Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
atha kramaprāptaṁ vraṇapratiṣēdhaṁ vyācikhyāsurāha-
25. vranapratiśēdhādhyāyaḥ
Adhikarana vraNapratishedhAdhyAyaH vraNasya dvaividhyam (2) · Śloka 2
athātō vraṇapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2| ) vraṇō dvidhā nijāgantuduṣṭaśuddhavibhēdataḥ| nijō dōṣaiḥ śarīrōtthairāganturbāhyahētujaḥ||1|| dōṣairadhiṣṭhitō duṣṭaḥ śuddhastairanadhiṣṭhitaḥ| |2|
View original
अथातो व्रणप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) व्रणो द्विधा निजागन्तुदुष्टशुद्धविभेदतः| निजो दोषैः शरीरोत्थैरागन्तुर्बाह्यहेतुजः||१|| दोषैरधिष्ठितो दुष्टः शुद्धस्तैरनधिष्ठितः| |२|
🔊 Audio coming soon
sa0-vraṇō dviprakārō-nijāgantubhēdād duṣṭaśuddhabhēdācca| nijō vraṇaḥ śārīraidōṣairbhavati| āganturbāhyahētūdbhavaḥ| dōṣairadhiṣṭhitō duṣṭaḥ| śuddhō yō dōṣairanadhiṣṭhitaḥ|
Adhikarana duShTavraNasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5
| saṁvr̥tatvaṁ vivr̥tatā kāṭhinyaṁ mr̥dutā'ti vā||2|| atyutsannāvasannatvamatyauṣṇyamatiśītatā| raktatvaṁ pāṇḍutā kārṣṇyaṁ pūtipūyaparisrutiḥ||3|| pūtimāṁsasirāsnāyucchannatōtsaṅgitā'tiruk| saṁrambhadāhaśvayathukaṇḍvādibhirupadrutaḥ||4|| dīrghakālānubandhaśca vidyādduṣṭavraṇākr̥tim| |5|
View original
| संवृतत्वं विवृतता काठिन्यं मृदुताऽति वा||२|| अत्युत्सन्नावसन्नत्वमत्यौष्ण्यमतिशीतता| रक्तत्वं पाण्डुता कार्ष्ण्यं पूतिपूयपरिस्रुतिः||३|| पूतिमांससिरास्नायुच्छन्नतोत्सङ्गिताऽतिरुक्| संरम्भदाहश्वयथुकण्ड्वादिभिरुपद्रुतः||४|| दीर्घकालानुबन्धश्च विद्याद्दुष्टव्रणाकृतिम्| |५|
🔊 Audio coming soon
sa0-saṁvr̥tatvādiryō vraṇastaṁ duṣṭavraṇākr̥tiṁ vidyāt|
Adhikarana vraNaH pa~jcadashaprakAraH (5) · Śloka 5
| sa pañcadaśadhā dōṣaiḥ saraktaiḥ|5|
View original
| स पञ्चदशधा दोषैः सरक्तैः|५|
🔊 Audio coming soon
sa0-sa ca pañcadaśaprakārō raktasahitairdōṣaiḥ syāt| tatra pr̥thag dōṣaistrayaḥ, saṁsargajāstrayaḥ, sannipātēnaika iti [sapta]| ēvaṁbhūtā raktasahitaiḥ sapta| ēvaṁ caturdaśa| raktēna kēvalēnaika iti pañcadaśa| nanu, prāgabhyadhāyi (hr̥.sū.a.29/6)-"śūlaṁnartē'nilāddāhaḥ pittācchōphaḥ kaphōdayāt| rāgō raktācca pākaḥsyāt" ityādi| tadihaikadōṣajatvaṁ dvidōṣajatvaṁ raktarahitatvaṁ cōcyamānaṁ pūrvāparavyāhataṁ syāt| atrōcyatē| kāsasamprāptivadatra nyāyō bōdhyaḥ| tathā hyēkadōṣajē'pi kāsē dōṣāntarasyānubandhatvamurarīkr̥tya dvidōṣajānusārēṇa yathōpakramastathēhāpīti nātra purvāparavyāhatatvam|
Adhikarana 1 vAtajasya vraNasya lakShaNam (5-7) · Śloka 7
| tatra mārutāt||5|| śyāvaḥ kr̥ṣṇō'ruṇō bhasmakapōtāsthinibhō'pi vā| mastumāṁsapulākāmbutulyatanvalpasaṁsrutiḥ||6|| nirmāṁsastōdabhēdāḍhyō rūkṣaścaṭacaṭāyatē| |7|
View original
| तत्र मारुतात्||५|| श्यावः कृष्णोऽरुणो भस्मकपोतास्थिनिभोऽपि वा| मस्तुमांसपुलाकाम्बुतुल्यतन्वल्पसंस्रुतिः||६|| निर्मांसस्तोदभेदाढ्यो रूक्षश्चटचटायते| |७|
🔊 Audio coming soon
sa0-tēṣu madhyē mārutāt śyāvādiguṇō mastvāditulyatanvalpavisrāvastathā nirmāṁsādiguṇaḥ syāt|
Adhikarana 2 pittajasya vraNasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
| pittēna kṣiprajaḥ pītō nīlaḥ kapilapiṅgalaḥ||7|| mūtrakiṁśukabhasmāmbutailābhōṣṇabahusrutiḥ| kṣārōkṣitakṣatasamavyathō rāgōṣmapākavān||8||
View original
| पित्तेन क्षिप्रजः पीतो नीलः कपिलपिङ्गलः||७|| मूत्रकिंशुकभस्माम्बुतैलाभोष्णबहुस्रुतिः| क्षारोक्षितक्षतसमव्यथो रागोष्मपाकवान्||८||
🔊 Audio coming soon
sa0-pittēna vraṇaḥ kṣiprōdbhavaḥ pītāduguṇō mūtrādisadr̥śabahusrāvaḥ kṣārōkṣitatulyarujō rāgōṣmapākavān|
Adhikarana 3 kafajasya vraNasya lakShaNam (9) · Śloka 9
kaphēna pāṇḍuḥ kaṇḍūmān bahuśvētaghanasrutiḥ| sthūlōṣṭhaḥ kaṭhinaḥ snāyusirājālatatō'lparuk||9||
View original
कफेन पाण्डुः कण्डूमान् बहुश्वेतघनस्रुतिः| स्थूलोष्ठः कठिनः स्नायुसिराजालततोऽल्परुक्||९||
🔊 Audio coming soon
sa0-kaphēna pāṇḍuḥ kaṇḍūyutō bahuśuklaghanasrāvaḥ sthūlauṣṭhaḥ kaṭhinastathā srāyusirājālatatō'lparujaḥ|
Adhikarana 4 raktajasya vraNasya lakShaNam (10) · Śloka 10
pravālaraktō raktēna saraktaṁ pūyamudgirēt| vājisthānasamō gandhē yuktō liṅgaiśca paittikaiḥ||10||
View original
प्रवालरक्तो रक्तेन सरक्तं पूयमुद्गिरेत्| वाजिस्थानसमो गन्धे युक्तो लिङ्गैश्च पैत्तिकैः||१०||
🔊 Audio coming soon
sa0-raktēna vidgumalōhitaḥ saraktaṁ pūyaṁ sravēt| turagasthānatulyō gandhēna| tathā paittikairliṅgairyutaḥ|
Adhikarana 5-10 dvidoShajasya vraNasya lakShaNam,11-14 tridoShajasya vraNasya lakShaNam 15 sarvajasya vraNasya lakShaNam (11) · Śloka 11
dbābhyāṁ tribhiśca sarvaiśca vidyāllakṣaṇasaṅkarāt| |11|
View original
द्बाभ्यां त्रिभिश्च सर्वैश्च विद्याल्लक्षणसङ्करात्| |११|
🔊 Audio coming soon
sa0-dvābhyāṁ tribhiḥ sarvaiśca lakṣaṇānāṁ saṅkarāt saṁsargajādīn vidyāt|
Adhikarana shuddhavraNasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12
| jihvāprabhō mr̥duḥ ślakṣṇaḥ śyāvauṣṭhapiṭikaḥ samaḥ||11|| kiñcidunnatamadhyō vā vraṇaḥ śuddhō'nupadravaḥ| |12|
View original
| जिह्वाप्रभो मृदुः श्लक्ष्णः श्यावौष्ठपिटिकः समः||११|| किञ्चिदुन्नतमध्यो वा व्रणः शुद्धोऽनुपद्रवः| |१२|
🔊 Audio coming soon
sa0-jihvāprabhādiguṇō vraṇō'nupadravaḥ śuddhaḥ syāt|
Adhikarana tcagAdInAM vraNAshrayAnAmuttarottaraM duHsAdhyatvam (12-13) · Śloka 13
| tvagāmiṣasirāsnāyusandhyasthīni vraṇāśayāḥ||12|| kōṣṭhō marma ca tānyaṣṭau duḥsādhyānyuttarōttaram| |13|
View original
| त्वगामिषसिरास्नायुसन्ध्यस्थीनि व्रणाशयाः||१२|| कोष्ठो मर्म च तान्यष्टौ दुःसाध्यान्युत्तरोत्तरम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
sa0-tvagādīni vraṇāśrayāstathā kōṣṭhō marma cētyaṣṭāvr̥ttarōttaraṁ duḥsādhyāni|
Adhikarana vraNAnAM susAdhyatvam (13-14) · Śloka 14
| susādhyaḥ sattvamāṁsāgnivayōbalavati vraṇaḥ||13|| vr̥ttō dīrghastripuṭakaścaturasrākr̥tiśca yaḥ| tathā sphikpāyumēḍhrōṣṭhapr̥ṣṭhāntarvaktragaṇḍagaḥ||14||
View original
| सुसाध्यः सत्त्वमांसाग्निवयोबलवति व्रणः||१३|| वृत्तो दीर्घस्त्रिपुटकश्चतुरस्राकृतिश्च यः| तथा स्फिक्पायुमेढ्रोष्ठपृष्ठान्तर्वक्त्रगण्डगः||१४||
🔊 Audio coming soon
sa0-sattvādimati vraṇaḥ susādhyaḥ| vr̥ttādiguṇastathā sphigādiṣu ca susādhyaḥ|
Adhikarana vraNAnAM kRucchrasAdhyatvam (15) · Śloka 15
kr̥cchrasādhyō'kṣidaśananāsikāpāṅganābhiṣu| sēvanījaṭharaśrōtrapārśvakakṣāstanēṣu ca||15||
View original
कृच्छ्रसाध्योऽक्षिदशननासिकापाङ्गनाभिषु| सेवनीजठरश्रोत्रपार्श्वकक्षास्तनेषु च||१५||
🔊 Audio coming soon
sa0-akṣyādiṣu sthitaḥ kr̥cchrasādhyaḥ|
Adhikarana vraNAnAM asAdhyatvam (16-22) · Śloka 22
phēnapūyānilavahaḥ śalyavānūrdhvanirvamī| bhagandarō'ntarvadanastathā kaṭyasthisaṁśritaḥ||16|| kuṣṭhināṁ viṣajuṣṭānāṁ śōṣiṇāṁ madhumēhinām| vraṇāḥ kr̥cchrēṇa sidhdyanti yēṣāṁ ca syurvraṇē vraṇāḥ||17|| naiva sidhdyanti vīsarpajvarātīsārakāsinām| pipāsūnāmanidrāṇāṁ śvāsināmavipākinām||18|| bhinnē śiraḥkapālē vā mastuluṅgasya darśanē| snāyuklēdātsirācchēdādgāmbhīryātkr̥mibhakṣaṇāt||19|| asthibhēdātsaśalyatvātsaviṣatvādatarkitāt| mithyābandhādatisnēhādraukṣyādrōmādighaṭṭanāt||20|| kṣōbhādaśuddhakōṣṭhatvātsauhityādatikarśanāt| madyapānāddivāsvapnādvavāyādrātrijāgarāt||21|| vraṇō mithyōpacārācca naiva sādhyō'pi sidhyati| |22|
View original
फेनपूयानिलवहः शल्यवानूर्ध्वनिर्वमी| भगन्दरोऽन्तर्वदनस्तथा कट्यस्थिसंश्रितः||१६|| कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम्| व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्द्यन्ति येषां च स्युर्व्रणे व्रणाः||१७|| नैव सिध्द्यन्ति वीसर्पज्वरातीसारकासिनाम्| पिपासूनामनिद्राणां श्वासिनामविपाकिनाम्||१८|| भिन्ने शिरःकपाले वा मस्तुलुङ्गस्य दर्शने| स्नायुक्लेदात्सिराच्छेदाद्गाम्भीर्यात्कृमिभक्षणात्||१९|| अस्थिभेदात्सशल्यत्वात्सविषत्वादतर्कितात्| मिथ्याबन्धादतिस्नेहाद्रौक्ष्याद्रोमादिघट्टनात्||२०|| क्षोभादशुद्धकोष्ठत्वात्सौहित्यादतिकर्शनात्| मद्यपानाद्दिवास्वप्नाद्ववायाद्रात्रिजागरात्||२१|| व्रणो मिथ्योपचाराच्च नैव साध्योऽपि सिध्यति| |२२|
🔊 Audio coming soon
sa0-phēnādivahaḥ śalyukta ūrdhvanirvamī tathā bhagandarō'ntarmukhastathā kaṭhyasthisaṁśritastathā kuṣṭhyādīnāṁ vraṇāḥ kr̥cchrēṇa sidhdyanti| tathā yēṣāṁ vraṇē vraṇāḥ syustē ca duḥsādhyāḥ| sa0-visarpajvarādimatāṁ vraṇā naiva siddhyanti| śiraḥkapālē ca bhinnē mastuluṅgadarśanē [vā] vraṇō na siddhyati| sa0-srāyuklēdādēḥ kāraṇāt sādhyō'pi vraṇō na siddhyati|
Adhikarana rohasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
| kapōtavarṇapratimā yasyāntāḥ klēdavarjitāḥ||22|| sthirāścipiṭikāvantō rōhatīti tamādiśēt| |23|
View original
| कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः||२२|| स्थिराश्चिपिटिकावन्तो रोहतीति तमादिशेत्| |२३|
🔊 Audio coming soon
sa0-yasya kapōtavarṇābhāḥ praklēdavarjitā antāḥ, tathā cipiṭikānvantō-mlānaprāyāḥ, taṁ-vraṇaṁ, rōhatīti nirdiśēt|
Adhikarana vraNacikitsA vraNashophe vishodhanam (23-24) · Śloka 24
| athātra śōphāvasthāyāṁ yathāsannaṁ viśōdhanam||23|| yōjyaṁ śōphō hi śuddhānāṁ vraṇaścāśu praśāmyati| |24|
View original
| अथात्र शोफावस्थायां यथासन्नं विशोधनम्||२३|| योज्यं शोफो हि शुद्धानां व्रणश्चाशु प्रशाम्यति| |२४|
🔊 Audio coming soon
sa0-atra ca-vraṇē, śōphāvasthāyāṁ satyāṁ yathāsannaṁ-ūrdhvamadhō vā, śōdhanaṁ-vamanaṁ virēcanaṁ vā, yōjyam| śuddhānāṁ hi śōphō vraṇaśca śīghraṁ śāmyati|
Adhikarana vraNashItopacAraH (24-25) · Śloka 25
| kuryācchītōpacāraṁ ca śōphāvasthasya santatam||24|| dōṣāgniragnivattēna prayāti sahasā śamam| |25|
View original
| कुर्याच्छीतोपचारं च शोफावस्थस्य सन्ततम्||२४|| दोषाग्निरग्निवत्तेन प्रयाति सहसा शमम्| |२५|
🔊 Audio coming soon
sa0-śōphāvasthasya satataṁ śītōpacāraṁ kuryāt| tēna-śītōpacārēṇa kr̥tēna satā, dōṣāgniragniriva sahasaiva śamaṁ yāti|
Adhikarana shophe vraNe ca kaThinAdiyukte raktaharaNam (25-26) · Śloka 26
| śōphē vraṇē ca kaṭhinē vivarṇē vēdanānvitē||25|| viṣayuktē viśēṣēṇa jalajādyairharēdasr̥k| duṣṭāsrē'pagatē sadyaḥ śōpharāgarujāṁ śamaḥ||26||
View original
| शोफे व्रणे च कठिने विवर्णे वेदनान्विते||२५|| विषयुक्ते विशेषेण जलजाद्यैर्हरेदसृक्| दुष्टास्रेऽपगते सद्यः शोफरागरुजां शमः||२६||
🔊 Audio coming soon
sa0-śōphē vraṇē ca kaṭhinādiguṇē viśēṣēṇa jalaukaḥprabhr̥tibhirasraṁ harēt| yatō duṣṭaraktē'panītē sadya ēva śōphādiśamaḥ syāt|
Adhikarana shophe punaH punaH srAvitarakte shIradravyairlepaH (27-28) · Śloka 28
hr̥tē hr̥tē ca rudhirē suśītaiḥ sparśavīryayōḥ| suślakṣṇaistadahaḥpiṣṭaiḥ kṣīrēkṣusvarasadravaiḥ||27|| śatadhautaghr̥tōpētairmuhuranyairaśōṣibhiḥ| pratilōmaṁ hitō lēpaḥ sēkābhyaṅgāśca tatkr̥tāḥ||28||
View original
हृते हृते च रुधिरे सुशीतैः स्पर्शवीर्ययोः| सुश्लक्ष्णैस्तदहःपिष्टैः क्षीरेक्षुस्वरसद्रवैः||२७|| शतधौतघृतोपेतैर्मुहुरन्यैरशोषिभिः| प्रतिलोमं हितो लेपः सेकाभ्यङ्गाश्च तत्कृताः||२८||
🔊 Audio coming soon
sa0-punaḥ punaḥ srāvitē ca raktē sati sparśavīryayōḥ suṣṭhu śītadravyaiḥ suślakṣṇaistasminnēvāhani piṣṭaiḥ-na tu paryuṣitaiḥ, tathā kṣīrādidravaiḥ śatadhautaghr̥tayuktairmuhuraparairaśōṣibhirlēpō hitaḥ| pratilōmaṁ-na tvanulōmam| sēkābhyaṅgāśca pūrvōktaiḥ kr̥tā hitāḥ|
Adhikarana shophe nyagrodhAditvAgbhiH pralepaH (29) · Śloka 29
nyagrōdhōdumbarāśvatthaplakṣavēta savalkalaiḥ| pradēhō bhūrisarpibhiḥ śōphanirvāpaṇaḥ param||29||
View original
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षवेत सवल्कलैः| प्रदेहो भूरिसर्पिभिः शोफनिर्वापणः परम्||२९||
🔊 Audio coming soon
sa0-nyagrōdhāditvagbhiḥ pradēhō bhūrighr̥taḥ paraṁ śōphanirvāpaṇaḥ|
Adhikarana shophe AnUpavesavArAdyaiH svedaH,shophe dAharUgdharAH somAstilAH (30-31) · Śloka 31
vātōlbaṇānāṁ stabdhānāṁ kaṭhinānāṁ mahārujām| srutāsrujāṁ ca śōphānāṁ vraṇānāmapi cēddaśām||30|| ānūpavēsavārādyaiḥ svēdaḥ, sōmāstilāḥ punaḥ| bhr̥ṣṭā nirvāpitāḥ kṣīrē tatpiṣṭā dāharuggharāḥ||31||
View original
वातोल्बणानां स्तब्धानां कठिनानां महारुजाम्| स्रुतास्रुजां च शोफानां व्रणानामपि चेद्दशाम्||३०|| आनूपवेसवाराद्यैः स्वेदः, सोमास्तिलाः पुनः| भृष्टा निर्वापिताः क्षीरे तत्पिष्टा दाहरुग्घराः||३१||
🔊 Audio coming soon
sa0-vātōlbaṇānāṁ tathā stabdhānāṁ kaṭhinānāṁ tīvrarujāṁ srutaraktānāṁ śōphānāṁ vraṇānāmapi cēddaksvarūpāṇāṁ kuṭṭitaghr̥tādi saṁskr̥tānūpamāṁsādyaiḥ svēdō hitaḥ| atasīyuktāstilā bhr̥ṣṭā dugdhē nirvāpitāstēnaiva kṣīrēṇa piṣṭā dāharujāghnāḥ|
Adhikarana shophe shthiratvAdiyukte snehaH svedo mardanaM yavAdibhiH pralepashca (32-33) · Śloka 33
sthirān mandarujaḥ śōphān snēhairvātakaphapahaiḥ| abhyajya svēdayitvā ca vēṇunāḍyā śanaiḥ śanaiḥ||32|| vimlāpanārthaṁ mr̥dgīyāt talēnāṅuṣṭhakēna vā| yavagōdhūmamudgaiśca siddha piṣṭaiḥ pralēpayēt||33||
View original
स्थिरान् मन्दरुजः शोफान् स्नेहैर्वातकफपहैः| अभ्यज्य स्वेदयित्वा च वेणुनाड्या शनैः शनैः||३२|| विम्लापनार्थं मृद्गीयात् तलेनाङुष्ठकेन वा| यवगोधूममुद्गैश्च सिद्ध पिष्टैः प्रलेपयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
sa0-śōphān sthirānalpapīḍān vātakaphaghnaiḥ snēhairmrakṣāyitvā svēdayitvā ca vaṁśanāḍyā vimlāpanārthaṁ śanaiḥ śanairmalayēt| talēnāṅguṣṭhakēna vā malayēt| yavādibhiḥ siddhapiṣṭaiḥ pradēhayēt|
Adhikarana shophe evaM vilayanAbhAve upanAhaH (34) · Śloka 34
vilīyatē sa cēnnaivaṁ tatastamupanāhayēt| avidagdhastathā śāntiṁ vidagdhaḥ pākamaśrutē||34||
View original
विलीयते स चेन्नैवं ततस्तमुपनाहयेत्| अविदग्धस्तथा शान्तिं विदग्धः पाकमश्रुते||३४||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēvaṁ kr̥tē yadi śōphō na vilīyatē, tatastamupanāhayēt| tathā kr̥tē satyavidagdhaḥ śōphaṇ san śāntiṁ prāpnōti| vidagdhastu pacyatē|
Adhikarana shophe upanAhe saktupiNDikAshreShThA (35) · Śloka 35
sakōlatilavallōmā dadhyamlā saktupiṇḍikā| sakiṇvakuṣṭhalavaṇā kōṣṇā śastōpanāhanē||35||
View original
सकोलतिलवल्लोमा दध्यम्ला सक्तुपिण्डिका| सकिण्वकुष्ठलवणा कोष्णा शस्तोपनाहने||३५||
🔊 Audio coming soon
sa0-badarādiyutā saktupiṇḍikā'mladadhiyutā kiṇvādyanvitā kōṣṇā upanāhē śrēṣṭhā|
Adhikarana shophe supavkAdiyukte dAraNam (36) · Śloka 36
supakvē piṇḍitē śōphē pīḍanairupapīḍitē| dāraṇaṁ dāraṇārhasya sukumārasya cēṣyatē||36||
View original
सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते| दारणं दारणार्हस्य सुकुमारस्य चेष्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
sa0-śōphē supakvē grathitē pīḍanairdravyairupapīḍitē sati dāraṇārhasya sukumārasya narasya dāraṇamiṣyatē|
Adhikarana shophe guggulvAdIni pavkashopha vidAraNAni (37) · Śloka 37
guggulvatasigōdantasvarṇakṣīrīkapōtaviṭ| kṣaurauṣadhāni kṣārāśca pakvaśōphavidāraṇam||37||
View original
गुग्गुल्वतसिगोदन्तस्वर्णक्षीरीकपोतविट्| क्षौरौषधानि क्षाराश्च पक्वशोफविदारणम्||३७||
🔊 Audio coming soon
sa0-guglgulvādīni, tathā kṣārauṣadhāni-kṣāravidhyuktāni (hr̥.sū.a. 3018), kṣārāśca, pakvaśōphavidāraṇaṁ syāt| gōdantō-haritālam|
Adhikarana vraNe pUyagarbhAdiyukte pIDanam (38) · Śloka 38
pūyagarbhānaṇudvārān sōtsaṅgānmarmagānapi| niḥsnēhaiḥ pīḍanadravyaiḥ samantātpratipīḍayēt||38||
View original
पूयगर्भानणुद्वारान् सोत्सङ्गान्मर्मगानपि| निःस्नेहैः पीडनद्रव्यैः समन्तात्प्रतिपीडयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
sa0-pūyagarbhān sūkṣmadvārān sōtsaṅgān marmāśritān snēharahitaiḥ pīḍanadravyaiḥ paritaḥ pratipīḍayēt|
Adhikarana vraNe pIDanapralepasya shuShkatve samupekShAdi (39) · Śloka 39
śuṣyantaṁ samupēkṣēta pralēpaṁ pīḍanaṁ prati| na mukhē cainamālimpēt tathā dōṣaḥ prasicyatē||39||
View original
शुष्यन्तं समुपेक्षेत प्रलेपं पीडनं प्रति| न मुखे चैनमालिम्पेत् तथा दोषः प्रसिच्यते||३९||
🔊 Audio coming soon
sa0-pīḍanaṁ prati yō lēpastaṁ śuṣyantaṁ samupēkṣēta| mukhē cainaṁ vraṇaṁ nālimpēt| tathā ca-ēvaṁ, dōṣaḥ, prasicyatē-niryāti|
Adhikarana vraNe kalAyAdiyukte surasAdinA kShAlanAdi (40) · Śloka 40
kalāyayavagōdhūmamāṣamudgaharēṇavaḥ| dravyāṇāṁ picchilānāṁ ca tvaṅmūlāni prapīḍanam||40||
View original
कलाययवगोधूममाषमुद्गहरेणवः| द्रव्याणां पिच्छिलानां च त्वङ्मूलानि प्रपीडनम्||४०||
🔊 Audio coming soon
sa0-kalāyādayaḥ picchilānāṁ dravyāṇāṁ tvacō mūlāni ca prapīḍanaṁ syāt|
Adhikarana vraNe avishuddhe paTolInimbavkA thena kShAlanam (41) · Śloka 41
saptasu kṣālanādyēṣu surasāragvadhādikau| bhr̥śaṁ duṣṭē vraṇē yōjyau mēhakuṣṭhavraṇēṣu ca||41||
View original
सप्तसु क्षालनाद्येषु सुरसारग्वधादिकौ| भृशं दुष्टे व्रणे योज्यौ मेहकुष्ठव्रणेषु च||४१||
🔊 Audio coming soon
sa0-saptasu kṣālanādiṣu-kṣālanamālēpō ghr̥taṁ tailaṁ rasakriyā cūrṇō vartiścēti sapta tēṣu, surasādirāragvadhādiścēti (hr̥.sū.a. 15) duṣṭē vraṇē bhr̥śaṁ yōjyau tathā mēhādiṣu ca|
Adhikarana vraNe vishuddhe nyagrodAdivkAhena kShAlanam (42) · Śloka 42
athavā kṣālanaṁ kvāthaḥ paṭōlīnimbapatrajaḥ| aviśuddhē, viśuddhē tu vyagrōdhāditvagudbhavaḥ||42||
View original
अथवा क्षालनं क्वाथः पटोलीनिम्बपत्रजः| अविशुद्धे, विशुद्धे तु व्यग्रोधादित्वगुद्भवः||४२||
🔊 Audio coming soon
sa0-athavā'viśuddhē vraṇē paṭōlīnimbapatrajaḥ kvāthaḥ kṣālanaṁ hitaḥ| viśuddhē tu vraṇē nyagrōdhāditvagudbhavaḥ kvāthaḥ kṣālanādau hitaḥ|
Adhikarana vraNe paTolyAdilepo vraNashodhanaH (43) · Śloka 43
paṭōlītilayaṣṭyāhvatrivr̥ddantīniśādvayam| nimbapatrāṇi cālēpaḥ sapaṭurvraṇaśōdhanaḥ||43||
View original
पटोलीतिलयष्ट्याह्वत्रिवृद्दन्तीनिशाद्वयम्| निम्बपत्राणि चालेपः सपटुर्व्रणशोधनः||४३||
🔊 Audio coming soon
sa0-paṭōlādibhirlēpaḥ saindhavayutō vraṇaśōdhanaḥ|
Adhikarana vraNe sUkShmAsyAdiyukte trivRutAdivartyA vishodhanam (44) · Śloka 44
vraṇān viśōdhayēdvartyā sūkṣmāsyān sandhimarmagān| kr̥tayā trivr̥tādantīlāṅgalīmadhusaindhavaiḥ||44||
View original
व्रणान् विशोधयेद्वर्त्या सूक्ष्मास्यान् सन्धिमर्मगान्| कृतया त्रिवृतादन्तीलाङ्गलीमधुसैन्धवैः||४४||
🔊 Audio coming soon
sa0-vraṇān sūkṣmamukhān sandhimarmāśritān vartyā trivr̥tādibhiḥ kr̥tayā viśōdhayēt|
Adhikarana vraNe vAtAbhIbhUtAdau yavAjyAdibhirdhUpanam (45) · Śloka 45
vātābhibhūtān sāsrāvān dhūpayēdugravēdanān| yavajyabhūrjamadanaśrīvēṣṭakasurāhvayaiḥ||45||
View original
वाताभिभूतान् सास्रावान् धूपयेदुग्रवेदनान्| यवज्यभूर्जमदनश्रीवेष्टकसुराह्वयैः||४५||
🔊 Audio coming soon
sa0-vātābhibhūtān sāsrāvān dāruṇavēdanān yavādibhirdhūpayēt|
Adhikarana pittadyulbaNe shItatairnirvApaNam (46) · Śloka 46
nirvāpayēd bhr̥śaṁ śītaiḥ pittaraktaviṣōlbaṇān| |46|
View original
निर्वापयेद् भृशं शीतैः पित्तरक्तविषोल्बणान्| |४६|
🔊 Audio coming soon
sa0-pittā[dya]dhikān śītairbhr̥śaṁ nirvāpayēt|
Adhikarana pittashuShkAlpamAMsAdau nyagrodhAdibhirutsAdanaM mAMsAdamAMsAnAM bhakShaNaM ca (46-48) · Śloka 48
| śuṣkālpamāṁsē gambhīrē vraṇa utsādanaṁ hitam||46|| nyagrōdhapadmakādibhyāmaśvagandhābalātilaiḥ| adyānmāṁsādamāṁsāni vidhinōpahitāni ca||47|| māṁsaṁ māṁsādamāṁsēna vardhatē śuddhacētasaḥ| |48|
View original
| शुष्काल्पमांसे गम्भीरे व्रण उत्सादनं हितम्||४६|| न्यग्रोधपद्मकादिभ्यामश्वगन्धाबलातिलैः| अद्यान्मांसादमांसानि विधिनोपहितानि च||४७|| मांसं मांसादमांसेन वर्धते शुद्धचेतसः| |४८|
🔊 Audio coming soon
sa0-vraṇē śuṣkālpamāṁsē gambhīra utsādanaṁ hitaṁ vyagrōdhādibhiḥ| tathā māṁsādīnāṁ prāṇināṁ māṁsāni suṣṭhu saṁskr̥tāni bhakṣayēt| yataḥ śuddhamanasō māṁsādamāṁsēna piśitaṁ vardhatē|
Adhikarana pitta utsannamRudumAMse jAtyAdibhiravasAdanam (48-49) · Śloka 49
| utsannamr̥dumāṁsānāṁ vraṇānāmavasādanam||48|| jātīmukulakāsīsamanōhvālapurāgnikaiḥ| |49|
View original
| उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम्||४८|| जातीमुकुलकासीसमनोह्वालपुराग्निकैः| |४९|
🔊 Audio coming soon
sa0-vraṇānāmutsannamr̥dumāṁsānāṁ jātīmukulādibhiravasādanaṁ hitam|
Adhikarana pitta utsannamAMsAdau kShArakarmaNA shodhanam (49-50) · Śloka 50
| utsannamāṁsān kaṭhinān kaṇḍūyuktāṁścirōtthitān||49|| vraṇān suduḥkhaśōdhyāṁśca śōdhayēt kṣārakarmaṇā| |50|
View original
| उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान्||४९|| व्रणान् सुदुःखशोध्यांश्च शोधयेत् क्षारकर्मणा| |५०|
🔊 Audio coming soon
sa0-utsannamāṁsādikā vraṇāstathā yē tu suṣṭhu durviśōdhyāstān kṣārakarmaṇā viśōdhayēt|
Adhikarana phitta ashmaryAdau agnikarmaNA sAdhanam (50-51) · Śloka 51
| sravantō'śmarijā mūtraṁ yē cānyē raktavāhinaḥ||50|| chinnāśca sandhayō yēṣāṁ yathōktairyē ca śōdhanaiḥ| śōdhyamānā na śudhdyanti śōdhyāḥ syustē'gnikarmaṇā||51||
View original
| स्रवन्तोऽश्मरिजा मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः||५०|| छिन्नाश्च सन्धयो येषां यथोक्तैर्ये च शोधनैः| शोध्यमाना न शुध्द्यन्ति शोध्याः स्युस्तेऽग्निकर्मणा||५१||
🔊 Audio coming soon
sa0-aśmarijā vraṇā mūtraṁ sravantō, yē cānyē raktavāhinō, yēṣāṁ ca sandhayaschināḥ, yē ca yathōktaiḥ śōdhanaiḥ śōdhyamānā na śuddhyanti, tē'gnikarmaṇā śōdhyāḥ syuḥ|
Adhikarana phitta shuddhautsAdanadravyeNa ropaNam (52) · Śloka 52
śuddhānāṁ rōpaṇaṁ yōjyamutsādāya yadīritam| |52|
View original
शुद्धानां रोपणं योज्यमुत्सादाय यदीरितम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
sa0-yadutsādārthaṁ dravyaṁ kathitaṁ tadēva śuddhānāṁ vraṇānāṁ rōpaṇaṁ yōjyam|
Adhikarana pitta ashvagandhAdikaM paramaM ropaNam (52-53) · Śloka 53
| aśvagandhā ruhā rōdhraṁ kaṭphalaṁ madhuyaṣṭikā||52|| samaṅgā dhātakīpuṣpaṁ paramaṁ vraṇarōpaṇam| |53|
View original
| अश्वगन्धा रुहा रोध्रं कट्फलं मधुयष्टिका||५२|| समङ्गा धातकीपुष्पं परमं व्रणरोपणम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
sa0-aśvagandhādikaṁ vraṇarōpaṇaṁ param|
Adhikarana pittaa petapUtimAMsAdau tilakalkaha saMrohaNaH (53-54) · Śloka 54
| apētapūtimāṁsānāṁ māṁsasthānāmarōhatām||53|| kalkaṁ saṁrōhaṇaṁ kuryāt tilānāṁ madhikānvitam| |54|
View original
| अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम्||५३|| कल्कं संरोहणं कुर्यात् तिलानां मधिकान्वितम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
sa0-apagatapūtimāṁsānāṁ māṁsasthānāṁ vraṇānāmarōhatāṁ tilakalkaṁ samadhukaṁ saṁrōhaṇaṁ kuryāt|
Adhikarana pitta sakShaudranimbapatrayuktaH paraM saMshodhanam,pitta sapUrvAbhyAM sarpiShA ca yuktaH shIdhraM ropaNaH (54-55) · Śloka 55
| snigdhōṣṇatiktamadhurakaṣāyatvaiḥ sa sarvajit||54|| sa kṣaudranimbapatrābhyāṁ yuktaḥ saṁśōdhanaṁ param| pūrvābhyāṁ sarpiṣā cāsau yuktaḥ syādāśu rōpaṇaḥ||55||
View original
| स्निग्धोष्णतिक्तमधुरकषायत्वैः स सर्वजित्||५४|| स क्षौद्रनिम्बपत्राभ्यां युक्तः संशोधनं परम्| पूर्वाभ्यां सर्पिषा चासौ युक्तः स्यादाशु रोपणः||५५||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēṣa tilakalkaḥ snigdhādiguṇaiḥ sarvarōgajit| sa mākṣikanimbapatrābhyāṁ yutastilakalkaḥ paraṁ saṁśōdhanam| pūrvābhyāṁ-kṣaudranimbapatrābhyāṁ, sarpiṣā cāsau tilakalkō yutaḥ śīghraṁ saṁrōhaṇaḥ syāt|
Adhikarana pitta tilavat yavakalko~api (56) · Śloka 56
tilavadyavakalkaṁ tu kēcidicchanti tadvidaḥ| |56|
View original
तिलवद्यवकल्कं तु केचिदिच्छन्ति तद्विदः| |५६|
🔊 Audio coming soon
sa0-kēcid vraṇasvarūpābhijñā yavakalkaṁ tilakalkavadicchanti|
Adhikarana pitta sAstrapittAdau kShIraropaNasiddhadhRutena ropaNam,pitta kaphavAtaje ropaNasiddhatailena ropaNasiddha tailena ropaNam (56-57) · Śloka 57
| sāsrapittaviṣāgantugambhīrān sōṣmaṇō vraṇān||56|| kṣīrarōpaṇabhaiṣajyaśr̥tēnājyēna rōpayēt| rōpaṇauṣadhasiddhēna tailēna kaphavātajān||57||
View original
| सास्रपित्तविषागन्तुगम्भीरान् सोष्मणो व्रणान्||५६|| क्षीररोपणभैषज्यशृतेनाज्येन रोपयेत्| रोपणौषधसिद्धेन तैलेन कफवातजान्||५७||
🔊 Audio coming soon
sa0-sāsrapittādīn vraṇān kṣīrayuktarōpaṇadravyapakvēna ghr̥tēna rōpayēt| rōpaṇadravyasiddhēna tailēna kaphavātōtthān rōpayēt|
Adhikarana pitta kAcchcAyAdikaM shreShThaM ropaNam (58) · Śloka 58
kācchīrōdhrābhayāsarjasindūrāñjanatutthakam| cūrṇitaṁ tailamadanairyuktaṁ rōpaṇamuttamam||58||
View original
काच्छीरोध्राभयासर्जसिन्दूराञ्जनतुत्थकम्| चूर्णितं तैलमदनैर्युक्तं रोपणमुत्तमम्||५८||
🔊 Audio coming soon
sa0-kāchchyādikaṁ sūkṣmarajīkr̥taṁ tailamadanairyuktaṁ rōpaṇam|
Adhikarana pitta samAdau cUrNaH (59) · Śloka 59
samānāṁ sthiramāṁsānāṁ tvaksthānāṁ cūrṇa iṣyatē| |59|
View original
समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां चूर्ण इष्यते| |५९|
🔊 Audio coming soon
saṁ-samānāṁ vraṇānāṁ sthiramāṁsānāṁ tvaksthānāṁ cūrṇamiṣṭam|
Adhikarana pitta kakuBAdipralepastvagvishuddhikaraH param (59-60) · Śloka 60
| kakubhōdumbarāśvatthajambūkaṭphalarōdhrajaiḥ||59|| tvacamāśu nigr̥hṇanti tvakcūrṇaiścūrṇitā vraṇāḥ| |60|
View original
| ककुभोदुम्बराश्वत्थजम्बूकट्फलरोध्रजैः||५९|| त्वचमाशु निगृह्णन्ति त्वक्चूर्णैश्चूर्णिता व्रणाः| |६०|
🔊 Audio coming soon
saṁ-kakubhādijaiścūrṇairvraṇāścūrṇitāḥ śīghramēva tvacaṁ nigr̥hṇananti|
Adhikarana pitta lAkShAdipralepastvagviSuddhikaraH param (60-61) · Śloka 61
| lākṣāmanōhvāmañjiṣṭhāharitālaniśādvayaiḥ||60|| pralēpaḥ saghr̥takṣaudrastvagviśuddhikaraḥ param| |61|
View original
| लाक्षामनोह्वामञ्जिष्ठाहरितालनिशाद्वयैः||६०|| प्रलेपः सग़ृतक्षौद्रस्त्वग्विशुद्धिकरः परम्| |६१|
🔊 Audio coming soon
saṁ-lākṣādibhirghr̥takṣaudrasahitō lēpaḥ paraṁ tvagviśuddhikaraḥ|
Adhikarana pitta kAlIyAdilepaH savarNakaraNaH (61-62) · Śloka 62
| kālīyakalatāmrāsthihēmakālārasōttamaiḥ||61|| lēpaḥ sagōmayarasaḥ savarṇakaraṇaḥ param| |62|
View original
| कालीयकलताम्रास्थिहेमकालारसोत्तमैः||६१|| लेपः सगोमयरसः सवर्णकरणः परम्| |६२|
🔊 Audio coming soon
sa0-kālīyakādibhirlēpaḥ sagōśakr̥drasaḥ paraṁ savarṇakaraṇaḥ|
Adhikarana pitta vAraNadantAdilepo romobhdavakaraH ,pittaa catuShpAnnakhAdimaShIlepo (62-63) · Śloka 63
| dagdhō vāraṇadantō'ntardhūmaṁ tailaṁ rasāñjanam||62|| rōmasañjananō lēpastadvattailapariplutā| catuṣpānnakharōmāsthitvakśr̥ṅgakhurajā maṣī||63||
View original
| दग्धो वारणदन्तोऽन्तर्धूमं तैलं रसाञ्जनम्||६२|| रोमसञ्जननो लेपस्तद्वत्तैलपरिप्लुता| चतुष्पान्नखरोमास्थित्वक्शृङ्गखुरजा मषी||६३||
🔊 Audio coming soon
sa0-vāraṇadantō'ntardhūmaṁ dagdhastailaṁ rasāñjanaṁ ca lēpō rōmōdbhavakaraḥ| tathaiva tailapariplutā catuṣpānnakhādijā maṣī pūrvaguṇā|
Adhikarana pitta shastrakarmoktaM pathyApathyAnnam (64) · Śloka 64
vraṇinaḥ śastrakarmōktaṁ pathyāpathyānnamādiśēt| |64|
View original
व्रणिनः शस्त्रकर्मोक्तं पथ्यापथ्यान्नमादिशेत्| |६४|
🔊 Audio coming soon
sa0-vraṇinaḥ śastrakarmavidhikathitaṁ (hr̥.sū.a. 29/34) pathyāpathyānnamādiśēt|
Adhikarana vAtaje vraNe dvipa~jjamUlAdiH pittaje vraNe nyagrodhAdiH kaphaje vraNe AragvadhAdiH mishraje vraNe mishraH (64-65) · Śloka 65
| dvē pañcamūlē vargaśca vātaghnō vātikē hitaḥ||64|| nyagrōdhapadmakādyau tu tadvatpittapradūṣitē| āragvadhādiḥ ślēṣmaghnaḥ kaphē, miśrāstu miśrajē||65||
View original
| द्वे पञ्चमूले वर्गश्च वातघ्नो वातिके हितः||६४|| न्यग्रोधपद्मकाद्यौ तु तद्वत्पित्तप्रदूषिते| आरग्वधादिः श्लेष्मघ्नः कफे, मिश्रास्तु मिश्रजे||६५||
🔊 Audio coming soon
sa0-dvē pañcamūlē tathā vargō vātaghnō vātādhikē hitaḥ| tathā paittikē nyagrōdhādipadmakādī(hr̥.sū.a. 15/49 a. 15/12) hitau| ślaiṣmika āragvadhādiḥ (hr̥.sū.a. 15/17) kaphaghnō hitaḥ| miśrē tu miśra upakramō hitaḥ|
Adhikarana vraNe prakShAlanAdi saptayathAsvaM yojyAH (66) · Śloka 66
ēbhiḥ prakṣālanaṁ lēpō ghr̥taṁ tailaṁ rasakriyā| cūrṇō vartiśca saṁyōjyā vraṇē sapta yathāyatham||66||
View original
एभिः प्रक्षालनं लेपो घृतं तैलं रसक्रिया| चूर्णो वर्तिश्च संयोज्या व्रणे सप्त यथायथम्||६६||
🔊 Audio coming soon
sa0-ēbhiḥ-pūrvōktaiḥ, prakṣālanādayaḥ sapta vraṇē sati yathāsvaṁ yōjyāḥ|
Adhikarana vraNe sUkShmavadanAdau jAtyAdidhRutena shodhanaM ropaNaM ca (25) · Śloka 25
jātīnimbapaṭōlapatrakaṭukādārvīniśāsārivā- mañjiṣṭhābhayasikthatutthamadhukairnaktāhvabījānvitaiḥ| sarpiḥ sādhyamanēna sūkṣmavadanā marmāśritāḥ klēdinō gambhīrāḥ sarujō vraṇāḥ sagatayaḥ śudhdyanti rōhanti ca||67|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭa- viracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē vraṇapratiṣēdhō nāma pañcaviṁśō'dhyāyaḥ||25||
View original
जातीनिम्बपटोलपत्रकटुकादार्वीनिशासारिवा- मञ्जिष्ठाभयसिक्थतुत्थमधुकैर्नक्ताह्वबीजान्वितैः| सर्पिः साध्यमनेन सूक्ष्मवदना मर्माश्रिताः क्लेदिनो गम्भीराः सरुजो व्रणाः सगतयः शुध्द्यन्ति रोहन्ति च||६७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने व्रणप्रतिषेधो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon
saṁ-jātyādibhiḥ sarpiḥ sādhyam| abhayaṁ-uśīramatra| anēna sarpiṣā sūkṣmamukhā marmasthādayaśca vraṇāḥ śuddhyanti rōhanti cēti| śārdūlavikrīḍitaṁ vr̥ttam| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥daya- ṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē vraṇaprati- ṣēdhō nāma pañcaviṁśō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 25||