲਮੋ ਵਮਿਃ||੧੧||

ਸ੦-ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਰਸਨਾਸ਼੍ਯਾਵਤਾਦਿ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana sthAvaraviShasya dvitIyavegasya lakShaNam (12) · Śloka 12

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਪਥੁਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਦਾਹਃ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਵੇਦਨਾ| ਵਿਸਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਹਦਿ ਵੇਦਨਾਮ੍||੧੨||

ਸ੦- ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਗੇ ਵੇਪਥ੍ਵਾਦਯਃ| ਵਿਸਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਹਦਯੇ ਵੇਦਨਾਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ|

Adhikarana sthAvaraviShasya tRutIyavegasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਸ੍ਤਤੀਯੇ ਤੁ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਹਰਿਤੇ ਸ਼ੂਨੇ ਜਾਯੇਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਲੋਚਨੇ||੧੩|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਤੋਦਹਿਧ੍ਮਾਕਾਸਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮ੍| |੧੪|

ਸ੦- ਤਤੀਯੇ ਚ ਵੇਗੇ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਃ ਆਮਾਸ਼ਯੇਤਿਰੁਜਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨੇਤ੍ਰੇ ਚਾਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲਾਦਿਗੁਣੇ ਭਵਤਃ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਤੋਦਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana sthAvaraviShasya caturthavegasya lakShaNam (14) · Śloka 14

| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜਾਯਤੇ ਵੇਗੇ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚਾਤਿਗੌਰਵਮ੍||੧੪||

ਸ੦- ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵੇਗੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨੋਤਿਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਜਾਯਤੇ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਰਸਨਾਸ਼ਯਾਵਤਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਏਵਮਗ੍ਰੇਪਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਬੋਧ੍ਯਃ|

Adhikarana sthAvaraviShasya pa~jcamavegasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੋ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਪਰ੍ਵਭੇਦਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ| ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਧਾਨੇ ਚ ਵੇਦਨਾ||੧੫||

ਸ੦- ਪਞ੍ਚਮੇ ਵੇਗੇ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਦਿਃ| ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਕੋਪਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਵ੍ਯਥਾ ਚ|

Adhikarana sthAvaraviShasya ShaShThavegasya lakShaNam (16) · Śloka 16

ਸਸ੍ਠੇ ਸਂਜ੍ਞਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸੁਭਸ਼ਂ ਚਾਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| |੧੬|

ਸ੦- ਸਸ੍ਠੇ ਵੇਗੇ ਚੇਤਨਾਯਾਃ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ੋਤਿਸ਼ਯੇਨਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ|

Adhikarana sthAvaraviShasya saptamavegasya lakShaNam (16) · Śloka 16

| ਸ੍ਕਨ੍ਧਪਸ੍ਠਕਟੀਭਙ੍ਗੋ ਭਵੇਨ੍ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ||੧੬||

ਸ੦- ਸਪ੍ਤਮੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦਿਭਙ੍ਗਃ, ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਦੂਸਣਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana prathame viShavege vamanAdi (17) · Śloka 17

ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਤੁ ਵਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮਗਦਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਦ੍ਰੁਤਮ੍||੧੭||

ਸ੦- ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਤੁ ਕਤਵਮਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜਲਸੇਚਿਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵਾਗਦਂ ਸਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana dvitIye viShavege vamanavirecanAdi (18) · Śloka 18

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚਾਨੁ ਪਾਯਯੇਤ੍| |੧੮|

ਸ੦- ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵਿਸਵੇਗੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍-ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਿਤਂ, ਵਾਨ੍ਤਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚਾਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਅਗਦਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana tRutIye viShavege agadapAnAdi (18) · Śloka 18

| ਤਤੀਯੇਗਦਪਾਨਂ ਤੁ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੮||

ਸ੦- ਤਤੀਯੇ ਵੇਗੇਗਦਪਾਨਂ ਨਸ੍ਯਮਞ੍ਜਨਂ ਚ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana caturthe viShavege sasnehAgadapAnam (19) · Śloka 19

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤਮਗਦਂ ਪ੍ਰਤਿਯੋਜਯੇਤ੍| |੧੯|

ਸ੦- ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵੇਗੇ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮਗਦਂ ਪ੍ਰਤਿਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana pa~jcame viShavege samadhukakvAthAdi yukto~agadaH (19) · Śloka 19

| ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਤਂ ਹਿਤਮ੍||੧੯||

ਸ੦- ਪਞ੍ਚਮੇ ਵੇਗੇ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਕ੍ਵਾਥਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਮਗਦਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana ShaShThe viShavege atIsAravatsiddhiH (20) · Śloka 20

ਸਸ੍ਠੇਤਿਸਾਰਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਃ| |੨੦|

ਸ੦- ਸਸ੍ਠੇ ਵੇਗੇਤਿਸਾਰਤੁਲ੍ਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|

Adhikarana saptame viShavege avapIDAdi (20) · Śloka 20

ਅਵਪੀਡਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੇ| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਸਗ੍ਵਾ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੨੦||

ਸ੦- ਸਪ੍ਤਮੇ ਵੇਗੇਵਪੀਡੋ-ਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯੋਕ੍ਤੋ (ਹ.ਸੂ. ਅ. ੪/੬), ਦੇਯਃ| ਅਥਵਾ ਮਸ੍ਤਕੇ ਕਾਕਪਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍|

Adhikarana vegAntare sarvaviShaghnI koshAtakyAdiyavAgUH (21-23) · Śloka 23

ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਗ੍ਨਿਕਃ ਪਾਠਾ ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਯਮਤਾਭਯਾਃ| ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼ਿਰੀਸਃ ਕਿਣੀਹੀ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਾਹ੍ਵਯਾ||੨੧|| ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਬਹਤ੍ਯੌ ਸਾਰਿਵੇ ਬਲਾ| ਏਸਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਨਿਰ੍ਯੁਹੇ ਸ਼ੀਤਾਂ ਸਘਤਮਕ੍ਸਿਕਾਮ੍||੨੨|| ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵਵਿਸਘ੍ਨੀਂ ਕਤਕਰ੍ਮਣਃ| |੨੩|

ਸ੦- ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਯਵਾਗੂਂ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍| ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲੀ-ਕਰਵੀਰਕਾਕਾਰਪੁਸ੍ਪੀ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਾਹ੍ਵਯਂ-ਵਟਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇ-ਵੇਗਮਧ੍ਯੇ, ਸਰ੍ਵਵਿਸਘ੍ਨੀਮ੍| ਕਤਂ ਕਰ੍ਮ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana vegAntare sarva madhUkAdiyavAgUH (23) · Śloka 23

| ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਧੂਕਮਧੁਕਪਦ੍ਮਕੇਸਰਚਨ੍ਦਨੈਃ||੨੩||

ਸ੦- ਮਧੂਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਪੇਯਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਸਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana sarvaviSheShu candrodayo nAmAgadaH (24-32) · Śloka 32

ਅਞ੍ਜਨਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਹਰਿਤਾਲਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ| ਫਲਾਨੀ ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਸ੍ਪਕ੍ਕਾ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਂ ਸਕੇਸਰਮ੍||੨੪|| ਹਰੇਣੁਰ੍ਮਧੁਕਂ ਮਾਂਸੀ ਰੋਚਨਾ ਕਾਕਮਾਲਿਕਾ| ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਂ ਸਰ੍ਜਰਸਃ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਬਲਾ||੨੫|| ਤਮਾਲਪਤ੍ਰਤਾਲੀਸਭੂਰ੍ਜੋਸ਼ੀਰਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਕਨ੍ਯੋਪਵਾਸਿਨੀ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਸਾ ਮਧੁਦ੍ਰੁਤੈਃ||੨੬|| ਦ੍ਵਿਜਾਨਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਤੈਃ ਪੁਸ੍ਯੇ ਕਲ੍ਪਯੇਦਗਦੋਤ੍ਤਮਮ੍| ਵੈਦ੍ਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤਦਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯਤਾਤ੍ਮਾ ਪਠੇਦਿਮਮ੍||੨੭|| "ਨਮਃ ਪੁਰੁਸਸਿਂਹਾਯ ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯ ਚ| ਯਥਾਸੌ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਰਣੇ ਕਸ੍ਣਪਰਾਜਯਮ੍||੨੮|| ਏਤੇਨ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੇਨ ਅਗਦੋ ਮੇ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤੁ| ਨਮੋ ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਾਤੇ ਹੁਲੁਹੁਲੁ ਰਕ੍ਸ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸੇਭ੍ਯਃ||੨੯|| ਗੌਰਿ ਗਾਨ੍ਧਾਰਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲਿ ਮਾਤਙ੍ਗਿ ਸ੍ਵਾਹਾ| " ਪਿਸ੍ਟੇ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ "ਹਰਿਮਾਯਿ ਸ੍ਵਾਹਾ||੩੦|| " ਅਸ਼ੇਸਵਿਸਵੇਤਾਲਗ੍ਰਹਕਾਰ੍ਮਣਪਾਪ੍ਮਸੁ| ਮਰਕਵ੍ਯਾਧਿਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸਯੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਿਭਯੇਸੁ ਚ||੩੧|| ਪਾਨਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਲੇਪਮਣਿਬਨ੍ਧਾਦਿਯੋਜਿਤਃ| ਏਸ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯੋ ਨਾਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਪਰਮ੍||੩੨|| |ਵਾਸਵੋ ਵਤ੍ਰਮਵਧੀਤ੍ਸਮਾਲਿਪ੍ਤਃ ਕਿਲਾਮੁਨਾ| ]||੩੨||

ਸ੦- ਅਞ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ| ਕਨ੍ਯਾ ਕਤੋਪਵਾਸਾ ਸ੍ਨਾਤਾਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਤੈਃ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਿਕ੍ਤੈਃ ਪੁਸ੍ਯਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮਗਦਵਰਮਿਮਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਵੈਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਠੇਤ੍| ਪਿਸ੍ਟੇ ਚਾਗਦੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਹਰਿਮਾਯ੍ਯਾਦਿਕੋਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਨਿਖਿਲੇਸੁ ਵਿਸਾਦਿਸੁ ਪਾਨਾਦਿਮਣਿਬਨ੍ਧਾਦਿ ਯੋਜਿਤੋਯਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯੋ ਨਾਮਾਗਦਃ ਪਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ(ਨ੍ਤਿ) ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਮ੍|

Adhikarana dUShIviShasya lakShaNam dUShIviShArtasya lakShaNam (33-36) · Śloka 36

ਜੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਿਭਿਰ੍ਹਤਂ ਵਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾਤਪਸ਼ੋਸਿਤਂ ਵਾ| ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਾ ਨ ਗੁਣੈਃ ਸੁਯੁਕ੍ਤਂ ਦੂਸਿਵਿਸਾਖ੍ਯਾਂ ਵਿਸਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ||੩੩|| ਵੀਰ੍ਯਾਲ੍ਪਭਾਵਾਦਵਿਭਾਵ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਕਫਾਵਤਂ ਵਰ੍ਸਗਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ| ਤੇਨਾਰ੍ਦਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਵਰ੍ਣੋ ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਰੋਗੀ ਤਡਰੋਚਕਾਰ੍ਤਃ||੩੪|| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਵਮਨ੍ ਗਦ੍ਗਦਵਾਕ੍ ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਭਵੇਚ੍ਚ ਦੂਸ੍ਯੋਦਰਲਿਙ੍ਗਜੁਸ੍ਟਃ| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਕਫਵਾਤਰੋਗੀ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇਨਿਲਪਿਤ੍ਤਰੋਗੀ||੩੫|| ਭਵੇਨ੍ਨਰੋ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਙ੍ਗੋ ਵਿਲੂਨਪਕ੍ਸਃ ਸ ਯਥਾ ਵਿਹਙ੍ਗਃ| ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਸਾਦਿਸ੍ਵਥਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍||੩੬||

ਸ੦- ਯਦ੍ਵਿਸਂ ਪੁਰਾਣਂ, ਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਿਭਿਰ੍ਵਾ ਹਤਵੀਰ੍ਯਂ, ਯਦ੍ਵਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਸਿਤਂ, ਸ੍ਵਭਵੇਨੈਵ ਵਾ ਗੁਣੈਰ੍ਨ ਸੁਸ੍ਠੁ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਦ੍ ਦੂਸੀਵਿਸਸਂਜ੍ਞਾਮੁਪੈਤਿ| ਤਥਾ ਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦੇਤਦਵਿਭਾਵ੍ਯਂ-ਅਲਕ੍ਸ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਕਫੇਨਾਵਤਂ ਵਰ੍ਸਵਨ੍ਦਂ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਯਿ| ਤੇਨ-ਦੂਸੀਵਿਸੇਣ, ਪੀਡਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਵਰ੍ਣਾਦਿਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਵਮਨ੍ਨਸ੍ਫੁਟਵਾਕ੍ ਤਥਾ ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਤਥਾ ਦੂਸ੍ਯੇਨੋਪਲਕ੍ਸਿਤ ਉਦਰੇ ਯਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ (ਹਂਇ. ਅ. ੧੨/੨੦), ਤੈਃ ਸੇਵਿਤਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਦੂਸੀਵਿਸੇ ਕਫਵਾਤਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਦੂਸੀਵਿਸੇਨਿਲਪਿਤ੍ਤਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਉਪਜਾਤਯਃ| ਧ੍ਵਸ੍ਤਾਃ ਕਚਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਤੁਹਾਙ੍ਗੋ ਵਿਲੂਨਪਕ੍ਸਃ ਪਕ੍ਸੀਵ ਭਵੇਤ੍| ਰਸਾਦਿਸੁ ਚ ਸ੍ਥਿਤਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਧਾਤੁਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਵਤ੍ਤਮ੍|

Adhikarana dUShIviShasya niruktiH (37) · Śloka 37

ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਾਜੀਰ੍ਣਸ਼ੀਤਾਭ੍ਰਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਹਿਤਾਸ਼ਨੈਃ| ਦੁਸ੍ਟਂ ਦੂਸਯਤੇ ਧਾਤੂਨਤੋ ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੩੭||

ਸ੦-ਤਚ੍ਚ ਪੁਰੋਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਦ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਦੂਸਯਤਿ ਯਤਃ, ਤਤੋਪਿ ਹੇਤੋਰ੍ਦੂਸੀਵਿਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍|

Adhikarana dUShIviShArte svedaH shodhanaM ca (38) · Śloka 38

ਦੂਸੀਵਿਸਾਰ੍ਤਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍| ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਮਗਧਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਨਾਪ੍ਲੁਤਮ੍||੩੮||

ਸ੦-ਦੂਸੀਵਿਸਪੀਡਿਤਂ ਨਰਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ, ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣਾਪ੍ਲੁਤਮਗਦਂ ਲੇਹਯੇਤ੍|

Adhikarana dUShIviShArte dUShIviShArirnAmAgadaH (39-40) · Śloka 40

ਤਮੇਵਾਹ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਧ੍ਯਾਮਕਂ ਮਾਂਸੀ ਰੋਧ੍ਰਮੇਲਾ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ| ਕੁਟਨ੍ਨਟਂ ਨਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯਸ੍ਟੀ ਚਨ੍ਦਨਗੈਰਿਕਮ੍||੩੯|| ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ| |੪੦|

ਸ੦- ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕੋਯਮਗਦੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦੂਸੀਵਿਸਾਰਿਃ| ਨ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ| ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana viShaliptashastraviddhasya lakShaNam (40-44) · Śloka 44

| ਵਿਸਦਿਗ੍ਧੇਨ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ||੪੦|| ਵਿਵਰ੍ਣਭਾਵਂ ਭਜਤੇ ਵਿਸਾਦਂ ਚਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਕੀਟੈਰਿਵਾਵਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਂ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ||੪੧|| ਸ਼੍ਰੋਣਿਪਸ੍ਠਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧਸਨ੍ਧਯਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਵੇਦਨਾਃ| ਕਸ੍ਣਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵੀ ਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਦਾਹਵਾਨ੍||੪੨|| ਦਸ੍ਟਿਕਾਲੁਸ੍ਯਵਮਥੁਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕਰਃ ਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਆਰਕ੍ਤਪੀਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਮਧ੍ਯੋਤਿਰੁਗ੍ਵ੍ਰਣਃ||੪੩|| ਸ਼ੂਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਯੋ ਗਤ੍ਵਾ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕਸ੍ਣਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਪਰਿਸ੍ਰਵਮ੍||੪੪||

ਸ੦-ਵਿਸਦਿਗ੍ਧੇਨ-ਵਿਸਲਿਪ੍ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ, ਵਿਦ੍ਧੋ ਨਰਃ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ| ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਵਿਸਾਦਮੇਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਚ-ਵਿਸਦਿਗ੍ਧੇਨ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ, ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੀਟੈਰਿਵ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ| ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਰੁਜਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕਸ੍ਣਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸਰਤਿ| ਤਡਾਦਿਯੁਤਃ ਕ੍ਸਣੇਨੈਵ ਚ ਦਸ੍ਟਿਕਾਲੁਸ੍ਯਾਦਿਕਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਵ੍ਰਣ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਮਧ੍ਯੋ ਮਹਾਰੁਜਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼ੂਯਤੇ ਪਾਕਂ ਯਾਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਚ ਮਾਂਸਂ ਕਸ੍ਣਤਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਦੀਰ੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਪਿਚ੍ਛਿਲਯੁਤਂ ਪਰਿਸ੍ਰਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana viShashastraviddhe hRudayAvaraNam, shalyAharaNapUrvakovraNadAhaH, muShkakAdikShAreNa pratisAraNam, shukanAsAdibhirlepaH (45-47) · Śloka 47

ਕੁਰ੍ਯਾਦਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਹਦਯਾਵਰਣਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍| ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਕਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤੇਨ ਲੋਹੇਨਾਨੁ ਦਹੇਦ੍ ਵ੍ਰਣਮ੍||੪੫|| ਅਥਵਾ ਮੁਸ੍ਕਕਸ਼੍ਵੇਤਾਸੋਮਤ੍ਵਕ੍ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਲਿਤਃ| ਸ਼ਿਰੀਸਾਦ੍ ਗਧ੍ਰਨਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੪੬|| ਸ਼ੁਕਨਾਸਾਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍| |੪੭|

ਸ੦- ਅਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਹਦਯਾਵਰਣਂ ਦ੍ਰੁਤਂ ਵਿਦਧੀਤ| ਸ੦- ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਕਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤੇਨ ਲੋਹੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਹੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਮੁਸ੍ਕਕਾਦਿਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਕਨਾਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍ ਵ੍ਰਣਮ੍|

Adhikarana viSha kITadaShTacikitsA ca (47) · Śloka 47

| ਕੀਟਦਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ||੪੭||

ਸ੦-ਤਸ੍ਯ ਚ-ਦਿਗ੍ਧਫਲਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ, ਕੀਟਦਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana viSha vraNe pUtimAMse pittavisarpavatkriyA (48) · Śloka 48

ਵ੍ਰਣੇ ਤੁ ਪੂਤਿਪਿਸ਼ਿਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍| |੪੮|

ਸ੦-ਵ੍ਰਣੇ ਚ ਪੂਤਿਮਾਂਸੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪ ਇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ|

Adhikarana garaviShadAyakAH (48-49) · Śloka 49

| ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇ ਰਾਜ੍ਞੇ ਵਾਰਾਤਿਚੋਦਿਤਾਃ||੪੮|| ਗਰਮਾਹਾਰਸਮ੍ਪਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਵਰ੍ਤਿਨਃ| |੪੯|

ਸਂ-ਨਾਨਾਕਾਨ੍ਤਾਃ ਯੋਸਿਤਃ ਪਤ੍ਯੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ(ਰਾਜ੍ਞੇ ਵਾ) ਨਿਕਟਵਰ੍ਤਿਨੋ ਨਰਾਸ਼੍ਚਾਰਾਤਿਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਗਰਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਦਦਤਿ|

Adhikarana garasya lakShaNam (49-50) · Śloka 50

| ਨਾਨਾਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ਮਲਵਿਰੁਦ੍ਧੌਸਧਿਭਸ੍ਮਨਾਮ੍||੪੯|| ਵਿਸਾਣਾਂ ਚਾਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਯੋਗੋ ਗਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| |੫੦|

ਸ੦-ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ਕਤਾਂ ਤਥਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧੌਸਧਿਭਸ੍ਮਨਾਂ ਵਿਸਾਣਾਂ ਚ ਸ੍ਤੋਕਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਯੋ ਯੋਗਃ, ਸ ਗਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ|

Adhikarana garArtasya lakShaNam (50-54) · Śloka 54

| ਤੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਸ਼ੋਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਾਰ੍ਦਿਤਃ||੫੦|| ਵਾਯੁਨਾ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਚਿਨ੍ਤਾਪਰਾਯਣਃ| ਮਹੋਦਰਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹੀ ਦੀਨਵਾਗ੍ਦੁਰ੍ਬਲੋਲਸਃ||੫੧|| ਸ਼ੋਫਵਾਨ੍ ਸਤਤਾਧ੍ਮਾਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਪਾਦਕਰਃ ਕ੍ਸਯੀ| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਗੋਮਾਯੁਮਾਰ੍ਜਾਰਨਕੁਲਵ੍ਯਾਲਵਾਨਰਾਨ੍||੫੨|| ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਵਨਸ੍ਪਤਿਜਲਾਸ਼ਯਾਨ੍| ਮਨ੍ਯਤੇ ਕਸ੍ਣਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਗੌਰੋ, ਗੋਰਂ ਚ ਕਾਲਕਃ||੫੩|| ਵਿਕਰ੍ਣਨਾਸਾਨਯਨਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਦ੍ਵਿਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| |੫੪|

ਸ੦- ਤੇਨ ਗਰੇਣ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਗੁਣਃ ਕਾਸਾਦਿਪੀਡਿਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਾਤੇਨ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇਨ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਚਿਨ੍ਤਾਪਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਬਹਜ੍ਜਠਰਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਵਾਨ੍ ਦੀਨਵਾਗਾਦਿਗੁਣਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ਼ਗਾਲਾਦੀਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼ੁਸ੍ਕਵਕ੍ਸੋਦਪਾਨਾਨਿ ਲੋਕਤੇ| ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਗੌਰਃ ਸਨ੍ ਕਸ੍ਣਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਗੌਰਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ-ਗਰਵਿਸੇਣ, ਵਿਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਸਨ੍ ਵਿਕਰ੍ਣਘ੍ਰਾਣਚਕ੍ਸੁਸਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana garArtasya cikitsitAbhAve sadyo nAshaH (54-55) · Śloka 55

| ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੋ ਘੋਰੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ||੫੪|| ਗਰਾਰ੍ਤੋ ਨਾਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਦ੍ਯੋਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ| |੫੫|

ਸ੦-ਏਤੈਃ-ਉਕ੍ਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ, ਅਪਰੈਸ਼੍ਚਾਨੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦਾਰੁਣੈਃ ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਸਨ੍ ਗਰਪੀਡਿਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਨਾਸ਼ਮਸ਼੍ਨੁਤੇ|

Adhikarana garArte vamanaM pathyapAnabhojanaM suvarNashIlanaM ca (55-56) · Śloka 56

| ਗਰਾਰ੍ਤੋ ਵਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਥ੍ਯਂ ਪਾਨਭੋਜਨਮ੍||੫੫|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਚ੍ਛੀਲਯੇਦ੍ਧੇਮ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਵਿਧੇਃ ਸ੍ਮਰਨ੍| |੫੬|

ਸ੦- ਗਰਾਤੁਰਃ ਕਤਵਮਨਃ ਸਨ੍ ਤਤ੍-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਪਥ੍ਯਂ ਪਾਨਭੋਜਨਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਦਯਃ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਵਿਧੇਃ-"ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਹਦਿ ਤਤਃ ਸ਼ਾਣਂ ਹੇਮਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਦਾਪਯੇਤ੍|" (ਹ.ਸੂ. ਅ. ੭/੨੮) ਇਤਿ ਸ੍ਮਰਨ੍| ਵਿਧੇਃ ਸ੍ਮਰਨ੍ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰ "ਅਧੀਗਰ੍ਥ-" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਧਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸਸ੍ਠੀ|

Adhikarana garArte tApyasuvarNalehaH (56-57) · Śloka 57

| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਾਪ੍ਯਸੁਵਰ੍ਣਯੋਃ||੫੬|| ਲੇਹਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਯੋਗਕਤਂ ਵਿਸਮ੍| |੫੭|

ਸ੦-ਮਾਕ੍ਸੀਕਧਾਤੁਕਾਞ੍ਚਨਯੋਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਲੇਹੋ ਦਾਰੁਣਂ ਗਰਯੋਗਜਂ ਵਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana garArte hatAgnau mUrvAdicUrNam (57-58) · Śloka 58

| ਮੂਰ੍ਵਾਮਤਾਨਤਕਣਾਪਟੋਲੀਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍||੫੭|| ਵਚਾਮੁਸ੍ਤਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਤਕ੍ਰਕੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਮਸ੍ਤੁਭਿਃ| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸੇਨ ਵਾਮ੍ਲੇਨ ਗਰੋਪਹਤਪਾਵਕਃ||੫੮||

ਸ੦-ਮੂਰ੍ਵਾਦੀਨਿ ਤਕ੍ਰਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲੇਨ ਵਾ-ਬੀਜਪੂਰਰਸਾਦਿਰਸੇਨ, ਗਰੋਪਹਤਾਗ੍ਨਿਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana garArte pArAvatAmiShAdishRutaM jalam (59) · Śloka 59

ਪਾਰਾਵਤਾਮਿਸਸ਼ਠੀਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਸ਼ਤਂ ਹਿਮਮ੍| ਗਰਤਸ੍ਣਾਰੁਜਾਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੫੯||

ਸ੦- ਪਾਰਾਵਤਾਮਿਸਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਜਲਂ ਗਰਤਸ੍ਣਾਦਿਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana viShasa~gkaTasya lakShaNam (60) · Śloka 60

ਵਿਸਪ੍ਰਕਤਿਕਾਲਾਨ੍ਨਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗਮੇ| ਵਿਸਸਙ੍ਕਟਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਤਸ੍ਯੈਕੋਤ੍ਰ ਜੀਵਤਿ||੬੦||

ਸ੦-ਵਿਸਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਯੋਗੇ ਸਤਿ ਵਿਸਸਙ੍ਕਟਂ ਕਥਿਤਮ੍| [ਅਤ੍ਰ-] ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸਸਙ੍ਕਟੇ, ਵਿਸਾਰ੍ਤਃ ਸ਼ਤਮਧ੍ਯ ਏਕੋ ਜੀਵੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਪ੍ਰਕਤਿਃ-ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਃ| ਕਾਲੋ-ਵਰ੍ਸਾਃ| ਵਿਸਾਨ੍ਨਂ-ਸਰ੍ਸਪਾਦਿ| ਵਿਸਦੋਸਃ-ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਦੂਸ੍ਯਂ-ਰਕ੍ਤਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|

Adhikarana viShavRuddhihetavaH kShudhAdayaH (61-63) · Śloka 63

ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਘਰ੍ਮਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਭਯਸ਼੍ਰਮੈਃ| ਅਜੀਰ੍ਣਵਰ੍ਚੋਦ੍ਰਵਤਾਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਵਦ੍ਧਿਭਿਃ||੬੧|| ਤਿਲਪੁਸ੍ਪਫਲਾਘ੍ਰਾਣਭੂਬਾਸ੍ਪਘਨਗਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਹਸ੍ਤਿਮੂਸਿਕਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਃਸ੍ਵਨੈਰ੍ਵਿਸਸਙ੍ਕਟੈਃ||੬੨|| ਪੁਰੋਵਾਤੋਤ੍ਪਲਾਮੋਦਮਦਨੈਰ੍ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਿਸਮ੍| |੬੩|

ਸ੦- ਕ੍ਸੁਧਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸਂ ਵਦ੍ਧਿਮੇਤਿ|

Adhikarana varShAsu viShavRuddheH kAraNam,sharadi viShasya mandavIryatve hetuH (63-64) · Śloka 64

| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਾਮ੍ਬੁਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਂਕ੍ਲੇਦਂ ਗੁਡਵਦ੍ਗਤਮ੍||੬੩|| ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ ਘਨਾਪਾਯੇ, ਤਦਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ| ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵਿਸਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਨਾਤ੍ਯਯੇ||੬੪||

ਸ੦- ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਚ ਜਲਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਂ ਸਂਕ੍ਲੇਦਂ ਗੁਡਵਦ੍ ਯਾਤਿ| ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ-ਪ੍ਰਸਰਤਿ, ਘਨਾਪਾਯੇ-ਵਿਗਤਵਰ੍ਸਾਸਮਯੇ| ਤਤ੍-ਵਿਸਂ, ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਹਿਨਸ੍ਤਿ-ਅਲ੍ਪਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕਰੋਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ-ਸ਼ਰਤ੍ਸਮਯੇ, ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ|

Adhikarana iti prakRutyAdyAlocya karmAcaraNam (65) · Śloka 65

ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਸ੍ਥਾਨਵੇਗਬਲਾਬਲਮ੍| ਅਲੋਚ੍ਯ ਨਿਪੁਣਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਰ੍ਮਾਨਨ੍ਤਰਮਾਚਰੇਤ੍||੬੫||

ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ-ਯਤ੍ਨੇਨ ਨਿਰੂਪ੍ਯ, ਤਤਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shlaiShmike viShe vamanAdibhiH shamanam (66) · Śloka 66

ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਵਮਨੈਰੁਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨੈਃ| ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨੈਃ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਿਸਮ੍||੬੬||

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਵਿਸਂ ਵਮਨੈਰੁਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪੈਸ਼੍ਚੇਦ੍ਦਸ਼ੈਰ੍ਭੋਜਨੈਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯਾਦਿਗੁਣੈਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਯੇਤ੍|

Adhikarana paittike viShe virecanAdibhiH shamanam (67) · Śloka 67

ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਸ੍ਰਂਸਨੈਃ ਸੇਕਪ੍ਰਦੇਹੈਰ੍ਭਸ਼ਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰੈਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨੈਃ||੬੭||

ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਵਿਸਂ ਵਿਰੇਚਨੈਸ੍ਤਥਾਤਿਸ਼ੀਤਲੈਃ ਸੇਕੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭੋਜਨੈਃ ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰੈਰਾਜ੍ਯਯੁਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtike viShe svAdvAdyAhArAdibhiH shamanam (68) · Śloka 68

ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਂ ਜਯੇਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਸਘਤੈਰ੍ਭੋਜਨੈਰ੍ਲੇਪੈਸ੍ਤਥੈਵ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨੈਃ||੬੮||

ਸ੦-ਵਾਤਿਕਂ ਮਧੁਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੈਰ੍ਭੋਜਨੈਰ੍ਲੇਪੈਰ੍ਮਾਂਸਭੋਜਨੈਸ਼੍ਚ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana sarvaviSheShu sarvAvastheShu ghRutatulyaM bheShajaM nAsti visheShAt vAte~adhike (69-70) · Śloka 70

ਨਾਘਤਂ ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਭੋਜ੍ਯਮੌਸਧਮ੍| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥੇਸੁ ਵਿਸੇਸੁ ਨ ਘਤੋਪਮਮ੍||੬੯|| ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭੇਸਜਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਬਲੇਨਿਲੇ| |੭੦|

ਸ੦- ਵਿਸੇ ਸ੍ਰਂਸਨਂ-ਵਿਰੇਚਨਂ, ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਵਾ ਭੋਜ੍ਯਮੌਸਧਂ ਵਾ ਨਾਘਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤਤ੍ ਸਘਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਸ੦- ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਿਸੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥੇਸੁ ਚ ਘਤਤੁਲ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਦੌਸਧਂ ਕਿਮਪ੍ਯਸ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਵਾਤੇਤਿਰਿਕ੍ਤੇ|

Adhikarana kaphapittavAtagataviShANAM sAdhyAsAdhyatvam (35) · Śloka 35

| ਅਯਤ੍ਨਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਗਂ ਸਾਧ੍ਯਂ, ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯਮ੍||੭੦|| ਸੁਦੁਃਸਾਧ੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਂ ਵਾ ਵਾਤਾਸ਼ਯਗਤਂ ਵਿਸਮ੍| ੭੦ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਵਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿ- ਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੫||

ਸ੦- ਕਫਗਤਂ ਵਿਸਮਲ੍ਪਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਵਾਤਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸੁਸ੍ਠੁ ਦੁਃਖੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇਸਾਧ੍ਯਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੩੫||