11. atīsāracikitsitam

Adhikarana athAtIsAracikitsitannAmaikAdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋಽತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯಾತೀಸಾರಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯ||೧||

Adhikarana Adau la~gghanam (2) · Śloka 2

ಪ್ರಾಯೇಣಾತೀಸಾರೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಮುಪಹತ್ಯ ಪ್ರಾಗಾಮಾಧಿಷ್ಠಾನೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾದನಿಲಜಮಪ್ಯಾಮಪಾಚನಾರ್ಥಮಾದೌ ಲಙ್ಘನೇನೋಪಕ್ರಮೇತ| ತತ್ರ ಶೂಲಾನಾಹಪ್ರಸೇಕಾರ್ತಂ ಲವಣಾಮ್ಬುನೋಷ್ಣೇನ ವಾಮಯೇತ್| ನ ತು ಸಾಮೇ ಪೂರ್ವಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ವಿಬದ್ಧೇ ವಾ ಮಲೇ| ಸ್ತಿಮಿತಾ- ಧ್ಮಾತಗುರುಸರುಜಕೋಷ್ಠಃ ಪ್ರಾಣದಾಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನೋಪಯುಞ್ಜೀತ ವಿಬದ್ಧೇ ವಾ ಮಲೇ| ಸವ್ಯೋಷಾಂ ವಾ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಕ್ವಥಿತಂ ವಾ| ಅನ್ಯದ್ವಾ ಸ್ರಂಸನದೀಪನಮೌಷಧಮ್||೨||

ಪ್ರಾಯೇಣೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ಭಯಶೋಕಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಲಙ್ಘನ-ಶಬ್ದೇನ ಸರ್ವಂ ಲಙ್ಘನಂ ಸಂಗೃಹೀತಮ್| ಭೂಯಸಾದೌ ವಮನಮ್| ಸಂಗ್ರಹಣಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ವಿಬನ್ಧಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾದಾವುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪ್ರಾಣದಾ ಹರೀತಕೀ| ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣದಾ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೇನೋತ್ಕ್ವಥಿತಾ ತ್ರಿಕಟುಕೇನ ಸಹ| ಅನ್ಯದ್ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ದೀಪನಂ ಸ್ರಂಸನಮ್| ಸ್ರಣ್ಸನೋತ್ತರಂ ಸಂಗ್ರಾಹದ್ರವ್ಯಪ್ರಯೋಗಃ|| ೨||

Adhikarana Adau la~gghanam (3) · Śloka 3

ಅಪಿ ಚ- ವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ದೋಷಶೇಷೇ ಪ್ರವಾಹಿತೇ| ಸುಖಂ ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತ್ತುಂ ಪಾಚನೈಃ ಸ್ತಮ್ಭನೇನ ವಾ||೩||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಅಸ್ಯೇತ್ಯತಿಸಾರಿಣಃ ಸ್ರಂಸನೈರ್ವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸಃ ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತ್ತು ಸುಖಂ ಸುಖೇನ ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದೋಷಸ್ಯಾತೀಸಾರಪ್ರಬೃತ್ತಸ್ಯ ಶೇಷಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರವಾಹಿತೇ ಸ್ರಾವಿತೇ ಬಹಿರೇಕೇನ ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಸುಖಮಿತ್ಯಾಹ-ಪಾಚನೈಃ ಸ್ತಮ್ಭನೇನ ವಾ|| ೩||

Adhikarana madhyadoShe kvAthAdikam (4) · Śloka 4

ಮಧ್ಯದೋಷಸ್ತು ವಿಶೋಷಯನ್ ಮಾಗಧೀನಾಗರವಚಾಭೂತೀಕಧನಿಕಾ ಹರೀತಕೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇತ್| ಜಲಜಲದಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಶುಣ್ಠೀ ಧಾನ್ಯಕಾನಾಂ ವಾ| ಉಭಯಮಪಿ ಚೈತತ್ ಪ್ರಮಥ್ಯಾರಭ್ಯಮ್| ವಚಾ ದಿವರ್ಗಂ ಕ್ವಥಿತಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ವಾ| ತದ್ವದ್ವಚಾಭಯಾವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾ ಶುಣ್ಠೀಬಿಡ್ಲವಣಾನಿ ವಾ| ಮುಸ್ತಪಿಪ್ಪಲೀನ್ದ್ರಯವಪಾಠಾತೇಜೋ ವತೀರ್ವಾ| ವಿಡಙ್ಗಾಭಯಾಕಣಾಲವಣಪಞ್ಚಕಾನಿ ವಾ| ಪಿಪ್ಪಲೀ ನ್ದ್ರಯವಪಾಠಾಶುಣ್ಠೀರ್ವಾ ಸರಕ್ತೇ ತು ಪ್ರವೃತ್ತ ಆಮೇ ಜಗಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಮಧುರಾಮ್||೪||

ಮಧ್ಯದೋಷ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ವಿಶೋಷಯನ್ನಿತ್ಯುಪವಾಸಂ ಕುರ್ವನ್| ಜಲಾದೀನಾಂ ವಾ ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇತ್| ಜಲಂ ವಾಲಕಮ್| ಮುಸ್ತಂ ಜಲದಮ್| ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾ ಬಿಲ್ವಮಜ್ಜಾ| ಯತ್ರ ಚ ಪ್ರಮಥ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ತತ್ರ ಮಾಗಧಿಕಾಜಲದಾದಿಯೋಗಯೋರನ್ಯತರೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ವಚಾದಿವರ್ಗಂ ಸೂತ್ರಓಕ್ತಂ ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ವಾ| ತದ್ವದೇವ ಮುಸ್ತಾದೀನಿ ಚ ಲವಣಾನಾಞ್ಚ ಸರ್ವತ್ರ ಚೂರ್ಣಿತಾನಾಮೇವ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಸರಕ್ತ ಆಮೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಮಧುಶರ್ಕರಾಮಧುರಾಂ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮಿತ್ಯೇವಮನ್ತಂ ಮಧ್ಯದೋಷಸ್ಯ|| ೪||

Adhikarana alpadoShe upavAsAdikam (5) · Śloka 5

ಅಲ್ಪದೋಷೇ ಪುನರುಪವಾಸಯೇತ್| ಪಾನಂ ತ್ವತಿಸಾರಿಣೋಽಮ್ಬುವಚಾ ತಿವಿಷಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ವಥಿತಮ್| ಶುಣ್ಠ್ಯತಿವಿಷಾಭ್ಯಾಂ ಮುಸ್ತಪರ್ಪಟ ಕಾಭ್ಯಾಂ ನಾಗರಧಾನ್ಯಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾ| ಕ್ಷುದ್ವತಸ್ತು ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲ ಪಞ್ಚಕೋಲಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಬಲಾಬಿಲ್ವಪಾಠಾಹಿಙ್ಗುಧಾನ್ಯಕಜೀರ ಕಶಠೀಗನ್ಧಪಲಾಶಹಪುಷಾಯವಾನೀತಿನ್ತಿಣೀಕದಾಡಿಮಬಿಡ ಸೈನ್ಧವೈರನ್ನಪಾನಂ ಯವಾಗ್ವಾದಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೫||

ಅಪ್ಲಪೋಷಸ್ಯೋಪವಾಸೋ ಯಾವಲ್ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗಮ್| ಸರ್ವಸ್ಯಾತಿಸಾರಿಣಸ್ತೃಷಾಯಾಂ ವಚಾದಿದ್ವಯೈಃ ಕ್ವಥಿತಾನಿ ಜಲಾನಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಪಾನಂ ಸ್ವಚ್ಛಮಲ್ಪೌಷಧಂ ಜಲಪಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಕ್ಷುದ್ವತೋಽತಿಸಾರಿಣೋ ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಾದಿಭಿರ್ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಪೃಥಗ್ಭೂತೈರ್ವಾ ನಾನಾವಿಧಯಾ ಕಲ್ಪನಯಾ ಕ್ವಾಥಾದಿಕಯಾ ಯವಾಗೂಯೂಷೌದನಾದಿಕಮನ್ನಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್|| ೫||

Adhikarana mUDhavAtAdiShu visheShaH (6) · Śloka 6

ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಹರೀಕೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲೈರ್ಮೂಢವಾತಸ್ಯ| ಅಂಶುಮತೀ ದ್ವಯಬಲಾಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಸ್ಯ| ಪಿಬೇಚ್ಚ ತೃಷಿತಃ ಪಟಪೂತಂ ತಕ್ರಮ್| ಮಧುಸುರಾಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಯವಾಗೂಮಣ್ಡಾನ್ಯತಮಂ ವಾ| ಏಷ ಕ್ರಮೋಽನಿಲಕಫಘ್ನೋ ದೀಪನಪಾಚನೋಂ ರೋಚನಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ಬಲ್ಯಶ್ಚ||೬||

ಮೂಢವಾತಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಾಚಲದ್ವಾಯೋರ್ಬಿಲ್ವಶಲಾಟ್ವಾದಿಭಿರ್ಯವಾಗ್ವಾದಿಕಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಸ್ಯಾಂಶುಮತೀದ್ವಯಾದಿಭಿಃ| ಅಂಶುಮತೀದ್ವಯಂ ಸಾಲಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯೌ| ಭುಕ್ತೇ ತೃಷಿತೋ ಪಟೇನ ವಸ್ತ್ರೇಣ ಪುತಂ ತಕ್ರಾದಿಕಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಧು ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮ್| ಏಷ ಚಾನನ್ತರೋಕ್ತೋ ಲಙ್ಘನಾದಿಕ್ರಮೋಽನಿಲಕಫಘ್ನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ|| ೬||

Adhikarana pravAhikA tatra kramashca (7) · Śloka 7

ಪಕ್ವದೋಷೇಽಪಿ ಯೋಽತಿಸಾರ್ಯತೇ ಬಹುಶೋಽನಿಲೇನ ವಿಬದ್ಧಂ ಸಪಿಚ್ಛಂ ಸಫೇನಂ ಸಶೂಲಪರಿಕರ್ತಿಕಂ ಸರೋಮಹರ್ಷಂ ನಿಷ್ಪುರೀಷಂ ಚ ತಾಂ ಪ್ರವಾ ಹಿಕಾಂ ಬಿಂಬಿಸೀಮಿತಿ ಚಾಚಕ್ಷತೇ| ತತ್ರೋದಾವರ್ತೋಪದಿಷ್ಟಾಂಸ್ತೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಾಂಶ್ಛಾಗಪಿಶಿತರಸಾನ್ ದದ್ಯಾತ್||೭||

ಪಕ್ವದೋಷಸ್ಯ ಸತೋ ವಾಯುನಾ ಬಹುಶೋ ವಿಬದ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ಯೋಽತಿಸಾರಸ್ತಂ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ಬಿಂಬಿಸೀಮಿತಿ ಚಾಚಾರ್ಯಾಂ ಆಚಕ್ಷತೇ| ತತ್ರ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಮುದಾವರ್ತೋಕ್ತವಿಧಾನೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಾಂಶ್ಛಾಗಮಾಂಸರಸಾನ್ ದದ್ಯಾತ್|| ೭||

Adhikarana varcaHkShaye visheShaH (8) · Śloka 8

ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ವರ್ಚಃಕ್ಷಯೇ ತೃಷ್ಯತೋ ಯವಮುದ್ಗಮಾಷತಿಲಕೃತಾನ್| ಸಮೇನ ವಾ ತಿಲಬಾಲಬಿಲ್ವಯೋಃ ಕಲ್ಕೇನ ದಧಿರಸಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಂ ಖಲಕಮ್| ಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗೀವೇರಪೂತೀಕಕರಞ್ಜಬಿಲ್ವಾಜಮೌದೈರ್ವಾ ತಕ್ರದಾಡಿಮ ತೈಲಾಢ್ಯಂ ಸೈನ್ಧವೋಪೇತಮಜಿತಾಖ್ಯಮ್| ಶಠೀತಿನ್ತಿಣೀಕಬಿಡ ದಾಡಿಮಕ್ಷಾರಪಞ್ಚಕೋಲಮರಿಚತ್ರಿಫಲಾಧಾತಕೀಧನಿಕಾಪಾಠಾಜಮೋ ದಾಜಾಜೀಜೀರಕಕಪಿತ್ಥಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾಸ್ಥಿಭಿರ್ವಾ ತುಲ್ಯಭಾಗೈಃ ಷಡ್ಗುಣಬಿಲ್ವಮಧ್ಯೈರ್ಗುಡಮುದ್ಗರಸಸ್ನೇಹದಧಿಸಿದ್ಧೋಽಪರಾಜಿತಾಖ್ಯಃ ಖಲಕೋ ದೀಪನಃ ಪಾಚನೋ ರುಚ್ಯೋ ಗ್ರಾಹೀ ಬಿಂಬಿಸಿನಾಶನಃ| ದಧಿಸರಂ ವಾ ಸಗುಡದಾಡಿಮಂ ಯಮಕಭೃಷ್ಟಮ್| ಯಮಕ ಭೃಷ್ಟಾನ್ ವಾ ಸಶುಣ್ಠೀಚೂರ್ಣಾನ್ ಸಕ್ತೂನ್| ಮಾಷಾನ್ ವಾ ಸುಸಿದ್ಧಾನ್ ಘೃತ ಮಣ್ಡೋಪಸೇಚನಾನ್ ಮರಿಚೋಪದಂಶಾನ್| ಛಾಗಮೇಷಯೋರ್ವಾನ್ತರಾಧಿ ರಸಂ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಂ ಧಾನ್ಯನಾಗರೋಪೇತಂ ಸ್ನೇಹವಿಪಕ್ವಂ ವ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಾನಂ ಚ| ತದ್ವತ್ ಸುರಾಂ ಯಮಕಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ| ಶುಣ್ಠೀಬದರ ಚೂರ್ಣಂ ದಧಿಘೃತತೈಲಕ್ಷೌದ್ರಫಾಣಿತೋಪೇತಮ್| ಹಿಙ್ಗುದಾಡಿಮಮಹೌಷಧಪಕುಲ್ಯಾಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಘೃತಕ್ಷೀರೋಷ್ಣಾಮ್ಬು ಮದ್ಯಾನ್ಯತಮೇನ| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಲೋಧ್ರಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಗುಡಾಂಸ್ತ್ರಿಕಟು ಕೋತ್ಕಟಾಂಸ್ತೈಲೇನ| ಅಶ್ವತ್ಥವಾತಪೋತಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಶಾ ಲ್ಯೋದನಂ ಘೃತತೈಲಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ದಧ್ನಾ ಖಜಾಹತದಧಿಸರಾನುಪಾ ಮಶ್ನೀಯಾತ್||೮||

ವರ್ಚಸಃ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಕ್ಷಯೇ ತೃಷ್ಯತೋ ಯವಾದಿಕೃತಾನ್ ಯೂಷಾನ್ ದದ್ಯಾತ್| ತಿಲಕಲ್ಕಾಂ ಬಾಲಬಿಲ್ವಕಲ್ಕಶ್ಚ ಸಮೌ ತಾಭ್ಯಾಂ ದಧಿಸರಾದಿಯುಕ್ತಂ ಖಲಕಮ್| ಚಿತ್ರಕಾದಿಭಿರ್ವಾ ಖಲಕಂ ತಕ್ರಾದಿಯುಕ್ತಮಜಿತಾಖ್ಯಮ್| ಶಠ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಖಲಕೋಽಪರಾಜಿತಾಖ್ಯೋ ಭವತಿ| ಗುಡಾದೀನ್ಯತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರಯೋಗ್ಯಾನಿ| ಅಯಂ ಖಲಕೋ ದೀಪನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ ಬಿಂಬಿಸೀಪ್ರವಾಹಿಕೇತ್ಯತ್ರೈವೋಕ್ತಮ್| ದಧಿಸರಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಛಾಗಸ್ಯ ಮೇಷಸ್ಯ ವಾ| ಮಧ್ಯಮಾಂಸರಸಂ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಂ ಧಾನಕಾಫಲಶುಣ್ಠೀಯುಕ್ತಂ ಸ್ನೇಹೇ ಚ ವಿಪಕ್ವಂ ವ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಾನಂ ಚ| ಯಮಕಸಿದ್ಧಾಂ ಸುರಾಂ ತದ್ವದ್ವ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಾನಂ ಚ| ದಧ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಂ ಶುಣ್ಠೀಬದರಯೋರ್ವಾ ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇತ್| ಫಾಣಿತಂ ಕ್ಷುದ್ರಗುಡಃ| ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಘೃತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ| ಲೋಧ್ರಾದೀನ್ ವಾ ತ್ರಿಕಟುಕೇನೋತ್ಕಟಾಂಸ್ತೈಲೇನ ಪಿಹ್ಯಾತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ವಾತಪೋತಃ ಪಲಾಶಃ ತಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ದಧ್ನಾ ಸಹಾಶ್ನೀಯಾತ್ ಸ್ತೋಕೈರ್ಘೃತಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಚ್ಚ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಖಜಮಥಿತಂ ದಧಿಸರಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯೇತತ್ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಂ ವರ್ಚಃಕ್ಷಯೇ ವಿಧಿಃ|| ೮||

Adhikarana dIpanAdika~jca (9) · Śloka 9

ಅಪಿ ಚ - ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ರುಚ್ಯಂ ದಧಿ ವಾತಹರಂ ಪರಮ್| ಬದ್ಧವಿಡ್ವಾ ಹರತ್ಯಸ್ಮಾಚ್ಚಿರೋತ್ಥಾಮಪಿ ಬಿಂಬಿಸೀಮ್||೯||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ದೀಪನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಯದಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಶ್ಚಿರಕಾಲಪ್ರರೂಢಾಮಪಿ ಬಿಂಬಿಸೀಂ ಹನ್ತಿ| ರೋಚನಂ ರುಚಿಕೃದ್ರುಚ್ಯಂ ಸ್ವಯಂ ರೋಚತೇ|| ೯||

Adhikarana tRuShNolbaNe visheShaH (10) · Śloka 10

ತೃಷ್ಣೋಲ್ಬಣಸ್ತು ಸರಕ್ತಪಿಚ್ಛೋಪವೇಶೀಪಾನಾನ್ನವಿರತೋ ಧಾರೋ ಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಮಾಕಾಂಕ್ಷಂ ಪಿಬೇತ್| ಶೃತಂ ವಾ ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತಮಲೇನಾ ಥವಾ ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ| ತದೇವ ವಾಲ್ಪತೃಷ್ಣಃ ಸಗುಡತೈಲಮ್| ಶೃತೇನ ವಾ ಪಯಸಾ ಮರಿಚಕಲ್ಕಂ ದ್ವಿಗುಣತಿಲಕಲ್ಕಯುಕ್ತಮ್| ಕ್ಷೀರೇಣೈವ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ವ್ಯೋಷಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಪಯಸಾನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ||೧೦||

ತೃಷ್ಣೋಲ್ಬಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಪಾನಾನ್ನಪ್ರತಿಷೇಧೇನ ಧಾರೋಷ್ಣಸ್ಯ ಪಯಸೋ ವಿಧಾನಮನ್ನಪಾನಾಶಕ್ತಸ್ಯ| ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತ ಏರಣ್ಡಃ| ಅಲ್ಪತೃಷ್ಣಸ್ತದೇವ ಕ್ಷರೀಮೇವ ಗುಡತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ| ಕೇವಲೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ವ್ಯೋಷಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಪಯಸಾನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ|| ೧೦||

Adhikarana shUlAdhikye visheShaH (11) · Śloka 11

ಶೂಲಾಧಿಕ್ಯೇ ತು ದಶಮೂಲಕ್ವಥಿತೇನ ಪಯಸಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇಣಾ ಸ್ಥಾಪನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಮನುವಾಸನಂ ಚ ವಾತಘ್ನಂ ವಾ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ವಾ||೧೧||

ಶೂಲಾಧಿಕ್ಯೇ ತ್ವಾಸ್ಥಾಪನಂ ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಪಯಸಾ ದದ್ಯಾತ್| ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಃ ಶಾಲ್ಮಲೀಪತ್ರಕೃತೋಕ್ತೈವ| ವಾತಘ್ನಂ ವಾ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ವೇತಿ ಶೂಲಾಧಿಕ್ಯೇ ಇತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ|| ೧೧||

Adhikarana gudabhraMshe visheShaH (12) · Śloka 12

ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಶೂಲೇ ಚಾಮ್ಲಬದರಚಾಙ್ಗೇರೀರಸದಧಿಕ್ಷಾರನಾಗರಕಲ್ಕೇನ ಶೃತಮಮ್ಲಂ ಸರ್ಪಿರ್ನಿರಾಮಮಾತುರಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಮರಿಚಪಞ್ಚಕೋಲಾ ಜಾಜೀಧನಿಕಾಬಿಡದಾಡಿಮಗರ್ಭಂ ವಾ ಪೂರ್ವವದಮ್ಲಮ್| ಅನು ವಾಸಯೇದ್ವಾ ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ಸ್ನೇಹೇನ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿನಾ ವಾ| ಗುದಂಚಾಭ್ಯಙ್ಗ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದೇನ ಮೃದುಭೂತಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಸಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಚಾಸ್ಯ ಚರ್ಮಣಾ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮೂಷಿಕಮನಾನ್ವಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಕಷಾಯಞ್ಚ ಕ್ಷೀರೇ ವಿಪಚೇತ್| ತೇನ ಪಯಸಾ ವಾತಹರ ಕಲ್ಕಪ್ರತೀವಾಪಂ ತೈಲಮ್ಪಾಚಯೇತ್| ತದಭ್ಯಞ್ಜನೇನ ಪಾನೇನ ಚ ಸುಕೃ ಚ್ಛ್ರಮಪಿ ಗುದಭ್ರಂಶಂ ಸಾಧಯತಿ||೧೨||

ಅಮ್ಲಬದರಚಾಙ್ಗೇರೀರಸಯೋರ್ದಧ್ನಶ್ಚ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಾನಾಂ ಸರ್ಪಿಸ್ಸಮತ್ವಂ ಯವಕ್ಷಾರಶುಣ್ಠೀಕಲ್ಕಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ| ಏತತ್ ಘೃತಮಮ್ಲಂ ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಶೂಲೇ ಚ ಪಾಯಯೇತ್| ಪೂರ್ವವದೇವಾಮ್ಲವತ್ಕ್ಷಾರನಾಗರರಹಿತಂ ಮರಿಚಾದಿಗರ್ಭಞ್ಚ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧಸ್ನೇಹೇನಾನುವಾಸನಮ್| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿನಾ ವಾರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋನೋಕ್ತೇನ| ಗುದಮತಿಸರತೋ ನಿಸ್ಸೃತಂ ರಕ್ತಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತೇ ಗೋಷ್ಫನಾಬನ್ಧೇ ಚರ್ಮಮಯೇ ಮಧ್ಯೇ ಛಿದ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ ತೇನ ಗುದಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಸಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಹಿ ಚರ್ಮಣಾ| ಗುದೋಽತಿಶಯೇನ ನ ಪೀಡ್ಯತೇ| ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಕಷಾಯಸ್ತೈಲಸಮಃ| ತದ್ವತ್ ಕ್ಷೀರಮ್| ಮೂಷಿಕಸ್ಯ ಮಾನಂ ರಾಸ್ನಾಘೃತೇ ಅಜಮಾಂಸವತ್| ಬೋಧ್ಯಮಿತ್ಯರುಣಃ| ಮೂಷಿಕೇ ತ್ವೇಕಸಙ್ಖ್ಯಾ ನ ವಿವಕ್ಷಿತಾ ತತ್ಸಂಸ್ಕಾರಾಪಾದನಾತ್| ವಾತಘ್ನದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ|| ೧೨||

Adhikarana pittAtisAracikitsA (13) · Śloka 13

ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಮಪಿ ಸಾಮಮಾದೌ ತೀಕ್ಷ್ಣವರ್ಜ್ಯೈರೌಷಧೈರ್ವಾತಾತಿ ಸಾರವತ್ ಪಾಚಯೇತ್| ತೃಷ್ಣಾಯಂ ಸಶಾರಿವಾಭೂನಿಮ್ಬಂ ಜ್ವರವಿಹಿತ ಮಮ್ಭಃ ಷಡಙ್ಗಮವಚಾರಯೇತ್| ಉಪೋಷಿತಸ್ಯ ಚಾನ್ನಕಾಲೇಽಭೀರು ಹ್ರಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲಬಲಾದ್ವಯಸೂಪ್ಯಪರ್ಣ್ಯಾದಿಮೃದುಮಧುರತಿಕ್ತದೀಪನ ದ್ರವ್ಯನಿರ್ಯೂಹಯುಕ್ತಾನ್ ಕಾಲವಿನ್ಮಣ್ಡಪೇಯಾಸಕ್ತುಯೂಷರಸಾದೀನಿಷ ದಮ್ಲಾನನಮ್ಲಾನ್ ವಾ ಕವೋಷ್ಣಾನ್ ಸುಶೀತಾನ್ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾನ್||೧೩||

ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಜ್ವರವಿಹಿತೇ ಘನಾದಿಕೇ ಷಡಙ್ಗೇ ಸಾರಿವಾಕಿರಾತತಿಕ್ತೇ ಅಧಿಕೇ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೇ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಸಾಮಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಿಣೋಽನ್ನಕಾಲೇ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಕಾಲವಿದ್ವೈದ್ಯೋಽಭೀರ್ವಾದಿನಿರ್ಯೂಹಯುಕ್ತಾನ್ ಮಣ್ಡಾದೀನ್ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾನವಚಾರಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅಭೀರುಃ ಶತಾವರೀ|| ೧೩||

Adhikarana anubandhe cikitsA (14) · Śloka 14

ಅನುಬನ್ಧೇ ತು ಮೂರ್ವಾತಿವಿಷೇನ್ದ್ರಯವಹರಿದ್ರಾರಸಾಞ್ಜನಾನಿ ಕ್ವಥಿ ತಾನಿ ಪಿಬೇತ್| ಕೇವಲಂ ವಾ ವೃಕ್ಷಕಬೀಜಮ್| ಪಾಠಾಗುಡೂಚೀ ಕಟುಕಾಕಿರಾತತಿಕ್ತಾನಿ ವಾ| ಹರಿದ್ರಾದಿಗಣಂ ವಾ| ವತ್ಸಕ ಬೀಜಾತಿವಿಷಾಬಿಲ್ವಾಮ್ಬುಮುಸ್ತಾನಿ ವಾ ತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ ವಾತಿ ವಿಷಾವೃಕ್ಷಕತ್ವಕ್ಫಲಾನಿ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಣಿ| ಚನ್ದನೋಶೀರಶುಣ್ಠೀ ಲೋಧ್ರನೀಲೋತ್ಪಲಾನಿ ವ| ನಾಗರೋತ್ಪಲಧಾತಕೀಪುಷ್ಪದಾಡಿಮ ತ್ವಚೋ ವಾ| ಕಮಲೋತ್ಪಲಲೋಧ್ರಮೋಚರಸಸಙ್ಗಾತಿಲಾನ್ ವಾ| ಮಧುಕಶೃಙ್ಗಿವೇರದೀರ್ಘವೃನ್ತತ್ವಚೋ ವಾ ಮಧುಯುಕ್ತಾನಿ ಶರ್ಕರಾಪದ್ಮ ಕೇಸರಮುಸ್ತಾಪಯಸ್ಯಾಚನ್ದನಾನಿ ವಾ ಶಾಲ್ಮಲೀವೃನ್ತಕೃತಂ ವಾ ಶೀತಕಷಾಯಂ ಮಧುಮಧುಕೋಪೇತಮ್| ಮಧುಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಟ್ವಙ್ಗತ್ವಗ್ದಾಡಿಮಾಙ್ಕುರಕಲ್ಕೇನ ವಾ ದಧಿಯುತಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಖಲಕಂ ವಾ| ಬಿಲ್ವಕಪಿತ್ಥಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾಸ್ಥಿಭಿರ್ವಾ| ಮಧುಯುಕ್ತಾನ್ ವಾ ಲೋಧ್ರಾಮ್ಬಷ್ಠಾಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಗಣಾನ್ ಕ್ವಾ ಥಾದಿಷು ಪೃಥಕ್ಕಲ್ಪಿತಾನ್| ಶ್ಯಾಮಾದಿಮಹಾಕಷಾಯಂ ವಾ||೧೪||

ಅನುಬನ್ಧ ಉಕ್ತಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಯಾನುಪಶಮಃ| ಕೇವಲಂ ವಾ ವೃಕ್ಷಕಬೀಜಮ್| ವೃಕ್ಷಕಃ ಕುಟಜಃ| ಪಾಠಾದೀನಿ ವಾ ಕ್ವಥಿತಾನಿ| ಹರಿದ್ರಾದಿಗಣಂ ವಾ| ವತ್ಸಕಬೀಜಾದೀನಿ ವಾ| ಅತಿವಿಷಾದೀನಿ ವಾ ಮಧುಯುಕ್ತಾನಿ| ಶಾಲ್ಮಲೀ-ವೃನ್ತಾನಿ ಶಾಲ್ಮಲೀಪತ್ರಾಣಿ| ತೇಷಾಂ ಶೀತಕಷಾಯೋ ಮಧುರ್ಮಧುಯಷ್ಟೀಯುಕ್ತಃ| ದಧ್ನಾ ಸಂಯುಕ್ತಾಂ ವಾ ಯವಾಗೂಂ ಮಧುಕಾದಿಕಲ್ಕಂ ದತ್ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಮಧುಕಾದಿಯುಕ್ತಂ ದಧಿಯುಕ್ತಂ ಖಲಕಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಬಿಲ್ವಾದಿಭಿರ್ಯವಾಗೂಂ ಖಲಕಂ ವಾ| ಲೋಧ್ರಾದಿಗಣಃ ಕ್ವಾಥಾದಿಕಯಾ ಪಞ್ಚವಿಧಯಾಪಿ ಕಲ್ಪನಯಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಃ| ತದ್ವದಮ್ಬಷ್ಠಾದಿಃ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಶ್ಚ| ಮಹಾಕಷಾಯಸಂಗ್ರಹೋಕ್ತಶ್ಯಾಮಾದಿಕೋ ಮಹಾಕಷಾಯಶ್ಚ|| ೧೪||

Adhikarana shUlarte visheShaH (15) · Śloka 15

ಶೂಲಾರ್ತ್ತಸ್ತು ರೂಕ್ಷಕೋಷ್ಠೋ ಘೃತಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಬೃಹತೀಬಲಾಂಶುಮತೀಕಚ್ಛುರಾಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ಮಧುಕಕಟ್ವಙ್ಗಾಜಮೋ ದಶರ್ಕರಾವಚೂರ್ಣಿತಂ ಸತೈಲಕ್ಷೌದ್ರಮ್| ಕ್ಷೀರಮೇವ ವಾ ಧಾರೋಷ್ಣಮ್||೧೫||

ನಿರಾಮಕೋಷ್ಠಃ ಸನ್ ಶೂಲಾರ್ತೋ ಘೃತಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ಪಿಬೇತ್| ಬೃಹತ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಮಧುಕಾದ್ಯವಚೂರ್ಣಿತಂ ತೈಲಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕೇವಲಮೇವ ವಾ ಧಾರೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಮ್|| ೧೫||

Adhikarana balavati virekaH (16) · Śloka 16

ಬಲವಾನ್ ವಿಬದ್ಧಮಲೋ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ತ್ರಿಫಲಾಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ವಾ ಪಲಾಶಫಲಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಃ ಪೀತ್ವಾ ಪಯ ಏವ ಕವೋಷ್ಣ ಮನುಪಿಬೇತ್| ಏವಮೇವ ಚ ತ್ರಾಯಮಾಣಯಾ ಶೃತಮ್| ತತೋ ನಿಸ್ಸೃತೇ ಶಕೃತಿ ಪುರಾಣೇಽತಿಸಾರಃ ಶಾನ್ತಿಮೇತಿ||೧೬||

ಯಸ್ತು ಬಲವಾನ್ ವಿಬದ್ಧಮಲಶ್ಚ ಸಃ ತ್ರಿಫಲಾಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ಪಯಃ ಪೀತ್ವಾ ಪಲಾಶಫಲಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಕವೋಷ್ಣಂ ಪಯೋಽನುಪಿಬೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್||೧೬||

Adhikarana anuvAsanam (17) · Śloka 17

ಸ್ರುತದೋಷಸ್ಯ ಚ ಸಂಸರ್ಜನಕಾಲೇ ಶೂಲಂ ಚೇದನುವರ್ತೇತ ತತೋ ಬಿಲ್ವ ಮಧುಕಶತಾಹ್ವಾದ್ವಯಗರ್ಭಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ತೈಲಚತುರ್ಗುಣಂ ಸರ್ಪಿರನುವಾಸನಂ ದದ್ಯಾತ್||೧೭||

ಶೂಲವತೋ ಬಲಿನೋ ವಿಬದ್ಧಮಲಸ್ಯ ವಿರೇಚನೇ ಪ್ರಯುಕ್ತೇ ಸಂಸರ್ಜನಕಾಲೇಽಪಿ ಯದಿ ಶೂಲಮನುವರ್ತೇತ ತತೋ ಬಿಲ್ವಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರನುವಾಸನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ನೇಹಸಮಮ್|| ೧೭||

Adhikarana picchAbastiH (18) · Śloka 18

ತತಃ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಾಯಾಮಪಿ ಸಂಸರ್ಗ್ಯಾಮತೀಸಾರಾನುಬನ್ಧೇ ಪಿಚ್ಛಾ ಬಸ್ತಯೋ ಯೋಜ್ಯಃ| ಶಾಲ್ಮಲೀವೃನ್ತಾನ್ಯಾರ್ದ್ರದರ್ಭೈರ್ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಮೃದಾವಲಿಪ್ಯ ಗೋಮಯಾಗ್ನಿನಾ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಶುಷ್ಕಾಯಾಂ ಮೃದಿ ಸ್ವಿನ್ನಾನಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವೃನ್ತಾನ್ಯುಲೂಖಲೇ ಸಮಾಪೋಥ್ಯ ತೇಷಾಂ ಮುಷ್ಟಿ ಸಮ್ಮಿತಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥೇ ವಿಮರ್ದಯೇತ್| ತತಸ್ತೇನ ಪಯಸಾ ಪೂತೇನ ಸಘೃತತೈಲೇನ ಮಧುಮಧುಕಕಲ್ಕಯುಕ್ತೇನಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಚ ಸ್ನಾತಃ ಪಯಸಾ ಕಚ್ಛುರಾಶೃತೇನ ಜಾಙ್ಗಲರ ಸೈರ್ವಾಽಶ್ನೀಯಾತ್| ಏಷ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾತಿಸಾರ ಗ್ರಹಣೀಗುಲ್ಮಶೋಷಜ್ವರಾನ್ ವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾತಿಯೋಗಂ ಚ ಶಮ ಯತಿ||೧೮||

ತತ ಇತಿ ವಿರೇಕೇ| ಸಂಸರ್ಗೀ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಃ| ಶಾಲ್ಮಲೀವೃನ್ತಾನಿ ತತ್ಪತ್ರಾಣಿ| ತೇಷಾಮಿತಿ ಸ್ವಿನ್ನಾನಾಂ ಶಾಲ್ಮಲೀವೃನ್ತಾನಾಮ್| ಮುಷ್ಟಿಃ ಪಲಮ್| ಘೃತಾದೀನಾಂ ತು ಬಸ್ತಿವಿಧ್ಯುಕ್ತವಿಧಾನಂ ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಮ್| ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಬಹಿಃ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಆಸ್ಥಾಪನೇ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೮||

Adhikarana puTapAkaprayogaH (19) · Śloka 19

ಚಿರೋತ್ಥಿತಂ ತ್ವತೀಸಾರಮವೇದನಂ ಪಕ್ವಮಪ್ಯಶಾಮ್ಯನ್ತಂ ಪುಟ ಪಾಕೈರುಪಾಚರೇತ್| ಅರಲುತ್ವಕ್ಕಲ್ಕಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಪತ್ರಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ಪುಟಪಾಕವಿಧಿನಾ ಪಾಚಯೇತ್| ತದ್ರಸಂ ಸುಶೀತಂ ಮಧುಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ವಟಾದಿತ್ವಕ್ಪ್ರರೋಹಕಲ್ಕಮಪ್ಯೇವಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಅಥವಾ ತಿತ್ತಿರಿ ಮಪನೀತಾನ್ತ್ರಪಿಚ್ಛಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೇರ್ವಲ್ಕಲಸ್ಯ ಪ್ರರೋಹಾಣಾಂ ವಾ ಕಲ್ಕೇನ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಪೂರ್ವವತ್ ಪುಟಪಾಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತಸ್ತಸ್ಮಾ ದ್ರಸಮಾದಾಯ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅನೇನ ಸರ್ವೇ ಜಾಙ್ಗಲ ಸತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ||೧೯||

ಚಿರೋತ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಅರಲುಕಾದಿನಾ ಪುಟಪಾಕವಿಧಿಃ| ಅರಲುಕೋ ಮಯೂರಜಙ್ಘಃ| ಪುಟಪಾಕವಿಧಿಃ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಃ| ವಟಾದೀತ್ಯಾದಿಗ್ರಹಣೇನ ವಟಸಮಾನರಸಾದೀನಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಪಿಚ್ಛಾಂ ಜಘನಪಕ್ಷಸಂಹಿತಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೇರ್ಗಣಸ್ಯ ವಲ್ಕಲಂ ತ್ವಕ್| ಪ್ರರೋಹೋಽಙ್ಕುರಃ| ತಿತ್ತಿರೇರಾನ್ತ್ರೇಷು ಅಪನೀತೇಷು ತತ್ಕಲ್ಕೇನ ಜಠರಪೂರಣಮ್| ಸರ್ವೇ ಜಾಙ್ಗಲಪ್ರಾಣಿನೋ ಮೃಗವಿಷ್ಕಿರಪ್ರತುದಾಃ ಪುಟಪಾಕಾಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ|| ೧೯||

Adhikarana raktAtisAre kShIraprayogaH (20) · Śloka 20

ಯಸ್ತು ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೀ ಪಿತ್ತಲಾನ್ಯಾಸೇವೇತ ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಮತಿವೃದ್ಧಂ ರಕ್ತಾತಿಸಾರಂ ತೃಡ್ದಾಹಮೋಹಜ್ವರಶೂಲಪಾಯುಪಾಕಾಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ| ತತ್ರ ಕ್ಷೀರಮಾಜಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಪ್ರಸವಶೃತಂ ಸಿತಾಮಧುಯುಕ್ತಮಾಹಾರೇ ಗುದಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ತದ್ವಿಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಸಪಯಸ್ಕಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರೋತ್ಥಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಂ ಕಪಿಞ್ಜಲರಸಾಶೀ ಕ್ಷೀರಾಶೀ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್||೨೦||

ಯಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತದ್ವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಪ್ರಸವಸಿದ್ಧಂ ಸಸಿತಾಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ಸತ್ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರೋತ್ಥಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಮಥ್ಯ ಯದುತ್ಪಾದಿತಂ ಘೃತಂ ತತ್ ಕಪಿಞ್ಜಲರಸಾಶೀ ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್||೨೦||

Adhikarana raktAtisAre prayogAntarANi (21) · Śloka 21

ಸಲ್ಲಕೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುತಿನಿಶಶಾಲ್ಮಲೀಪ್ಲಕ್ಷತ್ವಕ್ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಯಷ್ಟೀಲೋಧ್ರಶಾರಿವಾಭಿರ್ವಾ ಶೃತಂ ಸಮಧುಸಿತಮ್| ತದ್ವತ್ ಕೃಷ್ಣತಿಲಸಮಙ್ಗೋತ್ಪಲಯಷ್ಟೀಮಧುಭಿಃ ಶಶಕಪಿಞ್ಜಲಪಾರಾವತತಣ್ಡೂಲೀಯಕಮುದ್ಗಕಾಶ್ಮರ್ಯಬೀಜಾ ದಿರಸಾಂಶ್ಚ ಸೇವೇತ| ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ವಾ ರಕ್ತಮಾಜಂ ಮಾರ್ಗಂ ವಾ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ವಾ ಪುಟಪಾಕಾನ್ ಮಧುಕಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಾಶಙ್ಖ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸರುಧಿರಂ ಪಿಬೇತ್ ತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ| ತೇನ ವಾ ಸಮಾ ಕ್ಷಿಕಂ ಫಲಿನೀಕಲ್ಕಮ್| ಅಥವಾ ಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚನ್ದನಮ್| ಏತೇ ಹಿ ಪ್ರಯೋಗಾಃ ತೃಷ್ಣಾದಿಪ್ರಶಮನಾ ರಕ್ತಾತಿಯೋಗಘ್ನಾಶ್ಚ| ವಾತೋತ್ತರಸ್ತು ಶತಾವರೀಘೃತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಸಶರ್ಕರಂ ವಾ ನವ ನೀತಮ್| ಪಿಚ್ಛಿಲಸ್ವರಸಸಾಧಿತಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ| ಲಾಕ್ಷಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಶೃಙ್ಗೀವೇರಕಟುಕೇನ್ದ್ರಯವದಾರ್ವೀತ್ವಗ್ಭಿರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪೇಯಾ ಮಣ್ಡೇನ ಪೀತಮತಿಸಾರಂ ತ್ರಿದೋಷಮಪಿ ವಾರಯೇತ್||೨೧||

ಸಲ್ಲಕ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಶೃತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ತದ್ವದಿತಿ ಸಮಧುಸಿತಂ ಯಷ್ಟೀಮಧುರ್ಮಧುಯಷ್ಟೀ| ಶಶಾದಿರಸಾಂಶ್ಚ ಸೇವೇತ| ಅಜಸ್ಯ ಮೃಗಸ್ಯ ವಾ ರಕ್ತಂ ಘೃತಭೃಷ್ಟಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ತೇನೇತಿ ತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ| ಫಲಿನೀ ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಏತ ಇತ್ಯಜಾಕ್ಷೀರಾದಯಃ| ಶತಾವರೀಘೃತಂ ಗುಹ್ಯರೋಗೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಪಿಚ್ಛಿಲಾನಿ ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾದೀನಿ ತೇಶಾಂ ಸ್ವರಸೇನ| ಲಾಕ್ಷಾದಿ ಸರ್ಪಿಃ ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೧||

Adhikarana raktAtisAre picchAbastyanuvAsanam (22) · Śloka 22

ಯದಾ ಪುನರ್ವಾಯುನಾ ವಿಡ್ಬದ್ಧಂ ಸಶೋಣಿತಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸಫೇನಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಪವೇಶ್ಯತೇ ತದಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾತ್| ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧೇನ ಚ ಸರ್ಪಿಷಾಽನುವಾಸಯೇತ್| ಪ್ರಾಯೇಣ ಹಿ ದುರ್ಬಲಗುದಾ ಗುದಾಶ್ರಯಾಮಯಿನೋ ಭವನ್ತಿ| ವಿಶೇಷತಶ್ಚಿರ ಕಾಲಾತೀಸಾರಿಣಃ| ಅತಿಸಾರಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೌ ಸ್ವಸ್ಥಾನಬಲವೃದ್ಧೋ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತಮನು ಬಲಮವಾಪ್ಯ ದುರ್ಜಯತರೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾ ತ್ತೋಷಾಮಭೀಕ್ಷ್ಣಮನುವಾಸಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೨೨||

ಯದಾ ಪುನರಿತ್ಯಾದಿ ಅತಿಸಾರೇಣ ವಾಯೋಃ ಕೋಪಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್ ಬಲವಾನ್ ಭವತಿ|| ೨೨||

Adhikarana gudadAhe visheShaH (23) · Śloka 23

ಗುದದಾಹೇ ಪುನಃ ಪಟೋಲಮಧುಕಮಧೂಕಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾದಿಕಷಾಯೇಣ ಸಘೃತಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಗುದಂ ತದಾಸನ್ನಾಶ್ಚ ಪ್ರದೇಶಾನ್ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಶತಧೌತಾದಿಭಿರ್ಘೃತೈಶ್ಚ ಪಿಚೂನಭ್ಯಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ದದ್ಯಾತ್| ಪಟೋಲಾದೀನಾಮೇವ ಚ ಕಲ್ಕೇನ ಸಘೃತೇನ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚೂರ್ಣೌ ರ್ಧಾತಕೀಲೋಧ್ರಮಾಷಚೂರ್ಣೇನ ಚ ಪಾಯುದ್ವಾರಮವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಏವಮೇವ ಚ ಶೂಲೇ ವಾತಹರತೈಲಪ್ರದೇಹೈರುಪಾಚರೇತ್| ಯಃ ಪುನರೇವಮಪಿ ಪಿತ್ತ ಲಾನ್ಯಾಸೇವೇತ ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಗುದವಲೀಷು ಪಕ್ವಾಸು ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ||೨೩||

ಶತಧೌತಾದಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದೇನ ಶೀತಾನಾಂ ಘೃತಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಪಟೋಲಾದೀನಿ ವಿವಿಧಗಣಸಂಗ್ರಹೋಕ್ತಾನಿ| ಶೂಲೇ ಗುದಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೨೩||

Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (24) · Śloka 24

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತೀಸಾರಂ ತು ಪ್ರಾಗೇವ ನಿತರಾಮಾಮಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಲಙ್ಹ್ಘನೇನ ಸಾಧಯೇತ್| ಅನುಬನ್ಧೇ ಚ ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಂ ಮುಸ್ತಾಭಯಾಶುಣ್ಠೀ ಬಿಲ್ವಶಲಾಟೂನಾಮ್| ವಚಾವಿಡಙ್ಗಭೂತೀಕದೇವಾದಾರುಣಾಂ ವಾ| ಪಾಥಾತಿವಿಷಾಕುಷ್ಠಚವ್ಯಕಟುರೋಹಿಣೀನಾಂ ವಾ| ಚಿತ್ರಕ ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಯಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾನಾಂ ವಾ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ಹಿಙ್ಗ್ವಾ ದ್ಯಲಸಕೋಕ್ತಮ್| ಪಥ್ಯಾಸೈನ್ಧವಶುಣ್ಠೀಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ತ್ರಿಕಟುಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರೋಪೇತಮ್| ಕಪಿತ್ಥಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ| ಕಟ್ಫಲಂ ವ ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ವಾ| ಪುರ್ವವಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ವಾತಪಿತ್ತಾಮರಕ್ತ ಸಂಸರ್ಗಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾಯಥಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಸಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಸ್ಯ ಚ ನಿರಾಮಸ್ಯ ವಾತೇಽಧಿಕೇ ವಚಾಬಿಲ್ವಪಿಪ್ಪಲೀಕುಷ್ಠಶತಾ ಹ್ವಾಕಲ್ಕಯುಕ್ತಂ ಸಲವಣಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಮನುವಾಸನಂ ಚ ಕೋಷ್ಣೇನ ಬಿಲ್ವತೈಲೇನ ಬಹುಶೋ ವಚಾದಿಗರ್ಭೇಣ ವಾ ತೈಲೇನೇತಿ||೨೪||

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಾರೇ ಪ್ರಾಗೇವೇತ್ಯುಚ್ಯಾಮಾನಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತವಿಧಾನೇನ| ಮುಸ್ತಾದಿವಚಾದಿಪಾಠಾದಿಚಿತ್ರಕಾದಿಕ್ವಾಥಾಃ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ತ್ರಿಕಟುಕಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರೋಪತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಕಪಿತ್ಥಂ ವಾ ಕಟ್ಫಲಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ| ಸುಬೋಧಮ್| ಕೋಷ್ಣೇನ ಬಿಲ್ವಶೃತತೈಲೇನ ಬಹುಶೋಽನ್ವಾಸನಮ್| ವಚಾದಿಗಣಗರ್ಭೇಣ ವಾ ತೈಲೇನ|| ೨೪||

Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (25) · Śloka 25

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಮಾರುತೋಽವಶ್ಯಂ ವರ್ಧತೇ ಕಫಸಂಕ್ಷಯಾತ್| ಸ ವೃದ್ಧಃ ಸಹಸಾ ಹನ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್||೨೫||

ಬಾವತೀತ್ಯಾದಿ ಶೈಲೀ| ಅತಿಸಾರವತೋ ಲಙ್ಘನಾದಿನಾತಿಸರಣೇನ ಚ ಕ್ರಮೇಣ ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಸ್ವೇಸ್ಥಾನೇ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಮಾರುತೋಽವಶ್ಯಂ ವರ್ಧತೇ| ಸ ಚ ಮಾರುತೋ ವೃದ್ಧಃ ಸಹಸಾ ಹನ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಮಾರುತಂ ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್||೨೫||

Adhikarana bhayajashokajayoH kriyA (26) · Śloka 26

ಭೀಶೋಕಾಭ್ಯಾಮಪಿ ಮರುಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಕುಪ್ಯತ್ಯತಸ್ತಯೋಃ| ಕಾರ್ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ವಾತಹರಾ ಹರ್ಶಣಾಶ್ವಾಸನಾನಿ ಚ||೨೬||

ಭೀಶೋಕಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತಯೋರಿತಿ ಭೀಶೋಕಯೋಃ||೨೬||

Adhikarana vigatAtisAra lakShaNam (27) · Śloka 27

ಯಸ್ಯೋಚ್ಚಾರಾದ್ವಿನಾ ಮೂತ್ರಂ ಪವನೋ ವಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರ್ಲಘುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶಾನ್ತಸ್ತಸ್ಯೋದರಾಮಯಃ||೨೭||

ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ವಿಗತಾತಿಸಾರಲಕ್ಷಣಮ್|| ೨೭||

Adhikarana saMkShepeto punaH kramasmaraNam (28) · Śloka 28

ಆಮಸ್ಯ ಪಾಕೋ ಮಲಸಂಗ್ರಹೋಽನು ನ ಸಂಗ್ರಹೇ ರುಗ್ಗುದನಾಭಿಜನ್ಮಾ| ವಿಲಙ್ಘನೈರ್ಗ್ರಾಹಿಭಿರೀರಣಘ್ನೈಃ ಕ್ರಮೇಣ ತೈಸ್ತೈರ್ವಿಧಿಭಿರ್ವಿಧೇಯಃ||೨೮||

ವಿಲಙ್ಘನಾದಿಭಿರೋಷಧಾಹಾರೈಃ ಕ್ರಮೇಣಾಮಪಾಕಾದಿರ್ವಿಧೇಯಃ| ಅನು ಚ ಸಮೀರಣಘ್ನೈರ್ಗ್ರಾಹಿಭಿರ್ಮಲಸಂಗ್ರಹೋ ವಿಧೇಯಃ| ನ ಸಂಗ್ರಹೇ ಸಂಗ್ರಹಂ ವಿನಾ ಗುದಾದಿಜನ್ಮಾ ರುಗ್ಭವತಿ| ಅತ ಏವ ಸಮೀರಣಘ್ನೈರುಪಶಮಃ| ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹೇ ಗುದನಾಭಿಜನ್ಮಾ ರುಙ್ ನ ಭವತೀತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಏವ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೨೮||

Adhikarana purIShabandhahetuH (29) · Śloka 29

ನ ರಿಕ್ತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಪುರೀಷಬನ್ಧೋ ನ ರೂಕ್ಷಕುಕ್ಷೇಃ ಸುಹಿತಸ್ಯ ಚಾತಿ| ಪಿತ್ತಾಸ್ರತೋಽನ್ಯತ್ರ ಚ ಚಾತಿಶೀತೈರ ತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ನ ಕದಾಚಿದೇವ||೨೯||

ನ ರಿಕ್ತಕೋಷ್ಠಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಪುರೀಷಬನ್ಧಹೇತುಃ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ| ರಿಕ್ತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶ್ಲೇಮಾದ್ಯನುಲೇಪಕಾಲಿಪ್ರಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಪುರೀಷಬನ್ಧೋ ನ ಭವತಿ| ಪಿತ್ತಾಸ್ರಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾಽನ್ಯತ್ರಾತಿಶೀತೈಃ ಪುರೀಷಬನ್ಧೋ ನ ಭವತ್ಯೇವ| ಅತ್ಯುಷ್ಣೈರತಿತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ನ ಕದಾಚಿದೇವ|| ೨೯||

Adhikarana pravAhikopayogI kalpanAsaMgrahaH (11) · Śloka 11

ಖಲರಸದಾಧಿಕಾ ಯಮಕದಾಡಿಮಸಾರಕೃತಾ ದಧಿ ಸಗುಡಂ ಪಯೋಽಸಿತತಿಲಾಶ್ಚ ಸುಜರ್ಜರಿತಾಃ| ಸಲವಣಮಾರುತಘ್ನಗಣಸಾಧಿತತೈಲಮಲಂ ಘೃತಮಪಿ ವಾ ಪ್ರವಾಹಣಕೃತಾಂ ವಿಜಯೇದ್ರುಜಾಮ್||೩೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವ ಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇಽತೀಸಾರ ಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||

ಖಲಾದಿಕೈಃ ಪ್ರವಾಹಣಕೃತಾಂ ವಿಜಯೇತ ರುಜಾಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರವಾಹಣಂ ನಿಸ್ತನನಮ್| ಯಮಕದಾಡಿಮರಸಾಭ್ಯಾಂ ಕೃತಾಃ ಖಲಾದಿಕಾಃ| ಖಲಃ ಫಲಯೂಷಃ| ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ| ದಧ್ನಾ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ದಾಧಿಕಃ| ಸಗುಡಂ ದಧಿ| ತಥಾ ಕೇವಲಂ ಪಯಃ| ಅಸಿತತಿಲಾಃ ಕೃಷ್ಣತಿಲಾಃ| ಸುಜರ್ಜರಿತಾಃ ಕ್ಷುಣ್ಣಾಃ| ಸಲವಣೇನ ವಾತಘ್ನಗಣೇನ ಸೂತ್ರೋಕ್ತೇನ ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ವಾ ಘೃತಮಪಿ ವೇತಿ ಸರ್ವಮಲಂ ಪ್ರವಾಹಣಕೃತಾಂ ರುಜಾಂ ವಿಜಯೇತೇತಿ|| ೩೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನ ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||