35. viṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಧುನಾ ವಿಷತನ್ತ್ರಮುಚ್ಯತೇ, ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹಾರಿತ್ವೇನ ತುಲ್ಯಸಾಧರ್ಮ್ಯಾತ್|

Adhikarana viShapratiShedhAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ವಿಷಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨|

ತತ್ರ ವಿಷಸ್ಯ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ-

Adhikarana viShayasya prAgutpattidarshanam (1-3) · Śloka 3

ಮಥ್ಯಮಾನೇ ಜಲನಿಧಾವಮೃತಾರ್ಥಂ ಸುರಾಸುರೈಃ| ಜಾತಃ ಪ್ರಾಗಮೃತೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಪುರುಷೋ ಘೋರದರ್ಶನಃ||೧|| ದೀಪ್ತತೇಜಾಶ್ಚತುರ್ದಂಷ್ಟ್ರೋ ಹರಿಕೇಶೋಽನಲೇಕ್ಷಣಃ| ಜಗದ್ವಿಷಣ್ಣಂ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತೇನಾಸೌ ವಿಷಸಂಜ್ಞಿತಃ||೨|| ಹುಂಕೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಮೂರ್ತೀ ತತಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ| ಸೋಽಧ್ಯತಿಷ್ಠನ್ನಿಜಂ ರೂಪಮುಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಞ್ಚನಾತ್ಮಕಮ್||೩||

ಸ೦- ಸಮುದ್ರೇ ಸುರಾಸುರೈರಮೃತಾರ್ಥಂ ವಿಲೋಡ್ಯಮಾನೇಽಮೃತೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಪೂರ್ವಂ ಪುರುಷೋ ದಾರುಣದೃಷ್ಟಿಃ ಸಮಿದ್ಧಧಾಮಾ ಚತುರ್ದಂಷ್ಟ್ರೋ ಹರಿವರ್ಣಕಚೋ ದಹನತುಲ್ಯನೇತ್ರೋ ಜಾತಃ| ತಂ ಪುರುಷಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭುವನಂ ವಿಷಾದಂ ಗತಮ್| ಅತ ಏವಾಸೌ ಜಗದ್ವಿಷದನಾತ್ ವಿಷಸಂಜ್ಞಃ| ಬ್ರಹ್ಮಣ ಹುಂಕೃತಸ್ತು ಸನ್ನಸೌ ವಞ್ಚನಸ್ವಭಾವಂ ಸ್ವಂ ರೂಪಂ ಹಿತ್ವಾ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾಖ್ಯೇ ಮೂರ್ತೀ ಅಧಿತಸ್ಥೌ| ಪುರುಷರುಪೀ ತಿಷ್ಠೇದಸೌ ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಾಪಂ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana sthAvaraM viShaM kandeShvativIryam (4) · Śloka 4

ಸ್ಥಿರಮತ್ಯುಲ್ಬಣಂ ವೀರ್ಯೇ ಯತ್ಕನ್ದೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್| ಕಾಲಕೂಟೇನ್ದ್ರವತ್ಸಾಖ್ಯಶೃಙ್ಗೀಹಾಲಾಹಲಾದಿಕಮ್||೪||

ಸ೦-ಯದ್ವಿಷಂ ಸ್ಥಿರಂ-ಸ್ಥಾವರಂ, ಕನ್ದೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವೀರ್ಯೇ ಅತ್ಯುಲ್ಬಣಂ ತತ್ ಕಾಲಕೂಟಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಮ್| ಫಲಾದಿಷ್ವಪಿ ತದ್ ಭವತಿ, ಕಿನ್ತು ಕನ್ದೇ ವೀರ್ಯಾತಿಕೃತ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾ ಭೇದಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಯಥಾ (ಸಂ.ಉ. ಅ. ೪೦)-"ಕಾಲಕೂಟಂ ವತ್ಸನಾಭಂ ಸಾಕ್ತುಕಂ ವಾಲಕಂ ಕರ್ದಮಕಂ ವೈರಾಟಂ ಮುಸ್ತಕಂ ಶೃಙ್ಗೀ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಮಹಾವಿಷಂ ಹಾಲಾಹಲಂ ಮರ್ಕಟಕಂ ಕರ್ಕಟಂ ಕಾಶಪುಷ್ಪಕಮಿನ್ದ್ರಾಯುಧಂ ತಥಾ ತೈಲಮ್|" ಇತಿ (ತ್ಯಾದಿ) ಭೇದಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ| ಏಷಾಂ ತು ಲಕ್ಷಣಂ ತತ್ರೋಕ್ತಮ್| ತದಹಿ ವಿಸ್ತರತರಗ್ರನ್ಥಶಙ್ಕಯಾ ನೋಕ್ತಮ್|

Adhikarana ja~ggamaM viShaM sarpAdidaMShTrAsu dAruNam (5) · Śloka 5

ಸರ್ಪಲೂತಾದಿದಂಷ್ಟ್ರಾಸು ದಾರುಣಂ ಜಙ್ಗಮಂ ವಿಷಮ್| |೫|

ಸ೦- ಸರ್ಪಾದಿದಂಷ್ಟ್ರಾಸು ತು ಯದ್ವ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ತಜ್ಜಙ್ಗಮಮ್| ತಚ್ಚ ದಾರುಣಮ್| ದಂಷ್ಟ್ರೇತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್, ನಖವಿಷಾಣಮೂತ್ರಾದೀನಾಮಪಿ ಪುರೋ ವಿಷತ್ವೇನ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್|

Adhikarana iti dviprakAramakRutrimaM viSham (5) · Śloka 5

| ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚೇತಿ ವಿಷಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಕೃತ್ರಿಮಮ್||೫||

ಸ೦-ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚೇತಿ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಂ ವಿಷಮಕೃತ್ರಿಮಮ್|

Adhikarana kRutrimaM tu garasaMj~jam kRutrimasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

ಕೃತ್ರಿಮಂ ಗರಸಂಜ್ಞಂ ತು ಕ್ರಿಯತೇ ವಿವಿಧೌಷಧೈಃ| ಹನ್ತಿ ಯೋಗವಶೇನಾಶು ಚಿರಾಚ್ಚಿರತರಾಚ್ಚ ತತ್||೬|| ಶೋಫಪಾಣ್ಡೂದರೋನ್ಮಾದದುರ್ನಾಮಾದೀನ್ ಕರೋತಿ ವಾ| |೭|

ಸ೦- ಗರಸಂಜ್ಞಂ ತು ಕೃತ್ರಿಮಮ್| ಯಸ್ಮಾತ್ತತ್ ಕ್ರಿಯತೇ| ಅತ ಏವ ವಿವಿಧಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತದೇವಮ್| ತಚ್ಚ ಯೋಗವಶಾಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಹನ್ತಿ| ತಥಾ ವಿವಿಧಯೋಗವಶಾಚ್ಚಿರಾಚ್ಚಿರಂ ಹನ್ತಿ| ಶೋಫಾದೀಂಶ್ಚ ವಿಧತ್ತೇ|

Adhikarana viShasya guNA ekAdasha (7-8) · Śloka 8

ಅಥ ವಿಷಗುಣಾನ್ನಿರ್ದಿಶತಿ | ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷವಿಶದಂ ವ್ಯವಾಯ್ಯಾಶುಕರಂ ಲಘು||೭|| ವಿಕಾಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮವ್ಯಕ್ತರಸಂ ವಿಷಮಪಾಕಿ ಚ| |೮|

ಸ೦- ತತ್ಸರ್ವಂ ವಿಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಂ ಸ್ಯಾತ್| ಗುಣನಿರ್ದೇಶನಾದಸ್ಯ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವಾತಮುಷ್ಣತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಜ್ಞಾಪ್ಯತೇ| ನನು, ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ವಾಯೋಃ ಕೋಪೋ ನ ಯುಜ್ಯತೇ, ರೌಕ್ಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಗುಣತ್ವಾದ್ವಾಯೋಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯತ್ವಾತ್| ಬ್ರೂಮಃ| ವಾಯೋರ್ಯೇ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಯೋ ಗುಣಾಸ್ತೇಷಾಮೇವ ವಿಷಸ್ಥೈ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ| ತೇ ಚ ವಾಯೋರಾತ್ಮಭೂತಾಃ, ತನ್ನಾಶೇ ವಾಯೋರ್ನಾಶಃ ಸ್ಯಾತ್, ಯಥಾ ತನ್ತುನಾಶೇ ಪಟನಾಶಃ| ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತಃ ಪವನಸ್ಯ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈಃ ಪ್ರಕೋಪಃ| ಏವಂ ಪಿತ್ತೇಽಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕಟ್ವಮ್ಲಾದಿಕಥನೇಽಪಿ ವಿಷಸ್ಯಾವ್ಯಕ್ತರಸತ್ವಮ್, ಅನೇಕರಸಸಮ್ಭವಾದೇಕಸ್ಯಾಪಿ ಚ ವ್ಯಕ್ತಸ್ಯಾನುಪಲಬ್ಧೇಃ| ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯ ದ್ರಾಗೇವಾಖಿಲಕಾಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತೇಃ| ತಥಾ ಅಪಾಕಿ,-ವಿಷಸ್ಯ ಹಿ ಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಮನ್ತರೇಣ ಪಾಕಾಭಾವಾತ್, ಪಕ್ವೇಽಪ್ಯನ್ನೇ ವಿಷಸ್ಯಾಪಕ್ವಸ್ಯೇವೋಪಲಬ್ಧೇಃ| ಅತ ಏವ ಶಮಿತಮಪಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಾರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪುನಃ ಕುಪ್ಯತಿ|

Adhikarana viShamojoviparItaguNam ,viShaM nRuNAM sadyojIvitaharam (8-9) · Śloka 9

| ಓಜಸೋ ವಿಪರೀತಂ ತತ್ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದ್ಯೈರನ್ವಿತಂ ಗುಣೈಃ||೮|| ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರಂ ನೃಣಾಂ ಸದ್ಯೋ ಹರತಿ ಜೀವಿತಮ್| |೯|

ಸಂ-ತಥಾ ವಿಷಮೋಜಸೋ ವಿಪರೀತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ದಶಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಾದ್ಯೈರನ್ವಿತಮಿತಿ ಹೇತೌ ಪ್ರಥಮಾ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಯುಕ್ತತ್ವಾದೋಜಸೋ ವಿಪರೀತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ವಾತಪಿತ್ತೋತರಂ ನರಾಣಾಂ ದ್ರಾಗೇವ ಜೀವಿತಂ ಹರತಿ|

Adhikarana tara hetuH (9-10) · Śloka 10

ಕುತಃ ? ಇತ್ಯಾಹ | ವಿಷಂ ಹಿ ದೇಹಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ ದೂಷಯತಿ ಶೋಣಿತಮ್||೯|| ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಂಶ್ಚಾನು ಸಮಂ ದೋಷಾನ್ ಸಹಾಶಯಾನ್| ತತೋ ಹೃದಯಮಾಸ್ಥಾಯ ದೇಹೋಚ್ಛೇದಾಯ ಕಲ್ಪತೇ||೧೦||

ಸ೦- ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಷಂ ಶರೀರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ರಕ್ತಂ ಸರ್ವಶರೀರಗತಂ ದೂಷಯತಿ, ಪಶ್ಚಾತ್ ಕಫಪಿತ್ತವಾತಾನಾಶಯಸಹಿತಾನ್ ದೂಷಯತಿ| ಅನನ್ತರಂ ಕಫಾದಿಭಿಃ ಸಮಮೇವ ಹೃದಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶರಿರನಾಶಾಯ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ನನು, ವಿಷಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಯುಗಪತ್ ತ್ರಿದೋಷಕೋಪಿತ್ವಾದ್ರಕ್ತಕೋಪಿತ್ವಾಚ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಶೋಣಿತಂ ದೂಷಯತಿ ಪಶ್ಚಾತ್ರೀನ್ ದೋಷಾನಿತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದಯುಕ್ತಿಮದಿವ ದೃಶ್ಯತೇ| ಅತ್ರ ಭಣಾಮಃ ವಿಷಪ್ರಭಾವೇಣ ರಕ್ತಮಾಕೃಷ್ಟಂ ಪೂರ್ವಂ ಸಹ ತೇನ ಸಂಯುಕ್ತಂ ವಿಷೇಣ ದೂಷ್ಯತೇ, ತತೋ ಯುಗಪದೇವ ದೋಷತ್ರಯಕೋಪಃ, ತತೋ ದೋಷೈಃ ಶೋಣಿತೇನ ಸಹ ಹೃದಯಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸರ್ವಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಬದ್ಧ್ವಾ ದೇಹೋಚ್ಛೇದಾಯ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿದತ್ರಾನುಪಪನ್ನಮ್|

Adhikarana sthAvaraviShasya prathamavegasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ಸ್ಥಾವರಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯ ವೇಗೇ ಪೂರ್ವೇ ಪ್ರಜಾಯತೇ| ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಶ್ಯಾವತಾ ಸ್ತಮ್ಭೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ತ್ರಾಸಃ ಕ್ಲಮೋ ವಮಿಃ||೧೧||

ಸ೦-ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ವಿಷಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ರಸನಾಶ್ಯಾವತಾದಿ ಜಾಯತೇ|

Adhikarana sthAvaraviShasya dvitIyavegasya lakShaNam (12) · Śloka 12

ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಪಥುಃ ಸ್ವೇದೋ ದಾಹಃ ಕಣ್ಠೇ ಚ ವೇದನಾ| ವಿಷಂ ಚಾಮಾಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕುರುತೇ ಹೃದಿ ವೇದನಾಮ್||೧೨||

ಸ೦- ದ್ವಿತೀಯೇ ವೇಗೇ ವೇಪಥ್ವಾದಯಃ| ವಿಷಂ ಚಾಮಾಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಹೃದಯೇ ವೇದನಾಂ ವಿಧತ್ತೇ|

Adhikarana sthAvaraviShasya tRutIyavegasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

ತಾಲುಶೋಷಸ್ತೃತೀಯೇ ತು ಶೂಲಂ ಚಾಮಾಶಯೇ ಭೃಶಮ್| ದುರ್ಬಲೇ ಹರಿತೇ ಶೂನೇ ಜಾಯೇತೇ ಚಾಸ್ಯ ಲೋಚನೇ||೧೩|| ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ತೋದಹಿಧ್ಮಾಕಾಸಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್| |೧೪|

ಸ೦- ತೃತೀಯೇ ಚ ವೇಗೇ ತಾಲುಶೋಷಃ ಆಮಾಶಯೇಽತಿರುಜಾ ಸ್ಯಾತ್| ನೇತ್ರೇ ಚಾಸ್ಯ ದುರ್ಬಲಾದಿಗುಣೇ ಭವತಃ| ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ತೋದಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana sthAvaraviShasya caturthavegasya lakShaNam (14) · Śloka 14

| ಚತುರ್ಥೇ ಜಾಯತೇ ವೇಗೇ ಶಿರಸಶ್ಚಾತಿಗೌರವಮ್||೧೪||

ಸ೦- ಚತುರ್ಥೇ ವೇಗೇ ಮೂರ್ಧ್ನೋಽತಿಗುರುತ್ವಂ ಜಾಯತೇ| ಚಶಬ್ದಾತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ರಸನಾಶಯಾವತಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಏವಮಗ್ರೇಽಪಿ ಚಶಬ್ದಾರ್ಥೋ ಬೋಧ್ಯಃ|

Adhikarana sthAvaraviShasya pa~jcamavegasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ಕಫಪ್ರಸೇಕೋ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಪರ್ವಭೇದಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೇ| ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಧಾನೇ ಚ ವೇದನಾ||೧೫||

ಸ೦- ಪಞ್ಚಮೇ ವೇಗೇ ಕಫಪ್ರಸೇಕಾದಿಃ| ಸರ್ವದೋಷಾಣಾಂ ಪ್ರಕೋಪಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಶ್ಚ| ಪಕ್ವಾಶಯೇ ವ್ಯಥಾ ಚ|

Adhikarana sthAvaraviShasya ShaShThavegasya lakShaNam (16) · Śloka 16

ಷಷ್ಠೇ ಸಂಜ್ಞಾಪ್ರಣಾಶಶ್ಚ ಸುಭೃಶಂ ಚಾತಿಸಾರ್ಯತೇ| |೧೬|

ಸ೦- ಷಷ್ಠೇ ವೇಗೇ ಚೇತನಾಯಾಃ ಪ್ರಣಾಶೋಽತಿಶಯೇನಾತಿಸಾರಶ್ಚ|

Adhikarana sthAvaraviShasya saptamavegasya lakShaNam (16) · Śloka 16

| ಸ್ಕನ್ಧಪೃಷ್ಠಕಟೀಭಙ್ಗೋ ಭವೇನ್ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಸಪ್ತಮೇ||೧೬||

ಸ೦- ಸಪ್ತಮೇ ಸ್ಕನ್ಧಾದಿಭಙ್ಗಃ, ಸಪ್ತಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ದೂಷಣಾನ್ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana prathame viShavege vamanAdi (17) · Śloka 17

ಪ್ರಥಮೇ ವಿಷವೇಗೇ ತು ವಾನ್ತಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚಿತಮ್| ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಮಗದಂ ಪಾಯಯೇದ್ ದ್ರುತಮ್||೧೭||

ಸ೦- ಪ್ರಥಮೇ ವಿಷವೇಗೇ ತು ಕೃತವಮನಂ ಶಿಶಿರಜಲಸೇಚಿತಂ ಶೀಘ್ರಮೇವಾಗದಂ ಸಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana dvitIye viShavege vamanavirecanAdi (18) · Śloka 18

ದ್ವಿತೀಯೇ ಪೂರ್ವವದ್ವಾನ್ತಂ ವಿರಿಕ್ತಂ ಚಾನು ಪಾಯಯೇತ್| |೧೮|

ಸ೦- ದ್ವಿತೀಯೇ ವಿಷವೇಗೇ ಪೂರ್ವವತ್-ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚಿತಂ, ವಾನ್ತಂ ವಿರಿಕ್ತಂ ಚಾನು-ಪಶ್ಚಾತ್, ಅಗದಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana tRutIye viShavege agadapAnAdi (18) · Śloka 18

| ತೃತೀಯೇಽಗದಪಾನಂ ತು ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ತಥಾಽಞ್ಜನಮ್||೧೮||

ಸ೦- ತೃತೀಯೇ ವೇಗೇಽಗದಪಾನಂ ನಸ್ಯಮಞ್ಜನಂ ಚ ಹಿತಮ್|

Adhikarana caturthe viShavege sasnehAgadapAnam (19) · Śloka 19

ಚತುರ್ಥೇ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತಮಗದಂ ಪ್ರತಿಯೋಜಯೇತ್| |೧೯|

ಸ೦- ಚತುರ್ಥೇ ವೇಗೇ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತಮಗದಂ ಪ್ರತಿಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana pa~jcame viShavege samadhukakvAthAdi yukto~agadaH (19) · Śloka 19

| ಪಞ್ಚಮೇ ಮಧುಕಕ್ವಾಥಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಯುತಂ ಹಿತಮ್||೧೯||

ಸ೦- ಪಞ್ಚಮೇ ವೇಗೇ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಕ್ವಾಥಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಮಗದಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana ShaShThe viShavege atIsAravatsiddhiH (20) · Śloka 20

ಷಷ್ಠೇಽತಿಸಾರವತ್ಸಿದ್ಧಿಃ| |೨೦|

ಸ೦- ಷಷ್ಠೇ ವೇಗೇಽತಿಸಾರತುಲ್ಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ|

Adhikarana saptame viShavege avapIDAdi (20) · Śloka 20

ಅವಪೀಡಸ್ತು ಸಪ್ತಮೇ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಾಸೃಗ್ವಾ ಪಿಶಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್||೨೦||

ಸ೦- ಸಪ್ತಮೇ ವೇಗೇಽವಪೀಡೋ-ರೋಗಾನುತ್ಪಾದನೀಯೋಕ್ತೋ (ಹೃ.ಸೂ. ಅ. ೪/೬), ದೇಯಃ| ಅಥವಾ ಮಸ್ತಕೇ ಕಾಕಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಸರಕ್ತಂ ಪಿಶಿತಂ ನ್ಯಸೇತ್|

Adhikarana vegAntare sarvaviShaghnI koshAtakyAdiyavAgUH (21-23) · Śloka 23

ಕೋಶಾತಕ್ಯಗ್ನಿಕಃ ಪಾಠಾ ಸೂರ್ಯವಲ್ಯಮೃತಾಭಯಾಃ| ಶೇಲುಃ ಶಿರೀಷಃ ಕಿಣೀಹೀ ಹರಿದ್ರೇ ಕ್ಷೌದ್ರಸಾಹ್ವಯಾ||೨೧|| ಪುನರ್ನವೇ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಬೃಹತ್ಯೌ ಸಾರಿವೇ ಬಲಾ| ಏಷಾಂ ಯವಾಗೂಂ ನಿರ್ಯುಹೇ ಶೀತಾಂ ಸಘೃತಮಕ್ಷಿಕಾಮ್||೨೨|| ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವೇಗಾನ್ತರೇ ಸರ್ವವಿಷಘ್ನೀಂ ಕೃತಕರ್ಮಣಃ| |೨೩|

ಸ೦- ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಯವಾಗೂಂ ಸಿದ್ಧಾಂ ಶೀತಾಂ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಯುಞ್ಜಯಾತ್| ಸೂರ್ಯವಲ್ಲೀ-ಕರವೀರಕಾಕಾರಪುಷ್ಪೀ| ಕ್ಷೌದ್ರಸಾಹ್ವಯಂ-ವಟಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ವೇಗಾನ್ತರೇ-ವೇಗಮಧ್ಯೇ, ಸರ್ವವಿಷಘ್ನೀಮ್| ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವಂ ಕಾರ್ಯಮ್|

Adhikarana vegAntare sarva madhUkAdiyavAgUH (23) · Śloka 23

| ತದ್ವನ್ಮಧೂಕಮಧುಕಪದ್ಮಕೇಸರಚನ್ದನೈಃ||೨೩||

ಸ೦- ಮಧೂಕಾದಿಕ್ವಾಥೇ ಪೇಯಾಂ ಶೀತಾಂ ಸಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

Adhikarana sarvaviSheShu candrodayo nAmAgadaH (24-32) · Śloka 32

ಅಞ್ಜನಂ ತಗರಂ ಕುಷ್ಠಂ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃಶಿಲಾ| ಫಲಾನೀ ತ್ರಿಕಟು ಸ್ಪೃಕ್ಕಾ ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ಸಕೇಸರಮ್||೨೪|| ಹರೇಣುರ್ಮಧುಕಂ ಮಾಂಸೀ ರೋಚನಾ ಕಾಕಮಾಲಿಕಾ| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಂ ಸರ್ಜರಸಃ ಶತಾಹ್ವಾ ಕುಙ್ಕುಮಂ ಬಲಾ||೨೫|| ತಮಾಲಪತ್ರತಾಲೀಸಭೂರ್ಜೋಶೀರನಿಶಾದ್ವಯಮ್| ಕನ್ಯೋಪವಾಸಿನೀ ಸ್ನಾತಾ ಶುಕ್ಲವಾಸಾ ಮಧುದ್ರುತೈಃ||೨೬|| ದ್ವಿಜಾನಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ತೈಃ ಪುಷ್ಯೇ ಕಲ್ಪಯೇದಗದೋತ್ತಮಮ್| ವೈದ್ಯಶ್ಚಾತ್ರ ತದಾ ಮನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಯತಾತ್ಮಾ ಪಠೇದಿಮಮ್||೨೭|| "ನಮಃ ಪುರುಷಸಿಂಹಾಯ ನಮೋ ನಾರಾಯಣಾಯ ಚ| ಯಥಾಽಸೌ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ ರಣೇ ಕೃಷ್ಣಪರಾಜಯಮ್||೨೮|| ಏತೇನ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೇನ ಅಗದೋ ಮೇ ಪ್ರಸಿಧ್ಯತು| ನಮೋ ವೈದೂರ್ಯಮಾತೇ ಹುಲುಹುಲು ರಕ್ಷ ಮಾಂ ಸರ್ವವಿಷೇಭ್ಯಃ||೨೯|| ಗೌರಿ ಗಾನ್ಧಾರಿ ಚಾಣ್ಡಾಲಿ ಮಾತಙ್ಗಿ ಸ್ವಾಹಾ| " ಪಿಷ್ಟೇ ಚ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮನ್ತ್ರಃ "ಹರಿಮಾಯಿ ಸ್ವಾಹಾ||೩೦|| " ಅಶೇಷವಿಷವೇತಾಲಗ್ರಹಕಾರ್ಮಣಪಾಪ್ಮಸು| ಮರಕವ್ಯಾಧಿದುರ್ಭಿಕ್ಷಯುದ್ಧಾಶನಿಭಯೇಷು ಚ||೩೧|| ಪಾನನಸ್ಯಾಞ್ಜನಾಲೇಪಮಣಿಬನ್ಧಾದಿಯೋಜಿತಃ| ಏಷ ಚನ್ದ್ರೋದಯೋ ನಾಮ ಶಾನ್ತಿಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ಪರಮ್||೩೨|| |ವಾಸವೋ ವೃತ್ರಮವಧೀತ್ಸಮಾಲಿಪ್ತಃ ಕಿಲಾಮುನಾ| ]||೩೨||

ಸ೦- ಅಞ್ಜನಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ| ಕನ್ಯಾ ಕೃತೋಪವಾಸಾ ಸ್ನಾತಾಶುಕ್ಲವಸ್ತ್ರಾ ತೈಃ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ, ಮಾಕ್ಷಿಕಸಿಕ್ತೈಃ ಪುಷ್ಯನಕ್ಷತ್ರೇ ವಿಪ್ರಾನ್ ಪೂಜಯಿತ್ವಾಽನನ್ತರಮಗದವರಮಿಮಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ವೈದ್ಯಶ್ಚ ಸಮೀಪಸ್ಥೋ ಮನ್ತ್ರಂ ನಮ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಪಠೇತ್| ಪಿಷ್ಟೇ ಚಾಗದೇ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮನ್ತ್ರೋ ಹರಿಮಾಯ್ಯಾದಿಕೋಽತ್ರ ಯೋಜ್ಯಃ| ನಿಖಿಲೇಷು ವಿಷಾದಿಷು ಪಾನಾದಿಮಣಿಬನ್ಧಾದಿ ಯೋಜಿತೋಽಯಂ ಚನ್ದ್ರೋದಯೋ ನಾಮಾಗದಃ ಪರಂ ಶಾನ್ತಂ(ನ್ತಿ) ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಮ್|

Adhikarana dUShIviShasya lakShaNam dUShIviShArtasya lakShaNam (33-36) · Śloka 36

ಜೀರ್ಣಂ ವಿಷಘ್ನೌಷಧಿಭಿರ್ಹತಂ ವಾ ದಾವಾಗ್ನಿವಾತಾತಪಶೋಷಿತಂ ವಾ| ಸ್ವಭಾವತೋ ವಾ ನ ಗುಣೈಃ ಸುಯುಕ್ತಂ ದೂಷಿವಿಷಾಖ್ಯಾಂ ವಿಷಮಭ್ಯುಪೈತಿ||೩೩|| ವೀರ್ಯಾಲ್ಪಭಾವಾದವಿಭಾವ್ಯಮೇತತ್ ಕಫಾವೃತಂ ವರ್ಷಗಣಾನುಬನ್ಧಿ| ತೇನಾರ್ದಿತೋ ಭಿನ್ನಪುರೀಷವರ್ಣೋ ದುಷ್ಟಾಸ್ರರೋಗೀ ತೃಡರೋಚಕಾರ್ತಃ||೩೪|| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ ವಮನ್ ಗದ್ಗದವಾಕ್ ವಿಮುಹ್ಯನ್ ಭವೇಚ್ಚ ದೂಷ್ಯೋದರಲಿಙ್ಗಜುಷ್ಟಃ| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ಕಫವಾತರೋಗೀ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇಽನಿಲಪಿತ್ತರೋಗೀ||೩೫|| ಭವೇನ್ನರೋ ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋರುಹಾಙ್ಗೋ ವಿಲೂನಪಕ್ಷಃ ಸ ಯಥಾ ವಿಹಙ್ಗಃ| ಸ್ಥಿತಂ ರಸಾದಿಷ್ವಥವಾ ವಿಚಿತ್ರಾನ್ ಕರೋತಿ ಧಾತುಪ್ರಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್||೩೬||

ಸ೦- ಯದ್ವಿಷಂ ಪುರಾಣಂ, ವಿಷಘ್ನೌಷಧಿಭಿರ್ವಾ ಹತವೀರ್ಯಂ, ಯದ್ವಾ ದಾವಾಗ್ನೀತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶೋಷಿತಂ, ಸ್ವಭವೇನೈವ ವಾ ಗುಣೈರ್ನ ಸುಷ್ಠು ಯುಕ್ತಂ, ತದ್ ದೂಷೀವಿಷಸಂಜ್ಞಾಮುಪೈತಿ| ತಥಾ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಾದೇತದವಿಭಾವ್ಯಂ-ಅಲಕ್ಷ್ಯಮ್| ತಥಾ ಕಫೇನಾವೃತಂ ವರ್ಷವೃನ್ದಂ ಚ ತತ್ಸ್ಥಾಯಿ| ತೇನ-ದೂಷೀವಿಷೇಣ, ಪೀಡಿತೋ ಭಿನ್ನಪುರೀಷವರ್ಣಾದಿಕಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಗಚ್ಛನ್ ವಮನ್ನಸ್ಫುಟವಾಕ್ ತಥಾ ವಿಮುಹ್ಯನ್ ತಥಾ ದೂಷ್ಯೇನೋಪಲಕ್ಷಿತ ಉದರೇ ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ (ಹೃಂಇ. ಅ. ೧೨/೨೦), ತೈಃ ಸೇವಿತಶ್ಚ ಭವೇತ್| ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇ ದೂಷೀವಿಷೇ ಕಫವಾತರೋಗೀ ಸ್ಯಾತ್ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ದೂಷೀವಿಷೇಽನಿಲಪಿತ್ತರೋಗೀ ಸ್ಯಾತ್| ಉಪಜಾತಯಃ| ಧ್ವಸ್ತಾಃ ಕಚಾಃ ಶರೀರಂ ಚ ಯಸ್ಯ ಸ ಧ್ವಸ್ತಶಿರೋತುಹಾಙ್ಗೋ ವಿಲೂನಪಕ್ಷಃ ಪಕ್ಷೀವ ಭವೇತ್| ರಸಾದಿಷು ಚ ಸ್ಥಿತಂ ನಾನಾವಿಧಾನ್ ಧಾತುಪ್ರಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಕರೋತಿ| ಉಪೇನ್ದ್ರವಜ್ರಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana dUShIviShasya niruktiH (37) · Śloka 37

ಪ್ರಾಗ್ವಾತಾಜೀರ್ಣಶೀತಾಭ್ರದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾಹಿತಾಶನೈಃ| ದುಷ್ಟಂ ದೂಷಯತೇ ಧಾತೂನತೋ ದೂಷೀವಿಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೩೭||

ಸ೦-ತಚ್ಚ ಪುರೋವಾತಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟಂ ಸದ್ಧಾತೂನ್ ದೂಷಯತಿ ಯತಃ, ತತೋಽಪಿ ಹೇತೋರ್ದೂಷೀವಿಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್|

Adhikarana dUShIviShArte svedaH shodhanaM ca (38) · Śloka 38

ದೂಷೀವಿಷಾರ್ತಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧಿತಮ್| ದೂಷೀವಿಷಾರಿಮಗಧಂ ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುನಾಽಽಪ್ಲುತಮ್||೩೮||

ಸ೦-ದೂಷೀವಿಷಪೀಡಿತಂ ನರಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಮೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಾಚ್ಚ ಶೋಧಿತಂ ಸನ್ತಂ ದೂಷೀವಿಷಾರಿ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ, ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣಾಪ್ಲುತಮಗದಂ ಲೇಹಯೇತ್|

Adhikarana dUShIviShArte dUShIviShArirnAmAgadaH (39-40) · Śloka 40

ತಮೇವಾಹ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಧ್ಯಾಮಕಂ ಮಾಂಸೀ ರೋಧ್ರಮೇಲಾ ಸುವರ್ಚಿಕಾ| ಕುಟನ್ನಟಂ ನತಂ ಕುಷ್ಠಂ ಯಷ್ಟೀ ಚನ್ದನಗೈರಿಕಮ್||೩೯|| ದೂಷೀವಿಷಾರಿರ್ನಾಮ್ನಾಽಯಂ ನ ಚಾನ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಾರ್ಯತೇ| |೪೦|

ಸ೦- ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕೋಽಯಮಗದೋ ನಾಮ್ನಾ ದೂಷೀವಿಷಾರಿಃ| ನ ಚಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ವಾರ್ಯತೇ| ಕಿನ್ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ|

Adhikarana viShaliptashastraviddhasya lakShaNam (40-44) · Śloka 44

| ವಿಷದಿಗ್ಧೇನ ವಿದ್ಧಸ್ತು ಪ್ರತಾಮ್ಯತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ||೪೦|| ವಿವರ್ಣಭಾವಂ ಭಜತೇ ವಿಷಾದಂ ಚಾಶು ಗಚ್ಛತಿ| ಕೀಟೈರಿವಾವೃತಂ ಚಾಸ್ಯ ಗಾತ್ರಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ||೪೧|| ಶ್ರೋಣಿಪೃಷ್ಠಶಿರಃಸ್ಕನ್ಧಸನ್ಧಯಃ ಸ್ಯುಃ ಸವೇದನಾಃ| ಕೃಷ್ಣದುಷ್ಟಾಸ್ರವಿಸ್ರಾವೀ ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಜ್ವರದಾಹವಾನ್||೪೨|| ದೃಷ್ಟಿಕಾಲುಷ್ಯವಮಥುಶ್ವಾಸಕಾಸಕರಃ ಕ್ಷಣಾತ್| ಆರಕ್ತಪೀತಪರ್ಯನ್ತಃ ಶ್ಯಾವಮಧ್ಯೋಽತಿರುಗ್ವ್ರಣಃ||೪೩|| ಶೂಯತೇ ಪಚ್ಯತೇ ಸದ್ಯೋ ಗತ್ವಾ ಮಾಂಸಂ ಚ ಕೃಷ್ಣತಾಮ್| ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಂ ಶೀರ್ಯತೇಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಪಿಚ್ಛಿಲಪರಿಸ್ರವಮ್||೪೪||

ಸ೦-ವಿಷದಿಗ್ಧೇನ-ವಿಷಲಿಪ್ತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ, ವಿದ್ಧೋ ನರಃ ಪುನಃಪುನಃ ಪ್ರತಾಮ್ಯತಿ| ತಥಾ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಪ್ರಯಾತಿ| ದ್ರಾಗೇವ ವಿಷಾದಮೇತಿ| ಅಸ್ಯ ಚ-ವಿಷದಿಗ್ಧೇನ ವಿದ್ಧಸ್ಯ, ಶರೀರಂ ಕೀಟೈರಿವ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ| ಶ್ರೋಣ್ಯಾದಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸರುಜಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕೃಷ್ಣಂ ದುಷ್ಟಂ ಚ ರಕ್ತಂ ಕ್ಷರತಿ| ತೃಡಾದಿಯುತಃ ಕ್ಷಣೇನೈವ ಚ ದೃಷ್ಟಿಕಾಲುಷ್ಯಾದಿಕರಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ವ್ರಣ ಈಷದ್ರಕ್ತಪ್ರಯನ್ತಃ ಶ್ಯಾವಮಧ್ಯೋ ಮಹಾರುಜಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಶೂಯತೇ ಪಾಕಂ ಯಾತಿ| ತೇಷಾಂ ಸದ್ಯ ಏವ ಚ ಮಾಂಸಂ ಕೃಷ್ಣತಾಂ ಗತ್ವಾ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಂ ಸದ್ದೀರ್ಯತೇ ನಿತ್ಯಮೇವ ಪಿಚ್ಛಿಲಯುತಂ ಪರಿಸ್ರವಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana viShashastraviddhe hRudayAvaraNam, shalyAharaNapUrvakovraNadAhaH, muShkakAdikShAreNa pratisAraNam, shukanAsAdibhirlepaH (45-47) · Śloka 47

ಕುರ್ಯಾದಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಹೃದಯಾವರಣಂ ದ್ರುತಮ್| ಶಲ್ಯಮಾಕೃಷ್ಯ ತಪ್ತೇನ ಲೋಹೇನಾನು ದಹೇದ್ ವ್ರಣಮ್||೪೫|| ಅಥವಾ ಮುಷ್ಕಕಶ್ವೇತಾಸೋಮತ್ವಕ್ತಾಮ್ರವಲ್ಲಿತಃ| ಶಿರೀಷಾದ್ ಗೃಧ್ರನಖ್ಯಾಶ್ಚ ಕ್ಷಾರೇಣ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್||೪೬|| ಶುಕನಾಸಾಪ್ರತಿವಿಷಾವ್ಯಾಘ್ರೀಮೂಲೈಶ್ಚ ಲೇಪಯೇತ್| |೪೭|

ಸ೦- ಅಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಹೃದಯಾವರಣಂ ದ್ರುತಂ ವಿದಧೀತ| ಸ೦- ಶಲ್ಯಮಾಕೃಷ್ಯ ತಪ್ತೇನ ಲೋಹೇನ ವ್ರಣಂ ಪಶ್ಚಾದ್ದಹೇತ್| ಅಥವಾ ಮುಷ್ಕಕಾದಿಕ್ಷಾರೇಣ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್| ಶುಕನಾಸಾದಿಭಿಶ್ಚ ಲೇಪಯೇತ್ ವ್ರಣಮ್|

Adhikarana viSha kITadaShTacikitsA ca (47) · Śloka 47

| ಕೀಟದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ಯಥಾರ್ಹತಃ||೪೭||

ಸ೦-ತಸ್ಯ ಚ-ದಿಗ್ಧಫಲವಿದ್ಧಸ್ಯ, ಕೀಟದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana viSha vraNe pUtimAMse pittavisarpavatkriyA (48) · Śloka 48

ವ್ರಣೇ ತು ಪೂತಿಪಿಶಿತೇ ಕ್ರಿಯಾ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್| |೪೮|

ಸ೦-ವ್ರಣೇ ಚ ಪೂತಿಮಾಂಸೇ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪ ಇವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಾ|

Adhikarana garaviShadAyakAH (48-49) · Śloka 49

| ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಭರ್ತ್ರೇ ರಾಜ್ಞೇ ವಾಽರಾತಿಚೋದಿತಾಃ||೪೮|| ಗರಮಾಹಾರಸಮ್ಪೃಕ್ತಂ ಯಚ್ಛನ್ತ್ಯಾಸನ್ನವರ್ತಿನಃ| |೪೯|

ಸಂ-ನಾನಾಕಾನ್ತಾಃ ಯೋಷಿತಃ ಪತ್ಯೇ ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ರಾಜ್ಞಶ್ಚ(ರಾಜ್ಞೇ ವಾ) ನಿಕಟವರ್ತಿನೋ ನರಾಶ್ಚಾರಾತಿಪ್ರೇರಿತಾ ಗರಯುಕ್ತಂ ಭೋಜನಂ ದದತಿ|

Adhikarana garasya lakShaNam (49-50) · Śloka 50

| ನಾನಾಪ್ರಾಣ್ಯಙ್ಗಶಮಲವಿರುದ್ಧೌಷಧಿಭಸ್ಮನಾಮ್||೪೯|| ವಿಷಾಣಾಂ ಚಾಲ್ಪವೀರ್ಯಾಣಾಂ ಯೋಗೋ ಗರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ| |೫೦|

ಸ೦-ನಾನಾಪ್ರಕಾರಪ್ರಾಣ್ಯಙ್ಗಶಕೃತಾಂ ತಥಾ ವಿರುದ್ಧೌಷಧಿಭಸ್ಮನಾಂ ವಿಷಾಣಾಂ ಚ ಸ್ತೋಕವೀರ್ಯಾಣಾಂ ಯೋ ಯೋಗಃ, ಸ ಗರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ|

Adhikarana garArtasya lakShaNam (50-54) · Śloka 54

| ತೇನ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕೃಶೋಽಲ್ಪಾಗ್ನಿಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸಜ್ವರಾರ್ದಿತಃ||೫೦|| ವಾಯುನಾ ಪ್ರತಿಲೋಮೇನ ಸ್ವಪ್ನಚಿನ್ತಾಪರಾಯಣಃ| ಮಹೋದರಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹೀ ದೀನವಾಗ್ದುರ್ಬಲೋಽಲಸಃ||೫೧|| ಶೋಫವಾನ್ ಸತತಾಧ್ಮಾತಃ ಶುಷ್ಕಪಾದಕರಃ ಕ್ಷಯೀ| ಸ್ವಪ್ನೇ ಗೋಮಾಯುಮಾರ್ಜಾರನಕುಲವ್ಯಾಲವಾನರಾನ್||೫೨|| ಪ್ರಾಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಶುಷ್ಕಾಂಶ್ಚ ವನಸ್ಪತಿಜಲಾಶಯಾನ್| ಮನ್ಯತೇ ಕೃಷ್ಣಮಾತ್ಮಾನಂ ಗೌರೋ, ಗೋರಂ ಚ ಕಾಲಕಃ||೫೩|| ವಿಕರ್ಣನಾಸಾನಯನಂ ಪಶ್ಯೇತ್ತದ್ವಿಹತೇನ್ದ್ರಿಯಃ| |೫೪|

ಸ೦- ತೇನ ಗರೇಣ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಗುಣಃ ಕಾಸಾದಿಪೀಡಿತಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ವಾತೇನ ಪ್ರತಿಲೋಮೇನ ಯುಕ್ತಸ್ತಥಾ ಸ್ವಪ್ನಚಿನ್ತಾಪರಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಬೃಹಜ್ಜಠರಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹವಾನ್ ದೀನವಾಗಾದಿಗುಣಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ್ವಪ್ನೇ ಶೃಗಾಲಾದೀನ್ ಪಶ್ಯತಿ| ಪ್ರಾಯೇಣ ಶುಷ್ಕವೃಕ್ಷೋದಪಾನಾನಿ ಲೋಕತೇ| ಆತ್ಮಾನಂ ಚ ಗೌರಃ ಸನ್ ಕೃಷ್ಣಂ ಮನ್ಯತೇ| ಕೃಷ್ಣಶ್ಚ ಗೌರಂ ಮನ್ಯತೇ| ತೇನ-ಗರವಿಷೇಣ, ವಿಹತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ಸನ್ ವಿಕರ್ಣಘ್ರಾಣಚಕ್ಷುಷಂ ಪಶ್ಯೇತ್|

Adhikarana garArtasya cikitsitAbhAve sadyo nAshaH (54-55) · Śloka 55

| ಏತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ಘೋರೈರುಪದ್ರವೈಃ||೫೪|| ಗರಾರ್ತೋ ನಾಶಮಾಪ್ನೋತಿ ಕಶ್ಚಿತ್ಸದ್ಯೋಽಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ| |೫೫|

ಸ೦-ಏತೈಃ-ಉಕ್ತೈರುಪದ್ರವೈಃ, ಅಪರೈಶ್ಚಾನುಕ್ತೈರ್ದಾರುಣೈಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸನ್ ಗರಪೀಡಿತಃ ಕಶ್ಚಿದಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ ಸದ್ಯ ಏವ ನಾಶಮಶ್ನುತೇ|

Adhikarana garArte vamanaM pathyapAnabhojanaM suvarNashIlanaM ca (55-56) · Śloka 56

| ಗರಾರ್ತೋ ವಾನ್ತವಾನ್ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ಪಥ್ಯಂ ಪಾನಭೋಜನಮ್||೫೫|| ಶುದ್ಧಹೃಚ್ಛೀಲಯೇದ್ಧೇಮ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನವಿಧೇಃ ಸ್ಮರನ್| |೫೬|

ಸ೦- ಗರಾತುರಃ ಕೃತವಮನಃ ಸನ್ ತತ್-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ, ಪಥ್ಯಂ ಪಾನಭೋಜನಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಶುದ್ಧಹೃದಯಃ ಸುವರ್ಣಂ ಶೀಲಯೇತ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತವಿಧೇಃ-"ಶುದ್ಧೇ ಹೃದಿ ತತಃ ಶಾಣಂ ಹೇಮಚೂರ್ಣಸ್ಯ ದಾಪಯೇತ್|" (ಹೃ.ಸೂ. ಅ. ೭/೨೮) ಇತಿ ಸ್ಮರನ್| ವಿಧೇಃ ಸ್ಮರನ್ನಿತ್ಯತ್ರ "ಅಧೀಗರ್ಥ-" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಧಿಶಬ್ದಾತ್ ಕರ್ಮಣಿ ಷಷ್ಠೀ|

Adhikarana garArte tApyasuvarNalehaH (56-57) · Śloka 57

| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಂ ಚೂರ್ಣಂ ತಾಪ್ಯಸುವರ್ಣಯೋಃ||೫೬|| ಲೇಹಃ ಪ್ರಶಮಯತ್ಯುಗ್ರಂ ಸರ್ವಯೋಗಕೃತಂ ವಿಷಮ್| |೫೭|

ಸ೦-ಮಾಕ್ಷೀಕಧಾತುಕಾಞ್ಚನಯೋಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಂ ಲೇಹೋ ದಾರುಣಂ ಗರಯೋಗಜಂ ವಿಷಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana garArte hatAgnau mUrvAdicUrNam (57-58) · Śloka 58

| ಮೂರ್ವಾಮೃತಾನತಕಣಾಪಟೋಲೀಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಾನ್||೫೭|| ವಚಾಮುಸ್ತವಿಡಙ್ಗಾನಿ ತಕ್ರಕೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಮಸ್ತುಭಿಃ| ಪಿಬೇದ್ರಸೇನ ವಾಽಮ್ಲೇನ ಗರೋಪಹತಪಾವಕಃ||೫೮||

ಸ೦-ಮೂರ್ವಾದೀನಿ ತಕ್ರಾದಿಭಿರಮ್ಲೇನ ವಾ-ಬೀಜಪೂರರಸಾದಿರಸೇನ, ಗರೋಪಹತಾಗ್ನಿಃ ಪುಮಾನ್ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana garArte pArAvatAmiShAdishRutaM jalam (59) · Śloka 59

ಪಾರಾವತಾಮಿಷಶಠೀಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಶೃತಂ ಹಿಮಮ್| ಗರತೃಷ್ಣಾರುಜಾಕಾಸಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಜ್ವರಾಪಹಮ್||೫೯||

ಸ೦- ಪಾರಾವತಾಮಿಷಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ಜಲಂ ಗರತೃಷ್ಣಾದಿಘ್ನಮ್|

Adhikarana viShasa~gkaTasya lakShaNam (60) · Śloka 60

ವಿಷಪ್ರಕೃತಿಕಾಲಾನ್ನದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಸಙ್ಗಮೇ| ವಿಷಸಙ್ಕಟಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಶತಸ್ಯೈಕೋಽತ್ರ ಜೀವತಿ||೬೦||

ಸ೦-ವಿಷಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿಯೋಗೇ ಸತಿ ವಿಷಸಙ್ಕಟಂ ಕಥಿತಮ್| [ಅತ್ರ-] ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ವಿಷಸಙ್ಕಟೇ, ವಿಷಾರ್ತಃ ಶತಮಧ್ಯ ಏಕೋ ಜೀವೇತ್| ತತ್ರ ವಿಷಪ್ರಕೃತಿಃ-ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಃ| ಕಾಲೋ-ವರ್ಷಾಃ| ವಿಷಾನ್ನಂ-ಸರ್ಷಪಾದಿ| ವಿಷದೋಷಃ-ಪಿತ್ತಮ್| ದೂಷ್ಯಂ-ರಕ್ತಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್|

Adhikarana viShavRuddhihetavaH kShudhAdayaH (61-63) · Śloka 63

ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಘರ್ಮದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಶ್ರಮೈಃ| ಅಜೀರ್ಣವರ್ಚೋದ್ರವತಾಪಿತ್ತಮಾರುತವೃದ್ಧಿಭಿಃ||೬೧|| ತಿಲಪುಷ್ಪಫಲಾಘ್ರಾಣಭೂಬಾಷ್ಪಘನಗರ್ಜಿತೈಃ| ಹಸ್ತಿಮೂಷಿಕವಾದಿತ್ರನಿಃಸ್ವನೈರ್ವಿಷಸಙ್ಕಟೈಃ||೬೨|| ಪುರೋವಾತೋತ್ಪಲಾಮೋದಮದನೈರ್ವರ್ಧತೇ ವಿಷಮ್| |೬೩|

ಸ೦- ಕ್ಷುಧಾದಿಭಿರ್ವಿಷಂ ವೃದ್ಧಿಮೇತಿ|

Adhikarana varShAsu viShavRuddheH kAraNam,sharadi viShasya mandavIryatve hetuH (63-64) · Śloka 64

| ವರ್ಷಾಸು ಚಾಮ್ಬುಯೋನಿತ್ವಾತ್ಸಂಕ್ಲೇದಂ ಗುಡವದ್ಗತಮ್||೬೩|| ವಿಸರ್ಪತಿ ಘನಾಪಾಯೇ, ತದಗಸ್ತ್ಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ಚ| ಪ್ರಯಾತಿ ಮನ್ದವೀರ್ಯತ್ವಂ ವಿಷಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧನಾತ್ಯಯೇ||೬೪||

ಸ೦- ಪ್ರಾವೃಷಿ ಚ ಜಲಪ್ರಭವತ್ವಾದ್ವಿಷಂ ಸಂಕ್ಲೇದಂ ಗುಡವದ್ ಯಾತಿ| ವಿಸರ್ಪತಿ-ಪ್ರಸರತಿ, ಘನಾಪಾಯೇ-ವಿಗತವರ್ಷಾಸಮಯೇ| ತತ್-ವಿಷಂ, ಅಗಸ್ತ್ಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ-ಅಲ್ಪಶಕ್ತಿ ಕರೋತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ಘನಾತ್ಯಯೇ-ಶರತ್ಸಮಯೇ, ಮನ್ದವೀರ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರಯಾತಿ|

Adhikarana iti prakRutyAdyAlocya karmAcaraNam (65) · Śloka 65

ಇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುಸ್ಥಾನವೇಗಬಲಾಬಲಮ್| ಅಲೋಚ್ಯ ನಿಪುಣಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕರ್ಮಾನನ್ತರಮಾಚರೇತ್||೬೫||

ಸ೦-ಇತಿ-ಏವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿಕಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ-ಯತ್ನೇನ ನಿರೂಪ್ಯ, ತತಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana shlaiShmike viShe vamanAdibhiH shamanam (66) · Śloka 66

ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ವಮನೈರುಷ್ಣರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪ್ರಲೇಪನೈಃ| ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತೈಶ್ಚ ಭೋಜನೈಃ ಶಮಯೇದ್ವಿಷಮ್||೬೬||

ಸ೦-ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ವಿಷಂ ವಮನೈರುಷ್ಣಾದಿಗುಣೈಃ ಪ್ರಲೇಪೈಶ್ಚೇದ್ದಶೈರ್ಭೋಜನೈಶ್ಚ ಕಷಾಯಾದಿಗುಣೈಃ ಶಾನ್ತಿಂ ನಯೇತ್|

Adhikarana paittike viShe virecanAdibhiH shamanam (67) · Śloka 67

ಪೈತ್ತಿಕಂ ಸ್ರಂಸನೈಃ ಸೇಕಪ್ರದೇಹೈರ್ಭೃಶಶೀತಲೈಃ| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರೈರ್ಘೃತಯುಕ್ತೈಶ್ಚ ಭೋಜನೈಃ||೬೭||

ಸ೦-ಪೈತ್ತಿಕಂ ವಿಷಂ ವಿರೇಚನೈಸ್ತಥಾಽತಿಶೀತಲೈಃ ಸೇಕೈಃ ಪ್ರಲೇಪೈಶ್ಚ ತಥಾ ಭೋಜನೈಃ ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರೈರಾಜ್ಯಯುತೈಶ್ಚ ಶಮಯೇತ್|

Adhikarana vAtike viShe svAdvAdyAhArAdibhiH shamanam (68) · Śloka 68

ವಾತಾತ್ಮಕಂ ಜಯೇತ್ಸ್ವಾದುಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾನ್ವಿತೈಃ| ಸಘೃತೈರ್ಭೋಜನೈರ್ಲೇಪೈಸ್ತಥೈವ ಪಿಶಿತಾಶನೈಃ||೬೮||

ಸ೦-ವಾತಿಕಂ ಮಧುರಾದಿಯುಕ್ತೈಃ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕೈರ್ಭೋಜನೈರ್ಲೇಪೈರ್ಮಾಂಸಭೋಜನೈಶ್ಚ ಜಯೇತ್|

Adhikarana sarvaviSheShu sarvAvastheShu ghRutatulyaM bheShajaM nAsti visheShAt vAte~adhike (69-70) · Śloka 70

ನಾಘೃತಂ ಸ್ರಂಸನಂ ಶಸ್ತಂ ಪ್ರಲೇಪೋ ಭೋಜ್ಯಮೌಷಧಮ್| ಸರ್ವೇಷು ಸರ್ವಾವಸ್ಥೇಷು ವಿಷೇಷು ನ ಘೃತೋಪಮಮ್||೬೯|| ವಿದ್ಯತೇ ಭೇಷಜಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಾತ್ ಪ್ರಬಲೇಽನಿಲೇ| |೭೦|

ಸ೦- ವಿಷೇ ಸ್ರಂಸನಂ-ವಿರೇಚನಂ, ಪ್ರಲೇಪೋ ವಾ ಭೋಜ್ಯಮೌಷಧಂ ವಾ ನಾಘೃತಂ ಶಸ್ತಮ್| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಸರ್ವಮೇವ ತತ್ ಸಘೃತಂ ಶಸ್ತಮ್| ಸ೦- ಸರ್ವೇಷು ವಿಷೇಷು ಸರ್ವಾವಸ್ಥೇಷು ಚ ಘೃತತುಲ್ಯಂ ನಾನ್ಯದೌಷಧಂ ಕಿಮಪ್ಯಸ್ತಿ| ವಿಶೇಷೇಣ ಚ ವಾತೇಽತಿರಿಕ್ತೇ|

Adhikarana kaphapittavAtagataviShANAM sAdhyAsAdhyatvam (35) · Śloka 35

| ಅಯತ್ನಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಗಂ ಸಾಧ್ಯಂ, ಯತ್ನಾತ್ ಪಿತ್ತಾಶಯಾಶ್ರಯಮ್||೭೦|| ಸುದುಃಸಾಧ್ಯಮಸಾಧ್ಯಂ ವಾ ವಾತಾಶಯಗತಂ ವಿಷಮ್| ೭೦ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀವದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿ- ತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ವಿಷಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೫||

ಸ೦- ಕಫಗತಂ ವಿಷಮಲ್ಪಯತ್ನೇನ ಸಾಧ್ಯಮ್| ಪಿತ್ತಾಶಯಾಶ್ರಯಂ ಯತ್ನೇನ ಸಾಧ್ಯಮ್| ವಾತಾಶಯಾಶ್ರಿತಂ ಸುಷ್ಠು ದುಃಖೇನ ಸಾಧ್ಯತೇಽಸಾಧ್ಯಂ ವಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀ- ಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ವಿಷಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೩೫||