Adhikarana athAtIsAracikitsitannAmaikAdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋಽತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातोऽतीसारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Adau la~gghanam (2) · Śloka 2
ಪ್ರಾಯೇಣಾತೀಸಾರೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಮುಪಹತ್ಯ ಪ್ರಾಗಾಮಾಧಿಷ್ಠಾನೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾದನಿಲಜಮಪ್ಯಾಮಪಾಚನಾರ್ಥಮಾದೌ ಲಙ್ಘನೇನೋಪಕ್ರಮೇತ| ತತ್ರ ಶೂಲಾನಾಹಪ್ರಸೇಕಾರ್ತಂ ಲವಣಾಮ್ಬುನೋಷ್ಣೇನ ವಾಮಯೇತ್| ನ ತು ಸಾಮೇ ಪೂರ್ವಂ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ವಿಬದ್ಧೇ ವಾ ಮಲೇ| ಸ್ತಿಮಿತಾ- ಧ್ಮಾತಗುರುಸರುಜಕೋಷ್ಠಃ ಪ್ರಾಣದಾಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನೋಪಯುಞ್ಜೀತ ವಿಬದ್ಧೇ ವಾ ಮಲೇ| ಸವ್ಯೋಷಾಂ ವಾ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಕ್ವಥಿತಂ ವಾ| ಅನ್ಯದ್ವಾ ಸ್ರಂಸನದೀಪನಮೌಷಧಮ್||೨||
प्रायेणातीसारो ह्यग्निमुपहत्य प्रागामाधिष्ठानो भवति| तस्मादनिलजमप्यामपाचनार्थमादौ लङ्घनेनोपक्रमेत| तत्र शूलानाहप्रसेकार्तं लवणाम्बुनोष्णेन वामयेत्| न तु सामे पूर्वं सङ्ग्राहि प्रयुञ्जीत विबद्धे वा मले| स्तिमिता- ध्मातगुरुसरुजकोष्ठः प्राणदामुष्णाम्बुनोपयुञ्जीत विबद्धे वा मले| सव्योषां वा धान्याम्लक्वथितं वा| अन्यद्वा स्रंसनदीपनमौषधम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Adau la~gghanam (3) · Śloka 3
ಅಪಿ ಚ- ವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ದೋಷಶೇಷೇ ಪ್ರವಾಹಿತೇ| ಸುಖಂ ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತ್ತುಂ ಪಾಚನೈಃ ಸ್ತಮ್ಭನೇನ ವಾ||೩||
अपि च- विशुद्धस्रोतसो ह्यस्य दोषशेषे प्रवाहिते| सुखं संग्रहणं कर्त्तुं पाचनैः स्तम्भनेन वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyadoShe kvAthAdikam (4) · Śloka 4
ಮಧ್ಯದೋಷಸ್ತು ವಿಶೋಷಯನ್ ಮಾಗಧೀನಾಗರವಚಾಭೂತೀಕಧನಿಕಾ ಹರೀತಕೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇತ್| ಜಲಜಲದಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಶುಣ್ಠೀ ಧಾನ್ಯಕಾನಾಂ ವಾ| ಉಭಯಮಪಿ ಚೈತತ್ ಪ್ರಮಥ್ಯಾರಭ್ಯಮ್| ವಚಾ ದಿವರ್ಗಂ ಕ್ವಥಿತಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ವಾ| ತದ್ವದ್ವಚಾಭಯಾವಿಡಙ್ಗಪಾಠಾ ಶುಣ್ಠೀಬಿಡ್ಲವಣಾನಿ ವಾ| ಮುಸ್ತಪಿಪ್ಪಲೀನ್ದ್ರಯವಪಾಠಾತೇಜೋ ವತೀರ್ವಾ| ವಿಡಙ್ಗಾಭಯಾಕಣಾಲವಣಪಞ್ಚಕಾನಿ ವಾ| ಪಿಪ್ಪಲೀ ನ್ದ್ರಯವಪಾಠಾಶುಣ್ಠೀರ್ವಾ ಸರಕ್ತೇ ತು ಪ್ರವೃತ್ತ ಆಮೇ ಜಗಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಮಧುರಾಮ್||೪||
मध्यदोषस्तु विशोषयन् मागधीनागरवचाभूतीकधनिका हरीतकीनां क्वाथं पिबेत्| जलजलदबिल्वपेशिकशुण्ठी धान्यकानां वा| उभयमपि चैतत् प्रमथ्यारभ्यम्| वचा दिवर्गं क्वथितं चूर्णितं वा| तद्वद्वचाभयाविडङ्गपाठा शुण्ठीबिड्लवणानि वा| मुस्तपिप्पलीन्द्रयवपाठातेजो वतीर्वा| विडङ्गाभयाकणालवणपञ्चकानि वा| पिप्पली न्द्रयवपाठाशुण्ठीर्वा सरक्ते तु प्रवृत्त आमे जगपिप्पलीं मधुशर्करामधुराम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpadoShe upavAsAdikam (5) · Śloka 5
ಅಲ್ಪದೋಷೇ ಪುನರುಪವಾಸಯೇತ್| ಪಾನಂ ತ್ವತಿಸಾರಿಣೋಽಮ್ಬುವಚಾ ತಿವಿಷಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ವಥಿತಮ್| ಶುಣ್ಠ್ಯತಿವಿಷಾಭ್ಯಾಂ ಮುಸ್ತಪರ್ಪಟ ಕಾಭ್ಯಾಂ ನಾಗರಧಾನ್ಯಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾ| ಕ್ಷುದ್ವತಸ್ತು ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲ ಪಞ್ಚಕೋಲಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಬಲಾಬಿಲ್ವಪಾಠಾಹಿಙ್ಗುಧಾನ್ಯಕಜೀರ ಕಶಠೀಗನ್ಧಪಲಾಶಹಪುಷಾಯವಾನೀತಿನ್ತಿಣೀಕದಾಡಿಮಬಿಡ ಸೈನ್ಧವೈರನ್ನಪಾನಂ ಯವಾಗ್ವಾದಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೫||
अल्पदोषे पुनरुपवासयेत्| पानं त्वतिसारिणोऽम्बुवचा तिविषाभ्यां क्वथितम्| शुण्ठ्यतिविषाभ्यां मुस्तपर्पट काभ्यां नागरधान्यकाभ्यां वा| क्षुद्वतस्तु लघुपञ्चमूल पञ्चकोलहस्तिपिप्पलीबलाबिल्वपाठाहिङ्गुधान्यकजीर कशठीगन्धपलाशहपुषायवानीतिन्तिणीकदाडिमबिड सैन्धवैरन्नपानं यवाग्वादि कल्पयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhavAtAdiShu visheShaH (6) · Śloka 6
ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಹರೀಕೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲೈರ್ಮೂಢವಾತಸ್ಯ| ಅಂಶುಮತೀ ದ್ವಯಬಲಾಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಸ್ಯ| ಪಿಬೇಚ್ಚ ತೃಷಿತಃ ಪಟಪೂತಂ ತಕ್ರಮ್| ಮಧುಸುರಾಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಯವಾಗೂಮಣ್ಡಾನ್ಯತಮಂ ವಾ| ಏಷ ಕ್ರಮೋಽನಿಲಕಫಘ್ನೋ ದೀಪನಪಾಚನೋಂ ರೋಚನಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ಬಲ್ಯಶ್ಚ||೬||
बिल्वशलाटुहरीकीपिप्पलीमूलैर्मूढवातस्य| अंशुमती द्वयबलाबिल्वशलाटुभिः पित्तोल्बणस्य| पिबेच्च तृषितः पटपूतं तक्रम्| मधुसुराधान्याम्लयवागूमण्डान्यतमं वा| एष क्रमोऽनिलकफघ्नो दीपनपाचनों रोचनः सङ्ग्राही बल्यश्च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravAhikA tatra kramashca (7) · Śloka 7
ಪಕ್ವದೋಷೇಽಪಿ ಯೋಽತಿಸಾರ್ಯತೇ ಬಹುಶೋಽನಿಲೇನ ವಿಬದ್ಧಂ ಸಪಿಚ್ಛಂ ಸಫೇನಂ ಸಶೂಲಪರಿಕರ್ತಿಕಂ ಸರೋಮಹರ್ಷಂ ನಿಷ್ಪುರೀಷಂ ಚ ತಾಂ ಪ್ರವಾ ಹಿಕಾಂ ಬಿಂಬಿಸೀಮಿತಿ ಚಾಚಕ್ಷತೇ| ತತ್ರೋದಾವರ್ತೋಪದಿಷ್ಟಾಂಸ್ತೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಾಂಶ್ಛಾಗಪಿಶಿತರಸಾನ್ ದದ್ಯಾತ್||೭||
पक्वदोषेऽपि योऽतिसार्यते बहुशोऽनिलेन विबद्धं सपिच्छं सफेनं सशूलपरिकर्तिकं सरोमहर्षं निष्पुरीषं च तां प्रवा हिकां बिंबिसीमिति चाचक्षते| तत्रोदावर्तोपदिष्टांस्तेनैव विधिना संस्कृतांश्छागपिशितरसान् दद्यात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varcaHkShaye visheShaH (8) · Śloka 8
ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ವರ್ಚಃಕ್ಷಯೇ ತೃಷ್ಯತೋ ಯವಮುದ್ಗಮಾಷತಿಲಕೃತಾನ್| ಸಮೇನ ವಾ ತಿಲಬಾಲಬಿಲ್ವಯೋಃ ಕಲ್ಕೇನ ದಧಿರಸಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಂ ಖಲಕಮ್| ಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗೀವೇರಪೂತೀಕಕರಞ್ಜಬಿಲ್ವಾಜಮೌದೈರ್ವಾ ತಕ್ರದಾಡಿಮ ತೈಲಾಢ್ಯಂ ಸೈನ್ಧವೋಪೇತಮಜಿತಾಖ್ಯಮ್| ಶಠೀತಿನ್ತಿಣೀಕಬಿಡ ದಾಡಿಮಕ್ಷಾರಪಞ್ಚಕೋಲಮರಿಚತ್ರಿಫಲಾಧಾತಕೀಧನಿಕಾಪಾಠಾಜಮೋ ದಾಜಾಜೀಜೀರಕಕಪಿತ್ಥಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾಸ್ಥಿಭಿರ್ವಾ ತುಲ್ಯಭಾಗೈಃ ಷಡ್ಗುಣಬಿಲ್ವಮಧ್ಯೈರ್ಗುಡಮುದ್ಗರಸಸ್ನೇಹದಧಿಸಿದ್ಧೋಽಪರಾಜಿತಾಖ್ಯಃ ಖಲಕೋ ದೀಪನಃ ಪಾಚನೋ ರುಚ್ಯೋ ಗ್ರಾಹೀ ಬಿಂಬಿಸಿನಾಶನಃ| ದಧಿಸರಂ ವಾ ಸಗುಡದಾಡಿಮಂ ಯಮಕಭೃಷ್ಟಮ್| ಯಮಕ ಭೃಷ್ಟಾನ್ ವಾ ಸಶುಣ್ಠೀಚೂರ್ಣಾನ್ ಸಕ್ತೂನ್| ಮಾಷಾನ್ ವಾ ಸುಸಿದ್ಧಾನ್ ಘೃತ ಮಣ್ಡೋಪಸೇಚನಾನ್ ಮರಿಚೋಪದಂಶಾನ್| ಛಾಗಮೇಷಯೋರ್ವಾನ್ತರಾಧಿ ರಸಂ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಂ ಧಾನ್ಯನಾಗರೋಪೇತಂ ಸ್ನೇಹವಿಪಕ್ವಂ ವ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಾನಂ ಚ| ತದ್ವತ್ ಸುರಾಂ ಯಮಕಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ| ಶುಣ್ಠೀಬದರ ಚೂರ್ಣಂ ದಧಿಘೃತತೈಲಕ್ಷೌದ್ರಫಾಣಿತೋಪೇತಮ್| ಹಿಙ್ಗುದಾಡಿಮಮಹೌಷಧಪಕುಲ್ಯಾಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಘೃತಕ್ಷೀರೋಷ್ಣಾಮ್ಬು ಮದ್ಯಾನ್ಯತಮೇನ| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಲೋಧ್ರಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಗುಡಾಂಸ್ತ್ರಿಕಟು ಕೋತ್ಕಟಾಂಸ್ತೈಲೇನ| ಅಶ್ವತ್ಥವಾತಪೋತಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಶಾ ಲ್ಯೋದನಂ ಘೃತತೈಲಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ದಧ್ನಾ ಖಜಾಹತದಧಿಸರಾನುಪಾ ಮಶ್ನೀಯಾತ್||೮||
यूषांश्च वर्चःक्षये तृष्यतो यवमुद्गमाषतिलकृतान्| समेन वा तिलबालबिल्वयोः कल्केन दधिरसस्नेहयुक्तं खलकम्| चित्रकशृङ्गीवेरपूतीककरञ्जबिल्वाजमौदैर्वा तक्रदाडिम तैलाढ्यं सैन्धवोपेतमजिताख्यम्| शठीतिन्तिणीकबिड दाडिमक्षारपञ्चकोलमरिचत्रिफलाधातकीधनिकापाठाजमो दाजाजीजीरककपित्थजम्ब्वाम्रास्थिभिर्वा तुल्यभागैः षड्गुणबिल्वमध्यैर्गुडमुद्गरसस्नेहदधिसिद्धोऽपराजिताख्यः खलको दीपनः पाचनो रुच्यो ग्राही बिंबिसिनाशनः| दधिसरं वा सगुडदाडिमं यमकभृष्टम्| यमक भृष्टान् वा सशुण्ठीचूर्णान् सक्तून्| माषान् वा सुसिद्धान् घृत मण्डोपसेचनान् मरिचोपदंशान्| छागमेषयोर्वान्तराधि रसं दाडिमाम्लं धान्यनागरोपेतं स्नेहविपक्वं व्यञ्जनं पानं च| तद्वत् सुरां यमकस्निग्धां पिबेद्वा| शुण्ठीबदर चूर्णं दधिघृततैलक्षौद्रफाणितोपेतम्| हिङ्गुदाडिममहौषधपकुल्याचूर्णं वा घृतक्षीरोष्णाम्बु मद्यान्यतमेन| लिह्याद्वा लोध्रबिल्वशलाटुगुडांस्त्रिकटु कोत्कटांस्तैलेन| अश्वत्थवातपोतक्वाथसिद्धं वा शा ल्योदनं घृततैलक्षौद्रयुक्तं दध्ना खजाहतदधिसरानुपा मश्नीयात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIpanAdika~jca (9) · Śloka 9
ಅಪಿ ಚ - ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ರುಚ್ಯಂ ದಧಿ ವಾತಹರಂ ಪರಮ್| ಬದ್ಧವಿಡ್ವಾ ಹರತ್ಯಸ್ಮಾಚ್ಚಿರೋತ್ಥಾಮಪಿ ಬಿಂಬಿಸೀಮ್||೯||
अपि च - दीपनं पाचनं रुच्यं दधि वातहरं परम्| बद्धविड्वा हरत्यस्माच्चिरोत्थामपि बिंबिसीम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNolbaNe visheShaH (10) · Śloka 10
ತೃಷ್ಣೋಲ್ಬಣಸ್ತು ಸರಕ್ತಪಿಚ್ಛೋಪವೇಶೀಪಾನಾನ್ನವಿರತೋ ಧಾರೋ ಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಮಾಕಾಂಕ್ಷಂ ಪಿಬೇತ್| ಶೃತಂ ವಾ ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತಮಲೇನಾ ಥವಾ ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ| ತದೇವ ವಾಲ್ಪತೃಷ್ಣಃ ಸಗುಡತೈಲಮ್| ಶೃತೇನ ವಾ ಪಯಸಾ ಮರಿಚಕಲ್ಕಂ ದ್ವಿಗುಣತಿಲಕಲ್ಕಯುಕ್ತಮ್| ಕ್ಷೀರೇಣೈವ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ವ್ಯೋಷಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಪಯಸಾನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜೀತ||೧೦||
तृष्णोल्बणस्तु सरक्तपिच्छोपवेशीपानान्नविरतो धारो ष्णं क्षीरमाकांक्षं पिबेत्| शृतं वा गन्धर्वहस्तमलेना थवा बिल्वशलाटुभिः| तदेव वाल्पतृष्णः सगुडतैलम्| शृतेन वा पयसा मरिचकल्कं द्विगुणतिलकल्कयुक्तम्| क्षीरेणैव वा पिप्पलीम्| व्योषसिद्धेन वा पयसान्नानि भुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlAdhikye visheShaH (11) · Śloka 11
ಶೂಲಾಧಿಕ್ಯೇ ತು ದಶಮೂಲಕ್ವಥಿತೇನ ಪಯಸಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇಣಾ ಸ್ಥಾಪನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಮನುವಾಸನಂ ಚ ವಾತಘ್ನಂ ವಾ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ವಾ||೧೧||
शूलाधिक्ये तु दशमूलक्वथितेन पयसा सक्षौद्रेणा स्थापनं दद्यात्| अथवा पिच्छाबस्तिमनुवासनं च वातघ्नं वा पित्तघ्नं वा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudabhraMshe visheShaH (12) · Śloka 12
ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಶೂಲೇ ಚಾಮ್ಲಬದರಚಾಙ್ಗೇರೀರಸದಧಿಕ್ಷಾರನಾಗರಕಲ್ಕೇನ ಶೃತಮಮ್ಲಂ ಸರ್ಪಿರ್ನಿರಾಮಮಾತುರಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಮರಿಚಪಞ್ಚಕೋಲಾ ಜಾಜೀಧನಿಕಾಬಿಡದಾಡಿಮಗರ್ಭಂ ವಾ ಪೂರ್ವವದಮ್ಲಮ್| ಅನು ವಾಸಯೇದ್ವಾ ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ಸ್ನೇಹೇನ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿನಾ ವಾ| ಗುದಂಚಾಭ್ಯಙ್ಗ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದೇನ ಮೃದುಭೂತಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಸಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಚಾಸ್ಯ ಚರ್ಮಣಾ ಗೋಷ್ಫಣಾಬನ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮೂಷಿಕಮನಾನ್ವಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಕಷಾಯಞ್ಚ ಕ್ಷೀರೇ ವಿಪಚೇತ್| ತೇನ ಪಯಸಾ ವಾತಹರ ಕಲ್ಕಪ್ರತೀವಾಪಂ ತೈಲಮ್ಪಾಚಯೇತ್| ತದಭ್ಯಞ್ಜನೇನ ಪಾನೇನ ಚ ಸುಕೃ ಚ್ಛ್ರಮಪಿ ಗುದಭ್ರಂಶಂ ಸಾಧಯತಿ||೧೨||
गुदभ्रंशे शूले चाम्लबदरचाङ्गेरीरसदधिक्षारनागरकल्केन शृतमम्लं सर्पिर्निराममातुरं पाययेत् मरिचपञ्चकोला जाजीधनिकाबिडदाडिमगर्भं वा पूर्ववदम्लम्| अनु वासयेद्वा दशमूलसिद्धेन स्नेहेन| पिप्पल्यादिना वा| गुदंचाभ्यङ्ग्य पूर्वं स्वेदेन मृदुभूतं प्रवेशयेत्| सच्छिद्रेण चास्य चर्मणा गोष्फणाबन्धं कुर्यात्| मूषिकमनान्वं कृत्वा महापञ्चमूलकषायञ्च क्षीरे विपचेत्| तेन पयसा वातहर कल्कप्रतीवापं तैलम्पाचयेत्| तदभ्यञ्जनेन पानेन च सुकृ च्छ्रमपि गुदभ्रंशं साधयति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAtisAracikitsA (13) · Śloka 13
ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಮಪಿ ಸಾಮಮಾದೌ ತೀಕ್ಷ್ಣವರ್ಜ್ಯೈರೌಷಧೈರ್ವಾತಾತಿ ಸಾರವತ್ ಪಾಚಯೇತ್| ತೃಷ್ಣಾಯಂ ಸಶಾರಿವಾಭೂನಿಮ್ಬಂ ಜ್ವರವಿಹಿತ ಮಮ್ಭಃ ಷಡಙ್ಗಮವಚಾರಯೇತ್| ಉಪೋಷಿತಸ್ಯ ಚಾನ್ನಕಾಲೇಽಭೀರು ಹ್ರಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲಬಲಾದ್ವಯಸೂಪ್ಯಪರ್ಣ್ಯಾದಿಮೃದುಮಧುರತಿಕ್ತದೀಪನ ದ್ರವ್ಯನಿರ್ಯೂಹಯುಕ್ತಾನ್ ಕಾಲವಿನ್ಮಣ್ಡಪೇಯಾಸಕ್ತುಯೂಷರಸಾದೀನಿಷ ದಮ್ಲಾನನಮ್ಲಾನ್ ವಾ ಕವೋಷ್ಣಾನ್ ಸುಶೀತಾನ್ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾನ್||೧೩||
पित्तातिसारमपि साममादौ तीक्ष्णवर्ज्यैरौषधैर्वाताति सारवत् पाचयेत्| तृष्णायं सशारिवाभूनिम्बं ज्वरविहित मम्भः षडङ्गमवचारयेत्| उपोषितस्य चान्नकालेऽभीरु ह्रस्वपञ्चमूलबलाद्वयसूप्यपर्ण्यादिमृदुमधुरतिक्तदीपन द्रव्यनिर्यूहयुक्तान् कालविन्मण्डपेयासक्तुयूषरसादीनिष दम्लाननम्लान् वा कवोष्णान् सुशीतान् वा सक्षौद्रान्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anubandhe cikitsA (14) · Śloka 14
ಅನುಬನ್ಧೇ ತು ಮೂರ್ವಾತಿವಿಷೇನ್ದ್ರಯವಹರಿದ್ರಾರಸಾಞ್ಜನಾನಿ ಕ್ವಥಿ ತಾನಿ ಪಿಬೇತ್| ಕೇವಲಂ ವಾ ವೃಕ್ಷಕಬೀಜಮ್| ಪಾಠಾಗುಡೂಚೀ ಕಟುಕಾಕಿರಾತತಿಕ್ತಾನಿ ವಾ| ಹರಿದ್ರಾದಿಗಣಂ ವಾ| ವತ್ಸಕ ಬೀಜಾತಿವಿಷಾಬಿಲ್ವಾಮ್ಬುಮುಸ್ತಾನಿ ವಾ ತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ ವಾತಿ ವಿಷಾವೃಕ್ಷಕತ್ವಕ್ಫಲಾನಿ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಣಿ| ಚನ್ದನೋಶೀರಶುಣ್ಠೀ ಲೋಧ್ರನೀಲೋತ್ಪಲಾನಿ ವ| ನಾಗರೋತ್ಪಲಧಾತಕೀಪುಷ್ಪದಾಡಿಮ ತ್ವಚೋ ವಾ| ಕಮಲೋತ್ಪಲಲೋಧ್ರಮೋಚರಸಸಙ್ಗಾತಿಲಾನ್ ವಾ| ಮಧುಕಶೃಙ್ಗಿವೇರದೀರ್ಘವೃನ್ತತ್ವಚೋ ವಾ ಮಧುಯುಕ್ತಾನಿ ಶರ್ಕರಾಪದ್ಮ ಕೇಸರಮುಸ್ತಾಪಯಸ್ಯಾಚನ್ದನಾನಿ ವಾ ಶಾಲ್ಮಲೀವೃನ್ತಕೃತಂ ವಾ ಶೀತಕಷಾಯಂ ಮಧುಮಧುಕೋಪೇತಮ್| ಮಧುಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಟ್ವಙ್ಗತ್ವಗ್ದಾಡಿಮಾಙ್ಕುರಕಲ್ಕೇನ ವಾ ದಧಿಯುತಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಖಲಕಂ ವಾ| ಬಿಲ್ವಕಪಿತ್ಥಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾಸ್ಥಿಭಿರ್ವಾ| ಮಧುಯುಕ್ತಾನ್ ವಾ ಲೋಧ್ರಾಮ್ಬಷ್ಠಾಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಗಣಾನ್ ಕ್ವಾ ಥಾದಿಷು ಪೃಥಕ್ಕಲ್ಪಿತಾನ್| ಶ್ಯಾಮಾದಿಮಹಾಕಷಾಯಂ ವಾ||೧೪||
अनुबन्धे तु मूर्वातिविषेन्द्रयवहरिद्रारसाञ्जनानि क्वथि तानि पिबेत्| केवलं वा वृक्षकबीजम्| पाठागुडूची कटुकाकिराततिक्तानि वा| हरिद्रादिगणं वा| वत्सक बीजातिविषाबिल्वाम्बुमुस्तानि वा तण्डुलोदकेन वाति विषावृक्षकत्वक्फलानि सक्षौद्राणि| चन्दनोशीरशुण्ठी लोध्रनीलोत्पलानि व| नागरोत्पलधातकीपुष्पदाडिम त्वचो वा| कमलोत्पललोध्रमोचरससङ्गातिलान् वा| मधुकशृङ्गिवेरदीर्घवृन्तत्वचो वा मधुयुक्तानि शर्करापद्म केसरमुस्तापयस्याचन्दनानि वा शाल्मलीवृन्तकृतं वा शीतकषायं मधुमधुकोपेतम्| मधुकप्रियङ्गुकट्वङ्गत्वग्दाडिमाङ्कुरकल्केन वा दधियुतां यवागूं खलकं वा| बिल्वकपित्थजम्ब्वाम्रास्थिभिर्वा| मधुयुक्तान् वा लोध्राम्बष्ठाप्रियङ्ग्वादिगणान् क्वा थादिषु पृथक्कल्पितान्| श्यामादिमहाकषायं वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlarte visheShaH (15) · Śloka 15
ಶೂಲಾರ್ತ್ತಸ್ತು ರೂಕ್ಷಕೋಷ್ಠೋ ಘೃತಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಬೃಹತೀಬಲಾಂಶುಮತೀಕಚ್ಛುರಾಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ಮಧುಕಕಟ್ವಙ್ಗಾಜಮೋ ದಶರ್ಕರಾವಚೂರ್ಣಿತಂ ಸತೈಲಕ್ಷೌದ್ರಮ್| ಕ್ಷೀರಮೇವ ವಾ ಧಾರೋಷ್ಣಮ್||೧೫||
शूलार्त्तस्तु रूक्षकोष्ठो घृतं सक्षारं पिबेत्| क्षीरं वा बृहतीबलांशुमतीकच्छुरामूलसिद्धं मधुककट्वङ्गाजमो दशर्करावचूर्णितं सतैलक्षौद्रम्| क्षीरमेव वा धारोष्णम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavati virekaH (16) · Śloka 16
ಬಲವಾನ್ ವಿಬದ್ಧಮಲೋ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ತ್ರಿಫಲಾಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ವಾ ಪಲಾಶಫಲಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಃ ಪೀತ್ವಾ ಪಯ ಏವ ಕವೋಷ್ಣ ಮನುಪಿಬೇತ್| ಏವಮೇವ ಚ ತ್ರಾಯಮಾಣಯಾ ಶೃತಮ್| ತತೋ ನಿಸ್ಸೃತೇ ಶಕೃತಿ ಪುರಾಣೇಽತಿಸಾರಃ ಶಾನ್ತಿಮೇತಿ||೧೬||
बलवान् विबद्धमलो विरेकार्थं त्रिफलाचूर्णयुक्तं वा पलाशफलक्वाथसिद्धं वा पयः पीत्वा पय एव कवोष्ण मनुपिबेत्| एवमेव च त्रायमाणया शृतम्| ततो निस्सृते शकृति पुराणेऽतिसारः शान्तिमेति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanam (17) · Śloka 17
ಸ್ರುತದೋಷಸ್ಯ ಚ ಸಂಸರ್ಜನಕಾಲೇ ಶೂಲಂ ಚೇದನುವರ್ತೇತ ತತೋ ಬಿಲ್ವ ಮಧುಕಶತಾಹ್ವಾದ್ವಯಗರ್ಭಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ತೈಲಚತುರ್ಗುಣಂ ಸರ್ಪಿರನುವಾಸನಂ ದದ್ಯಾತ್||೧೭||
स्रुतदोषस्य च संसर्जनकाले शूलं चेदनुवर्तेत ततो बिल्व मधुकशताह्वाद्वयगर्भं सक्षीरं तैलचतुर्गुणं सर्पिरनुवासनं दद्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana picchAbastiH (18) · Śloka 18
ತತಃ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಾಯಾಮಪಿ ಸಂಸರ್ಗ್ಯಾಮತೀಸಾರಾನುಬನ್ಧೇ ಪಿಚ್ಛಾ ಬಸ್ತಯೋ ಯೋಜ್ಯಃ| ಶಾಲ್ಮಲೀವೃನ್ತಾನ್ಯಾರ್ದ್ರದರ್ಭೈರ್ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಮೃದಾವಲಿಪ್ಯ ಗೋಮಯಾಗ್ನಿನಾ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಶುಷ್ಕಾಯಾಂ ಮೃದಿ ಸ್ವಿನ್ನಾನಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವೃನ್ತಾನ್ಯುಲೂಖಲೇ ಸಮಾಪೋಥ್ಯ ತೇಷಾಂ ಮುಷ್ಟಿ ಸಮ್ಮಿತಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥೇ ವಿಮರ್ದಯೇತ್| ತತಸ್ತೇನ ಪಯಸಾ ಪೂತೇನ ಸಘೃತತೈಲೇನ ಮಧುಮಧುಕಕಲ್ಕಯುಕ್ತೇನಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಚ ಸ್ನಾತಃ ಪಯಸಾ ಕಚ್ಛುರಾಶೃತೇನ ಜಾಙ್ಗಲರ ಸೈರ್ವಾಽಶ್ನೀಯಾತ್| ಏಷ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾತಿಸಾರ ಗ್ರಹಣೀಗುಲ್ಮಶೋಷಜ್ವರಾನ್ ವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾತಿಯೋಗಂ ಚ ಶಮ ಯತಿ||೧೮||
ततः सम्यक्कृतायामपि संसर्ग्यामतीसारानुबन्धे पिच्छा बस्तयो योज्यः| शाल्मलीवृन्तान्यार्द्रदर्भैर्वेष्टयित्वा कृष्णमृदावलिप्य गोमयाग्निना स्वेदयेत्| शुष्कायां मृदि स्विन्नानि ज्ञात्वा वृन्तान्युलूखले समापोथ्य तेषां मुष्टि सम्मितं पिण्डं क्षीरप्रस्थे विमर्दयेत्| ततस्तेन पयसा पूतेन सघृततैलेन मधुमधुककल्कयुक्तेनास्थापयेत्| प्रत्यागते च स्नातः पयसा कच्छुराशृतेन जाङ्गलर सैर्वाऽश्नीयात्| एष पिच्छाबस्तिः पित्तरक्तातिसार ग्रहणीगुल्मशोषज्वरान् विरेचनास्थापनातियोगं च शम यति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkaprayogaH (19) · Śloka 19
ಚಿರೋತ್ಥಿತಂ ತ್ವತೀಸಾರಮವೇದನಂ ಪಕ್ವಮಪ್ಯಶಾಮ್ಯನ್ತಂ ಪುಟ ಪಾಕೈರುಪಾಚರೇತ್| ಅರಲುತ್ವಕ್ಕಲ್ಕಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಪತ್ರಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ಪುಟಪಾಕವಿಧಿನಾ ಪಾಚಯೇತ್| ತದ್ರಸಂ ಸುಶೀತಂ ಮಧುಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ವಟಾದಿತ್ವಕ್ಪ್ರರೋಹಕಲ್ಕಮಪ್ಯೇವಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಅಥವಾ ತಿತ್ತಿರಿ ಮಪನೀತಾನ್ತ್ರಪಿಚ್ಛಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೇರ್ವಲ್ಕಲಸ್ಯ ಪ್ರರೋಹಾಣಾಂ ವಾ ಕಲ್ಕೇನ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಪೂರ್ವವತ್ ಪುಟಪಾಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತಸ್ತಸ್ಮಾ ದ್ರಸಮಾದಾಯ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅನೇನ ಸರ್ವೇ ಜಾಙ್ಗಲ ಸತ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ||೧೯||
चिरोत्थितं त्वतीसारमवेदनं पक्वमप्यशाम्यन्तं पुट पाकैरुपाचरेत्| अरलुत्वक्कल्कं काश्मर्यपत्रप्रच्छन्नं पुटपाकविधिना पाचयेत्| तद्रसं सुशीतं मधुयुतं पिबेत्| वटादित्वक्प्ररोहकल्कमप्येवं कल्पयेत्| अथवा तित्तिरि मपनीतान्त्रपिच्छं न्यग्रोधादेर्वल्कलस्य प्ररोहाणां वा कल्केन पूरयित्वा पूर्ववत् पुटपाकं कुर्यात्| ततस्तस्मा द्रसमादाय सिताक्षौद्रयुक्तं पाययेत्| अनेन सर्वे जाङ्गल सत्वा व्याख्याताः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtisAre kShIraprayogaH (20) · Śloka 20
ಯಸ್ತು ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೀ ಪಿತ್ತಲಾನ್ಯಾಸೇವೇತ ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಮತಿವೃದ್ಧಂ ರಕ್ತಾತಿಸಾರಂ ತೃಡ್ದಾಹಮೋಹಜ್ವರಶೂಲಪಾಯುಪಾಕಾಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ| ತತ್ರ ಕ್ಷೀರಮಾಜಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಪ್ರಸವಶೃತಂ ಸಿತಾಮಧುಯುಕ್ತಮಾಹಾರೇ ಗುದಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ತದ್ವಿಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಸಪಯಸ್ಕಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರೋತ್ಥಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಂ ಕಪಿಞ್ಜಲರಸಾಶೀ ಕ್ಷೀರಾಶೀ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್||೨೦||
यस्तु पित्तातिसारी पित्तलान्यासेवेत तस्य पित्तमतिवृद्धं रक्तातिसारं तृड्दाहमोहज्वरशूलपायुपाकांश्च करोति| तत्र क्षीरमाजं न्यग्रोधादिप्रसवशृतं सितामधुयुक्तमाहारे गुदप्रक्षालने च विदध्यात्| तद्विधं वा सर्पिः सपयस्कं पिबेत्| क्षीरोत्थं वा सर्पिः क्षीरानुपानं कपिञ्जलरसाशी क्षीराशी वा लिह्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtisAre prayogAntarANi (21) · Śloka 21
ಸಲ್ಲಕೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುತಿನಿಶಶಾಲ್ಮಲೀಪ್ಲಕ್ಷತ್ವಕ್ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಯಷ್ಟೀಲೋಧ್ರಶಾರಿವಾಭಿರ್ವಾ ಶೃತಂ ಸಮಧುಸಿತಮ್| ತದ್ವತ್ ಕೃಷ್ಣತಿಲಸಮಙ್ಗೋತ್ಪಲಯಷ್ಟೀಮಧುಭಿಃ ಶಶಕಪಿಞ್ಜಲಪಾರಾವತತಣ್ಡೂಲೀಯಕಮುದ್ಗಕಾಶ್ಮರ್ಯಬೀಜಾ ದಿರಸಾಂಶ್ಚ ಸೇವೇತ| ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ವಾ ರಕ್ತಮಾಜಂ ಮಾರ್ಗಂ ವಾ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ವಾ ಪುಟಪಾಕಾನ್ ಮಧುಕಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಾಶಙ್ಖ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸರುಧಿರಂ ಪಿಬೇತ್ ತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ| ತೇನ ವಾ ಸಮಾ ಕ್ಷಿಕಂ ಫಲಿನೀಕಲ್ಕಮ್| ಅಥವಾ ಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚನ್ದನಮ್| ಏತೇ ಹಿ ಪ್ರಯೋಗಾಃ ತೃಷ್ಣಾದಿಪ್ರಶಮನಾ ರಕ್ತಾತಿಯೋಗಘ್ನಾಶ್ಚ| ವಾತೋತ್ತರಸ್ತು ಶತಾವರೀಘೃತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಸಶರ್ಕರಂ ವಾ ನವ ನೀತಮ್| ಪಿಚ್ಛಿಲಸ್ವರಸಸಾಧಿತಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ| ಲಾಕ್ಷಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಶೃಙ್ಗೀವೇರಕಟುಕೇನ್ದ್ರಯವದಾರ್ವೀತ್ವಗ್ಭಿರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪೇಯಾ ಮಣ್ಡೇನ ಪೀತಮತಿಸಾರಂ ತ್ರಿದೋಷಮಪಿ ವಾರಯೇತ್||೨೧||
सल्लकीप्रियङ्गुतिनिशशाल्मलीप्लक्षत्वक्संसृष्टं सिद्धं वा सक्षौद्रं क्षीरं पिबेत्| यष्टीलोध्रशारिवाभिर्वा शृतं समधुसितम्| तद्वत् कृष्णतिलसमङ्गोत्पलयष्टीमधुभिः शशकपिञ्जलपारावततण्डूलीयकमुद्गकाश्मर्यबीजा दिरसांश्च सेवेत| घृतभृष्टं वा रक्तमाजं मार्गं वा| पूर्वोक्तान् वा पुटपाकान् मधुककृष्णमृत्तिकाशङ्ख कल्कं वा सरुधिरं पिबेत् तण्डुलोदकेन| तेन वा समा क्षिकं फलिनीकल्कम्| अथवा ससिताक्षौद्रं चन्दनम्| एते हि प्रयोगाः तृष्णादिप्रशमना रक्तातियोगघ्नाश्च| वातोत्तरस्तु शतावरीघृतं लिह्यात्| सशर्करं वा नव नीतम्| पिच्छिलस्वरससाधितं वा सर्पिः| लाक्षा पिप्पलीशृङ्गीवेरकटुकेन्द्रयवदार्वीत्वग्भिर्घृतं सिद्धं पेया मण्डेन पीतमतिसारं त्रिदोषमपि वारयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtisAre picchAbastyanuvAsanam (22) · Śloka 22
ಯದಾ ಪುನರ್ವಾಯುನಾ ವಿಡ್ಬದ್ಧಂ ಸಶೋಣಿತಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸಫೇನಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಪವೇಶ್ಯತೇ ತದಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾತ್| ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧೇನ ಚ ಸರ್ಪಿಷಾಽನುವಾಸಯೇತ್| ಪ್ರಾಯೇಣ ಹಿ ದುರ್ಬಲಗುದಾ ಗುದಾಶ್ರಯಾಮಯಿನೋ ಭವನ್ತಿ| ವಿಶೇಷತಶ್ಚಿರ ಕಾಲಾತೀಸಾರಿಣಃ| ಅತಿಸಾರಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೌ ಸ್ವಸ್ಥಾನಬಲವೃದ್ಧೋ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತಮನು ಬಲಮವಾಪ್ಯ ದುರ್ಜಯತರೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾ ತ್ತೋಷಾಮಭೀಕ್ಷ್ಣಮನುವಾಸಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೨೨||
यदा पुनर्वायुना विड्बद्धं सशोणितमल्पाल्पं सफेनं कृच्छ्रादुपवेश्यते तदा पूर्वोक्तं पिच्छाबस्तिं दद्यात्| मधुरौषधसिद्धेन च सर्पिषाऽनुवासयेत्| प्रायेण हि दुर्बलगुदा गुदाश्रयामयिनो भवन्ति| विशेषतश्चिर कालातीसारिणः| अतिसारातिप्रवृत्तौ स्वस्थानबलवृद्धो वायुः पित्तमनु बलमवाप्य दुर्जयतरो भवति| तस्मा त्तोषामभीक्ष्णमनुवासं प्रयुञ्जीत||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudadAhe visheShaH (23) · Śloka 23
ಗುದದಾಹೇ ಪುನಃ ಪಟೋಲಮಧುಕಮಧೂಕಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾದಿಕಷಾಯೇಣ ಸಘೃತಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಗುದಂ ತದಾಸನ್ನಾಶ್ಚ ಪ್ರದೇಶಾನ್ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಶತಧೌತಾದಿಭಿರ್ಘೃತೈಶ್ಚ ಪಿಚೂನಭ್ಯಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ದದ್ಯಾತ್| ಪಟೋಲಾದೀನಾಮೇವ ಚ ಕಲ್ಕೇನ ಸಘೃತೇನ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚೂರ್ಣೌ ರ್ಧಾತಕೀಲೋಧ್ರಮಾಷಚೂರ್ಣೇನ ಚ ಪಾಯುದ್ವಾರಮವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಏವಮೇವ ಚ ಶೂಲೇ ವಾತಹರತೈಲಪ್ರದೇಹೈರುಪಾಚರೇತ್| ಯಃ ಪುನರೇವಮಪಿ ಪಿತ್ತ ಲಾನ್ಯಾಸೇವೇತ ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಗುದವಲೀಷು ಪಕ್ವಾಸು ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ||೨೩||
गुददाहे पुनः पटोलमधुकमधूकक्षीरिवृक्षादिकषायेण सघृतशर्कराक्षौद्रेण वा गुदं तदासन्नाश्च प्रदेशान् सिञ्चेत्| शतधौतादिभिर्घृतैश्च पिचूनभ्यङ्गांश्च दद्यात्| पटोलादीनामेव च कल्केन सघृतेन प्रदिह्यात्| तच्चूर्णौ र्धातकीलोध्रमाषचूर्णेन च पायुद्वारमवचूर्णयेत्| एवमेव च शूले वातहरतैलप्रदेहैरुपाचरेत्| यः पुनरेवमपि पित्त लान्यासेवेत स शीघ्रं गुदवलीषु पक्वासु व्यापद्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (24) · Śloka 24
ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತೀಸಾರಂ ತು ಪ್ರಾಗೇವ ನಿತರಾಮಾಮಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಲಙ್ಹ್ಘನೇನ ಸಾಧಯೇತ್| ಅನುಬನ್ಧೇ ಚ ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಂ ಮುಸ್ತಾಭಯಾಶುಣ್ಠೀ ಬಿಲ್ವಶಲಾಟೂನಾಮ್| ವಚಾವಿಡಙ್ಗಭೂತೀಕದೇವಾದಾರುಣಾಂ ವಾ| ಪಾಥಾತಿವಿಷಾಕುಷ್ಠಚವ್ಯಕಟುರೋಹಿಣೀನಾಂ ವಾ| ಚಿತ್ರಕ ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಯಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾನಾಂ ವಾ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ಹಿಙ್ಗ್ವಾ ದ್ಯಲಸಕೋಕ್ತಮ್| ಪಥ್ಯಾಸೈನ್ಧವಶುಣ್ಠೀಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ತ್ರಿಕಟುಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರೋಪೇತಮ್| ಕಪಿತ್ಥಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ| ಕಟ್ಫಲಂ ವ ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ವಾ| ಪುರ್ವವಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ವಾತಪಿತ್ತಾಮರಕ್ತ ಸಂಸರ್ಗಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾಯಥಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಸಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಸ್ಯ ಚ ನಿರಾಮಸ್ಯ ವಾತೇಽಧಿಕೇ ವಚಾಬಿಲ್ವಪಿಪ್ಪಲೀಕುಷ್ಠಶತಾ ಹ್ವಾಕಲ್ಕಯುಕ್ತಂ ಸಲವಣಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಮನುವಾಸನಂ ಚ ಕೋಷ್ಣೇನ ಬಿಲ್ವತೈಲೇನ ಬಹುಶೋ ವಚಾದಿಗರ್ಭೇಣ ವಾ ತೈಲೇನೇತಿ||೨೪||
श्लेष्मातीसारं तु प्रागेव नितरामामपाचनार्थं लङ्ह्घनेन साधयेत्| अनुबन्धे च पिबेत् कषायं मुस्ताभयाशुण्ठी बिल्वशलाटूनाम्| वचाविडङ्गभूतीकदेवादारुणां वा| पाथातिविषाकुष्ठचव्यकटुरोहिणीनां वा| चित्रक पिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलानां वा| सुखाम्बुना वा हिङ्ग्वा द्यलसकोक्तम्| पथ्यासैन्धवशुण्ठीचूर्णं वा लिह्याद्वा त्रिकटुचूर्णं क्षौद्रशर्करोपेतम्| कपित्थं क्षौद्रेण वा| कट्फलं व पिप्पलीर्वा| पुर्ववच्च सर्वं वातपित्तामरक्त संसर्गमपेक्ष्य यथायथमुपकल्पयेत्| सशूलप्रवाहिकस्य च निरामस्य वातेऽधिके वचाबिल्वपिप्पलीकुष्ठशता ह्वाकल्कयुक्तं सलवणं पिच्छाबस्तिमनुवासनं च कोष्णेन बिल्वतैलेन बहुशो वचादिगर्भेण वा तैलेनेति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (25) · Śloka 25
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಮಾರುತೋಽವಶ್ಯಂ ವರ್ಧತೇ ಕಫಸಂಕ್ಷಯಾತ್| ಸ ವೃದ್ಧಃ ಸಹಸಾ ಹನ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್||೨೫||
भवति चात्र स्वस्थाने मारुतोऽवश्यं वर्धते कफसंक्षयात्| स वृद्धः सहसा हन्यात्तस्मात्तं त्वरया जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajashokajayoH kriyA (26) · Śloka 26
ಭೀಶೋಕಾಭ್ಯಾಮಪಿ ಮರುಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಕುಪ್ಯತ್ಯತಸ್ತಯೋಃ| ಕಾರ್ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ವಾತಹರಾ ಹರ್ಶಣಾಶ್ವಾಸನಾನಿ ಚ||೨೬||
भीशोकाभ्यामपि मरुच्छीघ्रं कुप्यत्यतस्तयोः| कार्या क्रिया वातहरा हर्शणाश्वासनानि च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatAtisAra lakShaNam (27) · Śloka 27
ಯಸ್ಯೋಚ್ಚಾರಾದ್ವಿನಾ ಮೂತ್ರಂ ಪವನೋ ವಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರ್ಲಘುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶಾನ್ತಸ್ತಸ್ಯೋದರಾಮಯಃ||೨೭||
यस्योच्चाराद्विना मूत्रं पवनो वा प्रवर्तते| दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य शान्तस्तस्योदरामयः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMkShepeto punaH kramasmaraNam (28) · Śloka 28
ಆಮಸ್ಯ ಪಾಕೋ ಮಲಸಂಗ್ರಹೋಽನು ನ ಸಂಗ್ರಹೇ ರುಗ್ಗುದನಾಭಿಜನ್ಮಾ| ವಿಲಙ್ಘನೈರ್ಗ್ರಾಹಿಭಿರೀರಣಘ್ನೈಃ ಕ್ರಮೇಣ ತೈಸ್ತೈರ್ವಿಧಿಭಿರ್ವಿಧೇಯಃ||೨೮||
आमस्य पाको मलसंग्रहोऽनु न संग्रहे रुग्गुदनाभिजन्मा| विलङ्घनैर्ग्राहिभिरीरणघ्नैः क्रमेण तैस्तैर्विधिभिर्विधेयः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShabandhahetuH (29) · Śloka 29
ನ ರಿಕ್ತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಪುರೀಷಬನ್ಧೋ ನ ರೂಕ್ಷಕುಕ್ಷೇಃ ಸುಹಿತಸ್ಯ ಚಾತಿ| ಪಿತ್ತಾಸ್ರತೋಽನ್ಯತ್ರ ಚ ಚಾತಿಶೀತೈರ ತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ನ ಕದಾಚಿದೇವ||೨೯||
न रिक्तकोष्ठस्य पुरीषबन्धो न रूक्षकुक्षेः सुहितस्य चाति| पित्तास्रतोऽन्यत्र च चातिशीतैर त्युष्णतीक्ष्णैर्न कदाचिदेव||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravAhikopayogI kalpanAsaMgrahaH (11) · Śloka 11
ಖಲರಸದಾಧಿಕಾ ಯಮಕದಾಡಿಮಸಾರಕೃತಾ ದಧಿ ಸಗುಡಂ ಪಯೋಽಸಿತತಿಲಾಶ್ಚ ಸುಜರ್ಜರಿತಾಃ| ಸಲವಣಮಾರುತಘ್ನಗಣಸಾಧಿತತೈಲಮಲಂ ಘೃತಮಪಿ ವಾ ಪ್ರವಾಹಣಕೃತಾಂ ವಿಜಯೇದ್ರುಜಾಮ್||೩೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವ ಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇಽತೀಸಾರ ಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||
खलरसदाधिका यमकदाडिमसारकृता दधि सगुडं पयोऽसिततिलाश्च सुजर्जरिताः| सलवणमारुतघ्नगणसाधिततैलमलं घृतमपि वा प्रवाहणकृतां विजयेद्रुजाम्||३०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थानेऽतीसार चिकित्सितन्नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon