8. chardihr̥drōgatr̥ṣṇācikitsitam

Adhikarana atha CardihRudrogatRuShNAcikitsitannAmAShTamo~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಛರ್ದ್ಯಾದಿಕಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ||೧||

Adhikarana la~gghanam (2) · Śloka 2

ಆಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಭವಾಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಛರ್ದ್ಯೋ ಹಿತಂ ಯತಃ| ಲಙ್ಘನಂ ಪ್ರಾಗೃತೇ ವಾಯೋಃ .....................||೨||

ಸರ್ವಾಸು ಛರ್ದಿಷು ಪ್ರಥಮಂ ಸರ್ವಂ ಲಙ್ಘನಮಿಷ್ಯತೇ| ವಾಯುಪ್ರಭವಾಂ ಛರ್ದಿಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ| ಯತಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಛರ್ದಯ ಆಮಾಶಯೇ ಯೋ ದೋಷಾಣಾಮುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ತತ್ಪ್ರಾಭವಾಃ||೨||

Adhikarana Sodhanam (3) · Śloka 3

.........................ವಮನಂ ತತ್ರ ಯೋಜಯೇತ್| ಬಲಿನೋ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಲಭತಃ ಪ್ರತತಂ ಬಹು| ತತೋ ವಿರೇಕಂ ಕ್ರಮಶೋ ಹೃದ್ಯಂ ಮದ್ಯಂ ಫಲಾಮ್ಬುಭಿಃ| ಕ್ಷೀರೈರ್ವಾ ಸಹ ಸ ಹ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಗತಂ ದೋಷಂ ನಯತ್ಯಧಃ| ಶಮನಂ ಚೌಷಧಂ ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಸ್ಯ ತದೇವ ತು||೩||

ವಮನಂ ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾಽವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಷು ಲಙ್ಘನವಿಶೇಷಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ತತ ಇತಿ ವಮನೇ ಯೋಜಿತೇ| ಸ ಹೀತಿ ವಿರೇಕೈಃ| ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಸ್ಯ ತದೇವ ಶಮನಮೇವ| ನ ತು ಬಲಿನ ಉಕ್ತಂ ಶೋಧನಮ್| ಬಲವತಸ್ತು||೩||

Adhikarana annam (4) · Śloka 4

ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ಪ್ರಿಯಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮನ್ನಂ ಲಘು ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಉಪವಾಸಸ್ತಥಾ ಯೂಷಾ ರಸಾಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಾಃ ಖಡಾಃ| ಶಾಕಾನಿ ಲೇಹಾ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ರಾಗಷಾಡವಪಾನಕಾಃ| ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಶುಷ್ಕಾಃ ವಿಚಿತ್ರಾಶ್ಚ ಫಲಾನಿ ಸ್ನಾನಘರ್ಷಣಮ್| ಗನ್ಧಾಃ ಸುಗನ್ಧಯೋ ಗನ್ಧಫಲಪುಷ್ಪಾನ್ನಪಾನಜಾಃ| ಭುಕ್ತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಮುಖೇ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚನಮ್||೪||

ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ದ್ರವರಹಿತಮ್| ರಸಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಕೃತಾನ್ನ ಉಕ್ತಮ್| ಘರ್ಷಣಂ ಯೇನ ಚೂರ್ಣೇನಾಙ್ಗಮುದ್ಘೃಷ್ಯತೇ| ಗನ್ಧಾಃ ಸುಗನ್ಧಯಃ ಸುರಭಯ ಏವ ಗನ್ಧಾದಿಜಾಃ| ಗನ್ಧಶಬ್ದೇನ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ||೪||

Adhikarana vAtajAyAM CardyAm (5) · Śloka 5

ಹನ್ತಿ ಮಾರುತಜಾಂ ಛರ್ದಿಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪೀತಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್| ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಸಕಾಸಹೃದಯದ್ರವಾಮ್| ವ್ಯೋಷಂ ತ್ರಿಲವಣಾಢ್ಯಂ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುನಾ| ಸಶುಣ್ಠೀದಧಿಧಾನ್ಯೇನ ಪೀತಂ ತುಲ್ಯಾಮ್ಬು ವಾ ಪಯಃ| ವ್ಯಕ್ತಸೈನ್ಧವಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಫಲಾಮ್ಲೋ ವೈಷ್ಕಿರೋ ರಸಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಭೋಜನಂ ಶುಣ್ಠೀದಧಿದಾಡಿಮಸಾಧಿತಮ್| ಕೋಷ್ಣಂ ಸಲವಣಂ ಚಾತ್ರ ಹಿತಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್||೫||

ವಾತಜಾಂ ಛರ್ದಿಂ ಸಸೈನ್ಧವಂ ಸರ್ಪಿರ್ಹನ್ತಿ| ತದ್ಧಿ ಸಕಾಸಾದಿಕಾಂ ಛರ್ದಿಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಹನ್ತಿ| ದಾಡಿಮಕ್ವಾಥೇನ ಸಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಕೇನ ಸರ್ಪಿಃ| ತುಲ್ಯಾಮ್ಬು ವಾ ಪಯಃ ಪೀತಂ ಮಾರುತಜಾಂ ಛರ್ದಿಂ ಹನ್ತಿ| ವ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಭೂತಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ವೈಷ್ಕಿರೇ ರಸೇ| ಕೋಷ್ಣಂ ಸಲವಣಂ ಚೇತಿ ಭೋಜನವಿಶೇಷಣಮ್| ಅತ್ರ ಚ ವಾತಜಾಯಾಂ ಛರ್ದ್ಯಾಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ಹಿತಮ್||೫||

Adhikarana pittajAyAM CardyAm (6) · Śloka 6

ಪಿತ್ತಜಾಯಾಂ ವಿರೇಕಾರ್ಥಃ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಸ್ವರಸೈಸ್ತ್ರಿವೃತ್| ಸರ್ಪಿರ್ವಾ ತೈಲ್ವಕಂ ಯೋಜ್ಯಂ ವೃದ್ಧಞ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾಮಗಮ್| ಊರ್ಧ್ವಮೇವ ಹರೇತ್ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತೈರ್ವಿಶುದ್ಧಿಮಾನ್| ಪಿಬೇನ್ಮನ್ಥಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಲಾಜೈಃ ಸಮಧುಶರ್ಕರೈಃ| ಮುದ್ಗಜಾಙ್ಗಲಜೈರದ್ಯಾದ್ವ್ಯಞ್ಜನೈಃ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮ್||೬||

ಪಿತ್ತಜಾಯಾಂ ಸುಬೋಧಮ್| ವೃದ್ಧಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನಾಶ್ರಿತಂ ಸ್ವಾದುಭಿಸ್ತಿಕ್ತೈಶ್ಚೌಷಧೈಃ ಪಿತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಮೇವ ಹರೇದ್ವಾಮಯೇದೇವ ನ ತು ವಿರೇಚಯೇತ್| ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿಶುದ್ಧಃ ಸ ತದಹರ್ಲಾಜೈಃ ಸಮಧುಶರ್ಕರೈರ್ಮನ್ಥಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್||೬||

Adhikarana pittajAyAM pAnaviSeShaH (7) · Śloka 7

ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಪ್ರಭವಂ ಸುಶೀತಂ ಸಲಿಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಮುದ್ಗೋಶೀರಕಣಾಧಾನ್ಯೈಃ ಸಹ ವಾ ಸಂಸ್ಥಿತಂ ನಿಶಾಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ರಸಂ ಚೇಕ್ಷೋಗುಡೂಚ್ಯಮ್ಬು ಪಯೋಽಪಿ ವಾ||೭||

ತಪ್ತಮೃಲ್ಲೋಷ್ಟೈಸ್ತಾಪಯಿತ್ವಾ ಶೀತೀಕೃತಮ್| ಮುದ್ಗಾದಿಭಿರ್ವಾ ಸಹ ನಿಶಾಂ ಸ್ಥಿತಂ ಸಲಿಲಂ ದ್ವಿತೀಯೋಽಹ್ನಿ ಪೇಯಮ್||೭||

Adhikarana jambvAmrAdikaShAyaH (8) · Śloka 8

ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರ್ಪಲ್ಲವೋಶೀರಬಟಾಶ್ವತ್ಥಾಙ್ಕುರೋದ್ಭವಃ| ಕ್ವಾಥಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಃ ಪೀತಃ ಶೀತೋ ವಾ ವಿನಿಯಚ್ಛತಿ| ಛರ್ದಿಂ ಜ್ವರಮತೀಸಾರಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಚ ದುರ್ಜಯಾಮ್||೮||

ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾದಿಭಿಶ್ಚ ಕ್ವಾಥೋ ವಾ ಶೀತಕಷಾಯೋ ವಾ ಪೀತಃ ಛರ್ದ್ಯಾದೀನ್ ವಿನಿಯಚ್ಛತಿ ನಾಶಯತಿ||೮||

Adhikarana mudgadalAmbupAnam (9) · Śloka 9

ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ಶೀತಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ಮುದ್ಗದಲಾಮ್ಬು ವಾ||೯||

Adhikarana kolAdilehAH (10) · Śloka 10

ಕೋಲಮಜ್ಜಾಸಿತಾಲಾಜಮಾಕ್ಷಿಕಾವಿಟ್ಕಣಾಞ್ಜನಮ್| ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾಸ್ರೋತೋಜಲಾಜೋತ್ಪಲರಜಾಂಸಿ ವಾ| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಪಥ್ಯಾಂ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ವಾ ಬದರಾಣಿ ವಾ||೧೦||

Adhikarana SItAmbunA peyam (11) · Śloka 11

ಪಿಬೇಚ್ಛೀತಾಮ್ಬುನಾ ಶಾಲಿಸ್ವರ್ಣಗೈರಿಕಜಂ ರಜಃ| ಪಿಷ್ಟಂ ವಾ ಚನ್ದನಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಾಂಸೀ ಸೇವ್ಯಾಮ್ಬುಗೈರಿಕಮ್||೧೧||

ಏಕೋಽಪಿ ಪ್ರಯೋಗಃ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ದ್ವಿತೀಯೇಽಪಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಚನ್ದನಾದಿಕಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್||೧೧||

Adhikarana madhUkAdipeyAni (12) · Śloka 12

ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲತೋಯೇನ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಸಸಿತಾಮಧು| ಮಧೂಕಮಧುಕದ್ರಾಕ್ಷಾಕಮಲಾಮಲಕಾಮ್ಬುದಮ್| ಸಶಾರಿವಾಪರೂಷಾಕ್ಷಂ ಮೂರ್ವಾಂ ವಾ ಮಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಾಮ್| ಮಧುಕಂ ಸಾತ್ಮಗುಪ್ತಂ ವಾ ಶೀತಂ ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ವಾ||೧೨||

ಮಧೂಕಾದಿಕಂ ಸಸಿತಾಮಧು ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾಮ್ಬುನಾ ಮೂರ್ವಾಯಾಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಮಧುಕಂ ಸಾತ್ಮಗುಪ್ತಂ ಮಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಾಮ್| ಶೀತಂ ಚನ್ದನಂ ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇನ||೧೨||

Adhikarana kaPajAyAM vamanopavAsau (13) · Śloka 13

ಕಫಜಾಯಾಂ ವಮೇನ್ನಿಮ್ಬಕೃಷ್ಣಾಪಿಣ್ಡೀತಸರ್ಷಪೈಃ| ಯುಕ್ತೇನ ಕೋಷ್ಣತೋಯೇನ ದುರ್ಬಲಂ ಚೋಪವಾಸಯೇತ್||೧೩||

ನಿಮ್ಬಾದಿರಸಯುಕ್ತೇನ ಕೋಷ್ಣತೋಯೇನ ಕಫಜಾಯಾಂ ಛರ್ದಾಂ ವಮೇತ್| ದುರ್ಬಲಸ್ಯೋಪವಾಸೋ ನ ವಮನಮ್||೧೩||

Adhikarana sauShadhamannam (14) · Śloka 14

ಆರಗ್ವಧಾದೇರ್ನಿರ್ಯೂಹಂ ಶೀತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರಿಫಲಾಗಣಚವ್ಯಾದ್ವಾ ಪೇಯಾಂ ಪತ್ರೈಃ ಕರಞ್ಜಜೈಃ| ಮನ್ಥಾನ್ಯವೈರ್ವಾ ಬಹುಶಶ್ಛರ್ದಿಘ್ನೌಷಧಭಾವಿತೈಃ| ಕಫಘ್ನಮನ್ನಂ ಹೃದ್ಯಞ್ಚ ರಾಗಾಃ ಸಾರ್ಜಕಭೂಸ್ತೃಣಾಃ||೧೪||

ಆರಗ್ವಧಾದೇರ್ನಿರ್ಯೂಹಃ ಕಷಾಯಃ ಸುಶೀತಃ| ತ್ರಿಫಲಾದಿಕಾನಾಂ ನಿರ್ಯೂಹಃ| ಕರಞ್ಜಪತ್ರೈಃ ಪೇಯಾ ಛಾರ್ದಿಘ್ನಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ| ಜಾಲಾಮ್ಲಬದರದಾಡಿಮಯವಷಷ್ಟಿಕಮಾತುಲುಙ್ಗಸೇವ್ಯಾನಿ| ಜಬ್ವಾಮ್ರಪಲ್ಲವಾನಿ ಚ ವಮಿನಿಗ್ರಹಣಾನಿ ಮೃತ್ಸ್ನಾ ಚ| ಏಷಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಯವಾಃ ಶುಷ್ಕಾಃ ಶುಷ್ಕಾಃ ಭಾವಯನ್ತೇ| ತೈಃ ಸಕ್ತವಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ| ಆರ್ಜಕಂ ಕುಠೇರಕಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಪತ್ರೈರ್ಭೂಸ್ತೃಣಮ್||೧೪||

Adhikarana vividhAH lehAH (15) · Śloka 15

ಲೀಢಂ ಮನಃಶಿಲಾಕೃಷ್ಣಮರಿಚಂ ಬೀಜಪೂರಕಾತ್| ಸ್ವರಸೇನ ಕಪಿತ್ಥಾಚ್ಚ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಮಿಂ ಜಯೇತ್| ಸಮುಸ್ತಾಂ ಮಧುನಾ ಶೃಙ್ಗಂ ಕೋಲಾಮ್ಲಂ ವಾ ಸಜಾಮ್ಬವಮ್| ತದ್ವದ್ವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾಕ್ರಿಮಿಘ್ನಪರಿಪೇಲವಮ್| ತದ್ವದ್ದುರಾಲಭಾಂ ಖಾದೇತ್ ಕಪಿತ್ಥಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣೇನ ವಾ||೧೫||

ಮನಃಶಿಲಾದಿಕಂ ಕಪಿತ್ಥಬೀಜಪೂರಸ್ವರಸಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ| ಕೋಲಾಮ್ಲಂ ಸಜಾಮ್ಬವಂ ಮಧುನಾ| ತದ್ವದಿತಿ ಮಧುನಾ ವಿಡಙ್ಗಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಚೈಕಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ದ್ವಿತೀಯೋ ವಿಡಙ್ಗಃ ಪರಿವೇಲವಾಭ್ಯಾಮ್| ದುರಾಲಭಾಂ ತದ್ವದಿತಿ ಮಧುನಾ| ತ್ರ್ಯೂಷಣೇನ ಸಹ ಕಪಿತ್ಥಂ ಖಾದೇತ್||೧೫||

Adhikarana dviShTArthajA krimijA ca CardiH (16) · Śloka 16

ಅನುಕೂಲೋಪಚಾರೇಣ ಯಾತಿ ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಜಾ ಶಮಮ್| ಕ್ರಿಮಿಜಾ ಕ್ರಿಮಿಹೃದ್ರೋಗಗದಿತೈಶ್ಚ ಭಿಷಗ್ಜಿತೈಃ||೧೬||

ಸುಬೋಧಮ್||೧೬||

Adhikarana pariSiShTASCardayaH (17) · Śloka 17

ಯಥಾಸ್ವಂ ಪರಿಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ತತ್ಕೃತಾಶ್ಚ ತಥಾಮಯಾಃ||೧೭||

ಪರಿಶೇಷಾಃ ಛರ್ದಯಸ್ತೃಷ್ಣಾಮದೌರ್ಹೃದಜಾಸ್ತಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಾತಾದ್ಯೌಷಧೇನ ಚ ಶಮಂ ಯಾನ್ತಿ| ತತ್ಕೃತಾಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಛರ್ದ್ಯಾದಿಕೃತಾ ಆಮಯಾ ಯಥಾಸ್ವಮೌಷಧೈಃ ಶಮಂ ಯಾನ್ತಿ||೧೭||

Adhikarana CardistvarayA jeyA (18) · Śloka 18

ತ್ವರಮಾಣೋ ಜಯೇಚ್ಛರ್ದಿ ಪ್ರಸಕ್ತಾಮನುಬನ್ಧಿನೀಮ್| ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಯಮಹಾಮರ್ಮಪೀಡಕರತರಾ ಹಿ ಸಾ||೧೮||

ಪ್ರಸಕ್ತಾಂ ಗೃಹೀತಾನುಬನ್ಧಾಂ ಛರ್ದಿಂ ತ್ವರಮಾಣೋ ಜಯೇದ್ಯತಃ ಸಾ ಚ್ಛರ್ದಿರ್ಮಹಾಮರ್ಮಣೋ ಹೃದಯಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್ ಪೀಡಾಕರತರಾ ಭವತಿ||೧೮||

Adhikarana ativamathau shIghramupakramAH (19) · Śloka 19

ನ ಚಾನ್ನೇನ ವಿನಾ ಕಾಯಸ್ತನ್ಮಯೋ ವರ್ತತೇಽಪಿ ಚ| ಧಾತುಕ್ಷಯೋಽತಿವಮಥೌ ಸಮೀರಣಸಮೀರಣಾತ್| ನಿಯತಂ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ರುತಂ ತತ್ರ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಾತಿಯೋಗೋಕ್ತಂ ಕ್ರಮಸ್ತಮ್ಭನಬೃಂಹಣಮ್| ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನ್ರಸಾನ್ ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಂ ಕಲ್ಯಾಣಜೀವನಮ್| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ವಾ ದೋಷದೇಹಾನುರೋಧತಃ||೧೯||

ಅನ್ನಸ್ಯ ಚ ವಮನಾತ್ತನ್ಮಯಃ ಕಾಯೋ ನ ಚ ವರ್ತತೇ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಸುಬೋಧಮ್| ತತ್ರ ವಮಥೌ ವಮನಾತಿಯೋಗೋಕ್ತಂ ಕ್ರಮಂ ದೃತಂ ಶೀಘ್ರಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್||೧೯||

Adhikarana hRudrogacikitsitam tatra vAtaje tailam (20) · Śloka 20

ಹೃದ್ರೋಗಂ ವಾತಜೇ ತೈಲಂ ಮಸ್ತುಸೌವೀರತಕ್ರವತ್| ಪಿಬೇತ್ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಸಬಿಡಂ ಗುಲ್ಮಾನಾಹಾರ್ತಿಜಿಚ್ಚ ತತ್| ತೈಲಂ ಚ ಲವಣೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸಮೂತ್ರಾಮ್ಲಂ ತಥಾಗುಣಮ್||೨೦||

ಹೃದ್ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಹೃದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಾ| ವಾತಜೇ ಮಸ್ತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್| ತಚ್ಚ ಗುಲ್ಮಾದಿಜಿದ್ಭವತಿ| ಗೋಮೂತ್ರೇಣಾಮ್ಲೇನ ಚ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿನಾ ಸರ್ವೈಶ್ಚ ಲವಣೈಃ ಪಕ್ವಂ ಪೂರ್ವಗುಣಮ್| ಪೃಥಕ್ಸೇಹಸಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪಞ್ಚಪ್ರಭೃತಿ ತು ದ್ರವಮ್||೨೦||

Adhikarana bilvAdi tailam (21) · Śloka 21

ಬಿಲ್ವಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಯವಾನ್ ಕೋಲಂ ದೇವದಾರೂ ಪುನರ್ನವಮ್| ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಞ್ಚ ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಞ್ಜಲೇ ಪಚೇತ್| ತೈಲಂ ತನ್ನಾವನೇ ಪಾನೇ ಬಸ್ತೌ ಚ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್||೨೧||

ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ತೈಲಚತುರ್ಗುಣೇ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಹೃದ್ರೋಗವತೋ ನಾವನಾದಿಷು ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೧||

Adhikarana shuNThyAdighRutam (22) · Śloka 22

ಶುಣ್ಠೀವಯಸ್ಥಾಲವಣಕಾಯಸ್ಥಾಹಿಙ್ಗುಪೌಷ್ಕರೈಃ| ಪಥ್ಯಯಾ ಚ ಶೃತಂ ಪಾರ್ಶ್ವಹೃದ್ರುಜಾ ಗುಲ್ಮಜಿದ್ಘೃತಮ್||೨೨||

ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿನಾಂ ಕಲ್ಕೇನಾನುಕ್ತೇನಾಪಿ ಜಲೇನ ಸ್ನೇಹಸಮೇನ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪಾರ್ಶ್ವಹೃದ್ರುಜಾ ಗುಲ್ಮಜಿತ್||೨೨||

Adhikarana sauvarcalAdighRutam (23) · Śloka 23

ಸೌವರ್ಚಲಸ್ಯ ದ್ವಿಪಲೇ ಪಥ್ಯಾ ಪಞ್ಚಾಶದನ್ವಿತೇ| ಘೃತಸ್ಯ ಸಾಧಿತಃ ಪ್ರಸ್ಥೋ ಹೃದ್ರೋಗಶ್ವಾಸಗುಲ್ಮನುತ್||೨೩||

Adhikarana dADimAdicUrNam (24) · Śloka 24

ದಾಡಿಮಂ ಕೃಷ್ಣಲವಣಂ ಹಿಙ್ಗುಶುಣ್ಠ್ಯಮ್ಲವೇತಸಮ್| ಅಪತನ್ತ್ರಕಹೃದ್ರೋಗಶ್ವಾಸಘ್ನಂ ಚೂರ್ಣಮುತ್ತಮಮ್||೨೪||

ಸುಬೋಧಮ್||೨೪||

Adhikarana puShkarAdikalkaH (25) · Śloka 25

ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಶಠೀಶುಣ್ಠೀಬೀಜಪೂರಜಟಾಭಯಾಃ| ಪೀತಾಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾಃ ಕ್ಷಾರಘೃತಾಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುತಾಃ| ವಿಕರ್ತಿಕಾಃ ಶೂಲಹರಾಃ .......................||೨೫||

ಪುಷ್ಕರಮೂಲಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕಃ ಕ್ಷಾರಾದಿಯುತೋ ವಿಕರ್ತಿಕಾ ಶೂಲಹರಃ| ವಿಕರ್ತಿಕಾ ವಿಕರ್ತನಮಿವ ಜಠರೇ||೨೫||

Adhikarana yavAnyAdikvAthaH (26) · Śloka 26

.....................ಕ್ವಾಥಃ ಕೋಷ್ಣಶ್ಚ ತದ್ಗುಣಃ| ಯವಾನೀಲವಣಕ್ಷಾರವಚಾಜಾಜ್ಯೌಷಧೈಃ ಕೃತಃ| ಸಪಿತದಾರೂಬೀಜಾಹ್ವಪಲಾಶಶಠಿಪೌಷ್ಕರೈಃ||೨೬||

ಯವಾನ್ಯಾದೀನಾಂ ಪೌಷ್ಕರಾನ್ತಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಕೋಷ್ಣಸ್ತದ್ಗುಣಾಃ||೨೬||

Adhikarana pa~jcakolAdikalkaH (27) · Śloka 27

ಪಞ್ಚಕೋಲಶಠೀಪಥ್ಯಾಗುಡಬೀಜಾಹ್ವಪೌಷ್ಕರಮ್| ವಾರುಣೀಕಲ್ಕಿತಂ ಭೃಷ್ಟಂ ಯಮಕೇ ಲವಣಾಚಿತಮ್| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಯೋನಿಶೂಲೇಷು ಖಾದೇತ್ ಗುಲ್ಮೋದರೇಷು ಚ||೨೭||

Adhikarana upakramAntaram (28) · Śloka 28

ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚೇಹ ಹಿತಾಃ ಸ್ವೇದಾಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚ| ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶುಣ್ಠ್ಯಾ ವಾ ಸಾಧಿತಂ ಜಲಮ್| ವಾರುಣೀದಧಿಮಣ್ಡಂ ವಾ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ತೃಷಿ| ಸಾಯಾಮಸ್ತಮ್ಭಶೂಲಾಭೇ ಹೃದಿ ಮಾರುತದೂಷಿತೇ| ಕ್ರಿಯೈಷಾ.................................||೨೮||

Adhikarana hRuddravAyAmapramohe viSeShaH (29) · Śloka 29

............ಸದ್ರವಾಯಾಮಪ್ರಮೋಹೇ ತು ಹಿತಾ ರಸಃ| ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಾಸ್ತಿತ್ತಿರಿಕ್ರೌಞ್ಚಶಿಖಿವರ್ತಕದಕ್ಷಜಾಃ| ಬಲಾತ್ತೈಲಂ ಸಹೃದ್ರೋಗೀ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಸುಕುಮಾರಕಮ್| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಶತಪಾಕಂ ವಾ ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ತಥೋತ್ತಮಮ್| ರಾಸ್ನಾಜೀವಕಜೀವನ್ತೀಬಲಾವ್ಯಾಘ್ರೀಪುನರ್ನವೈಃ| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಸ್ಥಿರಾವಚಾವ್ಯೋಷೈರ್ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ದಧಿಪಾದಂ ತಥಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಲಾಭತಃ ಸ ನಿಷೇವಿತಃ| ತರ್ಪಣೋ ಬೃಂಹಣೋ ಬಲ್ಯೋ ವಾತಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಃ||೨೯||

ಸುಬೋಧಮ್||೨೯||

Adhikarana tryUShaNAdighRutam (30) · Śloka 30

ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಪಾಠಾಮಧೂಕಂ ಮಧುಕಂ ತ್ರುಟೀ| ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಲಘು ಬಲೇ ಮೇದೇ ಋದ್ಧಿಃ ಶತಾವರೀ| ಕಣ್ಡೂಕರೀತಾಮಲಕೀಜೀವಕಂ ಚಾಕ್ಷಸಮ್ಮಿತೈಃ| ತೈರ್ಪಚೇತ್ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ದಧ್ನಃ ಪ್ರಥೇನ ಮಾಹಿಷಾತ್| ಯುಕ್ತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಚ ಮಧುನಾ ತನ್ನಿಹನ್ತಿ ನಿಷೇವಿತಮ್| ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಗ್ರಹಣೀದೋಷಕಾಸಶ್ವಾಸಹಲೀಮಕಾನ್||೩೦||

ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದಿಕಂ ಸುಬೋಧಮ್| ತಚ್ಚ ಸಿದ್ಧಂ ತನ್ಮಧುನಾ ಯೋಜ್ಯತೇ||೩೦||

Adhikarana avasthAviSeShe pathyApathyaviSeShaH (31) · Śloka 31

ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ಸದ್ರವಾಯಾಮೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ವಾತಿಕೇ ಹಿತಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ದಧಿ ಗುಡಃ ಸರ್ಪಿರೌದಕಾನೂಪಮಾಮಿಷಮ್| ಏತಾನ್ಯೇವ ಚ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ಹೃದ್ರೋಗೇಷು ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ| ಶೇಷೇಷು ಸ್ತಮ್ಭಜಾಡ್ಯಾಮಸಂಯುಕ್ತೇಽಪಿ ಚ ವಾತಿಕೇ| ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಾಮಾಚರೇತ್ಕ್ರಿಯಾಮ್||೩೧||

Adhikarana paitte Sodhanam (32) · Śloka 32

ಪೈತ್ತೇ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುನಿರ್ಯಾಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಪರೂಷಕೈಃ| ಯುಕ್ತೋ ವಿರೇಕೋ ಹೃದ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ರಮಃ ಶುದ್ಧೇ ಚ ಪಿತ್ತಹಾ| ಕ್ಷತಪಿತ್ತಜ್ವರೋಕ್ತಂ ಚ ಬಾಹ್ಯನ್ತಃ ಪರಿಮಾರ್ಜನಮ್| ಕಟ್ವೀಮಧುಕಕಲ್ಕಂ ಚ ಪಿಬೇತ್ ಸಸಿತಮಮ್ಭಸಾ||೩೨||

ಪೈತ್ತ ಇತಿ ಹೃದ್ರೋಗೇ| ವಿರೇಕಃ ಕಲ್ಪೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇ ದ್ರಾಕ್ಷಾನಿರ್ಯಾಸಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೋ ಹೃದ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷತೋಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಜ್ವರೋಕ್ತಂ ಚ| ಬಾಹ್ಯಪರಿಮಾರ್ಜನಮಭ್ಯಙ್ಗಾದಿ| ಅನ್ತಃಪರಿಶೋಧನಂ ಸುಬೋಧಮ್||೩೨||

Adhikarana ghRutAni (33) · Śloka 33

ಶ್ರೇಯಸೀಶರ್ಕರಾದ್ರಾಕ್ಷಾಜೀಕರ್ಷಭಕೋತ್ಪಲೈಃ| ಬಲಾಖರ್ಜೂರಕಾಕೋಲೀಮೇದಾಯುಗ್ಮೈಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್| ಸಕ್ಷೀರಂ ಮಾಹಿಷಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಮ್| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಧುಕಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿಕಶೇರುಕಾಃ| ಸಶುಣ್ಠೀಶೈವಲಾಸ್ತಾಭಿಃ ಸಕ್ಷೀರಂ ವಿಪಚೇತ್ ಘೃತಮ್| ಶೀತಂ ಸಮಧು ತಚ್ಚೇಷ್ಟಂ ಸ್ವಾದುವರ್ಗಕೃತಂ ಚ ಯತ್| ಬಸ್ತಿಂ ಚ ದದ್ಯಾತ್ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತೈಲಂ ಮಧುಕಸಾಧಿತಮ್||೩೩||

ಶ್ರೇಯಸ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಂ ಸಮಮಾಹಿಷಕ್ಷೀರಂ ಮಾಹಿಷಂ ಘೃತಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಸ್ವಾದುವರ್ಗೋ ಮಧುರಸ್ಕನ್ಧಃ| ಮಧುಯಷ್ಟೀಕಲ್ಕಸಾಧಿತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತೈಲಂ ಬಸ್ತಿಃ||೩೩||

Adhikarana kaPaje hRudroge (34) · Śloka 34

ಕಫೋದ್ಭವೇ ವಮೇತ್ಸ್ವಿನ್ನಃ ಪಿಚುಮನ್ದವಚಾಮ್ಭಸಾ| ಕುಲತ್ಥಧನ್ವೋತ್ಥರಸಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮದ್ಯಯವಾಶನಃ| ಪಿಬೇಚ್ಚೂರ್ಣಂ ವಚಾಹಿಙ್ಗುಲವಣದ್ವಯನಾಗರಾತ್| ಸೈಲಾ ಯವಾನಕಕಣಾ ಯವಕ್ಷಾರಾತ್ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ| ಫಲಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಕೌಲತ್ಥಯೂಷಮಾತ್ರಾಸವೈಸ್ತಥಾ| ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಾಭಯಾಶುಣ್ಠೀಮಾದ್ರೀಪೀತದ್ರುಕಟ್ಫಲಾತ್| ಕ್ವಾಥೇ ತಥಾಽಭಯಾಶುಣ್ಠೀಮಾದ್ರೀಪೀತದ್ರುಕಟ್ಫಲಾತ್| ಕ್ವಾಥೇ ರೌಹೀತಕಾಶ್ವತ್ಥ ಖದಿರೋದುಮ್ಬರಾರ್ಜುನೇ| ಸಪಲಾಶವಟೇ ವ್ಯೋಷತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಾನ್ವಿತೇ ಕೃತಃ| ಸಖೋದಕಾನುಪಾನಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲೇಹಃ ಕಫವಿಕಾರಹಾ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮೋದಿತಾಜ್ಯಾನಿ ಕ್ಷಾರಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಪ್ರಯೋಜಯೇಚ್ಛಿಲಾಹ್ವಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಯಂ ಚಾತ್ರ ರಸಾಯನಮ್| ತಥಾಮಲಕಲೇಹಂ ವಾಪ್ರಾಶಂ ವಾಽಗಸ್ತ್ಯನಿರ್ಮಿತಮ್||೩೪||

ಕಫೋದ್ಭವೇತು ಹೃದ್ರೋಗೇ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಸನ್ ವಚಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸುಖಾಮ್ಬುಫಲಧಾನ್ಯಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪಿಬೇತ್| ಏಕಃ ಪುಷ್ಕರಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೋ ದ್ವಿತೀಯೋಽಭಯಾದೀನಾಮ್| ಮಾದ್ರೀ ಅತಿವಿಷಾ| ರೌಹೀತಕಾದಿಕ್ವಾಥೇ ತ್ರಿಕಟುತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಾನ್ವಿತೇ ಕೃತೋ ಲೇಹಃ ಸಖೋದಕಾನುಪಾನಸ್ಯ ಸತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಹಾ| ಸುಬೋಧಮ್| ಶಿಲಾಹ್ವಬ್ರಾಹ್ಮೌ ರಸಾಯನವಿಧೀ ವಕ್ಷ್ಯೇತೇ| ಆಮಲಕಲೇಹಶ್ಚ್ಯವನಪ್ರಾಶಃ||೩೪||

Adhikarana AvasthikaM cikitsitam (35) · Śloka 35

ಸ್ಯಾಚ್ಛೂಲಂ ಯಸ್ಯ ಭುಕ್ತೇಽಪಿ ಜೀರ್ಯತ್ಯಲ್ಪಂ ಜರಾಂ ಗತೇ| ಶಾಮ್ಯೇತ್ ಸಕುಷ್ಠಕೃಮಿಜಿಲ್ಲವಣದ್ವಯತಿಲ್ವಕೈಃ| ಸದೇವದಾರ್ವತಿವಿಷೈಶ್ಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಯಸ್ಯ ಜೀರ್ಣೇಽಧಿಕಂ ಸ್ನೇಹೈಃ ಸಃ ವಿರೇಚ್ಯಃ ಫಲೈಃ ಪುನಃ| ಜೀರ್ಯತ್ಯನ್ನೇ ತಥಾ ಮೂಲೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಶೂಲೇ ಸದಾಧಿಕೇ| ಪ್ರಾಯೋಽನಿಲೋ ರುದ್ಧಗತಿಃ ಕುಪ್ಯತ್ಯಾಮಾಶಯೇ ಯತಃ| ತಸ್ಯಾನುಲೋಮನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಶುದ್ಧಿಲಙ್ಘನಪಾಚನೈಃ| ಕೃಮಿಘ್ನಮೌಷಧಂ ಸರ್ವಂ ಕೃಮಿಜೇ ಹೃದಯಾಮಯೇ||೩೫||

ಯಸ್ಯ ಭುಕ್ತೇಽಪಿ ಶೂಲಂ ಜೀರ್ಯತ್ಯನ್ನೇ ಮನ್ದೀಭವತಿ ಜರಾಂ ಗತೇ ಶಾಮ್ಯತಿ ಸ ಪುರುಷಃ ಕುಷ್ಠಾದಿಭಿಶ್ಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಯಸ್ಯ ಜೀರ್ಣೇ ಶೂಲಮಧಿಕಂ ಸಃ ಸ್ನೇಹೈರೇರಣ್ಡಾದಿಭಿಃ| ಜೀರ್ಯತ್ಯನ್ತೇಽಧಿಕೇ ಶೂಲೇ ಹರೀತಕ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಿರೇಚ್ಯಃ| ಸದಾಧಿಕೇ ಶೂಲೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮೂಲೈರ್ವಿರೇಚ್ಯಃ||೩೫||

Adhikarana tRuShNAcikitsitam tatrAdau cikitsAkramaH (36) · Śloka 36

ತೃಷ್ಣಾಸು ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನೋ ವಿಧಿಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಶಸ್ಯತೇ| ಸರ್ವಾಸು ಶೀತೋ ಬಾಹ್ಯನ್ತಸ್ತಥಾ ಶಮನಶೋಧನಃ||೩೬||

ತೃಷ್ಣಾಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್||೩೬||

Adhikarana siddhajalAni (pAnArthe) (37) · Śloka 37

ದಿವ್ಯಾಮ್ಬು ಶೀತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತದ್ವದ್ಭೌಮಂ ಚ ತದ್ಗುಣಮ್| ನಿರ್ವಾಪಿತಂ ತಪ್ತಲೋಷ್ಟಕಪಾಲಸಿಕತಾದಿಭಿಃ| ಸಶರ್ಕರಂ ವಾ ಕ್ವಥಿತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ವಾ ಜಲಮ್||೩೭||

ತಪ್ತಲೋಷ್ಟಾದಿಭಿರ್ನಿರ್ವಾಪಿತಂ ಯತ್ರ ತೇ ಮಗ್ನಾಃ| ದರ್ಭಪೂರ್ವೇಣ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಕ್ವಥಿತಂ ಸಶರ್ಕರಮ್||೩೭||

Adhikarana manthayavAgvAdiBojanam (38) · Śloka 38

ದರ್ಭಪೂರ್ವೇಣ ಮನ್ಥಶ್ಚ ಪ್ರಶಸ್ತೋ ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ| ವಾಟ್ಯಶ್ಚಾಮಯವೈಃ ಶೀತಃ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಃ| ಯವಾಗೂಃ ಶಾಲಿಭಿಸ್ತದ್ವತ್ ಕೋದ್ರವೈಶ್ಚ ಚಿರನ್ತನೈಃ| ಶೀತೇನ ಶೀತವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಭೋಜನಮ್| ಹಿಮಾಮ್ಬುಪರಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ಪಯಸಾ ಸಸಿತಾಮಧು| ರಸೈಶ್ಚಾನಮ್ಲಲವಣೈರ್ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಘೃತಭರ್ಜಿತೈಃ| ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ತಥಾ ಯೂಷೈರ್ಜೀವನೀಯರಸಾನ್ವಿತೈಃ||೩೮||

ವಾಟ್ಯೋ ಯವೌದನಃ| ಶೀತೇನೇತ್ಯಾದಿ ಪಯಸೋ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಹಿಮಾಮ್ಬುಪರಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸಸಿತಾ ಮಧು ಭೋಜನಮ್||೩೮||

Adhikarana nasyam (39) · Śloka 39

ನಸ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶೀತೈರಿಕ್ಷೋಸ್ತಥಾ ರಸಃ| ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ವಾ ಘೃಷ್ಟಮುಷ್ಟ್ರಾಸ್ಥಿ ಮಸಿತಂ ಹಿತಮ್||೩೯||

ಶೀತೈರೌಷಧೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರೋದ್ಭವಂ ಘೃತಂ ನಸ್ಯಮ್| ಇಕ್ಷುರಸಃ ಕೇವಲಃ ಏಕಃ| ಸುಬೋಧಮ್||೩೯||

Adhikarana gaNDUShAdyanye upacArAH (40) · Śloka 40

ನಿರ್ವಾಪಣಾಶ್ಚ ಗಣ್ಡೂಷಾಃ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋದಿತಾ ಹಿತಾಃ| ದಾಹಜ್ವರೋಕ್ತಾ ಲೇಪಾದ್ಯಾ ನಿರೀಹತ್ವಂ ಮನೋರತಿಃ| ಮಹಾಸರಿದ್ಧೃದಾದೀನಾಂ ದರ್ಶನಸ್ಮರಣಾದಿ ಚ||೪೦||

ನಿರ್ವಾಪಣಾಃ ಸಂಶಮನಾಃ| ಜ್ವರಘ್ನಾ ಲೇಪಸೇಕಾದಯಃ| ನಿರೀಹತ್ವಮಾಸ್ಯಾಸುಖಮ್||೪೦||

Adhikarana vAtajatRuShNAyAm (41) · Śloka 41

ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಪವನೋತ್ಥಾಯಾಂ ಸಗುಡಂ ದಧಿ ಶಸ್ಯತೇ| ರಸಾಶ್ಚ ಬೃಂಹಣಾಃ ಶೀತಾ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಾಮ್ಬು ಚ||೪೧||

ಸುಬೋಧಮ್||೪೧||

Adhikarana pittajatRuShNAyAm (42) · Śloka 42

ಪಿತ್ತಜಾಯಾಂ ಸಿತಾಯುಕ್ತಃ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಜೋ ರಸಃ| ತತ್ಕ್ವಾಥೋವಾ ಹಿಮಸ್ತದ್ವಚ್ಛಾರಿವಾದಿಗಣಾಮ್ಬು ವಾ| ತದ್ವಿಧೈಶ್ಚ ಗಣೈಃ ಶೀತಕಷಾಯಾನ್ ಸಸಿತಾಮಧೂನ್| ಮಧುರೈರೌಷಧೈಸ್ತದ್ವತ್ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷೈಶ್ಚ ಕಲ್ಪಿತಾನ್| ಬೀಜಪೂರಕಮೃದ್ವೀಕಾವಟವೇತಸಪಲ್ಲವಾನ್| ಮೂಲಾನಿ ಕುಶಕಾಶಾನಾಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಞ್ಚ ಜಲೇ ಶೃತಮ್| ಅಪಾಕಶರ್ಕರಾಚ್ಛಿನ್ನರೂಹಾಲೋಧಾಞ್ಜನಾಮ್ಬು ವಾ| ಕಾರ್ಪಾಸೀಫಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸಸಿತಕ್ಷೀರಭೋಜನಃ| ಜ್ವರೋದಿತಂ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿ ಪಞ್ಚಸಾರಾಮ್ಬು ವಾ ಪಿಬೇತ್||೪೨||

ತದಿತ್ಯುದುಮ್ಬರಪರಾಮರ್ಶಃ| ತದ್ವಿಧಾ ಗಣಾಃ ಸಾರಿವಾದಿಸಮಾಃ ದಾಹಾದಿಶಮನಾಃ| ಮಧುರೈರೌಷಧೈಸ್ತದ್ವದಿತಿ ಶೀತಕಷಾಯಾನ್ ಸಸಿತಾಮಧೂನ್| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷೈಃ ವಟಾದಿಭಿಃ| ಬೀಜಪೂರಪಲ್ಲವಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಅಪಾಕಶರ್ಕರಾಃ ಕುಮ್ಭಕಾರಚುಲ್ಲೀಷತ್ಪಕ್ವಲೋಷತ್ಪಕ್ವಲೋಷ್ಟಾನಿ| ಬಾಲಿಶಾ ಶರ್ಕರೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಜ್ವರೋದಿತೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಃ ಶೀತಕಷಾಯಃ| ಪಞ್ಚಸಾರಾಮ್ಬು ಮಧುಖರ್ಜೂರಾದಿರಕ್ತಪಿತ್ತಪಠಿತಮ್||೪೨||

Adhikarana kaPajatRuShNAyAm (43) · Śloka 43

ಕಫೋದ್ಭವಾಯಾಂ ವಮನಂ ನಿಮ್ಬಪ್ರಸವವಾರಿಣಾ| ಬಿಲ್ವಾಢಕೀಪಞ್ಚಕೋಲದರ್ಭಪಞ್ಚಕಸಾಧಿತಮ್| ಜಲಂ ಪಿಬೇದ್ರಜನ್ಯಾ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಮ್| ಮುದ್ಗಯೂಷಂ ಚ ಸವ್ಯೋಷಪಟೋಲೀನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವಮ್| ಯವಾಮಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಕವಲನಸ್ಯಲೇಹಾಂಶ್ಚ ಶೀಲಯೇತ್||೪೩||

ಕಫೋದ್ಭವಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಬಿಲ್ವಾದಿಸಾಧಿತಂ ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಆಢಕೀ ತುವರೀ||೪೩||

Adhikarana sannipAtajA kriyA (2) · Śloka 2

ಸರ್ವೈರಾಮಾಚ್ಚ ತದ್ಧನ್ತ್ರೀ ಕ್ರಿಯೇಷ್ಟಾ ವಮನಂ ತಥಾ| ತ್ರ್ಯೂಷಣಾರುಷ್ಕರವಚಾಫಲಾಮ್ಲೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಮಸ್ತುಭಿಃ||೨||

Adhikarana annAtyayajAyAm (1) · Śloka 1

ಅನ್ನಾತ್ಯಯಾನ್ಮಣ್ಡಮುಷ್ಣಂ ಹಿಮಂ ಮನ್ಥಂ ಚ ಕಾಲವಿತ್||೧||

Adhikarana SramajAyAm (2) · Śloka 2

ತೃಷಿ ಶ್ರಮಾನ್ಮಾಂಸರಸಂ ಮನ್ಥಂ ಯವಕೋಲಜಸಕ್ತುಭಿಃ| ಸರ್ವಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಲಿಮ್ಪೇಚ್ಚ ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ||೨||

Adhikarana SItasnAnajAyAm (1) · Śloka 1

ಶೀತಸ್ನಾನಾಚ್ಚ ಮಧ್ವಾಮ್ಬು ಪಿಬೇತ್ತೃಡ್ವಾನ್ ಗುಡಾಮ್ಬು ವಾ||೧||

Adhikarana madyajAyAm (44) · Śloka 44

ಮದ್ಯಾದರ್ಧಜಲಂ ಮದ್ಯಂ ಸ್ನಾತೋಽಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುತಮ್||೪೪||

ಸರ್ವೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಆಮಾಚ್ಚ ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ತಸ್ಯಾಂ ತದ್ಧನ್ತ್ರೀ ಸನ್ನಿಪಾತಘ್ನ್ಯಾಮಘ್ನೀ ಚ ಕ್ರಿಯಾ ಹಿತಾ| ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದಿಕಂ ಫಲಾಮ್ಲಾದ್ಯನ್ಯತಮೇನ ವಮನಮ್| ಅನ್ನಾತ್ಯಯಾದನ್ನಸ್ಯಾಭಾವಾತ್ತೃಷ್ಣಾ| ಕಾಲವಿದಿತಿ ಗ್ರೀಷ್ಮಾದಿಕೇ ಪಿತ್ತಕಫಾದಿಕೇ ವಾ| ಸರ್ವಂ ಪಞ್ಚಮ್ಯನ್ತಂ ತತ್ರ ಹೇತುರ್ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಸುಬೋಧಮ್||೪೪||

Adhikarana tRuShNAntarAsu kramaH (45) · Śloka 45

ಸ್ನೇಹತೀಕ್ಷ್ಣತರಾಗ್ನಿಸ್ತು ಸ್ವಭಾವಶಿಶಿರಂ ಜಲಮ್| ಸ್ನೇಹಾದುಷ್ಣಾಮ್ಬ್ವಜೀರ್ಣಾತ್ತು ಜೀರ್ಣನ್ಮಣ್ಡಂ ಪಿಪಾಸಿತಃ| ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ನತೃಷಿತೋ ಹಿಮಸ್ಪರ್ಧಿ ಗುಡೋದಕಮ್| ಗುರ್ವಾದ್ಯನ್ನೇನ ತೃಷಿತಃ ಪೀತ್ವೋಷ್ಣಾಮ್ಬು ತದುಲ್ಲಿಖೇತ್| ಕ್ಷಯಜಾಯಾಂ ಕ್ಷಯಹಿತಂ ಸರ್ವಂ ಬೃಂಹಣಮೌಷಧಮ್| ಕೃಶದುರ್ಬಲರೂಕ್ಷಾಣಾಂ ಕ್ಷೀರಂ ಛಾಗೋ ರಸೋಽಥವಾ| ಕ್ಷೀರಂ ಚ ಸೌರ್ಧ್ವವಾತಾಯಾಂ ಕ್ಷಯಕಾಸಹರೈಃ ಶೃತಮ್||೪೫||

ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ನೇಹಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಸ್ಯ ತೃಷ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅಜೀರ್ಣಾತ್ ಸ್ನೇಹಾತ್ ಪಿಪಾಸಿತ ಉಣಾಮ್ಬು ಪಿಬೇತ್| ಜೀರ್ಣಾನ್ಮಣ್ಡಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ನಂ ಮಾಂಸಾನ್ನ-ಕ್ಷೀರಪೇಯಾದಿ| ತದಿತಿ ಗುರ್ವಾದ್ಯನ್ನಮ್| ಉಲ್ಲಿಖೇದ್ವಮೇತ್||೪೫||

Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAm (46) · Śloka 46

ರೋಗೋಪಸರ್ಗಜಾತಾಯಾಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ಸಸಿತಾಮಧು| ಪಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಸರ್ವಾ ಚ ಕ್ರಿಯಾ ರೋಗಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ||೪೬||

ರೋಗೋಪಸರ್ಗಜಾತಾಯಾಂ ಸಸಿತಾಮಧುಧಾನ್ಯಾಮ್ಬುಪಾನಂ ಸುಬೋಧಮ್||೪೬||

Adhikarana tRuShNA tvarayA jeyA (47-8) · Śloka 8

ತೃಷ್ಣಕ್ಪೂರ್ವಾಮಯಕ್ಷೀಣೋ ನ ಲಭೇತ ಜಲಂ ಯದಿ| ಮರಣಂ ದೀರ್ಘರೋಗಂ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ತ್ವರಿತಂ ತತಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯಾನ್ನಪಾನಭೈಷಜ್ಯೈಸ್ತೃಷ್ಣಾಂ ತಸ್ಯ ಜಯೇತ್ಪುರಃ| ತಸ್ಯಾಞ್ಜಿತಾಯಾಮನ್ಯೋಽಪಿ ವ್ಯಾಧಿಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್||೪೭|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||

ತತ್ರ ಹ್ಯುಪಸರ್ಗಜಾತಾಯಾಂ ತೃಷ್ಣಗತಿತೃಟ್ ಸನ್ ಪೂರ್ವಾಮಯೇನ ಕ್ಷೀಣೋ ಯದುಪಸರ್ಗಾತ್ತೃಡುತ್ಪನ್ನಾ ಸ ಯದಿ ಜಲಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಅವಶ್ಯಂ ಮರಣಂ ದೀರ್ಘರೋಗಂ ವಾಽಪ್ನುಯಾತ್| ಅತಸ್ತಸ್ಯ ತಾಂ ತೃಷಂ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಸಾತ್ಮ್ಯೈರನ್ನಪಾನಾದಿಭಿರ್ಜಯೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್||೪೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ