Adhikarana vraNapratishedhAdhyAyaH vraNasya dvaividhyam (2) · Śloka 2
athātō vraṇapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ|
iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ|
(gadyasūtrē|2|
) vraṇō dvidhā nijāgantuduṣṭaśuddhavibhēdataḥ|
nijō dōṣaiḥ śarīrōtthairāganturbāhyahētujaḥ||1||
dōṣairadhiṣṭhitō duṣṭaḥ śuddhastairanadhiṣṭhitaḥ|
|2|
View original
अथातो व्रणप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
) व्रणो द्विधा निजागन्तुदुष्टशुद्धविभेदतः|
निजो दोषैः शरीरोत्थैरागन्तुर्बाह्यहेतुजः||१||
दोषैरधिष्ठितो दुष्टः शुद्धस्तैरनधिष्ठितः|
|२|
Adhikarana duShTavraNasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5
|
saṁvr̥tatvaṁ vivr̥tatā kāṭhinyaṁ mr̥dutā'ti vā||2||
atyutsannāvasannatvamatyauṣṇyamatiśītatā|
raktatvaṁ pāṇḍutā kārṣṇyaṁ pūtipūyaparisrutiḥ||3||
pūtimāṁsasirāsnāyucchannatōtsaṅgitā'tiruk|
saṁrambhadāhaśvayathukaṇḍvādibhirupadrutaḥ||4||
dīrghakālānubandhaśca vidyādduṣṭavraṇākr̥tim|
|5|
View original
|
संवृतत्वं विवृतता काठिन्यं मृदुताऽति वा||२||
अत्युत्सन्नावसन्नत्वमत्यौष्ण्यमतिशीतता|
रक्तत्वं पाण्डुता कार्ष्ण्यं पूतिपूयपरिस्रुतिः||३||
पूतिमांससिरास्नायुच्छन्नतोत्सङ्गिताऽतिरुक्|
संरम्भदाहश्वयथुकण्ड्वादिभिरुपद्रुतः||४||
दीर्घकालानुबन्धश्च विद्याद्दुष्टव्रणाकृतिम्|
|५|
Adhikarana vraNaH pa~jcadashaprakAraH (5) · Śloka 5
|
sa pañcadaśadhā dōṣaiḥ saraktaiḥ|5|
View original
|
स पञ्चदशधा दोषैः सरक्तैः|५|
Adhikarana 1 vAtajasya vraNasya lakShaNam (5-7) · Śloka 7
|
tatra mārutāt||5||
śyāvaḥ kr̥ṣṇō'ruṇō bhasmakapōtāsthinibhō'pi vā|
mastumāṁsapulākāmbutulyatanvalpasaṁsrutiḥ||6||
nirmāṁsastōdabhēdāḍhyō rūkṣaścaṭacaṭāyatē|
|7|
View original
|
तत्र मारुतात्||५||
श्यावः कृष्णोऽरुणो भस्मकपोतास्थिनिभोऽपि वा|
मस्तुमांसपुलाकाम्बुतुल्यतन्वल्पसंस्रुतिः||६||
निर्मांसस्तोदभेदाढ्यो रूक्षश्चटचटायते|
|७|
Adhikarana 2 pittajasya vraNasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
pittēna kṣiprajaḥ pītō nīlaḥ kapilapiṅgalaḥ||7||
mūtrakiṁśukabhasmāmbutailābhōṣṇabahusrutiḥ|
kṣārōkṣitakṣatasamavyathō rāgōṣmapākavān||8||
View original
|
पित्तेन क्षिप्रजः पीतो नीलः कपिलपिङ्गलः||७||
मूत्रकिंशुकभस्माम्बुतैलाभोष्णबहुस्रुतिः|
क्षारोक्षितक्षतसमव्यथो रागोष्मपाकवान्||८||
Adhikarana 3 kafajasya vraNasya lakShaNam (9) · Śloka 9
kaphēna pāṇḍuḥ kaṇḍūmān bahuśvētaghanasrutiḥ|
sthūlōṣṭhaḥ kaṭhinaḥ snāyusirājālatatō'lparuk||9||
View original
कफेन पाण्डुः कण्डूमान् बहुश्वेतघनस्रुतिः|
स्थूलोष्ठः कठिनः स्नायुसिराजालततोऽल्परुक्||९||
Adhikarana 4 raktajasya vraNasya lakShaNam (10) · Śloka 10
pravālaraktō raktēna saraktaṁ pūyamudgirēt|
vājisthānasamō gandhē yuktō liṅgaiśca paittikaiḥ||10||
View original
प्रवालरक्तो रक्तेन सरक्तं पूयमुद्गिरेत्|
वाजिस्थानसमो गन्धे युक्तो लिङ्गैश्च पैत्तिकैः||१०||
Adhikarana 5-10 dvidoShajasya vraNasya lakShaNam,11-14 tridoShajasya vraNasya lakShaNam 15 sarvajasya vraNasya lakShaNam (11) · Śloka 11
dbābhyāṁ tribhiśca sarvaiśca vidyāllakṣaṇasaṅkarāt|
|11|
View original
द्बाभ्यां त्रिभिश्च सर्वैश्च विद्याल्लक्षणसङ्करात्|
|११|
Adhikarana shuddhavraNasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12
|
jihvāprabhō mr̥duḥ ślakṣṇaḥ śyāvauṣṭhapiṭikaḥ samaḥ||11||
kiñcidunnatamadhyō vā vraṇaḥ śuddhō'nupadravaḥ|
|12|
View original
|
जिह्वाप्रभो मृदुः श्लक्ष्णः श्यावौष्ठपिटिकः समः||११||
किञ्चिदुन्नतमध्यो वा व्रणः शुद्धोऽनुपद्रवः|
|१२|
Adhikarana tcagAdInAM vraNAshrayAnAmuttarottaraM duHsAdhyatvam (12-13) · Śloka 13
|
tvagāmiṣasirāsnāyusandhyasthīni vraṇāśayāḥ||12||
kōṣṭhō marma ca tānyaṣṭau duḥsādhyānyuttarōttaram|
|13|
View original
|
त्वगामिषसिरास्नायुसन्ध्यस्थीनि व्रणाशयाः||१२||
कोष्ठो मर्म च तान्यष्टौ दुःसाध्यान्युत्तरोत्तरम्|
|१३|
Adhikarana vraNAnAM susAdhyatvam (13-14) · Śloka 14
|
susādhyaḥ sattvamāṁsāgnivayōbalavati vraṇaḥ||13||
vr̥ttō dīrghastripuṭakaścaturasrākr̥tiśca yaḥ|
tathā sphikpāyumēḍhrōṣṭhapr̥ṣṭhāntarvaktragaṇḍagaḥ||14||
View original
|
सुसाध्यः सत्त्वमांसाग्निवयोबलवति व्रणः||१३||
वृत्तो दीर्घस्त्रिपुटकश्चतुरस्राकृतिश्च यः|
तथा स्फिक्पायुमेढ्रोष्ठपृष्ठान्तर्वक्त्रगण्डगः||१४||
Adhikarana vraNAnAM kRucchrasAdhyatvam (15) · Śloka 15
kr̥cchrasādhyō'kṣidaśananāsikāpāṅganābhiṣu|
sēvanījaṭharaśrōtrapārśvakakṣāstanēṣu ca||15||
View original
कृच्छ्रसाध्योऽक्षिदशननासिकापाङ्गनाभिषु|
सेवनीजठरश्रोत्रपार्श्वकक्षास्तनेषु च||१५||
Adhikarana vraNAnAM asAdhyatvam (16-22) · Śloka 22
phēnapūyānilavahaḥ śalyavānūrdhvanirvamī|
bhagandarō'ntarvadanastathā kaṭyasthisaṁśritaḥ||16||
kuṣṭhināṁ viṣajuṣṭānāṁ śōṣiṇāṁ madhumēhinām|
vraṇāḥ kr̥cchrēṇa sidhdyanti yēṣāṁ ca syurvraṇē vraṇāḥ||17||
naiva sidhdyanti vīsarpajvarātīsārakāsinām|
pipāsūnāmanidrāṇāṁ śvāsināmavipākinām||18||
bhinnē śiraḥkapālē vā mastuluṅgasya darśanē|
snāyuklēdātsirācchēdādgāmbhīryātkr̥mibhakṣaṇāt||19||
asthibhēdātsaśalyatvātsaviṣatvādatarkitāt|
mithyābandhādatisnēhādraukṣyādrōmādighaṭṭanāt||20||
kṣōbhādaśuddhakōṣṭhatvātsauhityādatikarśanāt|
madyapānāddivāsvapnādvavāyādrātrijāgarāt||21||
vraṇō mithyōpacārācca naiva sādhyō'pi sidhyati|
|22|
View original
फेनपूयानिलवहः शल्यवानूर्ध्वनिर्वमी|
भगन्दरोऽन्तर्वदनस्तथा कट्यस्थिसंश्रितः||१६||
कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम्|
व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्द्यन्ति येषां च स्युर्व्रणे व्रणाः||१७||
नैव सिध्द्यन्ति वीसर्पज्वरातीसारकासिनाम्|
पिपासूनामनिद्राणां श्वासिनामविपाकिनाम्||१८||
भिन्ने शिरःकपाले वा मस्तुलुङ्गस्य दर्शने|
स्नायुक्लेदात्सिराच्छेदाद्गाम्भीर्यात्कृमिभक्षणात्||१९||
अस्थिभेदात्सशल्यत्वात्सविषत्वादतर्कितात्|
मिथ्याबन्धादतिस्नेहाद्रौक्ष्याद्रोमादिघट्टनात्||२०||
क्षोभादशुद्धकोष्ठत्वात्सौहित्यादतिकर्शनात्|
मद्यपानाद्दिवास्वप्नाद्ववायाद्रात्रिजागरात्||२१||
व्रणो मिथ्योपचाराच्च नैव साध्योऽपि सिध्यति|
|२२|
Adhikarana rohasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
|
kapōtavarṇapratimā yasyāntāḥ klēdavarjitāḥ||22||
sthirāścipiṭikāvantō rōhatīti tamādiśēt|
|23|
View original
|
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः||२२||
स्थिराश्चिपिटिकावन्तो रोहतीति तमादिशेत्|
|२३|
Adhikarana vraNacikitsA vraNashophe vishodhanam (23-24) · Śloka 24
|
athātra śōphāvasthāyāṁ yathāsannaṁ viśōdhanam||23||
yōjyaṁ śōphō hi śuddhānāṁ vraṇaścāśu praśāmyati|
|24|
View original
|
अथात्र शोफावस्थायां यथासन्नं विशोधनम्||२३||
योज्यं शोफो हि शुद्धानां व्रणश्चाशु प्रशाम्यति|
|२४|
Adhikarana vraNashItopacAraH (24-25) · Śloka 25
|
kuryācchītōpacāraṁ ca śōphāvasthasya santatam||24||
dōṣāgniragnivattēna prayāti sahasā śamam|
|25|
View original
|
कुर्याच्छीतोपचारं च शोफावस्थस्य सन्ततम्||२४||
दोषाग्निरग्निवत्तेन प्रयाति सहसा शमम्|
|२५|
Adhikarana shophe vraNe ca kaThinAdiyukte raktaharaNam (25-26) · Śloka 26
|
śōphē vraṇē ca kaṭhinē vivarṇē vēdanānvitē||25||
viṣayuktē viśēṣēṇa jalajādyairharēdasr̥k|
duṣṭāsrē'pagatē sadyaḥ śōpharāgarujāṁ śamaḥ||26||
View original
|
शोफे व्रणे च कठिने विवर्णे वेदनान्विते||२५||
विषयुक्ते विशेषेण जलजाद्यैर्हरेदसृक्|
दुष्टास्रेऽपगते सद्यः शोफरागरुजां शमः||२६||
Adhikarana shophe punaH punaH srAvitarakte shIradravyairlepaH (27-28) · Śloka 28
hr̥tē hr̥tē ca rudhirē suśītaiḥ sparśavīryayōḥ|
suślakṣṇaistadahaḥpiṣṭaiḥ kṣīrēkṣusvarasadravaiḥ||27||
śatadhautaghr̥tōpētairmuhuranyairaśōṣibhiḥ|
pratilōmaṁ hitō lēpaḥ sēkābhyaṅgāśca tatkr̥tāḥ||28||
View original
हृते हृते च रुधिरे सुशीतैः स्पर्शवीर्ययोः|
सुश्लक्ष्णैस्तदहःपिष्टैः क्षीरेक्षुस्वरसद्रवैः||२७||
शतधौतघृतोपेतैर्मुहुरन्यैरशोषिभिः|
प्रतिलोमं हितो लेपः सेकाभ्यङ्गाश्च तत्कृताः||२८||
Adhikarana shophe nyagrodhAditvAgbhiH pralepaH (29) · Śloka 29
nyagrōdhōdumbarāśvatthaplakṣavēta savalkalaiḥ|
pradēhō bhūrisarpibhiḥ śōphanirvāpaṇaḥ param||29||
View original
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षवेत सवल्कलैः|
प्रदेहो भूरिसर्पिभिः शोफनिर्वापणः परम्||२९||
Adhikarana shophe AnUpavesavArAdyaiH svedaH,shophe dAharUgdharAH somAstilAH (30-31) · Śloka 31
vātōlbaṇānāṁ stabdhānāṁ kaṭhinānāṁ mahārujām|
srutāsrujāṁ ca śōphānāṁ vraṇānāmapi cēddaśām||30||
ānūpavēsavārādyaiḥ svēdaḥ, sōmāstilāḥ punaḥ|
bhr̥ṣṭā nirvāpitāḥ kṣīrē tatpiṣṭā dāharuggharāḥ||31||
View original
वातोल्बणानां स्तब्धानां कठिनानां महारुजाम्|
स्रुतास्रुजां च शोफानां व्रणानामपि चेद्दशाम्||३०||
आनूपवेसवाराद्यैः स्वेदः, सोमास्तिलाः पुनः|
भृष्टा निर्वापिताः क्षीरे तत्पिष्टा दाहरुग्घराः||३१||
Adhikarana shophe shthiratvAdiyukte snehaH svedo mardanaM yavAdibhiH pralepashca (32-33) · Śloka 33
sthirān mandarujaḥ śōphān snēhairvātakaphapahaiḥ|
abhyajya svēdayitvā ca vēṇunāḍyā śanaiḥ śanaiḥ||32||
vimlāpanārthaṁ mr̥dgīyāt talēnāṅuṣṭhakēna vā|
yavagōdhūmamudgaiśca siddha piṣṭaiḥ pralēpayēt||33||
View original
स्थिरान् मन्दरुजः शोफान् स्नेहैर्वातकफपहैः|
अभ्यज्य स्वेदयित्वा च वेणुनाड्या शनैः शनैः||३२||
विम्लापनार्थं मृद्गीयात् तलेनाङुष्ठकेन वा|
यवगोधूममुद्गैश्च सिद्ध पिष्टैः प्रलेपयेत्||३३||
Adhikarana shophe evaM vilayanAbhAve upanAhaH (34) · Śloka 34
vilīyatē sa cēnnaivaṁ tatastamupanāhayēt|
avidagdhastathā śāntiṁ vidagdhaḥ pākamaśrutē||34||
View original
विलीयते स चेन्नैवं ततस्तमुपनाहयेत्|
अविदग्धस्तथा शान्तिं विदग्धः पाकमश्रुते||३४||
Adhikarana shophe upanAhe saktupiNDikAshreShThA (35) · Śloka 35
sakōlatilavallōmā dadhyamlā saktupiṇḍikā|
sakiṇvakuṣṭhalavaṇā kōṣṇā śastōpanāhanē||35||
View original
सकोलतिलवल्लोमा दध्यम्ला सक्तुपिण्डिका|
सकिण्वकुष्ठलवणा कोष्णा शस्तोपनाहने||३५||
Adhikarana shophe supavkAdiyukte dAraNam (36) · Śloka 36
supakvē piṇḍitē śōphē pīḍanairupapīḍitē|
dāraṇaṁ dāraṇārhasya sukumārasya cēṣyatē||36||
View original
सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते|
दारणं दारणार्हस्य सुकुमारस्य चेष्यते||३६||
Adhikarana shophe guggulvAdIni pavkashopha vidAraNAni (37) · Śloka 37
guggulvatasigōdantasvarṇakṣīrīkapōtaviṭ|
kṣaurauṣadhāni kṣārāśca pakvaśōphavidāraṇam||37||
View original
गुग्गुल्वतसिगोदन्तस्वर्णक्षीरीकपोतविट्|
क्षौरौषधानि क्षाराश्च पक्वशोफविदारणम्||३७||
Adhikarana vraNe pUyagarbhAdiyukte pIDanam (38) · Śloka 38
pūyagarbhānaṇudvārān sōtsaṅgānmarmagānapi|
niḥsnēhaiḥ pīḍanadravyaiḥ samantātpratipīḍayēt||38||
View original
पूयगर्भानणुद्वारान् सोत्सङ्गान्मर्मगानपि|
निःस्नेहैः पीडनद्रव्यैः समन्तात्प्रतिपीडयेत्||३८||
Adhikarana vraNe pIDanapralepasya shuShkatve samupekShAdi (39) · Śloka 39
śuṣyantaṁ samupēkṣēta pralēpaṁ pīḍanaṁ prati|
na mukhē cainamālimpēt tathā dōṣaḥ prasicyatē||39||
View original
शुष्यन्तं समुपेक्षेत प्रलेपं पीडनं प्रति|
न मुखे चैनमालिम्पेत् तथा दोषः प्रसिच्यते||३९||
Adhikarana vraNe kalAyAdiyukte surasAdinA kShAlanAdi (40) · Śloka 40
kalāyayavagōdhūmamāṣamudgaharēṇavaḥ|
dravyāṇāṁ picchilānāṁ ca tvaṅmūlāni prapīḍanam||40||
View original
कलाययवगोधूममाषमुद्गहरेणवः|
द्रव्याणां पिच्छिलानां च त्वङ्मूलानि प्रपीडनम्||४०||
Adhikarana vraNe avishuddhe paTolInimbavkA thena kShAlanam (41) · Śloka 41
saptasu kṣālanādyēṣu surasāragvadhādikau|
bhr̥śaṁ duṣṭē vraṇē yōjyau mēhakuṣṭhavraṇēṣu ca||41||
View original
सप्तसु क्षालनाद्येषु सुरसारग्वधादिकौ|
भृशं दुष्टे व्रणे योज्यौ मेहकुष्ठव्रणेषु च||४१||
Adhikarana vraNe vishuddhe nyagrodAdivkAhena kShAlanam (42) · Śloka 42
athavā kṣālanaṁ kvāthaḥ paṭōlīnimbapatrajaḥ|
aviśuddhē, viśuddhē tu vyagrōdhāditvagudbhavaḥ||42||
View original
अथवा क्षालनं क्वाथः पटोलीनिम्बपत्रजः|
अविशुद्धे, विशुद्धे तु व्यग्रोधादित्वगुद्भवः||४२||
Adhikarana vraNe paTolyAdilepo vraNashodhanaH (43) · Śloka 43
paṭōlītilayaṣṭyāhvatrivr̥ddantīniśādvayam|
nimbapatrāṇi cālēpaḥ sapaṭurvraṇaśōdhanaḥ||43||
View original
पटोलीतिलयष्ट्याह्वत्रिवृद्दन्तीनिशाद्वयम्|
निम्बपत्राणि चालेपः सपटुर्व्रणशोधनः||४३||
Adhikarana vraNe sUkShmAsyAdiyukte trivRutAdivartyA vishodhanam (44) · Śloka 44
vraṇān viśōdhayēdvartyā sūkṣmāsyān sandhimarmagān|
kr̥tayā trivr̥tādantīlāṅgalīmadhusaindhavaiḥ||44||
View original
व्रणान् विशोधयेद्वर्त्या सूक्ष्मास्यान् सन्धिमर्मगान्|
कृतया त्रिवृतादन्तीलाङ्गलीमधुसैन्धवैः||४४||
Adhikarana vraNe vAtAbhIbhUtAdau yavAjyAdibhirdhUpanam (45) · Śloka 45
vātābhibhūtān sāsrāvān dhūpayēdugravēdanān|
yavajyabhūrjamadanaśrīvēṣṭakasurāhvayaiḥ||45||
View original
वाताभिभूतान् सास्रावान् धूपयेदुग्रवेदनान्|
यवज्यभूर्जमदनश्रीवेष्टकसुराह्वयैः||४५||
Adhikarana pittadyulbaNe shItatairnirvApaNam (46) · Śloka 46
nirvāpayēd bhr̥śaṁ śītaiḥ pittaraktaviṣōlbaṇān|
|46|
View original
निर्वापयेद् भृशं शीतैः पित्तरक्तविषोल्बणान्|
|४६|
Adhikarana pittashuShkAlpamAMsAdau nyagrodhAdibhirutsAdanaM mAMsAdamAMsAnAM bhakShaNaM ca (46-48) · Śloka 48
|
śuṣkālpamāṁsē gambhīrē vraṇa utsādanaṁ hitam||46||
nyagrōdhapadmakādibhyāmaśvagandhābalātilaiḥ|
adyānmāṁsādamāṁsāni vidhinōpahitāni ca||47||
māṁsaṁ māṁsādamāṁsēna vardhatē śuddhacētasaḥ|
|48|
View original
|
शुष्काल्पमांसे गम्भीरे व्रण उत्सादनं हितम्||४६||
न्यग्रोधपद्मकादिभ्यामश्वगन्धाबलातिलैः|
अद्यान्मांसादमांसानि विधिनोपहितानि च||४७||
मांसं मांसादमांसेन वर्धते शुद्धचेतसः|
|४८|
Adhikarana pitta utsannamRudumAMse jAtyAdibhiravasAdanam (48-49) · Śloka 49
|
utsannamr̥dumāṁsānāṁ vraṇānāmavasādanam||48||
jātīmukulakāsīsamanōhvālapurāgnikaiḥ|
|49|
View original
|
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम्||४८||
जातीमुकुलकासीसमनोह्वालपुराग्निकैः|
|४९|
Adhikarana pitta utsannamAMsAdau kShArakarmaNA shodhanam (49-50) · Śloka 50
|
utsannamāṁsān kaṭhinān kaṇḍūyuktāṁścirōtthitān||49||
vraṇān suduḥkhaśōdhyāṁśca śōdhayēt kṣārakarmaṇā|
|50|
View original
|
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान्||४९||
व्रणान् सुदुःखशोध्यांश्च शोधयेत् क्षारकर्मणा|
|५०|
Adhikarana phitta ashmaryAdau agnikarmaNA sAdhanam (50-51) · Śloka 51
|
sravantō'śmarijā mūtraṁ yē cānyē raktavāhinaḥ||50||
chinnāśca sandhayō yēṣāṁ yathōktairyē ca śōdhanaiḥ|
śōdhyamānā na śudhdyanti śōdhyāḥ syustē'gnikarmaṇā||51||
View original
|
स्रवन्तोऽश्मरिजा मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः||५०||
छिन्नाश्च सन्धयो येषां यथोक्तैर्ये च शोधनैः|
शोध्यमाना न शुध्द्यन्ति शोध्याः स्युस्तेऽग्निकर्मणा||५१||
Adhikarana phitta shuddhautsAdanadravyeNa ropaNam (52) · Śloka 52
śuddhānāṁ rōpaṇaṁ yōjyamutsādāya yadīritam|
|52|
View original
शुद्धानां रोपणं योज्यमुत्सादाय यदीरितम्|
|५२|
Adhikarana pitta ashvagandhAdikaM paramaM ropaNam (52-53) · Śloka 53
|
aśvagandhā ruhā rōdhraṁ kaṭphalaṁ madhuyaṣṭikā||52||
samaṅgā dhātakīpuṣpaṁ paramaṁ vraṇarōpaṇam|
|53|
View original
|
अश्वगन्धा रुहा रोध्रं कट्फलं मधुयष्टिका||५२||
समङ्गा धातकीपुष्पं परमं व्रणरोपणम्|
|५३|
Adhikarana pittaa petapUtimAMsAdau tilakalkaha saMrohaNaH (53-54) · Śloka 54
|
apētapūtimāṁsānāṁ māṁsasthānāmarōhatām||53||
kalkaṁ saṁrōhaṇaṁ kuryāt tilānāṁ madhikānvitam|
|54|
View original
|
अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम्||५३||
कल्कं संरोहणं कुर्यात् तिलानां मधिकान्वितम्|
|५४|
Adhikarana pitta sakShaudranimbapatrayuktaH paraM saMshodhanam,pitta sapUrvAbhyAM sarpiShA ca yuktaH shIdhraM ropaNaH (54-55) · Śloka 55
|
snigdhōṣṇatiktamadhurakaṣāyatvaiḥ sa sarvajit||54||
sa kṣaudranimbapatrābhyāṁ yuktaḥ saṁśōdhanaṁ param|
pūrvābhyāṁ sarpiṣā cāsau yuktaḥ syādāśu rōpaṇaḥ||55||
View original
|
स्निग्धोष्णतिक्तमधुरकषायत्वैः स सर्वजित्||५४||
स क्षौद्रनिम्बपत्राभ्यां युक्तः संशोधनं परम्|
पूर्वाभ्यां सर्पिषा चासौ युक्तः स्यादाशु रोपणः||५५||
Adhikarana pitta tilavat yavakalko~api (56) · Śloka 56
tilavadyavakalkaṁ tu kēcidicchanti tadvidaḥ|
|56|
View original
तिलवद्यवकल्कं तु केचिदिच्छन्ति तद्विदः|
|५६|
Adhikarana pitta sAstrapittAdau kShIraropaNasiddhadhRutena ropaNam,pitta kaphavAtaje ropaNasiddhatailena ropaNasiddha tailena ropaNam (56-57) · Śloka 57
|
sāsrapittaviṣāgantugambhīrān sōṣmaṇō vraṇān||56||
kṣīrarōpaṇabhaiṣajyaśr̥tēnājyēna rōpayēt|
rōpaṇauṣadhasiddhēna tailēna kaphavātajān||57||
View original
|
सास्रपित्तविषागन्तुगम्भीरान् सोष्मणो व्रणान्||५६||
क्षीररोपणभैषज्यशृतेनाज्येन रोपयेत्|
रोपणौषधसिद्धेन तैलेन कफवातजान्||५७||
Adhikarana pitta kAcchcAyAdikaM shreShThaM ropaNam (58) · Śloka 58
kācchīrōdhrābhayāsarjasindūrāñjanatutthakam|
cūrṇitaṁ tailamadanairyuktaṁ rōpaṇamuttamam||58||
View original
काच्छीरोध्राभयासर्जसिन्दूराञ्जनतुत्थकम्|
चूर्णितं तैलमदनैर्युक्तं रोपणमुत्तमम्||५८||
Adhikarana pitta samAdau cUrNaH (59) · Śloka 59
samānāṁ sthiramāṁsānāṁ tvaksthānāṁ cūrṇa iṣyatē|
|59|
View original
समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां चूर्ण इष्यते|
|५९|
Adhikarana pitta kakuBAdipralepastvagvishuddhikaraH param (59-60) · Śloka 60
|
kakubhōdumbarāśvatthajambūkaṭphalarōdhrajaiḥ||59||
tvacamāśu nigr̥hṇanti tvakcūrṇaiścūrṇitā vraṇāḥ|
|60|
View original
|
ककुभोदुम्बराश्वत्थजम्बूकट्फलरोध्रजैः||५९||
त्वचमाशु निगृह्णन्ति त्वक्चूर्णैश्चूर्णिता व्रणाः|
|६०|
Adhikarana pitta lAkShAdipralepastvagviSuddhikaraH param (60-61) · Śloka 61
|
lākṣāmanōhvāmañjiṣṭhāharitālaniśādvayaiḥ||60||
pralēpaḥ saghr̥takṣaudrastvagviśuddhikaraḥ param|
|61|
View original
|
लाक्षामनोह्वामञ्जिष्ठाहरितालनिशाद्वयैः||६०||
प्रलेपः सग़ृतक्षौद्रस्त्वग्विशुद्धिकरः परम्|
|६१|
Adhikarana pitta kAlIyAdilepaH savarNakaraNaH (61-62) · Śloka 62
|
kālīyakalatāmrāsthihēmakālārasōttamaiḥ||61||
lēpaḥ sagōmayarasaḥ savarṇakaraṇaḥ param|
|62|
View original
|
कालीयकलताम्रास्थिहेमकालारसोत्तमैः||६१||
लेपः सगोमयरसः सवर्णकरणः परम्|
|६२|
Adhikarana pitta vAraNadantAdilepo romobhdavakaraH ,pittaa catuShpAnnakhAdimaShIlepo (62-63) · Śloka 63
|
dagdhō vāraṇadantō'ntardhūmaṁ tailaṁ rasāñjanam||62||
rōmasañjananō lēpastadvattailapariplutā|
catuṣpānnakharōmāsthitvakśr̥ṅgakhurajā maṣī||63||
View original
|
दग्धो वारणदन्तोऽन्तर्धूमं तैलं रसाञ्जनम्||६२||
रोमसञ्जननो लेपस्तद्वत्तैलपरिप्लुता|
चतुष्पान्नखरोमास्थित्वक्शृङ्गखुरजा मषी||६३||
Adhikarana pitta shastrakarmoktaM pathyApathyAnnam (64) · Śloka 64
vraṇinaḥ śastrakarmōktaṁ pathyāpathyānnamādiśēt|
|64|
View original
व्रणिनः शस्त्रकर्मोक्तं पथ्यापथ्यान्नमादिशेत्|
|६४|
Adhikarana vAtaje vraNe dvipa~jjamUlAdiH pittaje vraNe nyagrodhAdiH kaphaje vraNe AragvadhAdiH mishraje vraNe mishraH (64-65) · Śloka 65
|
dvē pañcamūlē vargaśca vātaghnō vātikē hitaḥ||64||
nyagrōdhapadmakādyau tu tadvatpittapradūṣitē|
āragvadhādiḥ ślēṣmaghnaḥ kaphē, miśrāstu miśrajē||65||
View original
|
द्वे पञ्चमूले वर्गश्च वातघ्नो वातिके हितः||६४||
न्यग्रोधपद्मकाद्यौ तु तद्वत्पित्तप्रदूषिते|
आरग्वधादिः श्लेष्मघ्नः कफे, मिश्रास्तु मिश्रजे||६५||
Adhikarana vraNe prakShAlanAdi saptayathAsvaM yojyAH (66) · Śloka 66
ēbhiḥ prakṣālanaṁ lēpō ghr̥taṁ tailaṁ rasakriyā|
cūrṇō vartiśca saṁyōjyā vraṇē sapta yathāyatham||66||
View original
एभिः प्रक्षालनं लेपो घृतं तैलं रसक्रिया|
चूर्णो वर्तिश्च संयोज्या व्रणे सप्त यथायथम्||६६||
Adhikarana vraNe sUkShmavadanAdau jAtyAdidhRutena shodhanaM ropaNaM ca (25) · Śloka 25
jātīnimbapaṭōlapatrakaṭukādārvīniśāsārivā- mañjiṣṭhābhayasikthatutthamadhukairnaktāhvabījānvitaiḥ|
sarpiḥ sādhyamanēna sūkṣmavadanā marmāśritāḥ klēdinō gambhīrāḥ sarujō vraṇāḥ sagatayaḥ śudhdyanti rōhanti ca||67||
iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭa- viracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē vraṇapratiṣēdhō nāma pañcaviṁśō'dhyāyaḥ||25||
View original
जातीनिम्बपटोलपत्रकटुकादार्वीनिशासारिवा- मञ्जिष्ठाभयसिक्थतुत्थमधुकैर्नक्ताह्वबीजान्वितैः|
सर्पिः साध्यमनेन सूक्ष्मवदना मर्माश्रिताः क्लेदिनो गम्भीराः सरुजो व्रणाः सगतयः शुध्द्यन्ति रोहन्ति च||६७||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने व्रणप्रतिषेधो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||