Adhikarana athAtIsAracikitsitannAmaikAdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽతీసారచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽतीसारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తస్యాతీసారస్య చికిత్సాం ప్రదర్శనార్థమధ్యాయ||1||
Adhikarana Adau la~gghanam (2) · Śloka 2
ప్రాయేణాతీసారో హ్యగ్నిముపహత్య ప్రాగామాధిష్ఠానో భవతి| తస్మాదనిలజమప్యామపాచనార్థమాదౌ లంఘనేనోపక్రమేత| తత్ర శూలానాహప్రసేకార్తం లవణాంబునోష్ణేన వామయేత్| న తు సామే పూర్వం సంగ్రాహి ప్రయుంజీత విబద్ధే వా మలే| స్తిమితా- ధ్మాతగురుసరుజకోష్ఠః ప్రాణదాముష్ణాంబునోపయుంజీత విబద్ధే వా మలే| సవ్యోషాం వా ధాన్యామ్లక్వథితం వా| అన్యద్వా స్రంసనదీపనమౌషధం||2||
प्रायेणातीसारो ह्यग्निमुपहत्य प्रागामाधिष्ठानो भवति| तस्मादनिलजमप्यामपाचनार्थमादौ लङ्घनेनोपक्रमेत| तत्र शूलानाहप्रसेकार्तं लवणाम्बुनोष्णेन वामयेत्| न तु सामे पूर्वं सङ्ग्राहि प्रयुञ्जीत विबद्धे वा मले| स्तिमिता- ध्मातगुरुसरुजकोष्ठः प्राणदामुष्णाम्बुनोपयुञ्जीत विबद्धे वा मले| सव्योषां वा धान्याम्लक्वथितं वा| अन्यद्वा स्रंसनदीपनमौषधम्||२||
🔊 Audio coming soon
ప్రాయేణేత్యాది సుబోధం| ప్రాయోగ్రహణం భయశోకపరిహారార్థం| లంఘన-శబ్దేన సర్వం లంఘనం సంగృహీతం| భూయసాదౌ వమనం| సంగ్రహణప్రతిషేధః| విబంధప్రవృత్త్యాదావుష్ణాంబునా ప్రాణదా హరీతకీ| అథవా ప్రాణదా ధాన్యామ్లేనోత్క్వథితా త్రికటుకేన సహ| అన్యద్ యత్కించిద్దీపనం స్రంసనం| స్రణ్సనోత్తరం సంగ్రాహద్రవ్యప్రయోగః|| 2||
Adhikarana Adau la~gghanam (3) · Śloka 3
అపి చ- విశుద్ధస్రోతసో హ్యస్య దోషశేషే ప్రవాహితే| సుఖం సంగ్రహణం కర్త్తుం పాచనైః స్తంభనేన వా||3||
अपि च- विशुद्धस्रोतसो ह्यस्य दोषशेषे प्रवाहिते| सुखं संग्रहणं कर्त्तुं पाचनैः स्तम्भनेन वा||३||
🔊 Audio coming soon
అపి చేతి సముచ్చయే| అస్యేత్యతిసారిణః స్రంసనైర్విశుద్ధస్రోతసః సంగ్రహణం కర్త్తు సుఖం సుఖేన క్రియత ఇత్యర్థః| దోషస్యాతీసారప్రబృత్తస్య శేషస్తస్మిన్ ప్రవాహితే స్రావితే బహిరేకేన సంగ్రహణం సుఖమిత్యాహ-పాచనైః స్తంభనేన వా|| 3||
Adhikarana madhyadoShe kvAthAdikam (4) · Śloka 4
మధ్యదోషస్తు విశోషయన్ మాగధీనాగరవచాభూతీకధనికా హరీతకీనాం క్వాథం పిబేత్| జలజలదబిల్వపేశికశుంఠీ ధాన్యకానాం వా| ఉభయమపి చైతత్ ప్రమథ్యారభ్యం| వచా దివర్గం క్వథితం చూర్ణితం వా| తద్వద్వచాభయావిడంగపాఠా శుంఠీబిడ్లవణాని వా| ముస్తపిప్పలీంద్రయవపాఠాతేజో వతీర్వా| విడంగాభయాకణాలవణపంచకాని వా| పిప్పలీ ంద్రయవపాఠాశుంఠీర్వా సరక్తే తు ప్రవృత్త ఆమే జగపిప్పలీం మధుశర్కరామధురాం||4||
मध्यदोषस्तु विशोषयन् मागधीनागरवचाभूतीकधनिका हरीतकीनां क्वाथं पिबेत्| जलजलदबिल्वपेशिकशुण्ठी धान्यकानां वा| उभयमपि चैतत् प्रमथ्यारभ्यम्| वचा दिवर्गं क्वथितं चूर्णितं वा| तद्वद्वचाभयाविडङ्गपाठा शुण्ठीबिड्लवणानि वा| मुस्तपिप्पलीन्द्रयवपाठातेजो वतीर्वा| विडङ्गाभयाकणालवणपञ्चकानि वा| पिप्पली न्द्रयवपाठाशुण्ठीर्वा सरक्ते तु प्रवृत्त आमे जगपिप्पलीं मधुशर्करामधुराम्||४||
🔊 Audio coming soon
మధ్యదోష ఇత్యాది సుబోధం| విశోషయన్నిత్యుపవాసం కుర్వన్| జలాదీనాం వా క్వాథం పిబేత్| జలం వాలకం| ముస్తం జలదం| బిల్వపేశికా బిల్వమజ్జా| యత్ర చ ప్రమథ్యా ప్రయోజ్యేత్యుచ్యతే తత్ర మాగధికాజలదాదియోగయోరన్యతరో విజ్ఞేయః| వచాదివర్గం సూత్రఓక్తం చూర్ణితాని వా| తద్వదేవ ముస్తాదీని చ లవణానాంచ సర్వత్ర చూర్ణితానామేవ ప్రయోగః| సరక్త ఆమే ప్రవృత్తే మధుశర్కరామధురాం హస్తిపిప్పలీమిత్యేవమంతం మధ్యదోషస్య|| 4||
Adhikarana alpadoShe upavAsAdikam (5) · Śloka 5
అల్పదోషే పునరుపవాసయేత్| పానం త్వతిసారిణోఽంబువచా తివిషాభ్యాం క్వథితం| శుంఠ్యతివిషాభ్యాం ముస్తపర్పట కాభ్యాం నాగరధాన్యకాభ్యాం వా| క్షుద్వతస్తు లఘుపంచమూల పంచకోలహస్తిపిప్పలీబలాబిల్వపాఠాహింగుధాన్యకజీర కశఠీగంధపలాశహపుషాయవానీతింతిణీకదాడిమబిడ సైంధవైరన్నపానం యవాగ్వాది కల్పయేత్||5||
अल्पदोषे पुनरुपवासयेत्| पानं त्वतिसारिणोऽम्बुवचा तिविषाभ्यां क्वथितम्| शुण्ठ्यतिविषाभ्यां मुस्तपर्पट काभ्यां नागरधान्यकाभ्यां वा| क्षुद्वतस्तु लघुपञ्चमूल पञ्चकोलहस्तिपिप्पलीबलाबिल्वपाठाहिङ्गुधान्यकजीर कशठीगन्धपलाशहपुषायवानीतिन्तिणीकदाडिमबिड सैन्धवैरन्नपानं यवाग्वादि कल्पयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
అప్లపోషస్యోపవాసో యావల్లంఘితలింగం| సర్వస్యాతిసారిణస్తృషాయాం వచాదిద్వయైః క్వథితాని జలాని యథాయోగ్యం పానం స్వచ్ఛమల్పౌషధం జలపానమిచ్ఛంతి| క్షుద్వతోఽతిసారిణో లఘుపంచమూలాదిభిర్దోషాద్యపేక్షయా సంయుక్తైః పృథగ్భూతైర్వా నానావిధయా కల్పనయా క్వాథాదికయా యవాగూయూషౌదనాదికమన్నం కల్పయేత్|| 5||
Adhikarana mUDhavAtAdiShu visheShaH (6) · Śloka 6
బిల్వశలాటుహరీకీపిప్పలీమూలైర్మూఢవాతస్య| అంశుమతీ ద్వయబలాబిల్వశలాటుభిః పిత్తోల్బణస్య| పిబేచ్చ తృషితః పటపూతం తక్రం| మధుసురాధాన్యామ్లయవాగూమండాన్యతమం వా| ఏష క్రమోఽనిలకఫఘ్నో దీపనపాచనోం రోచనః సంగ్రాహీ బల్యశ్చ||6||
बिल्वशलाटुहरीकीपिप्पलीमूलैर्मूढवातस्य| अंशुमती द्वयबलाबिल्वशलाटुभिः पित्तोल्बणस्य| पिबेच्च तृषितः पटपूतं तक्रम्| मधुसुराधान्याम्लयवागूमण्डान्यतमं वा| एष क्रमोऽनिलकफघ्नो दीपनपाचनों रोचनः सङ्ग्राही बल्यश्च||६||
🔊 Audio coming soon
మూఢవాతస్య కోష్ఠాచలద్వాయోర్బిల్వశలాట్వాదిభిర్యవాగ్వాదికం కల్పయేత్| పిత్తోల్బణస్యాంశుమతీద్వయాదిభిః| అంశుమతీద్వయం సాలపర్ణీపృశ్నిపర్ణ్యౌ| భుక్తే తృషితో పటేన వస్త్రేణ పుతం తక్రాదికం పిబేత్| మధు మార్ద్వీకం| ఏష చానంతరోక్తో లంఘనాదిక్రమోఽనిలకఫఘ్నత్వాదియుక్తో భవతి|| 6||
Adhikarana pravAhikA tatra kramashca (7) · Śloka 7
పక్వదోషేఽపి యోఽతిసార్యతే బహుశోఽనిలేన విబద్ధం సపిచ్ఛం సఫేనం సశూలపరికర్తికం సరోమహర్షం నిష్పురీషం చ తాం ప్రవా హికాం బింబిసీమితి చాచక్షతే| తత్రోదావర్తోపదిష్టాంస్తేనైవ విధినా సంస్కృతాంశ్ఛాగపిశితరసాన్ దద్యాత్||7||
पक्वदोषेऽपि योऽतिसार्यते बहुशोऽनिलेन विबद्धं सपिच्छं सफेनं सशूलपरिकर्तिकं सरोमहर्षं निष्पुरीषं च तां प्रवा हिकां बिंबिसीमिति चाचक्षते| तत्रोदावर्तोपदिष्टांस्तेनैव विधिना संस्कृतांश्छागपिशितरसान् दद्यात्||७||
🔊 Audio coming soon
పక్వదోషస్య సతో వాయునా బహుశో విబద్ధత్వాదియుక్తో యోఽతిసారస్తం ప్రవాహికాం బింబిసీమితి చాచార్యాం ఆచక్షతే| తత్ర ప్రవాహికాయాముదావర్తోక్తవిధానేన సంస్కృతాంశ్ఛాగమాంసరసాన్ దద్యాత్|| 7||
Adhikarana varcaHkShaye visheShaH (8) · Śloka 8
యూషాంశ్చ వర్చఃక్షయే తృష్యతో యవముద్గమాషతిలకృతాన్| సమేన వా తిలబాలబిల్వయోః కల్కేన దధిరసస్నేహయుక్తం ఖలకం| చిత్రకశృంగీవేరపూతీకకరంజబిల్వాజమౌదైర్వా తక్రదాడిమ తైలాఢ్యం సైంధవోపేతమజితాఖ్యం| శఠీతింతిణీకబిడ దాడిమక్షారపంచకోలమరిచత్రిఫలాధాతకీధనికాపాఠాజమో దాజాజీజీరకకపిత్థజంబ్వామ్రాస్థిభిర్వా తుల్యభాగైః షడ్గుణబిల్వమధ్యైర్గుడముద్గరసస్నేహదధిసిద్ధోఽపరాజితాఖ్యః ఖలకో దీపనః పాచనో రుచ్యో గ్రాహీ బింబిసినాశనః| దధిసరం వా సగుడదాడిమం యమకభృష్టం| యమక భృష్టాన్ వా సశుంఠీచూర్ణాన్ సక్తూన్| మాషాన్ వా సుసిద్ధాన్ ఘృత మండోపసేచనాన్ మరిచోపదంశాన్| ఛాగమేషయోర్వాంతరాధి రసం దాడిమామ్లం ధాన్యనాగరోపేతం స్నేహవిపక్వం వ్యంజనం పానం చ| తద్వత్ సురాం యమకస్నిగ్ధాం పిబేద్వా| శుంఠీబదర చూర్ణం దధిఘృతతైలక్షౌద్రఫాణితోపేతం| హింగుదాడిమమహౌషధపకుల్యాచూర్ణం వా ఘృతక్షీరోష్ణాంబు మద్యాన్యతమేన| లిహ్యాద్వా లోధ్రబిల్వశలాటుగుడాంస్త్రికటు కోత్కటాంస్తైలేన| అశ్వత్థవాతపోతక్వాథసిద్ధం వా శా ల్యోదనం ఘృతతైలక్షౌద్రయుక్తం దధ్నా ఖజాహతదధిసరానుపా మశ్నీయాత్||8||
यूषांश्च वर्चःक्षये तृष्यतो यवमुद्गमाषतिलकृतान्| समेन वा तिलबालबिल्वयोः कल्केन दधिरसस्नेहयुक्तं खलकम्| चित्रकशृङ्गीवेरपूतीककरञ्जबिल्वाजमौदैर्वा तक्रदाडिम तैलाढ्यं सैन्धवोपेतमजिताख्यम्| शठीतिन्तिणीकबिड दाडिमक्षारपञ्चकोलमरिचत्रिफलाधातकीधनिकापाठाजमो दाजाजीजीरककपित्थजम्ब्वाम्रास्थिभिर्वा तुल्यभागैः षड्गुणबिल्वमध्यैर्गुडमुद्गरसस्नेहदधिसिद्धोऽपराजिताख्यः खलको दीपनः पाचनो रुच्यो ग्राही बिंबिसिनाशनः| दधिसरं वा सगुडदाडिमं यमकभृष्टम्| यमक भृष्टान् वा सशुण्ठीचूर्णान् सक्तून्| माषान् वा सुसिद्धान् घृत मण्डोपसेचनान् मरिचोपदंशान्| छागमेषयोर्वान्तराधि रसं दाडिमाम्लं धान्यनागरोपेतं स्नेहविपक्वं व्यञ्जनं पानं च| तद्वत् सुरां यमकस्निग्धां पिबेद्वा| शुण्ठीबदर चूर्णं दधिघृततैलक्षौद्रफाणितोपेतम्| हिङ्गुदाडिममहौषधपकुल्याचूर्णं वा घृतक्षीरोष्णाम्बु मद्यान्यतमेन| लिह्याद्वा लोध्रबिल्वशलाटुगुडांस्त्रिकटु कोत्कटांस्तैलेन| अश्वत्थवातपोतक्वाथसिद्धं वा शा ल्योदनं घृततैलक्षौद्रयुक्तं दध्ना खजाहतदधिसरानुपा मश्नीयात्||८||
🔊 Audio coming soon
వర్చసః పురీషస్య క్షయే తృష్యతో యవాదికృతాన్ యూషాన్ దద్యాత్| తిలకల్కాం బాలబిల్వకల్కశ్చ సమౌ తాభ్యాం దధిసరాదియుక్తం ఖలకం| చిత్రకాదిభిర్వా ఖలకం తక్రాదియుక్తమజితాఖ్యం| శఠ్యాదిభిర్యథోక్తైః ఖలకోఽపరాజితాఖ్యో భవతి| గుడాదీన్యత్ర సంస్కారయోగ్యాని| అయం ఖలకో దీపనత్వాదియుక్తః బింబిసీప్రవాహికేత్యత్రైవోక్తం| దధిసరమిత్యాది సుబోధం| ఛాగస్య మేషస్య వా| మధ్యమాంసరసం దాడిమామ్లం ధానకాఫలశుంఠీయుక్తం స్నేహే చ విపక్వం వ్యంజనం పానం చ| యమకసిద్ధాం సురాం తద్వద్వ్యంజనం పానం చ| దధ్యాదియుక్తం శుంఠీబదరయోర్వా చూర్ణం పిబేత్| ఫాణితం క్షుద్రగుడః| హింగ్వాదిచూర్ణం ఘృతాదీనామన్యతమేన| లోధ్రాదీన్ వా త్రికటుకేనోత్కటాంస్తైలేన పిహ్యాత్| సుబోధం| వాతపోతః పలాశః తస్య క్వాథేన సిద్ధం శాల్యోదనం దధ్నా సహాశ్నీయాత్ స్తోకైర్ఘృతాదిభిర్యుక్తం| తచ్చ భుక్త్వా ఖజమథితం దధిసరం పిబేదిత్యేతత్ ప్రవాహికాయం వర్చఃక్షయే విధిః|| 8||
Adhikarana dIpanAdika~jca (9) · Śloka 9
అపి చ - దీపనం పాచనం రుచ్యం దధి వాతహరం పరం| బద్ధవిడ్వా హరత్యస్మాచ్చిరోత్థామపి బింబిసీం||9||
अपि च - दीपनं पाचनं रुच्यं दधि वातहरं परम्| बद्धविड्वा हरत्यस्माच्चिरोत्थामपि बिंबिसीम्||९||
🔊 Audio coming soon
అపి చేతి సముచ్చయే| దీపనత్వాదియుక్తం యదస్మాద్ధేతోశ్చిరకాలప్రరూఢామపి బింబిసీం హంతి| రోచనం రుచికృద్రుచ్యం స్వయం రోచతే|| 9||
Adhikarana tRuShNolbaNe visheShaH (10) · Śloka 10
తృష్ణోల్బణస్తు సరక్తపిచ్ఛోపవేశీపానాన్నవిరతో ధారో ష్ణం క్షీరమాకాంక్షం పిబేత్| శృతం వా గంధర్వహస్తమలేనా థవా బిల్వశలాటుభిః| తదేవ వాల్పతృష్ణః సగుడతైలం| శృతేన వా పయసా మరిచకల్కం ద్విగుణతిలకల్కయుక్తం| క్షీరేణైవ వా పిప్పలీం| వ్యోషసిద్ధేన వా పయసాన్నాని భుంజీత||10||
तृष्णोल्बणस्तु सरक्तपिच्छोपवेशीपानान्नविरतो धारो ष्णं क्षीरमाकांक्षं पिबेत्| शृतं वा गन्धर्वहस्तमलेना थवा बिल्वशलाटुभिः| तदेव वाल्पतृष्णः सगुडतैलम्| शृतेन वा पयसा मरिचकल्कं द्विगुणतिलकल्कयुक्तम्| क्षीरेणैव वा पिप्पलीम्| व्योषसिद्धेन वा पयसान्नानि भुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
తృష్ణోల్బణ ఇత్యాది సుబోధం| పానాన్నప్రతిషేధేన ధారోష్ణస్య పయసో విధానమన్నపానాశక్తస్య| గంధర్వహస్త ఏరండః| అల్పతృష్ణస్తదేవ క్షరీమేవ గుడతైలాభ్యాం సహ| కేవలేన క్షీరేణ పిప్పలీం| వ్యోషసిద్ధేన వా పయసాన్నాని భుంజీత|| 10||
Adhikarana shUlAdhikye visheShaH (11) · Śloka 11
శూలాధిక్యే తు దశమూలక్వథితేన పయసా సక్షౌద్రేణా స్థాపనం దద్యాత్| అథవా పిచ్ఛాబస్తిమనువాసనం చ వాతఘ్నం వా పిత్తఘ్నం వా||11||
शूलाधिक्ये तु दशमूलक्वथितेन पयसा सक्षौद्रेणा स्थापनं दद्यात्| अथवा पिच्छाबस्तिमनुवासनं च वातघ्नं वा पित्तघ्नं वा||११||
🔊 Audio coming soon
శూలాధిక్యే త్వాస్థాపనం దశమూలసిద్ధేన సక్షౌద్రేణ పయసా దద్యాత్| పిచ్ఛాబస్తిః శాల్మలీపత్రకృతోక్తైవ| వాతఘ్నం వా పిత్తఘ్నం వేతి శూలాధిక్యే ఇత్యనేన సంబధ్యతే|| 11||
Adhikarana gudabhraMshe visheShaH (12) · Śloka 12
గుదభ్రంశే శూలే చామ్లబదరచాంగేరీరసదధిక్షారనాగరకల్కేన శృతమమ్లం సర్పిర్నిరామమాతురం పాయయేత్ మరిచపంచకోలా జాజీధనికాబిడదాడిమగర్భం వా పూర్వవదమ్లం| అను వాసయేద్వా దశమూలసిద్ధేన స్నేహేన| పిప్పల్యాదినా వా| గుదంచాభ్యంగ్య పూర్వం స్వేదేన మృదుభూతం ప్రవేశయేత్| సచ్ఛిద్రేణ చాస్య చర్మణా గోష్ఫణాబంధం కుర్యాత్| మూషికమనాన్వం కృత్వా మహాపంచమూలకషాయంచ క్షీరే విపచేత్| తేన పయసా వాతహర కల్కప్రతీవాపం తైలంపాచయేత్| తదభ్యంజనేన పానేన చ సుకృ చ్ఛ్రమపి గుదభ్రంశం సాధయతి||12||
गुदभ्रंशे शूले चाम्लबदरचाङ्गेरीरसदधिक्षारनागरकल्केन शृतमम्लं सर्पिर्निराममातुरं पाययेत् मरिचपञ्चकोला जाजीधनिकाबिडदाडिमगर्भं वा पूर्ववदम्लम्| अनु वासयेद्वा दशमूलसिद्धेन स्नेहेन| पिप्पल्यादिना वा| गुदंचाभ्यङ्ग्य पूर्वं स्वेदेन मृदुभूतं प्रवेशयेत्| सच्छिद्रेण चास्य चर्मणा गोष्फणाबन्धं कुर्यात्| मूषिकमनान्वं कृत्वा महापञ्चमूलकषायञ्च क्षीरे विपचेत्| तेन पयसा वातहर कल्कप्रतीवापं तैलम्पाचयेत्| तदभ्यञ्जनेन पानेन च सुकृ च्छ्रमपि गुदभ्रंशं साधयति||१२||
🔊 Audio coming soon
అమ్లబదరచాంగేరీరసయోర్దధ్నశ్చ మిశ్రీభూతానాం సర్పిస్సమత్వం యవక్షారశుంఠీకల్కః స్నేహాచ్చతుర్థాంశేన| ఏతత్ ఘృతమమ్లం గుదభ్రంశే శూలే చ పాయయేత్| పూర్వవదేవామ్లవత్క్షారనాగరరహితం మరిచాదిగర్భంచ కృత్వా పాయయేత్| దశమూలసిద్ధస్నేహేనానువాసనం| పిప్పల్యాదినా వార్శశ్చికిత్సితోనోక్తేన| గుదమతిసరతో నిస్సృతం రక్తం యథోక్తేన ప్రకారేణ ప్రవేశయేత్| సూత్రస్థానోక్తే గోష్ఫనాబంధే చర్మమయే మధ్యే ఛిద్రం కృత్వా తేన గుదం బధ్నీయాత్| సచ్ఛిద్రేణ హి చర్మణా| గుదోఽతిశయేన న పీడ్యతే| మహాపంచమూలకషాయస్తైలసమః| తద్వత్ క్షీరం| మూషికస్య మానం రాస్నాఘృతే అజమాంసవత్| బోధ్యమిత్యరుణః| మూషికే త్వేకసంఖ్యా న వివక్షితా తత్సంస్కారాపాదనాత్| వాతఘ్నద్రవ్యకల్కః స్నేహాచ్చతుర్థాంశేన|| 12||
Adhikarana pittAtisAracikitsA (13) · Śloka 13
పిత్తాతిసారమపి సామమాదౌ తీక్ష్ణవర్జ్యైరౌషధైర్వాతాతి సారవత్ పాచయేత్| తృష్ణాయం సశారివాభూనింబం జ్వరవిహిత మంభః షడంగమవచారయేత్| ఉపోషితస్య చాన్నకాలేఽభీరు హ్రస్వపంచమూలబలాద్వయసూప్యపర్ణ్యాదిమృదుమధురతిక్తదీపన ద్రవ్యనిర్యూహయుక్తాన్ కాలవిన్మండపేయాసక్తుయూషరసాదీనిష దమ్లాననమ్లాన్ వా కవోష్ణాన్ సుశీతాన్ వా సక్షౌద్రాన్||13||
पित्तातिसारमपि साममादौ तीक्ष्णवर्ज्यैरौषधैर्वाताति सारवत् पाचयेत्| तृष्णायं सशारिवाभूनिम्बं ज्वरविहित मम्भः षडङ्गमवचारयेत्| उपोषितस्य चान्नकालेऽभीरु ह्रस्वपञ्चमूलबलाद्वयसूप्यपर्ण्यादिमृदुमधुरतिक्तदीपन द्रव्यनिर्यूहयुक्तान् कालविन्मण्डपेयासक्तुयूषरसादीनिष दम्लाननम्लान् वा कवोष्णान् सुशीतान् वा सक्षौद्रान्||१३||
🔊 Audio coming soon
పిత్తాతిసారమిత్యాది సుబోధం| జ్వరవిహితే ఘనాదికే షడంగే సారివాకిరాతతిక్తే అధికే సంయోజ్య పిత్తాతిసారే ప్రయోగః| సామపిత్తాతిసారిణ్Oఽన్నకాలే వ్యాధ్యాదికాలవిద్వైద్యోఽభీర్వాదినిర్యూహయుక్తాన్ మండాదీన్ సక్షౌద్రాన్ యథోక్తానవచారయేదితి సంబంధః| అభీరుః శతావరీ|| 13||
Adhikarana anubandhe cikitsA (14) · Śloka 14
అనుబంధే తు మూర్వాతివిషేంద్రయవహరిద్రారసాంజనాని క్వథి తాని పిబేత్| కేవలం వా వృక్షకబీజం| పాఠాగుడూచీ కటుకాకిరాతతిక్తాని వా| హరిద్రాదిగణం వా| వత్సక బీజాతివిషాబిల్వాంబుముస్తాని వా తండులోదకేన వాతి విషావృక్షకత్వక్ఫలాని సక్షౌద్రాణి| చందనోశీరశుంఠీ లోధ్రనీలోత్పలాని వ| నాగరోత్పలధాతకీపుష్పదాడిమ త్వచో వా| కమలోత్పలలోధ్రమోచరససంగాతిలాన్ వా| మధుకశృంగివేరదీర్ఘవృంతత్వచో వా మధుయుక్తాని శర్కరాపద్మ కేసరముస్తాపయస్యాచందనాని వా శాల్మలీవృంతకృతం వా శీతకషాయం మధుమధుకోపేతం| మధుకప్రియంగుకట్వంగత్వగ్దాడిమాంకురకల్కేన వా దధియుతాం యవాగూం ఖలకం వా| బిల్వకపిత్థజంబ్వామ్రాస్థిభిర్వా| మధుయుక్తాన్ వా లోధ్రాంబష్ఠాప్రియంగ్వాదిగణాన్ క్వా థాదిషు పృథక్కల్పితాన్| శ్యామాదిమహాకషాయం వా||14||
अनुबन्धे तु मूर्वातिविषेन्द्रयवहरिद्रारसाञ्जनानि क्वथि तानि पिबेत्| केवलं वा वृक्षकबीजम्| पाठागुडूची कटुकाकिराततिक्तानि वा| हरिद्रादिगणं वा| वत्सक बीजातिविषाबिल्वाम्बुमुस्तानि वा तण्डुलोदकेन वाति विषावृक्षकत्वक्फलानि सक्षौद्राणि| चन्दनोशीरशुण्ठी लोध्रनीलोत्पलानि व| नागरोत्पलधातकीपुष्पदाडिम त्वचो वा| कमलोत्पललोध्रमोचरससङ्गातिलान् वा| मधुकशृङ्गिवेरदीर्घवृन्तत्वचो वा मधुयुक्तानि शर्करापद्म केसरमुस्तापयस्याचन्दनानि वा शाल्मलीवृन्तकृतं वा शीतकषायं मधुमधुकोपेतम्| मधुकप्रियङ्गुकट्वङ्गत्वग्दाडिमाङ्कुरकल्केन वा दधियुतां यवागूं खलकं वा| बिल्वकपित्थजम्ब्वाम्रास्थिभिर्वा| मधुयुक्तान् वा लोध्राम्बष्ठाप्रियङ्ग्वादिगणान् क्वा थादिषु पृथक्कल्पितान्| श्यामादिमहाकषायं वा||१४||
🔊 Audio coming soon
అనుబంధ ఉక్తయా చికిత్సయానుపశమః| కేవలం వా వృక్షకబీజం| వృక్షకః కుటజః| పాఠాదీని వా క్వథితాని| హరిద్రాదిగణం వా| వత్సకబీజాదీని వా| అతివిషాదీని వా మధుయుక్తాని| శాల్మలీ-వృంతాని శాల్మలీపత్రాణి| తేషాం శీతకషాయో మధుర్మధుయష్టీయుక్తః| దధ్నా సంయుక్తాం వా యవాగూం మధుకాదికల్కం దత్వా పిబేత్| మధుకాదియుక్తం దధియుక్తం ఖలకం వా పిబేత్| బిల్వాదిభిర్యవాగూం ఖలకం వా| లోధ్రాదిగణః క్వాథాదికయా పంచవిధయాపి కల్పనయా మాక్షికయుక్తః| తద్వదంబష్ఠాదిః ప్రియంగ్వాదిశ్చ| మహాకషాయసంగ్రహోక్తశ్యామాదికో మహాకషాయశ్చ|| 14||
Adhikarana shUlarte visheShaH (15) · Śloka 15
శూలార్త్తస్తు రూక్షకోష్ఠో ఘృతం సక్షారం పిబేత్| క్షీరం వా బృహతీబలాంశుమతీకచ్ఛురామూలసిద్ధం మధుకకట్వంగాజమో దశర్కరావచూర్ణితం సతైలక్షౌద్రం| క్షీరమేవ వా ధారోష్ణం||15||
शूलार्त्तस्तु रूक्षकोष्ठो घृतं सक्षारं पिबेत्| क्षीरं वा बृहतीबलांशुमतीकच्छुरामूलसिद्धं मधुककट्वङ्गाजमो दशर्करावचूर्णितं सतैलक्षौद्रम्| क्षीरमेव वा धारोष्णम्||१५||
🔊 Audio coming soon
నిరామకోష్ఠః సన్ శూలార్తో ఘృతం సక్షారం పిబేత్| బృహత్యాదిసిద్ధం వా క్షీరం మధుకాద్యవచూర్ణితం తైలమాక్షికయుక్తం పిబేత్| కేవలమేవ వా ధారోష్ణం క్షీరం|| 15||
Adhikarana balavati virekaH (16) · Śloka 16
బలవాన్ విబద్ధమలో విరేకార్థం త్రిఫలాచూర్ణయుక్తం వా పలాశఫలక్వాథసిద్ధం వా పయః పీత్వా పయ ఏవ కవోష్ణ మనుపిబేత్| ఏవమేవ చ త్రాయమాణయా శృతం| తతో నిస్సృతే శకృతి పురాణేఽతిసారః శాంతిమేతి||16||
बलवान् विबद्धमलो विरेकार्थं त्रिफलाचूर्णयुक्तं वा पलाशफलक्वाथसिद्धं वा पयः पीत्वा पय एव कवोष्ण मनुपिबेत्| एवमेव च त्रायमाणया शृतम्| ततो निस्सृते शकृति पुराणेऽतिसारः शान्तिमेति||१६||
🔊 Audio coming soon
యస్తు బలవాన్ విబద్ధమలశ్చ సః త్రిఫలాచూర్ణయుక్తం పయః పీత్వా పలాశఫలక్వాథేన వా సిద్ధం పయః కవోష్ణం పయోఽనుపిబేత్| సుబోధం||16||
Adhikarana anuvAsanam (17) · Śloka 17
స్రుతదోషస్య చ సంసర్జనకాలే శూలం చేదనువర్తేత తతో బిల్వ మధుకశతాహ్వాద్వయగర్భం సక్షీరం తైలచతుర్గుణం సర్పిరనువాసనం దద్యాత్||17||
स्रुतदोषस्य च संसर्जनकाले शूलं चेदनुवर्तेत ततो बिल्व मधुकशताह्वाद्वयगर्भं सक्षीरं तैलचतुर्गुणं सर्पिरनुवासनं दद्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
శూలవతో బలినో విబద్ధమలస్య విరేచనే ప్రయుక్తే సంసర్జనకాలేఽపి యది శూలమనువర్తేత తతో బిల్వాదిసిద్ధం సర్పిరనువాసనం దద్యాత్| క్షీరం స్నేహసమం|| 17||
Adhikarana picchAbastiH (18) · Śloka 18
తతః సమ్యక్కృతాయామపి సంసర్గ్యామతీసారానుబంధే పిచ్ఛా బస్తయో యోజ్యః| శాల్మలీవృంతాన్యార్ద్రదర్భైర్వేష్టయిత్వా కృష్ణమృదావలిప్య గోమయాగ్నినా స్వేదయేత్| శుష్కాయాం మృది స్విన్నాని జ్ఞాత్వా వృంతాన్యులూఖలే సమాపోథ్య తేషాం ముష్టి సమ్మితం పిండం క్షీరప్రస్థే విమర్దయేత్| తతస్తేన పయసా పూతేన సఘృతతైలేన మధుమధుకకల్కయుక్తేనాస్థాపయేత్| ప్రత్యాగతే చ స్నాతః పయసా కచ్ఛురాశృతేన జాంగలర సైర్వాఽశ్నీయాత్| ఏష పిచ్ఛాబస్తిః పిత్తరక్తాతిసార గ్రహణీగుల్మశోషజ్వరాన్ విరేచనాస్థాపనాతియోగం చ శమ యతి||18||
ततः सम्यक्कृतायामपि संसर्ग्यामतीसारानुबन्धे पिच्छा बस्तयो योज्यः| शाल्मलीवृन्तान्यार्द्रदर्भैर्वेष्टयित्वा कृष्णमृदावलिप्य गोमयाग्निना स्वेदयेत्| शुष्कायां मृदि स्विन्नानि ज्ञात्वा वृन्तान्युलूखले समापोथ्य तेषां मुष्टि सम्मितं पिण्डं क्षीरप्रस्थे विमर्दयेत्| ततस्तेन पयसा पूतेन सघृततैलेन मधुमधुककल्कयुक्तेनास्थापयेत्| प्रत्यागते च स्नातः पयसा कच्छुराशृतेन जाङ्गलर सैर्वाऽश्नीयात्| एष पिच्छाबस्तिः पित्तरक्तातिसार ग्रहणीगुल्मशोषज्वरान् विरेचनास्थापनातियोगं च शम यति||१८||
🔊 Audio coming soon
తత ఇతి విరేకే| సంసర్గీ పేయాదిక్రమః| శాల్మలీవృంతాని తత్పత్రాణి| తేషామితి స్విన్నానాం శాల్మలీవృంతానాం| ముష్టిః పలం| ఘృతాదీనాం తు బస్తివిధ్యుక్తవిధానం స్మర్తవ్యం| ప్రత్యాగతే బహిః ప్రవృత్తే ఆస్థాపనే| సుబోధం|| 18||
Adhikarana puTapAkaprayogaH (19) · Śloka 19
చిరోత్థితం త్వతీసారమవేదనం పక్వమప్యశామ్యంతం పుట పాకైరుపాచరేత్| అరలుత్వక్కల్కం కాశ్మర్యపత్రప్రచ్ఛన్నం పుటపాకవిధినా పాచయేత్| తద్రసం సుశీతం మధుయుతం పిబేత్| వటాదిత్వక్ప్రరోహకల్కమప్యేవం కల్పయేత్| అథవా తిత్తిరి మపనీతాంత్రపిచ్ఛం న్యగ్రోధాదేర్వల్కలస్య ప్రరోహాణాం వా కల్కేన పూరయిత్వా పూర్వవత్ పుటపాకం కుర్యాత్| తతస్తస్మా ద్రసమాదాయ సితాక్షౌద్రయుక్తం పాయయేత్| అనేన సర్వే జాంగల సత్వా వ్యాఖ్యాతాః||19||
चिरोत्थितं त्वतीसारमवेदनं पक्वमप्यशाम्यन्तं पुट पाकैरुपाचरेत्| अरलुत्वक्कल्कं काश्मर्यपत्रप्रच्छन्नं पुटपाकविधिना पाचयेत्| तद्रसं सुशीतं मधुयुतं पिबेत्| वटादित्वक्प्ररोहकल्कमप्येवं कल्पयेत्| अथवा तित्तिरि मपनीतान्त्रपिच्छं न्यग्रोधादेर्वल्कलस्य प्ररोहाणां वा कल्केन पूरयित्वा पूर्ववत् पुटपाकं कुर्यात्| ततस्तस्मा द्रसमादाय सिताक्षौद्रयुक्तं पाययेत्| अनेन सर्वे जाङ्गल सत्वा व्याख्याताः||१९||
🔊 Audio coming soon
చిరోత్థితమిత్యాది సుబోధం| అరలుకాదినా పుటపాకవిధిః| అరలుకో మయూరజంఘః| పుటపాకవిధిః సూత్రోక్తః| వటాదీత్యాదిగ్రహణేన వటసమానరసాదీనామన్యేషాం గ్రహణం| పిచ్ఛాం జఘనపక్షసంహితః| న్యగ్రోధాదేర్గణస్య వల్కలం త్వక్| ప్రరోహోఽంకురః| తిత్తిరేరాంత్రేషు అపనీతేషు తత్కల్కేన జఠరపూరణం| సర్వే జాంగలప్రాణినో మృగవిష్కిరప్రతుదాః పుటపాకాయ వ్యాఖ్యాతాః|| 19||
Adhikarana raktAtisAre kShIraprayogaH (20) · Śloka 20
యస్తు పిత్తాతిసారీ పిత్తలాన్యాసేవేత తస్య పిత్తమతివృద్ధం రక్తాతిసారం తృడ్దాహమోహజ్వరశూలపాయుపాకాంశ్చ కరోతి| తత్ర క్షీరమాజం న్యగ్రోధాదిప్రసవశృతం సితామధుయుక్తమాహారే గుదప్రక్షాలనే చ విదధ్యాత్| తద్విధం వా సర్పిః సపయస్కం పిబేత్| క్షీరోత్థం వా సర్పిః క్షీరానుపానం కపింజలరసాశీ క్షీరాశీ వా లిహ్యాత్||20||
यस्तु पित्तातिसारी पित्तलान्यासेवेत तस्य पित्तमतिवृद्धं रक्तातिसारं तृड्दाहमोहज्वरशूलपायुपाकांश्च करोति| तत्र क्षीरमाजं न्यग्रोधादिप्रसवशृतं सितामधुयुक्तमाहारे गुदप्रक्षालने च विदध्यात्| तद्विधं वा सर्पिः सपयस्कं पिबेत्| क्षीरोत्थं वा सर्पिः क्षीरानुपानं कपिञ्जलरसाशी क्षीराशी वा लिह्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
యస్విత్యాది సుబోధం| తద్విధమిత్యాది న్యగ్రోధాదిప్రసవసిద్ధం ససితామాక్షికం సక్షీరం సత్ పిబేత్| క్షీరోత్థం క్షీరం ప్రమథ్య యదుత్పాదితం ఘృతం తత్ కపింజలరసాశీ క్షీరానుపానం వా లిహ్యాత్||20||
Adhikarana raktAtisAre prayogAntarANi (21) · Śloka 21
సల్లకీప్రియంగుతినిశశాల్మలీప్లక్షత్వక్సంసృష్టం సిద్ధం వా సక్షౌద్రం క్షీరం పిబేత్| యష్టీలోధ్రశారివాభిర్వా శృతం సమధుసితం| తద్వత్ కృష్ణతిలసమంగోత్పలయష్టీమధుభిః శశకపింజలపారావతతండూలీయకముద్గకాశ్మర్యబీజా దిరసాంశ్చ సేవేత| ఘృతభృష్టం వా రక్తమాజం మార్గం వా| పూర్వోక్తాన్ వా పుటపాకాన్ మధుకకృష్ణమృత్తికాశంఖ కల్కం వా సరుధిరం పిబేత్ తండులోదకేన| తేన వా సమా క్షికం ఫలినీకల్కం| అథవా ససితాక్షౌద్రం చందనం| ఏతే హి ప్రయోగాః తృష్ణాదిప్రశమనా రక్తాతియోగఘ్నాశ్చ| వాతోత్తరస్తు శతావరీఘృతం లిహ్యాత్| సశర్కరం వా నవ నీతం| పిచ్ఛిలస్వరససాధితం వా సర్పిః| లాక్షా పిప్పలీశృంగీవేరకటుకేంద్రయవదార్వీత్వగ్భిర్ఘృతం సిద్ధం పేయా మండేన పీతమతిసారం త్రిదోషమపి వారయేత్||21||
सल्लकीप्रियङ्गुतिनिशशाल्मलीप्लक्षत्वक्संसृष्टं सिद्धं वा सक्षौद्रं क्षीरं पिबेत्| यष्टीलोध्रशारिवाभिर्वा शृतं समधुसितम्| तद्वत् कृष्णतिलसमङ्गोत्पलयष्टीमधुभिः शशकपिञ्जलपारावततण्डूलीयकमुद्गकाश्मर्यबीजा दिरसांश्च सेवेत| घृतभृष्टं वा रक्तमाजं मार्गं वा| पूर्वोक्तान् वा पुटपाकान् मधुककृष्णमृत्तिकाशङ्ख कल्कं वा सरुधिरं पिबेत् तण्डुलोदकेन| तेन वा समा क्षिकं फलिनीकल्कम्| अथवा ससिताक्षौद्रं चन्दनम्| एते हि प्रयोगाः तृष्णादिप्रशमना रक्तातियोगघ्नाश्च| वातोत्तरस्तु शतावरीघृतं लिह्यात्| सशर्करं वा नव नीतम्| पिच्छिलस्वरससाधितं वा सर्पिः| लाक्षा पिप्पलीशृङ्गीवेरकटुकेन्द्रयवदार्वीत्वग्भिर्घृतं सिद्धं पेया मण्डेन पीतमतिसारं त्रिदोषमपि वारयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
సల్లక్యాదియుక్తం సక్షౌద్ర క్షీరం వా పిబేత్| యష్ట్యాదిశృతం మాక్షికశర్కరాయుక్తం క్షీరం| తద్వదితి సమధుసితం యష్టీమధుర్మధుయష్టీ| శశాదిరసాంశ్చ సేవేత| అజస్య మృగస్య వా రక్తం ఘృతభృష్టం| సుబోధం| తేనేతి తండులోదకేన| ఫలినీ గంధప్రియంగుః| ఏత ఇత్యజాక్షీరాదయః| శతావరీఘృతం గుహ్యరోగే వక్ష్యతే| పిచ్ఛిలాని శాల్మల్యాదీని తేశాం స్వరసేన| లాక్షాది సర్పిః సుబోధం|| 21||
Adhikarana raktAtisAre picchAbastyanuvAsanam (22) · Śloka 22
యదా పునర్వాయునా విడ్బద్ధం సశోణితమల్పాల్పం సఫేనం కృచ్ఛ్రాదుపవేశ్యతే తదా పూర్వోక్తం పిచ్ఛాబస్తిం దద్యాత్| మధురౌషధసిద్ధేన చ సర్పిషాఽనువాసయేత్| ప్రాయేణ హి దుర్బలగుదా గుదాశ్రయామయినో భవంతి| విశేషతశ్చిర కాలాతీసారిణః| అతిసారాతిప్రవృత్తౌ స్వస్థానబలవృద్ధో వాయుః పిత్తమను బలమవాప్య దుర్జయతరో భవతి| తస్మా త్తోషామభీక్ష్ణమనువాసం ప్రయుంజీత||22||
यदा पुनर्वायुना विड्बद्धं सशोणितमल्पाल्पं सफेनं कृच्छ्रादुपवेश्यते तदा पूर्वोक्तं पिच्छाबस्तिं दद्यात्| मधुरौषधसिद्धेन च सर्पिषाऽनुवासयेत्| प्रायेण हि दुर्बलगुदा गुदाश्रयामयिनो भवन्ति| विशेषतश्चिर कालातीसारिणः| अतिसारातिप्रवृत्तौ स्वस्थानबलवृद्धो वायुः पित्तमनु बलमवाप्य दुर्जयतरो भवति| तस्मा त्तोषामभीक्ष्णमनुवासं प्रयुञ्जीत||२२||
🔊 Audio coming soon
యదా పునరిత్యాది అతిసారేణ వాయోః కోపః స్వస్థానత్వాత్ బలవాన్ భవతి|| 22||
Adhikarana gudadAhe visheShaH (23) · Śloka 23
గుదదాహే పునః పటోలమధుకమధూకక్షీరివృక్షాదికషాయేణ సఘృతశర్కరాక్షౌద్రేణ వా గుదం తదాసన్నాశ్చ ప్రదేశాన్ సించేత్| శతధౌతాదిభిర్ఘృతైశ్చ పిచూనభ్యంగాంశ్చ దద్యాత్| పటోలాదీనామేవ చ కల్కేన సఘృతేన ప్రదిహ్యాత్| తచ్చూర్ణౌ ర్ధాతకీలోధ్రమాషచూర్ణేన చ పాయుద్వారమవచూర్ణయేత్| ఏవమేవ చ శూలే వాతహరతైలప్రదేహైరుపాచరేత్| యః పునరేవమపి పిత్త లాన్యాసేవేత స శీఘ్రం గుదవలీషు పక్వాసు వ్యాపద్యతే||23||
गुददाहे पुनः पटोलमधुकमधूकक्षीरिवृक्षादिकषायेण सघृतशर्कराक्षौद्रेण वा गुदं तदासन्नाश्च प्रदेशान् सिञ्चेत्| शतधौतादिभिर्घृतैश्च पिचूनभ्यङ्गांश्च दद्यात्| पटोलादीनामेव च कल्केन सघृतेन प्रदिह्यात्| तच्चूर्णौ र्धातकीलोध्रमाषचूर्णेन च पायुद्वारमवचूर्णयेत्| एवमेव च शूले वातहरतैलप्रदेहैरुपाचरेत्| यः पुनरेवमपि पित्त लान्यासेवेत स शीघ्रं गुदवलीषु पक्वासु व्यापद्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
శతధౌతాదిత్యాదిశబ్దేన శీతానాం ఘృతానాం గ్రహణం| పటోలాదీని వివిధగణసంగ్రహోక్తాని| శూలే గుదస్యేత్యర్థః|| 23||
Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (24) · Śloka 24
శ్లేష్మాతీసారం తు ప్రాగేవ నితరామామపాచనార్థం లఙ్హ్ఘనేన సాధయేత్| అనుబంధే చ పిబేత్ కషాయం ముస్తాభయాశుంఠీ బిల్వశలాటూనాం| వచావిడంగభూతీకదేవాదారుణాం వా| పాథాతివిషాకుష్ఠచవ్యకటురోహిణీనాం వా| చిత్రక పిప్పలీద్వయపిప్పలీమూలానాం వా| సుఖాంబునా వా హింగ్వా ద్యలసకోక్తం| పథ్యాసైంధవశుంఠీచూర్ణం వా లిహ్యాద్వా త్రికటుచూర్ణం క్షౌద్రశర్కరోపేతం| కపిత్థం క్షౌద్రేణ వా| కట్ఫలం వ పిప్పలీర్వా| పుర్వవచ్చ సర్వం వాతపిత్తామరక్త సంసర్గమపేక్ష్య యథాయథముపకల్పయేత్| సశూలప్రవాహికస్య చ నిరామస్య వాతేఽధికే వచాబిల్వపిప్పలీకుష్ఠశతా హ్వాకల్కయుక్తం సలవణం పిచ్ఛాబస్తిమనువాసనం చ కోష్ణేన బిల్వతైలేన బహుశో వచాదిగర్భేణ వా తైలేనేతి||24||
श्लेष्मातीसारं तु प्रागेव नितरामामपाचनार्थं लङ्ह्घनेन साधयेत्| अनुबन्धे च पिबेत् कषायं मुस्ताभयाशुण्ठी बिल्वशलाटूनाम्| वचाविडङ्गभूतीकदेवादारुणां वा| पाथातिविषाकुष्ठचव्यकटुरोहिणीनां वा| चित्रक पिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलानां वा| सुखाम्बुना वा हिङ्ग्वा द्यलसकोक्तम्| पथ्यासैन्धवशुण्ठीचूर्णं वा लिह्याद्वा त्रिकटुचूर्णं क्षौद्रशर्करोपेतम्| कपित्थं क्षौद्रेण वा| कट्फलं व पिप्पलीर्वा| पुर्ववच्च सर्वं वातपित्तामरक्त संसर्गमपेक्ष्य यथायथमुपकल्पयेत्| सशूलप्रवाहिकस्य च निरामस्य वातेऽधिके वचाबिल्वपिप्पलीकुष्ठशता ह्वाकल्कयुक्तं सलवणं पिच्छाबस्तिमनुवासनं च कोष्णेन बिल्वतैलेन बहुशो वचादिगर्भेण वा तैलेनेति||२४||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మాతిసారే ప్రాగేవేత్యుచ్యామానాధ్యాయోక్తవిధానేన| ముస్తాదివచాదిపాఠాదిచిత్రకాదిక్వాథాః యథాయోగ్యం యోజ్యాః| త్రికటుకచూర్ణం క్షౌద్రశర్కరోపతం లిహ్యాత్| కపిత్థం వా కట్ఫలం వా పిప్పలీర్వా క్షౌద్రేణ| సుబోధం| కోష్ణేన బిల్వశృతతైలేన బహుశోఽన్వాసనం| వచాదిగణగర్భేణ వా తైలేన|| 24||
Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (25) · Śloka 25
భవతి చాత్ర స్వస్థానే మారుతోఽవశ్యం వర్ధతే కఫసంక్షయాత్| స వృద్ధః సహసా హన్యాత్తస్మాత్తం త్వరయా జయేత్||25||
भवति चात्र स्वस्थाने मारुतोऽवश्यं वर्धते कफसंक्षयात्| स वृद्धः सहसा हन्यात्तस्मात्तं त्वरया जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
బావతీత్యాది శైలీ| అతిసారవతో లంఘనాదినాతిసరణేన చ క్రమేణ కఫే క్షీణే స్వేస్థానే పక్వాశయే మారుతోఽవశ్యం వర్ధతే| స చ మారుతో వృద్ధః సహసా హన్యాత్| తస్మాత్తం మారుతం త్వరయా జయేత్||25||
Adhikarana bhayajashokajayoH kriyA (26) · Śloka 26
భీశోకాభ్యామపి మరుచ్ఛీఘ్రం కుప్యత్యతస్తయోః| కార్యా క్రియా వాతహరా హర్శణాశ్వాసనాని చ||26||
भीशोकाभ्यामपि मरुच्छीघ्रं कुप्यत्यतस्तयोः| कार्या क्रिया वातहरा हर्शणाश्वासनानि च||२६||
🔊 Audio coming soon
భీశోకాభ్యామిత్యాది సుబోధం| తయోరితి భీశోకయోః||26||
Adhikarana vigatAtisAra lakShaNam (27) · Śloka 27
యస్యోచ్చారాద్వినా మూత్రం పవనో వా ప్రవర్తతే| దీప్తాగ్నేర్లఘుకోష్ఠస్య శాంతస్తస్యోదరామయః||27||
यस्योच्चाराद्विना मूत्रं पवनो वा प्रवर्तते| दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य शान्तस्तस्योदरामयः||२७||
🔊 Audio coming soon
యస్యేత్యాది విగతాతిసారలక్షణం|| 27||
Adhikarana saMkShepeto punaH kramasmaraNam (28) · Śloka 28
ఆమస్య పాకో మలసంగ్రహోఽను న సంగ్రహే రుగ్గుదనాభిజన్మా| విలంఘనైర్గ్రాహిభిరీరణఘ్నైః క్రమేణ తైస్తైర్విధిభిర్విధేయః||28||
आमस्य पाको मलसंग्रहोऽनु न संग्रहे रुग्गुदनाभिजन्मा| विलङ्घनैर्ग्राहिभिरीरणघ्नैः क्रमेण तैस्तैर्विधिभिर्विधेयः||२८||
🔊 Audio coming soon
విలంఘనాదిభిరోషధాహారైః క్రమేణామపాకాదిర్విధేయః| అను చ సమీరణఘ్నైర్గ్రాహిభిర్మలసంగ్రహో విధేయః| న సంగ్రహే సంగ్రహం వినా గుదాదిజన్మా రుగ్భవతి| అత ఏవ సమీరణఘ్నైరుపశమః| అథవా సంగ్రహే గుదనాభిజన్మా రుఙ్ న భవతీతి స్పష్ట ఏవ సంబంధః|| 28||
Adhikarana purIShabandhahetuH (29) · Śloka 29
న రిక్తకోష్ఠస్య పురీషబంధో న రూక్షకుక్షేః సుహితస్య చాతి| పిత్తాస్రతోఽన్యత్ర చ చాతిశీతైర త్యుష్ణతీక్ష్ణైర్న కదాచిదేవ||29||
न रिक्तकोष्ठस्य पुरीषबन्धो न रूक्षकुक्षेः सुहितस्य चाति| पित्तास्रतोऽन्यत्र च चातिशीतैर त्युष्णतीक्ष्णैर्न कदाचिदेव||२९||
🔊 Audio coming soon
న రిక్తకోష్ఠస్యేత్యాదినా వైపరీత్యేన పురీషబంధహేతుః ప్రదర్శ్యతే| రిక్తకోష్ఠస్య శ్లేమాద్యనులేపకాలిప్రకోష్ఠస్య పురీషబంధో న భవతి| పిత్తాస్రం వర్జయిత్వాఽన్యత్రాతిశీతైః పురీషబంధో న భవత్యేవ| అత్యుష్ణైరతితీక్ష్ణైశ్చ న కదాచిదేవ|| 29||
Adhikarana pravAhikopayogI kalpanAsaMgrahaH (11) · Śloka 11
ఖలరసదాధికా యమకదాడిమసారకృతా దధి సగుడం పయోఽసితతిలాశ్చ సుజర్జరితాః| సలవణమారుతఘ్నగణసాధితతైలమలం ఘృతమపి వా ప్రవాహణకృతాం విజయేద్రుజాం||30|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానేఽతీసార చికిత్సితన్నామైకాదశోఽధ్యాయః||11||
खलरसदाधिका यमकदाडिमसारकृता दधि सगुडं पयोऽसिततिलाश्च सुजर्जरिताः| सलवणमारुतघ्नगणसाधिततैलमलं घृतमपि वा प्रवाहणकृतां विजयेद्रुजाम्||३०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थानेऽतीसार चिकित्सितन्नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
ఖలాదికైః ప్రవాహణకృతాం విజయేత రుజామితి సంబంధః| ప్రవాహణం నిస్తననం| యమకదాడిమరసాభ్యాం కృతాః ఖలాదికాః| ఖలః ఫలయూషః| రసో మాంసరసః| దధ్నా సంస్కృతో దాధికః| సగుడం దధి| తథా కేవలం పయః| అసితతిలాః కృష్ణతిలాః| సుజర్జరితాః క్షుణ్ణాః| సలవణేన వాతఘ్నగణేన సూత్రోక్తేన సాధితం తైలం వా ఘృతమపి వేతి సర్వమలం ప్రవాహణకృతాం రుజాం విజయేతేతి|| 30|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థాన ఏకాదశోఽధ్యాయః||11||