Adhikarana athAtIsAracikitsitannAmaikAdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽతీసారచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽतीसारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Adau la~gghanam (2) · Śloka 2
ప్రాయేణాతీసారో హ్యగ్నిముపహత్య ప్రాగామాధిష్ఠానో భవతి| తస్మాదనిలజమప్యామపాచనార్థమాదౌ లంఘనేనోపక్రమేత| తత్ర శూలానాహప్రసేకార్తం లవణాంబునోష్ణేన వామయేత్| న తు సామే పూర్వం సంగ్రాహి ప్రయుంజీత విబద్ధే వా మలే| స్తిమితా- ధ్మాతగురుసరుజకోష్ఠః ప్రాణదాముష్ణాంబునోపయుంజీత విబద్ధే వా మలే| సవ్యోషాం వా ధాన్యామ్లక్వథితం వా| అన్యద్వా స్రంసనదీపనమౌషధం||2||
प्रायेणातीसारो ह्यग्निमुपहत्य प्रागामाधिष्ठानो भवति| तस्मादनिलजमप्यामपाचनार्थमादौ लङ्घनेनोपक्रमेत| तत्र शूलानाहप्रसेकार्तं लवणाम्बुनोष्णेन वामयेत्| न तु सामे पूर्वं सङ्ग्राहि प्रयुञ्जीत विबद्धे वा मले| स्तिमिता- ध्मातगुरुसरुजकोष्ठः प्राणदामुष्णाम्बुनोपयुञ्जीत विबद्धे वा मले| सव्योषां वा धान्याम्लक्वथितं वा| अन्यद्वा स्रंसनदीपनमौषधम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Adau la~gghanam (3) · Śloka 3
అపి చ- విశుద్ధస్రోతసో హ్యస్య దోషశేషే ప్రవాహితే| సుఖం సంగ్రహణం కర్త్తుం పాచనైః స్తంభనేన వా||3||
अपि च- विशुद्धस्रोतसो ह्यस्य दोषशेषे प्रवाहिते| सुखं संग्रहणं कर्त्तुं पाचनैः स्तम्भनेन वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyadoShe kvAthAdikam (4) · Śloka 4
మధ్యదోషస్తు విశోషయన్ మాగధీనాగరవచాభూతీకధనికా హరీతకీనాం క్వాథం పిబేత్| జలజలదబిల్వపేశికశుంఠీ ధాన్యకానాం వా| ఉభయమపి చైతత్ ప్రమథ్యారభ్యం| వచా దివర్గం క్వథితం చూర్ణితం వా| తద్వద్వచాభయావిడంగపాఠా శుంఠీబిడ్లవణాని వా| ముస్తపిప్పలీంద్రయవపాఠాతేజో వతీర్వా| విడంగాభయాకణాలవణపంచకాని వా| పిప్పలీ ంద్రయవపాఠాశుంఠీర్వా సరక్తే తు ప్రవృత్త ఆమే జగపిప్పలీం మధుశర్కరామధురాం||4||
मध्यदोषस्तु विशोषयन् मागधीनागरवचाभूतीकधनिका हरीतकीनां क्वाथं पिबेत्| जलजलदबिल्वपेशिकशुण्ठी धान्यकानां वा| उभयमपि चैतत् प्रमथ्यारभ्यम्| वचा दिवर्गं क्वथितं चूर्णितं वा| तद्वद्वचाभयाविडङ्गपाठा शुण्ठीबिड्लवणानि वा| मुस्तपिप्पलीन्द्रयवपाठातेजो वतीर्वा| विडङ्गाभयाकणालवणपञ्चकानि वा| पिप्पली न्द्रयवपाठाशुण्ठीर्वा सरक्ते तु प्रवृत्त आमे जगपिप्पलीं मधुशर्करामधुराम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpadoShe upavAsAdikam (5) · Śloka 5
అల్పదోషే పునరుపవాసయేత్| పానం త్వతిసారిణోఽంబువచా తివిషాభ్యాం క్వథితం| శుంఠ్యతివిషాభ్యాం ముస్తపర్పట కాభ్యాం నాగరధాన్యకాభ్యాం వా| క్షుద్వతస్తు లఘుపంచమూల పంచకోలహస్తిపిప్పలీబలాబిల్వపాఠాహింగుధాన్యకజీర కశఠీగంధపలాశహపుషాయవానీతింతిణీకదాడిమబిడ సైంధవైరన్నపానం యవాగ్వాది కల్పయేత్||5||
अल्पदोषे पुनरुपवासयेत्| पानं त्वतिसारिणोऽम्बुवचा तिविषाभ्यां क्वथितम्| शुण्ठ्यतिविषाभ्यां मुस्तपर्पट काभ्यां नागरधान्यकाभ्यां वा| क्षुद्वतस्तु लघुपञ्चमूल पञ्चकोलहस्तिपिप्पलीबलाबिल्वपाठाहिङ्गुधान्यकजीर कशठीगन्धपलाशहपुषायवानीतिन्तिणीकदाडिमबिड सैन्धवैरन्नपानं यवाग्वादि कल्पयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhavAtAdiShu visheShaH (6) · Śloka 6
బిల్వశలాటుహరీకీపిప్పలీమూలైర్మూఢవాతస్య| అంశుమతీ ద్వయబలాబిల్వశలాటుభిః పిత్తోల్బణస్య| పిబేచ్చ తృషితః పటపూతం తక్రం| మధుసురాధాన్యామ్లయవాగూమండాన్యతమం వా| ఏష క్రమోఽనిలకఫఘ్నో దీపనపాచనోం రోచనః సంగ్రాహీ బల్యశ్చ||6||
बिल्वशलाटुहरीकीपिप्पलीमूलैर्मूढवातस्य| अंशुमती द्वयबलाबिल्वशलाटुभिः पित्तोल्बणस्य| पिबेच्च तृषितः पटपूतं तक्रम्| मधुसुराधान्याम्लयवागूमण्डान्यतमं वा| एष क्रमोऽनिलकफघ्नो दीपनपाचनों रोचनः सङ्ग्राही बल्यश्च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravAhikA tatra kramashca (7) · Śloka 7
పక్వదోషేఽపి యోఽతిసార్యతే బహుశోఽనిలేన విబద్ధం సపిచ్ఛం సఫేనం సశూలపరికర్తికం సరోమహర్షం నిష్పురీషం చ తాం ప్రవా హికాం బింబిసీమితి చాచక్షతే| తత్రోదావర్తోపదిష్టాంస్తేనైవ విధినా సంస్కృతాంశ్ఛాగపిశితరసాన్ దద్యాత్||7||
पक्वदोषेऽपि योऽतिसार्यते बहुशोऽनिलेन विबद्धं सपिच्छं सफेनं सशूलपरिकर्तिकं सरोमहर्षं निष्पुरीषं च तां प्रवा हिकां बिंबिसीमिति चाचक्षते| तत्रोदावर्तोपदिष्टांस्तेनैव विधिना संस्कृतांश्छागपिशितरसान् दद्यात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varcaHkShaye visheShaH (8) · Śloka 8
యూషాంశ్చ వర్చఃక్షయే తృష్యతో యవముద్గమాషతిలకృతాన్| సమేన వా తిలబాలబిల్వయోః కల్కేన దధిరసస్నేహయుక్తం ఖలకం| చిత్రకశృంగీవేరపూతీకకరంజబిల్వాజమౌదైర్వా తక్రదాడిమ తైలాఢ్యం సైంధవోపేతమజితాఖ్యం| శఠీతింతిణీకబిడ దాడిమక్షారపంచకోలమరిచత్రిఫలాధాతకీధనికాపాఠాజమో దాజాజీజీరకకపిత్థజంబ్వామ్రాస్థిభిర్వా తుల్యభాగైః షడ్గుణబిల్వమధ్యైర్గుడముద్గరసస్నేహదధిసిద్ధోఽపరాజితాఖ్యః ఖలకో దీపనః పాచనో రుచ్యో గ్రాహీ బింబిసినాశనః| దధిసరం వా సగుడదాడిమం యమకభృష్టం| యమక భృష్టాన్ వా సశుంఠీచూర్ణాన్ సక్తూన్| మాషాన్ వా సుసిద్ధాన్ ఘృత మండోపసేచనాన్ మరిచోపదంశాన్| ఛాగమేషయోర్వాంతరాధి రసం దాడిమామ్లం ధాన్యనాగరోపేతం స్నేహవిపక్వం వ్యంజనం పానం చ| తద్వత్ సురాం యమకస్నిగ్ధాం పిబేద్వా| శుంఠీబదర చూర్ణం దధిఘృతతైలక్షౌద్రఫాణితోపేతం| హింగుదాడిమమహౌషధపకుల్యాచూర్ణం వా ఘృతక్షీరోష్ణాంబు మద్యాన్యతమేన| లిహ్యాద్వా లోధ్రబిల్వశలాటుగుడాంస్త్రికటు కోత్కటాంస్తైలేన| అశ్వత్థవాతపోతక్వాథసిద్ధం వా శా ల్యోదనం ఘృతతైలక్షౌద్రయుక్తం దధ్నా ఖజాహతదధిసరానుపా మశ్నీయాత్||8||
यूषांश्च वर्चःक्षये तृष्यतो यवमुद्गमाषतिलकृतान्| समेन वा तिलबालबिल्वयोः कल्केन दधिरसस्नेहयुक्तं खलकम्| चित्रकशृङ्गीवेरपूतीककरञ्जबिल्वाजमौदैर्वा तक्रदाडिम तैलाढ्यं सैन्धवोपेतमजिताख्यम्| शठीतिन्तिणीकबिड दाडिमक्षारपञ्चकोलमरिचत्रिफलाधातकीधनिकापाठाजमो दाजाजीजीरककपित्थजम्ब्वाम्रास्थिभिर्वा तुल्यभागैः षड्गुणबिल्वमध्यैर्गुडमुद्गरसस्नेहदधिसिद्धोऽपराजिताख्यः खलको दीपनः पाचनो रुच्यो ग्राही बिंबिसिनाशनः| दधिसरं वा सगुडदाडिमं यमकभृष्टम्| यमक भृष्टान् वा सशुण्ठीचूर्णान् सक्तून्| माषान् वा सुसिद्धान् घृत मण्डोपसेचनान् मरिचोपदंशान्| छागमेषयोर्वान्तराधि रसं दाडिमाम्लं धान्यनागरोपेतं स्नेहविपक्वं व्यञ्जनं पानं च| तद्वत् सुरां यमकस्निग्धां पिबेद्वा| शुण्ठीबदर चूर्णं दधिघृततैलक्षौद्रफाणितोपेतम्| हिङ्गुदाडिममहौषधपकुल्याचूर्णं वा घृतक्षीरोष्णाम्बु मद्यान्यतमेन| लिह्याद्वा लोध्रबिल्वशलाटुगुडांस्त्रिकटु कोत्कटांस्तैलेन| अश्वत्थवातपोतक्वाथसिद्धं वा शा ल्योदनं घृततैलक्षौद्रयुक्तं दध्ना खजाहतदधिसरानुपा मश्नीयात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIpanAdika~jca (9) · Śloka 9
అపి చ - దీపనం పాచనం రుచ్యం దధి వాతహరం పరం| బద్ధవిడ్వా హరత్యస్మాచ్చిరోత్థామపి బింబిసీం||9||
अपि च - दीपनं पाचनं रुच्यं दधि वातहरं परम्| बद्धविड्वा हरत्यस्माच्चिरोत्थामपि बिंबिसीम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNolbaNe visheShaH (10) · Śloka 10
తృష్ణోల్బణస్తు సరక్తపిచ్ఛోపవేశీపానాన్నవిరతో ధారో ష్ణం క్షీరమాకాంక్షం పిబేత్| శృతం వా గంధర్వహస్తమలేనా థవా బిల్వశలాటుభిః| తదేవ వాల్పతృష్ణః సగుడతైలం| శృతేన వా పయసా మరిచకల్కం ద్విగుణతిలకల్కయుక్తం| క్షీరేణైవ వా పిప్పలీం| వ్యోషసిద్ధేన వా పయసాన్నాని భుంజీత||10||
तृष्णोल्बणस्तु सरक्तपिच्छोपवेशीपानान्नविरतो धारो ष्णं क्षीरमाकांक्षं पिबेत्| शृतं वा गन्धर्वहस्तमलेना थवा बिल्वशलाटुभिः| तदेव वाल्पतृष्णः सगुडतैलम्| शृतेन वा पयसा मरिचकल्कं द्विगुणतिलकल्कयुक्तम्| क्षीरेणैव वा पिप्पलीम्| व्योषसिद्धेन वा पयसान्नानि भुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlAdhikye visheShaH (11) · Śloka 11
శూలాధిక్యే తు దశమూలక్వథితేన పయసా సక్షౌద్రేణా స్థాపనం దద్యాత్| అథవా పిచ్ఛాబస్తిమనువాసనం చ వాతఘ్నం వా పిత్తఘ్నం వా||11||
शूलाधिक्ये तु दशमूलक्वथितेन पयसा सक्षौद्रेणा स्थापनं दद्यात्| अथवा पिच्छाबस्तिमनुवासनं च वातघ्नं वा पित्तघ्नं वा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudabhraMshe visheShaH (12) · Śloka 12
గుదభ్రంశే శూలే చామ్లబదరచాంగేరీరసదధిక్షారనాగరకల్కేన శృతమమ్లం సర్పిర్నిరామమాతురం పాయయేత్ మరిచపంచకోలా జాజీధనికాబిడదాడిమగర్భం వా పూర్వవదమ్లం| అను వాసయేద్వా దశమూలసిద్ధేన స్నేహేన| పిప్పల్యాదినా వా| గుదంచాభ్యంగ్య పూర్వం స్వేదేన మృదుభూతం ప్రవేశయేత్| సచ్ఛిద్రేణ చాస్య చర్మణా గోష్ఫణాబంధం కుర్యాత్| మూషికమనాన్వం కృత్వా మహాపంచమూలకషాయంచ క్షీరే విపచేత్| తేన పయసా వాతహర కల్కప్రతీవాపం తైలంపాచయేత్| తదభ్యంజనేన పానేన చ సుకృ చ్ఛ్రమపి గుదభ్రంశం సాధయతి||12||
गुदभ्रंशे शूले चाम्लबदरचाङ्गेरीरसदधिक्षारनागरकल्केन शृतमम्लं सर्पिर्निराममातुरं पाययेत् मरिचपञ्चकोला जाजीधनिकाबिडदाडिमगर्भं वा पूर्ववदम्लम्| अनु वासयेद्वा दशमूलसिद्धेन स्नेहेन| पिप्पल्यादिना वा| गुदंचाभ्यङ्ग्य पूर्वं स्वेदेन मृदुभूतं प्रवेशयेत्| सच्छिद्रेण चास्य चर्मणा गोष्फणाबन्धं कुर्यात्| मूषिकमनान्वं कृत्वा महापञ्चमूलकषायञ्च क्षीरे विपचेत्| तेन पयसा वातहर कल्कप्रतीवापं तैलम्पाचयेत्| तदभ्यञ्जनेन पानेन च सुकृ च्छ्रमपि गुदभ्रंशं साधयति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAtisAracikitsA (13) · Śloka 13
పిత్తాతిసారమపి సామమాదౌ తీక్ష్ణవర్జ్యైరౌషధైర్వాతాతి సారవత్ పాచయేత్| తృష్ణాయం సశారివాభూనింబం జ్వరవిహిత మంభః షడంగమవచారయేత్| ఉపోషితస్య చాన్నకాలేఽభీరు హ్రస్వపంచమూలబలాద్వయసూప్యపర్ణ్యాదిమృదుమధురతిక్తదీపన ద్రవ్యనిర్యూహయుక్తాన్ కాలవిన్మండపేయాసక్తుయూషరసాదీనిష దమ్లాననమ్లాన్ వా కవోష్ణాన్ సుశీతాన్ వా సక్షౌద్రాన్||13||
पित्तातिसारमपि साममादौ तीक्ष्णवर्ज्यैरौषधैर्वाताति सारवत् पाचयेत्| तृष्णायं सशारिवाभूनिम्बं ज्वरविहित मम्भः षडङ्गमवचारयेत्| उपोषितस्य चान्नकालेऽभीरु ह्रस्वपञ्चमूलबलाद्वयसूप्यपर्ण्यादिमृदुमधुरतिक्तदीपन द्रव्यनिर्यूहयुक्तान् कालविन्मण्डपेयासक्तुयूषरसादीनिष दम्लाननम्लान् वा कवोष्णान् सुशीतान् वा सक्षौद्रान्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anubandhe cikitsA (14) · Śloka 14
అనుబంధే తు మూర్వాతివిషేంద్రయవహరిద్రారసాంజనాని క్వథి తాని పిబేత్| కేవలం వా వృక్షకబీజం| పాఠాగుడూచీ కటుకాకిరాతతిక్తాని వా| హరిద్రాదిగణం వా| వత్సక బీజాతివిషాబిల్వాంబుముస్తాని వా తండులోదకేన వాతి విషావృక్షకత్వక్ఫలాని సక్షౌద్రాణి| చందనోశీరశుంఠీ లోధ్రనీలోత్పలాని వ| నాగరోత్పలధాతకీపుష్పదాడిమ త్వచో వా| కమలోత్పలలోధ్రమోచరససంగాతిలాన్ వా| మధుకశృంగివేరదీర్ఘవృంతత్వచో వా మధుయుక్తాని శర్కరాపద్మ కేసరముస్తాపయస్యాచందనాని వా శాల్మలీవృంతకృతం వా శీతకషాయం మధుమధుకోపేతం| మధుకప్రియంగుకట్వంగత్వగ్దాడిమాంకురకల్కేన వా దధియుతాం యవాగూం ఖలకం వా| బిల్వకపిత్థజంబ్వామ్రాస్థిభిర్వా| మధుయుక్తాన్ వా లోధ్రాంబష్ఠాప్రియంగ్వాదిగణాన్ క్వా థాదిషు పృథక్కల్పితాన్| శ్యామాదిమహాకషాయం వా||14||
अनुबन्धे तु मूर्वातिविषेन्द्रयवहरिद्रारसाञ्जनानि क्वथि तानि पिबेत्| केवलं वा वृक्षकबीजम्| पाठागुडूची कटुकाकिराततिक्तानि वा| हरिद्रादिगणं वा| वत्सक बीजातिविषाबिल्वाम्बुमुस्तानि वा तण्डुलोदकेन वाति विषावृक्षकत्वक्फलानि सक्षौद्राणि| चन्दनोशीरशुण्ठी लोध्रनीलोत्पलानि व| नागरोत्पलधातकीपुष्पदाडिम त्वचो वा| कमलोत्पललोध्रमोचरससङ्गातिलान् वा| मधुकशृङ्गिवेरदीर्घवृन्तत्वचो वा मधुयुक्तानि शर्करापद्म केसरमुस्तापयस्याचन्दनानि वा शाल्मलीवृन्तकृतं वा शीतकषायं मधुमधुकोपेतम्| मधुकप्रियङ्गुकट्वङ्गत्वग्दाडिमाङ्कुरकल्केन वा दधियुतां यवागूं खलकं वा| बिल्वकपित्थजम्ब्वाम्रास्थिभिर्वा| मधुयुक्तान् वा लोध्राम्बष्ठाप्रियङ्ग्वादिगणान् क्वा थादिषु पृथक्कल्पितान्| श्यामादिमहाकषायं वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlarte visheShaH (15) · Śloka 15
శూలార్త్తస్తు రూక్షకోష్ఠో ఘృతం సక్షారం పిబేత్| క్షీరం వా బృహతీబలాంశుమతీకచ్ఛురామూలసిద్ధం మధుకకట్వంగాజమో దశర్కరావచూర్ణితం సతైలక్షౌద్రం| క్షీరమేవ వా ధారోష్ణం||15||
शूलार्त्तस्तु रूक्षकोष्ठो घृतं सक्षारं पिबेत्| क्षीरं वा बृहतीबलांशुमतीकच्छुरामूलसिद्धं मधुककट्वङ्गाजमो दशर्करावचूर्णितं सतैलक्षौद्रम्| क्षीरमेव वा धारोष्णम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavati virekaH (16) · Śloka 16
బలవాన్ విబద్ధమలో విరేకార్థం త్రిఫలాచూర్ణయుక్తం వా పలాశఫలక్వాథసిద్ధం వా పయః పీత్వా పయ ఏవ కవోష్ణ మనుపిబేత్| ఏవమేవ చ త్రాయమాణయా శృతం| తతో నిస్సృతే శకృతి పురాణేఽతిసారః శాంతిమేతి||16||
बलवान् विबद्धमलो विरेकार्थं त्रिफलाचूर्णयुक्तं वा पलाशफलक्वाथसिद्धं वा पयः पीत्वा पय एव कवोष्ण मनुपिबेत्| एवमेव च त्रायमाणया शृतम्| ततो निस्सृते शकृति पुराणेऽतिसारः शान्तिमेति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanam (17) · Śloka 17
స్రుతదోషస్య చ సంసర్జనకాలే శూలం చేదనువర్తేత తతో బిల్వ మధుకశతాహ్వాద్వయగర్భం సక్షీరం తైలచతుర్గుణం సర్పిరనువాసనం దద్యాత్||17||
स्रुतदोषस्य च संसर्जनकाले शूलं चेदनुवर्तेत ततो बिल्व मधुकशताह्वाद्वयगर्भं सक्षीरं तैलचतुर्गुणं सर्पिरनुवासनं दद्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana picchAbastiH (18) · Śloka 18
తతః సమ్యక్కృతాయామపి సంసర్గ్యామతీసారానుబంధే పిచ్ఛా బస్తయో యోజ్యః| శాల్మలీవృంతాన్యార్ద్రదర్భైర్వేష్టయిత్వా కృష్ణమృదావలిప్య గోమయాగ్నినా స్వేదయేత్| శుష్కాయాం మృది స్విన్నాని జ్ఞాత్వా వృంతాన్యులూఖలే సమాపోథ్య తేషాం ముష్టి సమ్మితం పిండం క్షీరప్రస్థే విమర్దయేత్| తతస్తేన పయసా పూతేన సఘృతతైలేన మధుమధుకకల్కయుక్తేనాస్థాపయేత్| ప్రత్యాగతే చ స్నాతః పయసా కచ్ఛురాశృతేన జాంగలర సైర్వాఽశ్నీయాత్| ఏష పిచ్ఛాబస్తిః పిత్తరక్తాతిసార గ్రహణీగుల్మశోషజ్వరాన్ విరేచనాస్థాపనాతియోగం చ శమ యతి||18||
ततः सम्यक्कृतायामपि संसर्ग्यामतीसारानुबन्धे पिच्छा बस्तयो योज्यः| शाल्मलीवृन्तान्यार्द्रदर्भैर्वेष्टयित्वा कृष्णमृदावलिप्य गोमयाग्निना स्वेदयेत्| शुष्कायां मृदि स्विन्नानि ज्ञात्वा वृन्तान्युलूखले समापोथ्य तेषां मुष्टि सम्मितं पिण्डं क्षीरप्रस्थे विमर्दयेत्| ततस्तेन पयसा पूतेन सघृततैलेन मधुमधुककल्कयुक्तेनास्थापयेत्| प्रत्यागते च स्नातः पयसा कच्छुराशृतेन जाङ्गलर सैर्वाऽश्नीयात्| एष पिच्छाबस्तिः पित्तरक्तातिसार ग्रहणीगुल्मशोषज्वरान् विरेचनास्थापनातियोगं च शम यति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkaprayogaH (19) · Śloka 19
చిరోత్థితం త్వతీసారమవేదనం పక్వమప్యశామ్యంతం పుట పాకైరుపాచరేత్| అరలుత్వక్కల్కం కాశ్మర్యపత్రప్రచ్ఛన్నం పుటపాకవిధినా పాచయేత్| తద్రసం సుశీతం మధుయుతం పిబేత్| వటాదిత్వక్ప్రరోహకల్కమప్యేవం కల్పయేత్| అథవా తిత్తిరి మపనీతాంత్రపిచ్ఛం న్యగ్రోధాదేర్వల్కలస్య ప్రరోహాణాం వా కల్కేన పూరయిత్వా పూర్వవత్ పుటపాకం కుర్యాత్| తతస్తస్మా ద్రసమాదాయ సితాక్షౌద్రయుక్తం పాయయేత్| అనేన సర్వే జాంగల సత్వా వ్యాఖ్యాతాః||19||
चिरोत्थितं त्वतीसारमवेदनं पक्वमप्यशाम्यन्तं पुट पाकैरुपाचरेत्| अरलुत्वक्कल्कं काश्मर्यपत्रप्रच्छन्नं पुटपाकविधिना पाचयेत्| तद्रसं सुशीतं मधुयुतं पिबेत्| वटादित्वक्प्ररोहकल्कमप्येवं कल्पयेत्| अथवा तित्तिरि मपनीतान्त्रपिच्छं न्यग्रोधादेर्वल्कलस्य प्ररोहाणां वा कल्केन पूरयित्वा पूर्ववत् पुटपाकं कुर्यात्| ततस्तस्मा द्रसमादाय सिताक्षौद्रयुक्तं पाययेत्| अनेन सर्वे जाङ्गल सत्वा व्याख्याताः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtisAre kShIraprayogaH (20) · Śloka 20
యస్తు పిత్తాతిసారీ పిత్తలాన్యాసేవేత తస్య పిత్తమతివృద్ధం రక్తాతిసారం తృడ్దాహమోహజ్వరశూలపాయుపాకాంశ్చ కరోతి| తత్ర క్షీరమాజం న్యగ్రోధాదిప్రసవశృతం సితామధుయుక్తమాహారే గుదప్రక్షాలనే చ విదధ్యాత్| తద్విధం వా సర్పిః సపయస్కం పిబేత్| క్షీరోత్థం వా సర్పిః క్షీరానుపానం కపింజలరసాశీ క్షీరాశీ వా లిహ్యాత్||20||
यस्तु पित्तातिसारी पित्तलान्यासेवेत तस्य पित्तमतिवृद्धं रक्तातिसारं तृड्दाहमोहज्वरशूलपायुपाकांश्च करोति| तत्र क्षीरमाजं न्यग्रोधादिप्रसवशृतं सितामधुयुक्तमाहारे गुदप्रक्षालने च विदध्यात्| तद्विधं वा सर्पिः सपयस्कं पिबेत्| क्षीरोत्थं वा सर्पिः क्षीरानुपानं कपिञ्जलरसाशी क्षीराशी वा लिह्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtisAre prayogAntarANi (21) · Śloka 21
సల్లకీప్రియంగుతినిశశాల్మలీప్లక్షత్వక్సంసృష్టం సిద్ధం వా సక్షౌద్రం క్షీరం పిబేత్| యష్టీలోధ్రశారివాభిర్వా శృతం సమధుసితం| తద్వత్ కృష్ణతిలసమంగోత్పలయష్టీమధుభిః శశకపింజలపారావతతండూలీయకముద్గకాశ్మర్యబీజా దిరసాంశ్చ సేవేత| ఘృతభృష్టం వా రక్తమాజం మార్గం వా| పూర్వోక్తాన్ వా పుటపాకాన్ మధుకకృష్ణమృత్తికాశంఖ కల్కం వా సరుధిరం పిబేత్ తండులోదకేన| తేన వా సమా క్షికం ఫలినీకల్కం| అథవా ససితాక్షౌద్రం చందనం| ఏతే హి ప్రయోగాః తృష్ణాదిప్రశమనా రక్తాతియోగఘ్నాశ్చ| వాతోత్తరస్తు శతావరీఘృతం లిహ్యాత్| సశర్కరం వా నవ నీతం| పిచ్ఛిలస్వరససాధితం వా సర్పిః| లాక్షా పిప్పలీశృంగీవేరకటుకేంద్రయవదార్వీత్వగ్భిర్ఘృతం సిద్ధం పేయా మండేన పీతమతిసారం త్రిదోషమపి వారయేత్||21||
सल्लकीप्रियङ्गुतिनिशशाल्मलीप्लक्षत्वक्संसृष्टं सिद्धं वा सक्षौद्रं क्षीरं पिबेत्| यष्टीलोध्रशारिवाभिर्वा शृतं समधुसितम्| तद्वत् कृष्णतिलसमङ्गोत्पलयष्टीमधुभिः शशकपिञ्जलपारावततण्डूलीयकमुद्गकाश्मर्यबीजा दिरसांश्च सेवेत| घृतभृष्टं वा रक्तमाजं मार्गं वा| पूर्वोक्तान् वा पुटपाकान् मधुककृष्णमृत्तिकाशङ्ख कल्कं वा सरुधिरं पिबेत् तण्डुलोदकेन| तेन वा समा क्षिकं फलिनीकल्कम्| अथवा ससिताक्षौद्रं चन्दनम्| एते हि प्रयोगाः तृष्णादिप्रशमना रक्तातियोगघ्नाश्च| वातोत्तरस्तु शतावरीघृतं लिह्यात्| सशर्करं वा नव नीतम्| पिच्छिलस्वरससाधितं वा सर्पिः| लाक्षा पिप्पलीशृङ्गीवेरकटुकेन्द्रयवदार्वीत्वग्भिर्घृतं सिद्धं पेया मण्डेन पीतमतिसारं त्रिदोषमपि वारयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtisAre picchAbastyanuvAsanam (22) · Śloka 22
యదా పునర్వాయునా విడ్బద్ధం సశోణితమల్పాల్పం సఫేనం కృచ్ఛ్రాదుపవేశ్యతే తదా పూర్వోక్తం పిచ్ఛాబస్తిం దద్యాత్| మధురౌషధసిద్ధేన చ సర్పిషాఽనువాసయేత్| ప్రాయేణ హి దుర్బలగుదా గుదాశ్రయామయినో భవంతి| విశేషతశ్చిర కాలాతీసారిణః| అతిసారాతిప్రవృత్తౌ స్వస్థానబలవృద్ధో వాయుః పిత్తమను బలమవాప్య దుర్జయతరో భవతి| తస్మా త్తోషామభీక్ష్ణమనువాసం ప్రయుంజీత||22||
यदा पुनर्वायुना विड्बद्धं सशोणितमल्पाल्पं सफेनं कृच्छ्रादुपवेश्यते तदा पूर्वोक्तं पिच्छाबस्तिं दद्यात्| मधुरौषधसिद्धेन च सर्पिषाऽनुवासयेत्| प्रायेण हि दुर्बलगुदा गुदाश्रयामयिनो भवन्ति| विशेषतश्चिर कालातीसारिणः| अतिसारातिप्रवृत्तौ स्वस्थानबलवृद्धो वायुः पित्तमनु बलमवाप्य दुर्जयतरो भवति| तस्मा त्तोषामभीक्ष्णमनुवासं प्रयुञ्जीत||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudadAhe visheShaH (23) · Śloka 23
గుదదాహే పునః పటోలమధుకమధూకక్షీరివృక్షాదికషాయేణ సఘృతశర్కరాక్షౌద్రేణ వా గుదం తదాసన్నాశ్చ ప్రదేశాన్ సించేత్| శతధౌతాదిభిర్ఘృతైశ్చ పిచూనభ్యంగాంశ్చ దద్యాత్| పటోలాదీనామేవ చ కల్కేన సఘృతేన ప్రదిహ్యాత్| తచ్చూర్ణౌ ర్ధాతకీలోధ్రమాషచూర్ణేన చ పాయుద్వారమవచూర్ణయేత్| ఏవమేవ చ శూలే వాతహరతైలప్రదేహైరుపాచరేత్| యః పునరేవమపి పిత్త లాన్యాసేవేత స శీఘ్రం గుదవలీషు పక్వాసు వ్యాపద్యతే||23||
गुददाहे पुनः पटोलमधुकमधूकक्षीरिवृक्षादिकषायेण सघृतशर्कराक्षौद्रेण वा गुदं तदासन्नाश्च प्रदेशान् सिञ्चेत्| शतधौतादिभिर्घृतैश्च पिचूनभ्यङ्गांश्च दद्यात्| पटोलादीनामेव च कल्केन सघृतेन प्रदिह्यात्| तच्चूर्णौ र्धातकीलोध्रमाषचूर्णेन च पायुद्वारमवचूर्णयेत्| एवमेव च शूले वातहरतैलप्रदेहैरुपाचरेत्| यः पुनरेवमपि पित्त लान्यासेवेत स शीघ्रं गुदवलीषु पक्वासु व्यापद्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (24) · Śloka 24
శ్లేష్మాతీసారం తు ప్రాగేవ నితరామామపాచనార్థం లఙ్హ్ఘనేన సాధయేత్| అనుబంధే చ పిబేత్ కషాయం ముస్తాభయాశుంఠీ బిల్వశలాటూనాం| వచావిడంగభూతీకదేవాదారుణాం వా| పాథాతివిషాకుష్ఠచవ్యకటురోహిణీనాం వా| చిత్రక పిప్పలీద్వయపిప్పలీమూలానాం వా| సుఖాంబునా వా హింగ్వా ద్యలసకోక్తం| పథ్యాసైంధవశుంఠీచూర్ణం వా లిహ్యాద్వా త్రికటుచూర్ణం క్షౌద్రశర్కరోపేతం| కపిత్థం క్షౌద్రేణ వా| కట్ఫలం వ పిప్పలీర్వా| పుర్వవచ్చ సర్వం వాతపిత్తామరక్త సంసర్గమపేక్ష్య యథాయథముపకల్పయేత్| సశూలప్రవాహికస్య చ నిరామస్య వాతేఽధికే వచాబిల్వపిప్పలీకుష్ఠశతా హ్వాకల్కయుక్తం సలవణం పిచ్ఛాబస్తిమనువాసనం చ కోష్ణేన బిల్వతైలేన బహుశో వచాదిగర్భేణ వా తైలేనేతి||24||
श्लेष्मातीसारं तु प्रागेव नितरामामपाचनार्थं लङ्ह्घनेन साधयेत्| अनुबन्धे च पिबेत् कषायं मुस्ताभयाशुण्ठी बिल्वशलाटूनाम्| वचाविडङ्गभूतीकदेवादारुणां वा| पाथातिविषाकुष्ठचव्यकटुरोहिणीनां वा| चित्रक पिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलानां वा| सुखाम्बुना वा हिङ्ग्वा द्यलसकोक्तम्| पथ्यासैन्धवशुण्ठीचूर्णं वा लिह्याद्वा त्रिकटुचूर्णं क्षौद्रशर्करोपेतम्| कपित्थं क्षौद्रेण वा| कट्फलं व पिप्पलीर्वा| पुर्ववच्च सर्वं वातपित्तामरक्त संसर्गमपेक्ष्य यथायथमुपकल्पयेत्| सशूलप्रवाहिकस्य च निरामस्य वातेऽधिके वचाबिल्वपिप्पलीकुष्ठशता ह्वाकल्कयुक्तं सलवणं पिच्छाबस्तिमनुवासनं च कोष्णेन बिल्वतैलेन बहुशो वचादिगर्भेण वा तैलेनेति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (25) · Śloka 25
భవతి చాత్ర స్వస్థానే మారుతోఽవశ్యం వర్ధతే కఫసంక్షయాత్| స వృద్ధః సహసా హన్యాత్తస్మాత్తం త్వరయా జయేత్||25||
भवति चात्र स्वस्थाने मारुतोऽवश्यं वर्धते कफसंक्षयात्| स वृद्धः सहसा हन्यात्तस्मात्तं त्वरया जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajashokajayoH kriyA (26) · Śloka 26
భీశోకాభ్యామపి మరుచ్ఛీఘ్రం కుప్యత్యతస్తయోః| కార్యా క్రియా వాతహరా హర్శణాశ్వాసనాని చ||26||
भीशोकाभ्यामपि मरुच्छीघ्रं कुप्यत्यतस्तयोः| कार्या क्रिया वातहरा हर्शणाश्वासनानि च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatAtisAra lakShaNam (27) · Śloka 27
యస్యోచ్చారాద్వినా మూత్రం పవనో వా ప్రవర్తతే| దీప్తాగ్నేర్లఘుకోష్ఠస్య శాంతస్తస్యోదరామయః||27||
यस्योच्चाराद्विना मूत्रं पवनो वा प्रवर्तते| दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य शान्तस्तस्योदरामयः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMkShepeto punaH kramasmaraNam (28) · Śloka 28
ఆమస్య పాకో మలసంగ్రహోఽను న సంగ్రహే రుగ్గుదనాభిజన్మా| విలంఘనైర్గ్రాహిభిరీరణఘ్నైః క్రమేణ తైస్తైర్విధిభిర్విధేయః||28||
आमस्य पाको मलसंग्रहोऽनु न संग्रहे रुग्गुदनाभिजन्मा| विलङ्घनैर्ग्राहिभिरीरणघ्नैः क्रमेण तैस्तैर्विधिभिर्विधेयः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShabandhahetuH (29) · Śloka 29
న రిక్తకోష్ఠస్య పురీషబంధో న రూక్షకుక్షేః సుహితస్య చాతి| పిత్తాస్రతోఽన్యత్ర చ చాతిశీతైర త్యుష్ణతీక్ష్ణైర్న కదాచిదేవ||29||
न रिक्तकोष्ठस्य पुरीषबन्धो न रूक्षकुक्षेः सुहितस्य चाति| पित्तास्रतोऽन्यत्र च चातिशीतैर त्युष्णतीक्ष्णैर्न कदाचिदेव||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravAhikopayogI kalpanAsaMgrahaH (11) · Śloka 11
ఖలరసదాధికా యమకదాడిమసారకృతా దధి సగుడం పయోఽసితతిలాశ్చ సుజర్జరితాః| సలవణమారుతఘ్నగణసాధితతైలమలం ఘృతమపి వా ప్రవాహణకృతాం విజయేద్రుజాం||30|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానేఽతీసార చికిత్సితన్నామైకాదశోఽధ్యాయః||11||
खलरसदाधिका यमकदाडिमसारकृता दधि सगुडं पयोऽसिततिलाश्च सुजर्जरिताः| सलवणमारुतघ्नगणसाधिततैलमलं घृतमपि वा प्रवाहणकृतां विजयेद्रुजाम्||३०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थानेऽतीसार चिकित्सितन्नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon