25. vranapratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

అథ క్రమప్రాప్తం వ్రణప్రతిషేధం వ్యాచిఖ్యాసురాహ-

Adhikarana vraNapratishedhAdhyAyaH vraNasya dvaividhyam (2) · Śloka 2

అథాతో వ్రణప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) వ్రణో ద్విధా నిజాగంతుదుష్టశుద్ధవిభేదతః| నిజో దోషైః శరీరోత్థైరాగంతుర్బాహ్యహేతుజః||1|| దోషైరధిష్ఠితో దుష్టః శుద్ధస్తైరనధిష్ఠితః| |2|

స0-వ్రణో ద్విప్రకారో-నిజాగంతుభేదాద్ దుష్టశుద్ధభేదాచ్చ| నిజో వ్రణః శారీరైదోషైర్భవతి| ఆగంతుర్బాహ్యహేతూద్భవః| దోషైరధిష్ఠితో దుష్టః| శుద్ధో యో దోషైరనధిష్ఠితః|

Adhikarana duShTavraNasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5

| సంవృతత్వం వివృతతా కాఠిన్యం మృదుతాఽతి వా||2|| అత్యుత్సన్నావసన్నత్వమత్యౌష్ణ్యమతిశీతతా| రక్తత్వం పాండుతా కార్ష్ణ్యం పూతిపూయపరిస్రుతిః||3|| పూతిమాంససిరాస్నాయుచ్ఛన్నతోత్సంగితాఽతిరుక్| సంరంభదాహశ్వయథుకండ్వాదిభిరుపద్రుతః||4|| దీర్ఘకాలానుబంధశ్చ విద్యాద్దుష్టవ్రణాకృతిం| |5|

స0-సంవృతత్వాదిర్యో వ్రణస్తం దుష్టవ్రణాకృతిం విద్యాత్|

Adhikarana vraNaH pa~jcadashaprakAraH (5) · Śloka 5

| స పంచదశధా దోషైః సరక్తైః|5|

స0-స చ పంచదశప్రకారో రక్తసహితైర్దోషైః స్యాత్| తత్ర పృథగ్ దోషైస్త్రయః, సంసర్గజాస్త్రయః, సన్నిపాతేనైక ఇతి [సప్త]| ఏవంభూతా రక్తసహితైః సప్త| ఏవం చతుర్దశ| రక్తేన కేవలేనైక ఇతి పంచదశ| నను, ప్రాగభ్యధాయి (హృ.సూ.అ.29/6)-"శూలంనర్తేఽనిలాద్దాహః పిత్తాచ్ఛోఫః కఫోదయాత్| రాగో రక్తాచ్చ పాకఃస్యాత్" ఇత్యాది| తదిహైకదోషజత్వం ద్విదోషజత్వం రక్తరహితత్వం చోచ్యమానం పూర్వాపరవ్యాహతం స్యాత్| అత్రోచ్యతే| కాససంప్రాప్తివదత్ర న్యాయో బోధ్యః| తథా హ్యేకదోషజేఽపి కాసే దోషాంతరస్యానుబంధత్వమురరీకృత్య ద్విదోషజానుసారేణ యథోపక్రమస్తథేహాపీతి నాత్ర పుర్వాపరవ్యాహతత్వం|

Adhikarana 1 vAtajasya vraNasya lakShaNam (5-7) · Śloka 7

| తత్ర మారుతాత్||5|| శ్యావః కృష్ణోఽరుణో భస్మకపోతాస్థినిభోఽపి వా| మస్తుమాంసపులాకాంబుతుల్యతన్వల్పసంస్రుతిః||6|| నిర్మాంసస్తోదభేదాఢ్యో రూక్షశ్చటచటాయతే| |7|

స0-తేషు మధ్యే మారుతాత్ శ్యావాదిగుణో మస్త్వాదితుల్యతన్వల్పవిస్రావస్తథా నిర్మాంసాదిగుణః స్యాత్|

Adhikarana 2 pittajasya vraNasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| పిత్తేన క్షిప్రజః పీతో నీలః కపిలపింగలః||7|| మూత్రకింశుకభస్మాంబుతైలాభోష్ణబహుస్రుతిః| క్షారోక్షితక్షతసమవ్యథో రాగోష్మపాకవాన్||8||

స0-పిత్తేన వ్రణః క్షిప్రోద్భవః పీతాదుగుణో మూత్రాదిసదృశబహుస్రావః క్షారోక్షితతుల్యరుజో రాగోష్మపాకవాన్|

Adhikarana 3 kafajasya vraNasya lakShaNam (9) · Śloka 9

కఫేన పాండుః కండూమాన్ బహుశ్వేతఘనస్రుతిః| స్థూలోష్ఠః కఠినః స్నాయుసిరాజాలతతోఽల్పరుక్||9||

స0-కఫేన పాండుః కండూయుతో బహుశుక్లఘనస్రావః స్థూలౌష్ఠః కఠినస్తథా స్రాయుసిరాజాలతతోఽల్పరుజః|

Adhikarana 4 raktajasya vraNasya lakShaNam (10) · Śloka 10

ప్రవాలరక్తో రక్తేన సరక్తం పూయముద్గిరేత్| వాజిస్థానసమో గంధే యుక్తో లింగైశ్చ పైత్తికైః||10||

స0-రక్తేన విద్గుమలోహితః సరక్తం పూయం స్రవేత్| తురగస్థానతుల్యో గంధేన| తథా పైత్తికైర్లింగైర్యుతః|

Adhikarana 5-10 dvidoShajasya vraNasya lakShaNam,11-14 tridoShajasya vraNasya lakShaNam 15 sarvajasya vraNasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ద్బాభ్యాం త్రిభిశ్చ సర్వైశ్చ విద్యాల్లక్షణసంకరాత్| |11|

స0-ద్వాభ్యాం త్రిభిః సర్వైశ్చ లక్షణానాం సంకరాత్ సంసర్గజాదీన్ విద్యాత్|

Adhikarana shuddhavraNasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| జిహ్వాప్రభో మృదుః శ్లక్ష్ణః శ్యావౌష్ఠపిటికః సమః||11|| కించిదున్నతమధ్యో వా వ్రణః శుద్ధోఽనుపద్రవః| |12|

స0-జిహ్వాప్రభాదిగుణో వ్రణోఽనుపద్రవః శుద్ధః స్యాత్|

Adhikarana tcagAdInAM vraNAshrayAnAmuttarottaraM duHsAdhyatvam (12-13) · Śloka 13

| త్వగామిషసిరాస్నాయుసంధ్యస్థీని వ్రణాశయాః||12|| కోష్ఠో మర్మ చ తాన్యష్టౌ దుఃసాధ్యాన్యుత్తరోత్తరం| |13|

స0-త్వగాదీని వ్రణాశ్రయాస్తథా కోష్ఠో మర్మ చేత్యష్టావృత్తరోత్తరం దుఃసాధ్యాని|

Adhikarana vraNAnAM susAdhyatvam (13-14) · Śloka 14

| సుసాధ్యః సత్త్వమాంసాగ్నివయోబలవతి వ్రణః||13|| వృత్తో దీర్ఘస్త్రిపుటకశ్చతురస్రాకృతిశ్చ యః| తథా స్ఫిక్పాయుమేఢ్రోష్ఠపృష్ఠాంతర్వక్త్రగండగః||14||

స0-సత్త్వాదిమతి వ్రణః సుసాధ్యః| వృత్తాదిగుణస్తథా స్ఫిగాదిషు చ సుసాధ్యః|

Adhikarana vraNAnAM kRucchrasAdhyatvam (15) · Śloka 15

కృచ్ఛ్రసాధ్యోఽక్షిదశననాసికాపాంగనాభిషు| సేవనీజఠరశ్రోత్రపార్శ్వకక్షాస్తనేషు చ||15||

స0-అక్ష్యాదిషు స్థితః కృచ్ఛ్రసాధ్యః|

Adhikarana vraNAnAM asAdhyatvam (16-22) · Śloka 22

ఫేనపూయానిలవహః శల్యవానూర్ధ్వనిర్వమీ| భగందరోఽంతర్వదనస్తథా కట్యస్థిసంశ్రితః||16|| కుష్ఠినాం విషజుష్టానాం శోషిణాం మధుమేహినాం| వ్రణాః కృచ్ఛ్రేణ సిధ్ద్యంతి యేషాం చ స్యుర్వ్రణే వ్రణాః||17|| నైవ సిధ్ద్యంతి వీసర్పజ్వరాతీసారకాసినాం| పిపాసూనామనిద్రాణాం శ్వాసినామవిపాకినాం||18|| భిన్నే శిరఃకపాలే వా మస్తులుంగస్య దర్శనే| స్నాయుక్లేదాత్సిరాచ్ఛేదాద్గాంభీర్యాత్కృమిభక్షణాత్||19|| అస్థిభేదాత్సశల్యత్వాత్సవిషత్వాదతర్కితాత్| మిథ్యాబంధాదతిస్నేహాద్రౌక్ష్యాద్రోమాదిఘట్టనాత్||20|| క్షోభాదశుద్ధకోష్ఠత్వాత్సౌహిత్యాదతికర్శనాత్| మద్యపానాద్దివాస్వప్నాద్వవాయాద్రాత్రిజాగరాత్||21|| వ్రణో మిథ్యోపచారాచ్చ నైవ సాధ్యోఽపి సిధ్యతి| |22|

స0-ఫేనాదివహః శల్యుక్త ఊర్ధ్వనిర్వమీ తథా భగందరోఽంతర్ముఖస్తథా కఠ్యస్థిసంశ్రితస్తథా కుష్ఠ్యాదీనాం వ్రణాః కృచ్ఛ్రేణ సిధ్ద్యంతి| తథా యేషాం వ్రణే వ్రణాః స్యుస్తే చ దుఃసాధ్యాః| స0-విసర్పజ్వరాదిమతాం వ్రణా నైవ సిద్ధ్యంతి| శిరఃకపాలే చ భిన్నే మస్తులుంగదర్శనే [వా] వ్రణో న సిద్ధ్యతి| స0-స్రాయుక్లేదాదేః కారణాత్ సాధ్యోఽపి వ్రణో న సిద్ధ్యతి|

Adhikarana rohasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

| కపోతవర్ణప్రతిమా యస్యాంతాః క్లేదవర్జితాః||22|| స్థిరాశ్చిపిటికావంతో రోహతీతి తమాదిశేత్| |23|

స0-యస్య కపోతవర్ణాభాః ప్రక్లేదవర్జితా అంతాః, తథా చిపిటికాన్వంతో-మ్లానప్రాయాః, తం-వ్రణం, రోహతీతి నిర్దిశేత్|

Adhikarana vraNacikitsA vraNashophe vishodhanam (23-24) · Śloka 24

| అథాత్ర శోఫావస్థాయాం యథాసన్నం విశోధనం||23|| యోజ్యం శోఫో హి శుద్ధానాం వ్రణశ్చాశు ప్రశామ్యతి| |24|

స0-అత్ర చ-వ్రణే, శోఫావస్థాయాం సత్యాం యథాసన్నం-ఊర్ధ్వమధో వా, శోధనం-వమనం విరేచనం వా, యోజ్యం| శుద్ధానాం హి శోఫో వ్రణశ్చ శీఘ్రం శామ్యతి|

Adhikarana vraNashItopacAraH (24-25) · Śloka 25

| కుర్యాచ్ఛీతోపచారం చ శోఫావస్థస్య సంతతం||24|| దోషాగ్నిరగ్నివత్తేన ప్రయాతి సహసా శమం| |25|

స0-శోఫావస్థస్య సతతం శీతోపచారం కుర్యాత్| తేన-శీతోపచారేణ కృతేన సతా, దోషాగ్నిరగ్నిరివ సహసైవ శమం యాతి|

Adhikarana shophe vraNe ca kaThinAdiyukte raktaharaNam (25-26) · Śloka 26

| శోఫే వ్రణే చ కఠినే వివర్ణే వేదనాన్వితే||25|| విషయుక్తే విశేషేణ జలజాద్యైర్హరేదసృక్| దుష్టాస్రేఽపగతే సద్యః శోఫరాగరుజాం శమః||26||

స0-శోఫే వ్రణే చ కఠినాదిగుణే విశేషేణ జలౌకఃప్రభృతిభిరస్రం హరేత్| యతో దుష్టరక్తేఽపనీతే సద్య ఏవ శోఫాదిశమః స్యాత్|

Adhikarana shophe punaH punaH srAvitarakte shIradravyairlepaH (27-28) · Śloka 28

హృతే హృతే చ రుధిరే సుశీతైః స్పర్శవీర్యయోః| సుశ్లక్ష్ణైస్తదహఃపిష్టైః క్షీరేక్షుస్వరసద్రవైః||27|| శతధౌతఘృతోపేతైర్ముహురన్యైరశోషిభిః| ప్రతిలోమం హితో లేపః సేకాభ్యంగాశ్చ తత్కృతాః||28||

స0-పునః పునః స్రావితే చ రక్తే సతి స్పర్శవీర్యయోః సుష్ఠు శీతద్రవ్యైః సుశ్లక్ష్ణైస్తస్మిన్నేవాహని పిష్టైః-న తు పర్యుషితైః, తథా క్షీరాదిద్రవైః శతధౌతఘృతయుక్తైర్ముహురపరైరశోషిభిర్లేపో హితః| ప్రతిలోమం-న త్వనులోమం| సేకాభ్యంగాశ్చ పూర్వోక్తైః కృతా హితాః|

Adhikarana shophe nyagrodhAditvAgbhiH pralepaH (29) · Śloka 29

న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షవేత సవల్కలైః| ప్రదేహో భూరిసర్పిభిః శోఫనిర్వాపణః పరం||29||

స0-న్యగ్రోధాదిత్వగ్భిః ప్రదేహో భూరిఘృతః పరం శోఫనిర్వాపణః|

Adhikarana shophe AnUpavesavArAdyaiH svedaH,shophe dAharUgdharAH somAstilAH (30-31) · Śloka 31

వాతోల్బణానాం స్తబ్ధానాం కఠినానాం మహారుజాం| స్రుతాస్రుజాం చ శోఫానాం వ్రణానామపి చేద్దశాం||30|| ఆనూపవేసవారాద్యైః స్వేదః, సోమాస్తిలాః పునః| భృష్టా నిర్వాపితాః క్షీరే తత్పిష్టా దాహరుగ్ఘరాః||31||

స0-వాతోల్బణానాం తథా స్తబ్ధానాం కఠినానాం తీవ్రరుజాం స్రుతరక్తానాం శోఫానాం వ్రణానామపి చేద్దక్స్వరూపాణాం కుట్టితఘృతాది సంస్కృతానూపమాంసాద్యైః స్వేదో హితః| అతసీయుక్తాస్తిలా భృష్టా దుగ్ధే నిర్వాపితాస్తేనైవ క్షీరేణ పిష్టా దాహరుజాఘ్నాః|

Adhikarana shophe shthiratvAdiyukte snehaH svedo mardanaM yavAdibhiH pralepashca (32-33) · Śloka 33

స్థిరాన్ మందరుజః శోఫాన్ స్నేహైర్వాతకఫపహైః| అభ్యజ్య స్వేదయిత్వా చ వేణునాడ్యా శనైః శనైః||32|| విమ్లాపనార్థం మృద్గీయాత్ తలేనాఙుష్ఠకేన వా| యవగోధూమముద్గైశ్చ సిద్ధ పిష్టైః ప్రలేపయేత్||33||

స0-శోఫాన్ స్థిరానల్పపీడాన్ వాతకఫఘ్నైః స్నేహైర్మ్రక్షాయిత్వా స్వేదయిత్వా చ వంశనాడ్యా విమ్లాపనార్థం శనైః శనైర్మలయేత్| తలేనాంగుష్ఠకేన వా మలయేత్| యవాదిభిః సిద్ధపిష్టైః ప్రదేహయేత్|

Adhikarana shophe evaM vilayanAbhAve upanAhaH (34) · Śloka 34

విలీయతే స చేన్నైవం తతస్తముపనాహయేత్| అవిదగ్ధస్తథా శాంతిం విదగ్ధః పాకమశ్రుతే||34||

స0-ఏవం కృతే యది శోఫో న విలీయతే, తతస్తముపనాహయేత్| తథా కృతే సత్యవిదగ్ధః శోఫణ్ సన్ శాంతిం ప్రాప్నోతి| విదగ్ధస్తు పచ్యతే|

Adhikarana shophe upanAhe saktupiNDikAshreShThA (35) · Śloka 35

సకోలతిలవల్లోమా దధ్యమ్లా సక్తుపిండికా| సకిణ్వకుష్ఠలవణా కోష్ణా శస్తోపనాహనే||35||

స0-బదరాదియుతా సక్తుపిండికాఽమ్లదధియుతా కిణ్వాద్యన్వితా కోష్ణా ఉపనాహే శ్రేష్ఠా|

Adhikarana shophe supavkAdiyukte dAraNam (36) · Śloka 36

సుపక్వే పిండితే శోఫే పీడనైరుపపీడితే| దారణం దారణార్హస్య సుకుమారస్య చేష్యతే||36||

స0-శోఫే సుపక్వే గ్రథితే పీడనైర్ద్రవ్యైరుపపీడితే సతి దారణార్హస్య సుకుమారస్య నరస్య దారణమిష్యతే|

Adhikarana shophe guggulvAdIni pavkashopha vidAraNAni (37) · Śloka 37

గుగ్గుల్వతసిగోదంతస్వర్ణక్షీరీకపోతవిట్| క్షౌరౌషధాని క్షారాశ్చ పక్వశోఫవిదారణం||37||

స0-గుగ్ల్గుల్వాదీని, తథా క్షారౌషధాని-క్షారవిధ్యుక్తాని (హృ.సూ.అ. 3018), క్షారాశ్చ, పక్వశోఫవిదారణం స్యాత్| గోదంతో-హరితాలం|

Adhikarana vraNe pUyagarbhAdiyukte pIDanam (38) · Śloka 38

పూయగర్భానణుద్వారాన్ సోత్సంగాన్మర్మగానపి| నిఃస్నేహైః పీడనద్రవ్యైః సమంతాత్ప్రతిపీడయేత్||38||

స0-పూయగర్భాన్ సూక్ష్మద్వారాన్ సోత్సంగాన్ మర్మాశ్రితాన్ స్నేహరహితైః పీడనద్రవ్యైః పరితః ప్రతిపీడయేత్|

Adhikarana vraNe pIDanapralepasya shuShkatve samupekShAdi (39) · Śloka 39

శుష్యంతం సముపేక్షేత ప్రలేపం పీడనం ప్రతి| న ముఖే చైనమాలింపేత్ తథా దోషః ప్రసిచ్యతే||39||

స0-పీడనం ప్రతి యో లేపస్తం శుష్యంతం సముపేక్షేత| ముఖే చైనం వ్రణం నాలింపేత్| తథా చ-ఏవం, దోషః, ప్రసిచ్యతే-నిర్యాతి|

Adhikarana vraNe kalAyAdiyukte surasAdinA kShAlanAdi (40) · Śloka 40

కలాయయవగోధూమమాషముద్గహరేణవః| ద్రవ్యాణాం పిచ్ఛిలానాం చ త్వఙ్మూలాని ప్రపీడనం||40||

స0-కలాయాదయః పిచ్ఛిలానాం ద్రవ్యాణాం త్వచో మూలాని చ ప్రపీడనం స్యాత్|

Adhikarana vraNe avishuddhe paTolInimbavkA thena kShAlanam (41) · Śloka 41

సప్తసు క్షాలనాద్యేషు సురసారగ్వధాదికౌ| భృశం దుష్టే వ్రణే యోజ్యౌ మేహకుష్ఠవ్రణేషు చ||41||

స0-సప్తసు క్షాలనాదిషు-క్షాలనమాలేపో ఘృతం తైలం రసక్రియా చూర్ణో వర్తిశ్చేతి సప్త తేషు, సురసాదిరారగ్వధాదిశ్చేతి (హృ.సూ.అ. 15) దుష్టే వ్రణే భృశం యోజ్యౌ తథా మేహాదిషు చ|

Adhikarana vraNe vishuddhe nyagrodAdivkAhena kShAlanam (42) · Śloka 42

అథవా క్షాలనం క్వాథః పటోలీనింబపత్రజః| అవిశుద్ధే, విశుద్ధే తు వ్యగ్రోధాదిత్వగుద్భవః||42||

స0-అథవాఽవిశుద్ధే వ్రణే పటోలీనింబపత్రజః క్వాథః క్షాలనం హితః| విశుద్ధే తు వ్రణే న్యగ్రోధాదిత్వగుద్భవః క్వాథః క్షాలనాదౌ హితః|

Adhikarana vraNe paTolyAdilepo vraNashodhanaH (43) · Śloka 43

పటోలీతిలయష్ట్యాహ్వత్రివృద్దంతీనిశాద్వయం| నింబపత్రాణి చాలేపః సపటుర్వ్రణశోధనః||43||

స0-పటోలాదిభిర్లేపః సైంధవయుతో వ్రణశోధనః|

Adhikarana vraNe sUkShmAsyAdiyukte trivRutAdivartyA vishodhanam (44) · Śloka 44

వ్రణాన్ విశోధయేద్వర్త్యా సూక్ష్మాస్యాన్ సంధిమర్మగాన్| కృతయా త్రివృతాదంతీలాంగలీమధుసైంధవైః||44||

స0-వ్రణాన్ సూక్ష్మముఖాన్ సంధిమర్మాశ్రితాన్ వర్త్యా త్రివృతాదిభిః కృతయా విశోధయేత్|

Adhikarana vraNe vAtAbhIbhUtAdau yavAjyAdibhirdhUpanam (45) · Śloka 45

వాతాభిభూతాన్ సాస్రావాన్ ధూపయేదుగ్రవేదనాన్| యవజ్యభూర్జమదనశ్రీవేష్టకసురాహ్వయైః||45||

స0-వాతాభిభూతాన్ సాస్రావాన్ దారుణవేదనాన్ యవాదిభిర్ధూపయేత్|

Adhikarana pittadyulbaNe shItatairnirvApaNam (46) · Śloka 46

నిర్వాపయేద్ భృశం శీతైః పిత్తరక్తవిషోల్బణాన్| |46|

స0-పిత్తా[ద్య]ధికాన్ శీతైర్భృశం నిర్వాపయేత్|

Adhikarana pittashuShkAlpamAMsAdau nyagrodhAdibhirutsAdanaM mAMsAdamAMsAnAM bhakShaNaM ca (46-48) · Śloka 48

| శుష్కాల్పమాంసే గంభీరే వ్రణ ఉత్సాదనం హితం||46|| న్యగ్రోధపద్మకాదిభ్యామశ్వగంధాబలాతిలైః| అద్యాన్మాంసాదమాంసాని విధినోపహితాని చ||47|| మాంసం మాంసాదమాంసేన వర్ధతే శుద్ధచేతసః| |48|

స0-వ్రణే శుష్కాల్పమాంసే గంభీర ఉత్సాదనం హితం వ్యగ్రోధాదిభిః| తథా మాంసాదీనాం ప్రాణినాం మాంసాని సుష్ఠు సంస్కృతాని భక్షయేత్| యతః శుద్ధమనసో మాంసాదమాంసేన పిశితం వర్ధతే|

Adhikarana pitta utsannamRudumAMse jAtyAdibhiravasAdanam (48-49) · Śloka 49

| ఉత్సన్నమృదుమాంసానాం వ్రణానామవసాదనం||48|| జాతీముకులకాసీసమనోహ్వాలపురాగ్నికైః| |49|

స0-వ్రణానాముత్సన్నమృదుమాంసానాం జాతీముకులాదిభిరవసాదనం హితం|

Adhikarana pitta utsannamAMsAdau kShArakarmaNA shodhanam (49-50) · Śloka 50

| ఉత్సన్నమాంసాన్ కఠినాన్ కండూయుక్తాంశ్చిరోత్థితాన్||49|| వ్రణాన్ సుదుఃఖశోధ్యాంశ్చ శోధయేత్ క్షారకర్మణా| |50|

స0-ఉత్సన్నమాంసాదికా వ్రణాస్తథా యే తు సుష్ఠు దుర్విశోధ్యాస్తాన్ క్షారకర్మణా విశోధయేత్|

Adhikarana phitta ashmaryAdau agnikarmaNA sAdhanam (50-51) · Śloka 51

| స్రవంతోఽశ్మరిజా మూత్రం యే చాన్యే రక్తవాహినః||50|| ఛిన్నాశ్చ సంధయో యేషాం యథోక్తైర్యే చ శోధనైః| శోధ్యమానా న శుధ్ద్యంతి శోధ్యాః స్యుస్తేఽగ్నికర్మణా||51||

స0-అశ్మరిజా వ్రణా మూత్రం స్రవంతో, యే చాన్యే రక్తవాహినో, యేషాం చ సంధయస్ఛినాః, యే చ యథోక్తైః శోధనైః శోధ్యమానా న శుద్ధ్యంతి, తేఽగ్నికర్మణా శోధ్యాః స్యుః|

Adhikarana phitta shuddhautsAdanadravyeNa ropaNam (52) · Śloka 52

శుద్ధానాం రోపణం యోజ్యముత్సాదాయ యదీరితం| |52|

స0-యదుత్సాదార్థం ద్రవ్యం కథితం తదేవ శుద్ధానాం వ్రణానాం రోపణం యోజ్యం|

Adhikarana pitta ashvagandhAdikaM paramaM ropaNam (52-53) · Śloka 53

| అశ్వగంధా రుహా రోధ్రం కట్ఫలం మధుయష్టికా||52|| సమంగా ధాతకీపుష్పం పరమం వ్రణరోపణం| |53|

స0-అశ్వగంధాదికం వ్రణరోపణం పరం|

Adhikarana pittaa petapUtimAMsAdau tilakalkaha saMrohaNaH (53-54) · Śloka 54

| అపేతపూతిమాంసానాం మాంసస్థానామరోహతాం||53|| కల్కం సంరోహణం కుర్యాత్ తిలానాం మధికాన్వితం| |54|

స0-అపగతపూతిమాంసానాం మాంసస్థానాం వ్రణానామరోహతాం తిలకల్కం సమధుకం సంరోహణం కుర్యాత్|

Adhikarana pitta sakShaudranimbapatrayuktaH paraM saMshodhanam,pitta sapUrvAbhyAM sarpiShA ca yuktaH shIdhraM ropaNaH (54-55) · Śloka 55

| స్నిగ్ధోష్ణతిక్తమధురకషాయత్వైః స సర్వజిత్||54|| స క్షౌద్రనింబపత్రాభ్యాం యుక్తః సంశోధనం పరం| పూర్వాభ్యాం సర్పిషా చాసౌ యుక్తః స్యాదాశు రోపణః||55||

స0-ఏష తిలకల్కః స్నిగ్ధాదిగుణైః సర్వరోగజిత్| స మాక్షికనింబపత్రాభ్యాం యుతస్తిలకల్కః పరం సంశోధనం| పూర్వాభ్యాం-క్షౌద్రనింబపత్రాభ్యాం, సర్పిషా చాసౌ తిలకల్కో యుతః శీఘ్రం సంరోహణః స్యాత్|

Adhikarana pitta tilavat yavakalko~api (56) · Śloka 56

తిలవద్యవకల్కం తు కేచిదిచ్ఛంతి తద్విదః| |56|

స0-కేచిద్ వ్రణస్వరూపాభిజ్ఞా యవకల్కం తిలకల్కవదిచ్ఛంతి|

Adhikarana pitta sAstrapittAdau kShIraropaNasiddhadhRutena ropaNam,pitta kaphavAtaje ropaNasiddhatailena ropaNasiddha tailena ropaNam (56-57) · Śloka 57

| సాస్రపిత్తవిషాగంతుగంభీరాన్ సోష్మణో వ్రణాన్||56|| క్షీరరోపణభైషజ్యశృతేనాజ్యేన రోపయేత్| రోపణౌషధసిద్ధేన తైలేన కఫవాతజాన్||57||

స0-సాస్రపిత్తాదీన్ వ్రణాన్ క్షీరయుక్తరోపణద్రవ్యపక్వేన ఘృతేన రోపయేత్| రోపణద్రవ్యసిద్ధేన తైలేన కఫవాతోత్థాన్ రోపయేత్|

Adhikarana pitta kAcchcAyAdikaM shreShThaM ropaNam (58) · Śloka 58

కాచ్ఛీరోధ్రాభయాసర్జసిందూరాంజనతుత్థకం| చూర్ణితం తైలమదనైర్యుక్తం రోపణముత్తమం||58||

స0-కాఛ్ఛ్యాదికం సూక్ష్మరజీకృతం తైలమదనైర్యుక్తం రోపణం|

Adhikarana pitta samAdau cUrNaH (59) · Śloka 59

సమానాం స్థిరమాంసానాం త్వక్స్థానాం చూర్ణ ఇష్యతే| |59|

సం-సమానాం వ్రణానాం స్థిరమాంసానాం త్వక్స్థానాం చూర్ణమిష్టం|

Adhikarana pitta kakuBAdipralepastvagvishuddhikaraH param (59-60) · Śloka 60

| కకుభోదుంబరాశ్వత్థజంబూకట్ఫలరోధ్రజైః||59|| త్వచమాశు నిగృహ్ణంతి త్వక్చూర్ణైశ్చూర్ణితా వ్రణాః| |60|

సం-కకుభాదిజైశ్చూర్ణైర్వ్రణాశ్చూర్ణితాః శీఘ్రమేవ త్వచం నిగృహ్ణనంతి|

Adhikarana pitta lAkShAdipralepastvagviSuddhikaraH param (60-61) · Śloka 61

| లాక్షామనోహ్వామంజిష్ఠాహరితాలనిశాద్వయైః||60|| ప్రలేపః సఘృతక్షౌద్రస్త్వగ్విశుద్ధికరః పరం| |61|

సం-లాక్షాదిభిర్ఘృతక్షౌద్రసహితో లేపః పరం త్వగ్విశుద్ధికరః|

Adhikarana pitta kAlIyAdilepaH savarNakaraNaH (61-62) · Śloka 62

| కాలీయకలతామ్రాస్థిహేమకాలారసోత్తమైః||61|| లేపః సగోమయరసః సవర్ణకరణః పరం| |62|

స0-కాలీయకాదిభిర్లేపః సగోశకృద్రసః పరం సవర్ణకరణః|

Adhikarana pitta vAraNadantAdilepo romobhdavakaraH ,pittaa catuShpAnnakhAdimaShIlepo (62-63) · Śloka 63

| దగ్ధో వారణదంతోఽంతర్ధూమం తైలం రసాంజనం||62|| రోమసంజననో లేపస్తద్వత్తైలపరిప్లుతా| చతుష్పాన్నఖరోమాస్థిత్వక్శృంగఖురజా మషీ||63||

స0-వారణదంతోఽంతర్ధూమం దగ్ధస్తైలం రసాంజనం చ లేపో రోమోద్భవకరః| తథైవ తైలపరిప్లుతా చతుష్పాన్నఖాదిజా మషీ పూర్వగుణా|

Adhikarana pitta shastrakarmoktaM pathyApathyAnnam (64) · Śloka 64

వ్రణినః శస్త్రకర్మోక్తం పథ్యాపథ్యాన్నమాదిశేత్| |64|

స0-వ్రణినః శస్త్రకర్మవిధికథితం (హృ.సూ.అ. 29/34) పథ్యాపథ్యాన్నమాదిశేత్|

Adhikarana vAtaje vraNe dvipa~jjamUlAdiH pittaje vraNe nyagrodhAdiH kaphaje vraNe AragvadhAdiH mishraje vraNe mishraH (64-65) · Śloka 65

| ద్వే పంచమూలే వర్గశ్చ వాతఘ్నో వాతికే హితః||64|| న్యగ్రోధపద్మకాద్యౌ తు తద్వత్పిత్తప్రదూషితే| ఆరగ్వధాదిః శ్లేష్మఘ్నః కఫే, మిశ్రాస్తు మిశ్రజే||65||

స0-ద్వే పంచమూలే తథా వర్గో వాతఘ్నో వాతాధికే హితః| తథా పైత్తికే న్యగ్రోధాదిపద్మకాదీ(హృ.సూ.అ. 15/49 అ. 15/12) హితౌ| శ్లైష్మిక ఆరగ్వధాదిః (హృ.సూ.అ. 15/17) కఫఘ్నో హితః| మిశ్రే తు మిశ్ర ఉపక్రమో హితః|

Adhikarana vraNe prakShAlanAdi saptayathAsvaM yojyAH (66) · Śloka 66

ఏభిః ప్రక్షాలనం లేపో ఘృతం తైలం రసక్రియా| చూర్ణో వర్తిశ్చ సంయోజ్యా వ్రణే సప్త యథాయథం||66||

స0-ఏభిః-పూర్వోక్తైః, ప్రక్షాలనాదయః సప్త వ్రణే సతి యథాస్వం యోజ్యాః|

Adhikarana vraNe sUkShmavadanAdau jAtyAdidhRutena shodhanaM ropaNaM ca (25) · Śloka 25

జాతీనింబపటోలపత్రకటుకాదార్వీనిశాసారివా- మంజిష్ఠాభయసిక్థతుత్థమధుకైర్నక్తాహ్వబీజాన్వితైః| సర్పిః సాధ్యమనేన సూక్ష్మవదనా మర్మాశ్రితాః క్లేదినో గంభీరాః సరుజో వ్రణాః సగతయః శుధ్ద్యంతి రోహంతి చ||67|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భట- విరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే వ్రణప్రతిషేధో నామ పంచవింశోఽధ్యాయః||25||

సం-జాత్యాదిభిః సర్పిః సాధ్యం| అభయం-ఉశీరమత్ర| అనేన సర్పిషా సూక్ష్మముఖా మర్మస్థాదయశ్చ వ్రణాః శుద్ధ్యంతి రోహంతి చేతి| శార్దూలవిక్రీడితం వృత్తం| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయ- టీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే వ్రణప్రతి- షేధో నామ పంచవింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 25||