16. gulmacikitsitam

Adhikarana atha gulmacikitsitannAma ShoDasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana tatrAdau sAmAnyakramaH (2) · Śloka 2

ಗುಲ್ಮೋ ಹಿ ವಾತಾದೃತೇ ನ ಸಮ್ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವದೌ ವಾತಹರೌ| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಸಂಹಿತಂ ಮೃದು ವಿರೇಚನಂ ತದ್ವಿಧಾಶ್ಚ ಬಹುಶೋ ಬಸ್ತೀನಮ್ಲಲವಣಮಧುರಾಂಶ್ಚ ರಸಾನ್ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಚಾರಯೇತ್| ಮಾರುತೇ ಹಿ ವಿಜಿತೇಽಲ್ಪೇನಾಪಿ ಯತ್ನೇನ ಶಕ್ಯೋಽ ನ್ಯೋಽಪಿ ದೋಷೋ ಗುಲ್ಮೇಷು ನಿಯನ್ತುಮ್||೨||

ಗುಲ್ಮೋ ಹೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವಗುಲ್ಮಾನಾಂ ವಾತಪ್ರಧಾನತ್ವಾತ್ಸರ್ವತ್ರೈವ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ವಾತನಾಶನಾಯಾನನ್ತರಞ್ಚ ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಂ ಮೃದು ವಿರೇಚನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಸರ್ವತ್ರ ಚ ವಿರೇಚನಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧಾನ್ ಸ್ನೇಹೋಪಹಿತಾನ್ ಮೃದೂಂಶ್ಚ ಬಸ್ತೀನ್ಮಾಂಸರಸಾಂಶ್ಚಾಮ್ಲಾದಿಗುಣಾನ್ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಯೋಗ್ಯೈರ್ಮಾತ್ರಾದಿಭಿರವಚಾರಯೇತ್| ಏತೇನ ಚ ಸ್ನೇಹಾದಿನಾ ಮಾರುತೇ ವಿಜಿತೇ ಸತ್ಯನ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾದಿರ್ದೋಷೋಽಲ್ಪೇ ನಾಪಿ ಯತ್ನೇನ ನಿಯನ್ತುಂ ಶಮಯಿತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಭವತಿ| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಗುಲ್ಮೇಷು|| ೨||

Adhikarana vAtottare ghRutatailayogAH (3) · Śloka 3

ಅಥ ವಾತೋತ್ತರೇ ರೂಕ್ಷಂ ಬದ್ಧಮರುಚ್ಛಕೃತಮಾತುರಂ ತೀವ್ರರುಜಮನಿ ಲವ್ಯಾಧಿವಿಹಿತಮನ್ಯತಮಂ ತೈಲಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅಥವಾ ವಿಡಙ್ಗ ಪಞ್ಚಕೋಲಮರಿಚತ್ರಿಫಲಾಧಾನ್ಯಕಗರ್ಭಂ ಸಪಯಸ್ಸರ್ಪಿರ್ವಿ ಪಕ್ವಮ್| ಅನೇನೈವ ವಾ ಕಲ್ಕೇನ ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥೋಪಹಿತಮ್| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮವಿಹಿತಂ ವಾ ಷಟ್ಪಲಮ್| ಹಿಙ್ಗುಧಾನಕಾಮ್ಲವೇತ ಸಸೌವರ್ಚಲೈಲಾವಿಡಶಠೀದಾಡಿಮಯವಕ್ಷಾರತ್ರಿಕಟುಕಾಜಗನ್ಧಾ ಜಮೋದಾಜಾಜೀಪುಷ್ಕರಮೂಲವಚಾಚಿತ್ರಕಸುರಸೈರ್ವಾ ದಧಿಸಂಯುಕ್ತಮ್||೩||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಾದಿವಿಶೇಷೇಣೋಚ್ಯತೇ| ವಾತೋತ್ತರೇ ಗುಲ್ಮೇ ರೂಕ್ಷತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮಾತುರಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಹಿತೇಭ್ಯಸ್ತೈಲೇಭ್ಯೋಽನ್ಯತಮಂ ತೈಲಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅಥವಾ ಸಮಕ್ಷೀರಂ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಕಲ್ಕೇನ ವಿಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾಯಯೇತ್| ಪಞ್ಚಕೋಲಾನಾಂ ಪೃಥಗನ್ಯಸಮತ್ವಮ್| ಪಾನೀಯೇನ ವಿನಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ರಸಂ ನ ತ್ಯಜನ್ತೀತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಮ್| ಅಥವಾ ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥೇನಾನೇನೈವ ಚ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಕಲ್ಕೇನ ವಿಪಕ್ವಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅಥವಾ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮವಿಹಿತಂ ಷಟ್ಪಲಮ್| ಅಥವಾ ದಧಿಸಮಂ ಸರ್ಪಿರ್ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿರ್ವಿಪಕ್ವಮ್|| ೩||

Adhikarana hapuShAdighRutam (4) · Śloka 4

ಹಪುಷಾಮರಿಚಬಾಷ್ಪಿಕಾಸೈನ್ಧವದೀಪ್ಯಕಾಜಾಜೀಪಞ್ಚಕೋಲಕೈಃ ಕೋಲಮೂಲಕದಾಡಿಮರಸದಧಿಕ್ಷೀರವತ್ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಶೂಲವಿಬ ನ್ಧಹಿಧ್ಮಾಮಾಧ್ಮಾನಪ್ಲೀಹಹೃದ್ರೋಗಗ್ರಹಣೀಹತನಾಮಕೃಮಿವರ್ಧ್ಮಪಾಣ್ಡು ಕ್ಷಯಶ್ವಾಸಕಾಸಯೋನಿರೋಗೋದರಜ್ವರಾರೋಚಕೇಷು||೪||

ಹಪುಷಾದಿಭಿಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈಃ ಕೋಲಾದಿತ್ರಯಸ್ವರಸೈರ್ದಧಿಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಞ್ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ-ಭಿರ್ದ್ರವೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸ್ನೇಹಸಮಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶೂಲಾದಿಷು ಸಿದ್ಧಮಪ್ರತಿಹತಮ್| ಬಾಷ್ಪಿಕಾ ಹಿಙ್ಗುಪತ್ರಿಕಾ| ದೀಪ್ಯಕಃ ಅಜಮೋದಃ| ಕೋಲಂ ಬದರಮ್| ಹತನಾಮಾರ್ಶಾಂಸಿ|| ೪||

Adhikarana shuNThyAdighRutam (5) · Śloka 5

ಶುಣ್ಠೀಪಲಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಲಮಧ್ಯರ್ಥ ಧಾನಕಾಕುಡವಂ ದಾಡಿಮ ದ್ವಿಕುಡವಂ ಘೃತಪಲಾನಿ ವಿಂಶತಿಃ ಕ್ಷೀರಂ ಚೈಕಧ್ಯಂ ವಿಪಚೇತ್| ಏತತ್ಸರ್ಪಿಃ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ||೫||

ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಕಂ ಘೃತಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಅಧ್ಯರ್ಧಂ ಪಲಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ| ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಸಮಮ್| ಏಕೇಧ್ಯಂ ಮಿಶ್ರೀಭಾವೇನ| ಪೂರ್ವೇಣ ಹಪುಷಾದಿನಾ ಗುಣೈಃ ಸಮಾನಮ್||೫||

Adhikarana lashunAdighRutam (6) · Śloka 6

ಲಶುನಸ್ಯ ವಿಗತತ್ವಚಸ್ತುಲಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಪಲಿಕಞ್ಚ ಮಹಾ ಪಞ್ಚಮೂಲಮಷ್ಟಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ ಸಾಧಯೇತ್| ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ತದರ್ಧಾಂಶಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ ಸುರಾದಧಿಮಸ್ತುಧಾನ್ಯಾಮ್ಲದಾಡಿಮರಸೈಃ ಯವಾನೀದೀಪ್ಯ ಕಾಮ್ಲವೇತಸಹಿಙ್ಗುಚವಿಕಾಸೈನ್ಧವತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಮರದಾರುಭಿ ಶ್ಚಾರ್ಧಪಲಿಕೈಃ ಪ್ರಸ್ಥೋನ್ಮಿತಂ ಘೃತಂ ಶೃತಂ ಪೀತಂ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ||೬||

ಲಶುನಾತ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಾಚ್ಚ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಾತ್ ಪಲಸಂಖ್ಯಾಯಾ ಅಷ್ಟಗುಣಮಮ್ಭಃ ಪಲಸಹಸ್ರಕಮ್| ಕ್ವಥಿತಸ್ಯ ಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗಃ ಸರ್ಧಂ ಪಲಶತದ್ವಯಮ್| ಸುರಾದಿಚತುಷ್ಟಯಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕ್ವಾಥಾದರ್ಧಾಂಶಂ ಸಪಾದಶತಮ್| ಸೈನ್ಧವಾದೀನ್ಯರ್ಧಪಲಿಕಾನಿ| ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಸ್ಯ|| ೬||

Adhikarana dAdhikaM sarpiH (7) · Śloka 7

ವರ್ಷಾಭೂದ್ವಯದಶಮೂಲಾಶ್ವಗನ್ಧಾಸುಷವೀಚ್ಛಿನ್ನರೂಹಾಭಾರ್ಙ್ಗೀರಾ ಸ್ನೈರಣ್ಡಬಲಾಕಾಲಾಶಠೀಪುಷ್ಕರಮೂಲಗನ್ಧಪಲಾಂಶಾನ್ ದ್ವಿಪಲಾಂ ಶಾನ್ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ಯವಮಾಷಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪಾದಾವಶಿಷ್ಟಂ ವಿಪಚೇತ್| ತೇನ ಪೃಥಕ್ ಸಮಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗದಾಡಿಮಾ ಮ್ರಾತಕರಸಶುಕ್ತತುಷೋದಕಾರನಾಲಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ದಧ್ಯಾಢಕೋಪೇತಂ ವಚಾಕಾರವೀಶತಾಹ್ವಾದ್ವಿಕ್ಷಾರತ್ರಿಲವಣತ್ರಿಕಟುಕರಾಸ್ನಾಕುಮ್ಭ ನಿಕುಮ್ಭಯವಾನೀಯವಾನಕಹಿಂಸ್ರಾಮ್ಲವೇತಸನೀಲಿನೀಫಲವಿಡ ಙ್ಗದಾಡಿಮಹಿಙ್ಗುಪಾಷಾಣಭೇದಕೋಷಕವೃಷಕಹಪುಷಾಭಾರ್ಙ್ಗೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಬೀಜಾಜಾಜೀಸಾರಿವೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾಗ್ರನ್ಥಿಕಕುಸ್ತುಮ್ಬ ರೀತುಮ್ಬುರುಫಲಮೂರ್ವಾಚಿತ್ರಕಸುರಸಾಗಜಪಿಪ್ಪಲೀಗರ್ಭಂ ಸಾಧಯೇತ್| ದಾಧಿಕಾಖ್ಯಮೇತತ್ ಸರ್ಪಿಃ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ| ಮೂತ್ರಾಘಾತೋನ್ಮಾದಾಪ ಸ್ಮಾರವಾಟವ್ಯಾಧಿಹರಞ್ಚ||೭||

ವರ್ಷಾಭ್ವಾದಿನಾ ದಾಧಿಕಾಖ್ಯಂ ಸರ್ಪಿಃ| ವರ್ಷಾಭ್ವಾದೀನಿ ದ್ವಿಪಲಾಂಶಾನಿ| ದಶಮೂಲದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪೃಥಕ್| ಯವಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸ್ಥಮ್| ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಫಲರಸಾಃ ಶುಕ್ತಾದಿತ್ರಯಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಘೃತಸಮಮ್| ವಚಾದಿಕಲ್ಕಃ ಸ್ನೇಹಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ| ವರ್ಷಾಭೂಃ ಪುನರ್ನವಾ| ಸುಷವೀ ಉಪಕುಞ್ಚಿಕಾ| ಛಿನ್ನರೂಹಾ ಗುಡೂಚೀ| ಕಾಲಾ ನೀಲಿನೀ| ಗನ್ಧಪಲಾಶಂ ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್| ಆಮ್ರಃ ಸಹಕಾರಃ| ಆಮ್ರಾತಕಂ ಪೀತನಕಫಲಮ್| ಕುಮ್ಭೋ ದ್ರವನ್ತೀ| ನಿಕುಮ್ಭೋ ದನ್ತೀ| ಯವನಕೋ ಯವಾನೀಭೇದಃ| ಹಿಂಸ್ರಾ ಮಾಂಸೀ| ನೀಲಿನ್ಯಾಃ ಫಲಾನಿ| ಊಷಕಃ ವಾತಸಾಹ್ವಯಃ| ತದೇವ ಸಿಂಹಮೂತ್ರಮ್| ವೃಷಕೋಟರೂಷಕಃ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ತ್ರಪುಸಸ್ಯೋರ್ವಾರೋಶ್ಚ ಬೀಜಮ್| ಉಪಕುಞ್ಚಿಕಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಸಿತಾಸಿತಾಭೇದೇನ| ಗ್ರನ್ಥಿಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮ್| ಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀ ಧಾನಾ| ತುಮ್ಬರೋಃ ಫಲಾನಿ| ಸುರಸಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಹರೀತಕದ್ರವ್ಯಮ್| ಪೂರ್ವೇಣ ಹಪುಷಾದಿನಾ ಗುಣೈಃ ಸಮಾನಮ್| ಮೂತ್ರಾಘಾತಾದಿಹರಂ ಚ|| ೭||

Adhikarana vyoShAdighRutam (8) · Śloka 8

ಪಿಬೇದ್ವಾ ವ್ಯೋಷಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾ ಕೃಮಿಘ್ನಕಟುಕಾಚಿತ್ರಕಸೌವರ್ಚ ಲಾಭಯಾಯವಕ್ಷಾರೈರ್ದಶಾಂಶಕ್ಷೀರಸಂಯುಕ್ತಂ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ| ಕ್ಷೀರಾ ಯೋಗ್ಯಾಯ ಚ ಸುರಾಮದಿರಾಮಸ್ತುದಧಿಸರದಾಡಿಮರಸಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೮||

ಅಥವಾ ವ್ಯೋಷಾದಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹಸಮೈರ್ದಶಭಿಃ ಕ್ಷೀರಾಂಶೈಃ ಸಹ ಸಾಧಿತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಯತ್ರ ತ್ವಾತುರಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಕ್ಷೀರಾಪಥ್ಯತಾ ಶಙ್ಕ್ಯತೇ ತತ್ರ ತದೇವ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯೈವ ಸುರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಂ ಕ್ಷೀರಪ್ರಮಾಣೇನ ದತ್ವಾ ತೇನ ಸಹ ಪಚೇತ್|| ೮||

Adhikarana snehasvedau (9) · Śloka 9

ಅಭ್ಯಙ್ಗಪೂರ್ವಂ ಚೈನಂ ಸದಾ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಹಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೌ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಾರ್ದವಮುಪಜನಯ್ಯಾನಿಲಂ ಜಿತ್ವಾ ಭಿತ್ವಾ ಚ ವಿಬನ್ಧಮಾಶು ಗುಲ್ಮಮಪಕರ್ಷತಃ||೯||

ಏವಞ್ಚ ವಾತಗುಲ್ಮಂ ಸದೈವಾಭ್ಯಙ್ಗಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅತ್ರೈವ ಹೇತುಃ ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೯||

Adhikarana sthAnabhedAnusAramupakramabhedaH (10) · Śloka 10

ತತ್ರ ಹೃದಯಜೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ನೇಹಪಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಬಸ್ತಿಜೇ ಬಸ್ತಿ ಮುಭಯಂ ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವಾಶ್ರಯೇ| ವಿಬದ್ಧಾನಿಲವರ್ಚಸಶ್ಚ||೧೦||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಗುಲ್ಮ ಏವ ಹೃದಯಜೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ನೇಹಾಪಾನಮಿಚ್ಛನ್ತ್ಯಾಚಾರ್ಯಾಃ| ಬಸ್ತಿಜೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಬಸ್ತಿಮ್| ನಾಭ್ಯಾಶ್ರಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವಾಶ್ರಯೇ ಚೋಭಯಂ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ| ವಿಬದ್ಧಾನಿಲವರ್ಚಸೋ ಹ್ಯುಭಯಮ್|| ೧೦||

Adhikarana dIptAgnervisheShaH (11) · Śloka 11

ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿ ಬೃಂಹಣಾನಿ ಚಾನ್ನಪಾನಾನಿ ಪುನಃ ಪುನಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಪಾನನಿರೂಹಾನುವಾಸನಾನಿ ಕಫಪಿತ್ತಾನುರಕ್ಷಿಣಾ ಯೋಜ್ಯಾನಿ| ಅನ್ಯಥಾ ಕಫೋ ವಿಬೃದ್ಧಸ್ತನ್ದ್ರಾಗೌರವಾರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸಾಗ್ನಿ ಸಾದಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಮುಲ್ಲಿಖೇತ್| ತತ್ಕೃತೇಷು ಚ ಶೂಲಾನಾ ಹವಿಬನ್ಧೇಸ್ವನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ಘೃತಾನಾಮಾಮೌಷಧಶ್ಚೂರ್ಣಗುಲಿಕಾ ಕ್ವಾಥಾನ್ ಕೋಲದಾಡಿಮಮಾತುಲುಙ್ಗಸುರಾಮಣ್ಡತಕ್ರಮಸ್ತುಧಾನ್ಯಾ ಮ್ಲೋಷ್ಣೋದಕಾನ್ಯತಮೇನ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೧೧||

ಕಫಪಿತ್ತಾನುರಕ್ಷಿಣಾ ಸತಾ ಭಿಷಜಾ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಯೋಜ್ಯಾನಿ| ಸ್ನೇಹಪಾನಾದೀನಿ ಚ ಪುನಃ ಪುನರುಪಯೋಜ್ಯಾನಿ| ಅನ್ಯಥಾ ಯದಿ ಭಿಷಕ್ ಕಫಂ ನ ರಕ್ಷತಿ ತತಃ ಸ್ನೇಹಾದಿ ಭಿರ್ವೃದ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಗುಲ್ಮಿನಸ್ತನ್ದ್ರಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯದಿ ಚ ಕದಾಚಿದರಕ್ಷಯಾ ಕಫೋ ವೃದ್ಧಸ್ತತಸ್ತಂ ಕಫಮುಲ್ಲಿಖೇದೇವ| ತತ್ಕೃತೇಷು ಶ್ಲೇಷ್ಮಕೃತೇಷು ಶೂಲಾದಿಷ್ವನನ್ತರೋಕ್ತೈರ್ಘೃತೌಷಧೈಃ ಕೋಲಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಸಹ ಚೂರ್ಣಾದೀನ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್|| ೧೧||

Adhikarana trilavaNAdicUrNaM ghRuta~jca (12) · Śloka 12

ಅಪಿ ಚ-ತ್ರಿಲವಣಹಪುಷಾಜಮೋದಾಜಗನ್ಧಾವಚಾಹಿಙ್ಗುಪಾಠೋ ಪಕುಞ್ಚಿಕಾಶಠೀಜೀರಕಾಜಾಜಿಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀಬಾಷ್ಪಿಕಾಕಾರವೀ ತುಮ್ಬುರುಸ್ವರ್ಜಿಕಾಯಾವಶೂಕಾಪೌಷ್ಕರೀಜಟಾದಾಡಿಮಂ ತಿನ್ತಿಣೀಕಂ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ಭಾರ್ಙ್ಗೀವರೋವೇತಸಾಮ್ಲೋಮಿಸಿರ್ಮರಿಚಗಜಕಣಾಭ ಯಾಪಞ್ಚಕೋಲಾನಿ ಕುಮ್ಭೋ ನಿಕುಮ್ಭೋ ವಿಶಾಲಾ ಯವಾನೀ ಸುರಾಹ್ವಂ ಚ| ತತ್ಸರ್ವಮೇಕತ್ರ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಂ ಬೀಜಪೂರಾದ್ರಸೇನಾಸಕೃದ್ಭಾವಿತಂ ಯಃ ಪಿಬೇತ್ ಪ್ರಾತರಾಹಾರಕಾಲೇಽಥವಾ ಮಾಸಮಾತ್ರಂ ಹಿತಾಶೀ ನರಃ ಸಾದರಮ್| ಪ್ಲುತಮಶಿಶಿರವಾರಿಣಾ ಜೀರ್ಣಮದ್ಯೇನ ಮೂತ್ರೇಣ ತಕ್ರೇಣ ಕೋಲಾಮ್ಭಸಾ ಮಸ್ತುನಾ ಪೇಯಯಾ ಸರ್ಪಿರ್ಷೌಷ್ಟ್ರೇಣ ದುಗ್ಧೇನ ಕೌಲತ್ಥಯೂಷೇಣ ವಾ ಕ್ಷಾರನಿಶ್ಚ್ಯೋತತೋಯೇನ ವಾ ದಾಡಿಮಾದ್ವಾ ರಸೇ ನಾತ್ಮವಾನೇಭಿರೇವೌಷಧೈಃ ಸಾಧಿತಂ ವಾ ಘೃತಂ ಹೃದಯಗುದಕಟೀಯಕೃ ತ್ಪ್ಲೀಹಗುಹ್ಯಾಶ್ರಿತಂ ತಸ್ಯ ಶೂಲಂ ಪ್ರಣಶ್ಯೇತ್| ತಥಾ ಗುಲ್ಮವಿ ಷ್ಟಮ್ಭದುರ್ನಾಮಕೃಚ್ಛ್ರೋದರಾಧ್ಮಾನಹಿಧ್ಮಾವಿಬನ್ಧಾಃ ಸವರ್ಧ್ಮಾರುಚಿ ಶ್ವಾಸಕಾಸಾಃ| ಪ್ರಪಕ್ತುಞ್ಚ ಶಕ್ತೋ ಭವೇತ್ಪಾವಕಃ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಮಾನಾನಿ ಪಾಷಾಣಚುರ್ಣಾನ್ಯಪಿ||೧೨||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ತ್ರಿಲವಣಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ದೋಷಾದೀನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಯಃ ಪಿಬೇತ್| ತಸ್ಯ ಹೃದಯಾದ್ಯಾಶ್ರಿತಂ ಶೂಲಂ ಪ್ರಣಶ್ಯೇತ್| ತ್ರಿಲವಣಾದಿಭಿಶ್ಚ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಯಃ ಪಿಬೇತ್ ತಸ್ಯಾಪಿ ಹೃದಯಾದಿಶೂಲಂ ನಶ್ಯೇತ್| ಪೌಷ್ಕರೀ ಜಟಾ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಮ್| ವರಃ ಸಿನ್ದುವಾರಃ ವೇತಸಾಮ್ಲೋಽಮ್ಲವೇತಸಃ| ಮಿಸಿಃ ಶತಪುಷ್ಪಾ| ಗಜಕಣಾ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ| ಕೋಲಾನಿ ಬದರಣಿ| ತ್ರಿಲವಣಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಬೀಜಪೂರರಸೇನಾಸಕೃದ್ಭಾವಯೇತ್| ಅಶಿಶಿರವಾರಿಪ್ರಭೃತೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪ್ರಾತರಾಹಾರಕಾಲೇ ವಾ ಯಃ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಔಷ್ಟ್ರೇಣೇತಿ ದುಗ್ಧೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮೂತ್ರೇಣೇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ| ಕೋಲಾಮ್ಭೋ ಮೃದಿತಬದರಂ ಜಲಮ್| ಕ್ಷಾರನಿಶ್ಚ್ಯೋತಿತತೋಯಂ ರೂಕ್ಷದ್ರವ್ಯಭಸ್ಮಭಾವಿತಂ ಜಲಮ್| ಆತ್ಮವಾನ್ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯೋಽಪಥ್ಯಪರಿಹರಣೇನ| ಘೃತಪಾಕೇ ಚ ದ್ರವದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚೂರ್ಣವದೇವ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ದೇಯಾನಿ| ಏತಾಭ್ಯಾಂ ಚೂರ್ಣಘೃತಾಭ್ಯಾಮನ್ಯತರೇಣ ಹೃದಯಾಶ್ರಿತಂ ಶೂಲಂ ಗುಲ್ಮಾದಯಶ್ಚ ಪ್ರಣಶ್ಯೇರನ್| ತಸ್ಯ ಪಾವಕೋಽನ್ತರಗ್ನಿಃ ಪಾಷಾಣಚೂರ್ಣಾನ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಶ್ಯಮಾನಾನಿ ಪಕ್ತುಂ ಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ|| ೧೨||

Adhikarana abhayAdicUrNam (13) · Śloka 13

ಅಭಯಾಪಲದ್ವಯಮಮ್ಲವೇತಸಪಲದ್ವಯಂ ಪಾಲಿಕಾನ್ ವಚಾವಿಶ್ವ ಭೇಷಜತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಚಿತ್ರಕಶಠೀಪುಷ್ಕರಜಟಾಯಾವಶೂಕಾನ್ ಕಾರ್ಷಿ ಕಾನ್ ಮರಿಚಾಜಾಜೀಸೈನ್ಧವೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾಶೀತಿವಾರಕಯವಾನೀ ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪವಿಡಙ್ಗಾನ್ ಹಿಙ್ಗುತ್ರಿಕರ್ಷಂ ಚ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಪೂರ್ವವದ್ಭಾವಿತಂ ಪೀತಂ ಚ ಸಮಾನಂ ತೇನ||೧೩||

ಅಭಯಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೇನಾಸಕೃದ್ಭಾವಿತಂ ಪೂರ್ವವದೇವಾಶಿಶಿರವಾರಿಪ್ರಭೃತೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪ್ರಾತರಾಹಾರಕಾಲೇಽಪಿ ವಾ ಪೀತಂ ಪೂರ್ವೇಣ ತ್ರಿಲವಣಾದಿನಾ ಗುಣೈಃ ಸಮಾನಮ್|| ೧೩||

Adhikarana yavAnyAdicUrNam (14) · Śloka 14

ಯವಾನೀಶತಪುಷ್ಪಾನಾಗಕೇಸರವಚಾಮುಸ್ತವ್ಯೋಷಪಾಠಾಗುಗ್ಗುಲುತ್ರಿ ವೃತಾಗಜಪಿಪ್ಪಲೀತಾಲೀಸೈಲಾಪಾಮಾರ್ಗದ್ರವನ್ತೀನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮೂಲಾನಾಂ ಭಾಗೋ ಭಾಗಶ್ಚಾಮ್ಲವೇತಸಸ್ಯ ತತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮರಜೀಕೃತಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗ ದಾಡಿಮಬದರರಸಸೀಧುಸುರೋಷ್ಣಸಲಿಲಾನ್ಯತಮೇನ ಪೀತಂ ಶೂಲ ಗುಲ್ಮವರ್ಧ್ಮಾನಾಹೋದರಕೋಷ್ಠಸ್ತೈಮಿತ್ಯಾರ್ಶೋಽಶ್ಮರೀಮೂತ್ರಗ್ರಹಕಟೀ ಪೃಷ್ಠಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಸ್ಕನ್ನಶುಕ್ಲತಾಗ್ನಿಸಾದಾನಪನಯತಿ||೧೪||

ಯವಾನ್ಯಾದೀನಾಂ ಸಮಾನಾಂ ಮಿಶ್ರೀಕೃತಾನಾಮೇಕೋ ಭಾಗಸ್ತತ್ಸಮಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪೀತಂ ಶೂಲಾದೀನಪನಯತಿ| ಸ್ಕನ್ನಶುಕ್ಲತಾ ಸ್ತ್ಯಾನಶುಕ್ಲತ್ವಮ್|| ೧೪||

Adhikarana tilakutalAdikShAralehaH (15) · Śloka 15

ತಿಲಕುತಲಪಲಾಶಸರ್ಷಪಯವನಾಲಮೂಲಕಬೀಜಾನಾಮನ್ತರ್ಧೂಮ ದಗ್ಧಾನಾಂ ಕ್ಷಾರಂ ಗೋಽವಿಮಹಿಷೀಖರಹಸ್ತಿಮೂತ್ರೈರ್ಬಹುಕೃತ್ವೋ ಗಾಲ ಯೇತ್| ತತಸ್ತದಚ್ಛಂ ಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವಕುಷ್ಠಕೃಮಿಘ್ನಚೂರ್ಣಪ್ರತೀವಾ ಪಮಧಿಶೃತ್ಯ ಲೇಹೀಭೂತಮಾದದೀತ| ತತ್ತೈಲಯುಕ್ತಂ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ||೧೫||

ತಿಲಕುತಲಪಲಾಶಾದೀನಾಮನ್ತರ್ಧೂಮದಗ್ಧಾನಾಂ ಕ್ಷಾರಾತ್ ಗವಾದಿಮೂತ್ರೇಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಬಹುಕೃತ್ವೋಽನೇಕವಾರಂ ಗಾಲಿಲಾತ್ ಸ್ರಾವಿತಾದ್ಯದಚ್ಛಂ ಪ್ರಸನ್ನಂ ಜಲಂ ತಚ್ಛುಣ್ಠ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣೇನ ಸಹಾಲೇಹೀಭಾವಾದ್ವಿಪಕ್ವಮುಪಯೋಗಕಾಲೇ ಚ ತೈಲೇನ ಸಹೋಪಯುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವೇಣ ಯವಾನ್ಯಾದಿನಾ ಗುಣೈಃ ಸಮಾನಮ್| ತಿಲಕುತಲಸ್ತಿಲಕಾಣ್ಡಮ್| ತಿಲಪಲಾಶಂ ತಿಲಪತ್ರಮ್| ಯವಸ್ಯ ನಾಲಂ ಮಧ್ಯೋ ಭಾಗಃ|| ೧೫||

Adhikarana kShArAgadaH (16) · Śloka 16

ಮಹೌಷಧದೇವದಾರುದನ್ತೀತ್ರಿವೃತ್ಪಾಠಾಕ್ಷಾರದ್ವಯತ್ರಿಫಲೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾಚ ವಿಕಾದ್ವೀಪಿಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಯಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಸರ್ಪಸುಬನ್ಧಾಕುಷ್ಠಕಟು ರೋಹಿಣೀನಾಮರ್ಧಪಲಿಕಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಪಲಂ ಪಲಂ ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಲವಣಾನಾಮೇಕತ್ರ ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ದಧ್ನಾ ತ್ರಿವೃತೇನ ಚಾಪ್ಲಾವ್ಯ ಕಲಶೋದರೇಽನ್ತರ್ಧೂಮಂ ಪಾಚಯೇತ್| ಅಗ್ನಿವರ್ಣಂ ಚ ಕಲಶಮಪನೀಯ ಕ್ಷಾರಮಾದದೀತ| ಏಷ ಕ್ಷಾರಾಗದೋ ಭೇಲವಿಹಿತಃ ಸಮಾನಃ ಪೂರ್ವೇಣ ಸರ್ಪಮೂಷಿಕದಷ್ಟಗರಾಪಸ್ಮಾರೋನ್ಮಾದಾಶ್ಮರೀಯೋನಿಶುಕ್ರದೋಷಾಂಶ್ಚ ಸಾಧಯತಿ||೧೬||

ಮಹೌಷಧಾದಿಕಂ ದಧ್ನಾ ತ್ರಿವ್ರುತೇನ ಚಾಲೋಡ್ಯಾನ್ತಃಕಲಶಮನ್ತರ್ಧೂಮಂ ದಗ್ಧಂ ಕ್ಷಾರಾಗದನಾಮಾ ಭೇಲವಿಹಿತಃ ಕ್ಷಾರಃ ಪೂರ್ವೇಣ ಯವಾನ್ಯಾದಿನಾ ಗುಣೈಃ ಸಮಾನಃ| ಸರ್ಪದಷ್ಟಾದೀಂಶ್ಚ ಸಾಧಯತಿ| ವಿಷಹಿತತ್ವಾದಗದ ಇತಿ ನಾಮವಿಶೇಷಣಮ್| ಮಹೌಷಧಂ ಶುಣ್ಠೀ| ದ್ವೀಪಿಶ್ಚಿತ್ರಕಃ| ಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾ ಗನ್ಧನಾಕುಲೀ| ಪಞ್ಚಲವಣಾನಿ ಸೈನ್ಧವಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಾಲಿಕಾನಿ| ತ್ರಿವೃತಂ ಸ್ನೇಹತ್ರಯಮ್| ಇತಿ ವಾತಗುಲ್ಮೇ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಮಾನೇ ಭಿಷಗಾದಿದೋಷಾದ್ಯಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ವೃದ್ಧಿಸ್ತತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಾ|| ೧೬||

Adhikarana pittavRuddhau virekaH (17) · Śloka 17

ಪಿತ್ತಂ ಚ ವಿವೃದ್ಧಮನ್ತಃ ಸನ್ತಾಪಂ ಜನಯೇತ್| ತತ್ರೈರಣ್ಡತೈಲಂ ಸಪ- ಯಸ್ಕಂ ವಿರೇಚನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್| ಸಕಫಸ್ತು ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಮಿಶ್ರಮ್| ಅತ್ಯುದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ತ್ರಿಫಲಾಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಸನ್ತಾಪಾನುವೃತ್ತೌ ರಕ್ತಮವಸೇಚಯೇತ್||೧೭||

ಪಿತ್ತಂ ಚ ವೃದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಗುಲ್ಮ ಏವ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಮಾನೇ ಅರಕ್ಷಯಾ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ವೃದ್ಧಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ| ಕೇವಲೇ ಪಿತ್ತೇ ವಿವೃದ್ಧೇಽನ್ತಃಸನ್ತಾಪೇ ಸಕ್ಷೀರಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಿರಚನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್| ವಿರಚನಾರ್ಥಗ್ರಹಣೇನ ವಿರೇಚನವಿಧಾನಂ ಸ್ಮಾರಯತಿ ಕಾಲಾದಿನಿಯಮನಾಯ| ಸಕಫಸ್ತು ಪಿತ್ತೇ ವೃದ್ಧೇ ವಾತಗುಲ್ಮೀ ವಾರುಣ್ಯಾಃ ಸುರಾಯಾಮಣ್ಡೇನ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ಮಿಶ್ರಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಯಸ್ಯ ತ್ವತ್ಯುದ್ಧತಂ ಪಿತ್ತಂ ಸಃ ತ್ರಿಫಲಾಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಪಿಬೇದ್ವಿರೇಚನಾರ್ಥಮ್| ಏವಮನನ್ತರೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕಾರೈರ್ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯನುವರ್ತತ ಏವ| ಯದಿ ಸನ್ತಾಪಸ್ತತೋ ಗುಲ್ಮಸ್ಥಾನಾದ್ರಕ್ತಮವಸೇಚಯೇತ್|| ೧೭||

Adhikarana viDbandhe visheShaH (18) · Śloka 18

ವಿಡ್ಬನ್ಧೇ ಚೋದಾವರ್ತಕ್ರಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಲುಞ್ಚಿತತಿಲಪಲದ್ವಯಂ ಶುಣ್ಠ್ಯರ್ಧಪಲಂ ಚ ಪಿಷ್ಟಂ ಗುಡಪಲೋಪೇತಮುಷ್ಣೇನ ಪಯಸಾ ಪಿಬೇತ್| ತದ್ವಾತಗುಲ್ಮೋದಾವರ್ತಯೋನಿಶೂಲಾನಪೋಹತಿ| ತಥಾ ಕ್ಷೀರ ಶೃತೇನ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶಿಲಾಹ್ವಯಮ್| ಲಶುನನ್ತು ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ಪೀತ್ವಾ ಗುಲ್ಮೋದಾವರ್ತಗೃಧ್ರಸೀಹೃದ್ರೋಗವಿದ್ರಧಿಶೋಷವಿಷಮಜ್ವರಾನ್ ಜಯತಿ||೧೮||

ಪುರೀಷಸ್ಯ ಬನ್ಧ ಉದಾವರ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಲುಞ್ಚಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಲುಞ್ಚಿತಂ ತ್ಯಾಜಿತತ್ವಕ್| ತಥೇತಿ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ ? ಕ್ಷೀರೇ ಸಂಸ್ಕೃತೇನ ಬೃಹತ್ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸಹ ಶಿಲಾಜತು| ಪುರುಷಃ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ಲಶುನಂ ಘನೀಭೂತಂ ಪೀತ್ವಾ ಗುಲ್ಮಾದೀನ್ ಜಯತ್ಯಭಿಭವತಿ|| ೧೮||

Adhikarana bRuhatyAdikvAthAH (19) · Śloka 19

ಬೃಹತೀದ್ವಯಬಿಲ್ವಗೋಕ್ಷುರಕೈರಣ್ಡಮಾತುಲುಙ್ಗೀಮೂಲಪಾಷಾಣಭೇದಕ್ವಾಥಃ ಸಯಾವಶೂಕೋ ಗುಲ್ಮಶೂಲಹರಃ| ಮಾಷಪರ್ಣೀಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಸಹ ದೇವಾಹ್ನಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲೈರಣ್ಡೇಕ್ಷುವಾಲಿಕಾನಿರ್ಯೂಹೋ ಯವಕ್ಷರೋಪೇತಃ ಸರ್ವಗುಲ್ಮಕೋಷ್ಠಶೂಲಘ್ನಃ| ದೇವದಾರುನಾಗರೈರಣ್ಡಪುಷ್ಕರಮೂಲಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಸರ್ವಗುಲ್ಮಶೂಲಘ್ನಃ| ಪುಷ್ಕರಮೂಲದುರಾಲಭಾಯವ ಶುಣ್ಠೀನಾಂ ವಾ| ತೈಲಾರನಾಲಮೂತ್ರಮದಿರಾಯಾವಶೂಕಾಶ್ಚೈಕತ್ರ ಪೀತಾ ಗುಲ್ಮೋದರಾನಾಹಪ್ಲೀಹಹರಾಃ| ಸ್ವೇದಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ಪುನಃ ಪುನರ್ಯೋ ಜಯೇತ್||೧೯||

ಬೃಹತ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥೋ ಯವಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಸಹಿತೋ ಗುಮ್ಲಶೂಲಹರಃ ಸುಬೋಧಮ್| ಇಕ್ಷುಬಾಲಿಕಾ ಕರಮ್ಭಶಾಲಿನಾಮಾ ಇಕ್ಷುವಿಶೇಷಃ| ನಿರ್ಯೂಹಃ ಕ್ವಾಥಃ| ಪುಷ್ಕರಮೂಲಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೈಲಾದಿಕಂ ಯವಕ್ಷಾರಾನ್ತಂ ಸರ್ವಞ್ಚ ಸಮಾಂಶಂ ಪೀತಂ ಗುಲ್ಮಾದಿಹರಮ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೯||

Adhikarana sraMsanArthaM snehaghRutAni (20) · Śloka 20

ಸ್ರಂಸನಾರ್ಥೀ ನೀಲಿನೀಫಲಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಾನಿ ಪುರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ರಾಮಠಸ್ಯೈಕೋ ಭಾಗಃ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ತ್ರಯೋ ನವೈ ರಣ್ಡತೈಲಸ್ಯ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿರ್ಲಶುನಸ್ವರಸಸ್ಯ ತದೈಕಧ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೀತಮುದರಗರಗುಲ್ಮವರ್ಧ್ಮಪ್ಲೀಹಶೂಲಹರಮ್| ನೀಲಿನೀಬಲಾ ವ್ಯಾಘ್ರೀಕಟುಕಾಫಲತಾಲಪತ್ರಿಕಾರಾಸ್ನಾಕೃಮಿಘ್ನಾನಿ ಪಾಲಿ ಕಾನ್ಯಪಾಮಾಢಕೇ ಸಾಧಯಿತ್ವಾಽಷ್ಟಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಮವತಾರಯೇತ್| ತೇನ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಪಲಪ್ರತೀವಾಪಂ ದಧಿಸಮಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ಪೇಯಾಮಣ್ಡೇನ ಸಹ ರಸಾಶಿನಾ ನೀಲಿನೀಘೃತಂ ಪಲಮಾತ್ರಯಾ ಪೀತಂ ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಜಠರವ್ಯಙ್ಗಶೋಫಜ್ವರಪಾಣ್ಡುರೋಗೋ ನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಾನಪಕರ್ಷಯತಿ| ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯೋ ಹಿ ಸರ್ವ ಏವ ಗುಲ್ಮೀ ಮಾರುತಾಭಿಭೂತಕೋಷ್ಠತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಮೇನಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಕೈರ್ವಾ ಶೋಧಯೇತ್||೨೦||

ಸ್ರಂಸನಾರ್ಥೀ ಗುಲ್ಮೀ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಪುನರಪಿ ವಿರೇಚನೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ| ಅಥವೇತಿ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಸುಬೋಧಮ್| ರಾಮಠಂ ಹಿಙ್ಗು| ನೀಲಿನೀಘೃತಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಸರ್ವಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಿನೋ ವಿರೇಚ್ಯಸ್ಯ ಮಾರುತಾವಜಯಾಯ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಪುರ್ವಕಂ ವಿರೇಕಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಸ್ನೇಹವಿರೇಕಂ ವಾ ಸ್ನೇಹನಾರ್ಹಸ್ಯ| ಇತಿ ವಾತಗುಲ್ಮೇ ಅರಕ್ಷಯಾ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋರ್ವೃದ್ಧಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಾ|| ೨೦||

Adhikarana snigdhoShNaje pittagulme sraMsanAni (21) · Śloka 21

ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೇ ತು ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೇನ ಜಾತೇ ಸ್ರಂಸನಾರ್ಥಂ ಮಧುನಾ ಕಮ್ಪಿ ಲ್ಲಕಮವಲಿಹ್ಯಾತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾರಸಂ ವಾ ಸಗುಡಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಲ್ಪೋದಿತಾನಿ ವಾ ವಿರೇಚನಾನಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೨೧||

ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ| ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಂ ವಿರೇಚನಾರ್ಥಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣದ್ರವ್ಯಜಾತ ಏವ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೇ| (ನಿ) 'ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋ ರಜನಕೋ ರೇವಕೋ ರಕ್ತಚೂರ್ಣಕಃ|' ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾ ಹರೀತಕ್ಯಾಶ್ಚ ರಸಮೇಕೀಕೃತಂ ಸಗುಡಮ್| ವಿರೇಚನಕಲ್ಪವಿಹಿತಾನಿ ವಾ ವಿಶಿಷ್ಟಪಿತ್ತಯೋಗ್ಯಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ| ಇತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಜೇ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೇ|| ೨೧||

Adhikarana rUkShoShNaje pittagulme shamanAni (22) · Śloka 22

ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಸಮುದ್ಭೂತೇ ಪುನಃ ಸಂಶಮನಾರ್ಥಂ ತಿಕ್ತಕಂ ವಾಸಾಘೃತಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಾಥೇನ ಜೀವನೀಯಕಲ್ಕೇನ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ| ತಥಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣೇನ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಾದಿಭಿರ್ವಾ ಪೃಥಕ್ ಸಾಧಿತಂ ಕ್ಷೀರಮ್||೨೨||

ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಜೇ ತು ತಿಕ್ತಘೃತಾದಿಭಿಃ ಶಮನಮೇವ ಯೋಜ್ಯಮ್, ನ ತು ಸ್ರಂಸನಮ್| ತಿಕ್ತಕಂ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಮ್| ವಾಸಾಘೃತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತಮ್| ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಾಥೋ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಸ್ತತ್ರೈವ ಜೀವನೀಯಾನಾಂ ಕಲ್ಕಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ| ಅಥವಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣೇನ ಸಾಧಿತಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ತೃಣಪಞ್ಚ ಮೂಲಾದಿಭಿರ್ವಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೈಃ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸಾಧಿತಮ್|| ೨೨||

Adhikarana Atyayike virecanaprayogaH (23) · Śloka 23

ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಜೇಽಪಿ ಚಾತ್ಯಯಿಕೇ ಸಮಾನ್ಯತೋ ವಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನೇ ವಿದ್ರ ಧಿವಿಹಿತಾನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾದಿಕ್ವಾಥತ್ರಾಯಮಾಣಾಘೃತದ್ರಾಕ್ಷಾಘೃತಾ ನಾಮನ್ಯತಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಶ್ರುತಂ ಕೋಷ್ಣಂ ಪೀತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಸುಖೋಷ್ಣಮನುಪಿಬೇತ್||೨೩||

ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಜೇ ಶಮನಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾದ್ವಿರೇಚನಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ತದರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ-ಆತ್ಯಯಿಕೇ ಬಾಧಾವಹೇ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಜೇಽಪಿ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಾದೀನಾಂ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ವಾ ಯೋ ಗುಲ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯತ ಇತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ರೂಕ್ಷೇಣ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ ಚೋಷ್ಣೇನ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೩||

Adhikarana pakvAshayasthe visheShaH (24) · Śloka 24

ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ವಾ ಗುಲ್ಮೇ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಿಭಿಃ ಸತಿಕ್ತೈಃ ಸಂಶೋ ಧಯೇತ್| ಶೀತದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೈಶ್ಚ ಸ್ನೇಹೈರಭ್ಯಞ್ಜಯೇತ್| ಮಣಿಕನಕ ರಜತತಾಮ್ರಭಾಜನಾನಿ ಚ ಶಿಶಿರವಾರಿಪೂರ್ಣಾನಿ ಗುಲ್ಮದೇಶ ಸ್ಯೋಪರಿ ಧಾರಯೇನ್ಮುಕ್ತಾವಲೀಶ್ಚ ಸುಶೀತಾಃ| ಏವಮಸಿದ್ಧೌ ವಿದಾಹಪೂರ್ವರೂಪೇಷು ಚಾಸೃಕ್ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಸ್ರುತರಕ್ತಞ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲ ರಸೈರ್ಲಬ್ಧಬಲಮರ್ತಿಶೇಷನಾಶಾಯ ಪುನಃ ಸರ್ಪಿರಭ್ಯಾಸಯೇತ್||೨೪||

ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥ ಇತಿ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮ ಏವ ತಿಕ್ತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಹ ಕ್ಷೀರ ಬಸ್ತಿಭಿಃ ಸಂಶೋಧಯೇತ್| ಶೀತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚನ್ದನಾದೀನಿ| ಮಣ್ಯಾದಿಭಾಜನಾನಿ ಶೀತಲಜಲಪೂರ್ಣಾನಿ ಗುಲ್ಮಸ್ಯೋಪರಿ ಧಾರಯೇತ್| ಏವಮನ- ನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇನಾಶಾನ್ತೌ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೇ ವಿದಾಹಪುರ್ವರೂಪೇಷೂತ್ಪತ್ಸ್ಯಮಾನಾಯಾಂ ಪಾಕಾಭಿ-ಮುಖಾಖ್ಯಾಯಾಂ ವಿದಾಹಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಚಾಸೃಕ್ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೪||

Adhikarana vidahyamAnapakvayorvisheShaH (25) · Śloka 25

ವಿದ್ರಧಿವಚ್ಚ ವಿದಹ್ಯಮಾನಮುಪನಾಹಯೇತ್| ಪರ್ಯಾಗತಮಪಿ ತದ್ವದು- ಪಲಕ್ಷ್ಯ ತಥೈವ ಸರ್ವಥೋಪಚರೇತ್||೨೫||

ವಿದಹ್ಯಮಾನಂ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ವಿದ್ರಧಿವದುಪನಾಹಯೇತ್ ಪಿಣ್ಡೈರ್ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಪರ್ಯಾಗತಮತಿಕ್ರಾನ್ತಪಾಕಂ ಗುಲ್ಮಂ ತದ್ವದ್ವಿದ್ರಧಿವದುಪಲಕ್ಷ್ಯ ಲಿಙ್ಗೈರ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿದ್ರಧಿವದೇವ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣೋಪಚರೇದಿತಿ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಾ|| ೨೫||

Adhikarana shleShmagulme kramaH (26) · Śloka 26

ಶ್ಲೇಶ್ಮಗುಲ್ಮಿನಂ ಪ್ರಾಗೇವ ವಿಧವದ್ವಾಮಯೇದವಾಮ್ಯಮುಪವಾಸಯೇತ್| ಲಙ್ಘಿತಸ್ಯೋಷ್ಣಕಟುತಿಕ್ತದೀಪನಂ ಸಂಸರ್ಗಮಾಚರೇತ್| ತಥಾ ಸ್ವೇದಾನ್ ವಾತಗುಲ್ಮೋಕ್ತಾನಿ ಚ ಘೃತಾದೀನಿ ದ್ವಿಗುಣಹಿಙ್ಗುಕ್ಷಾರಾಮ್ಲವೇತ ಸಾನಿ||೨೬||

ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮೇ ವಮನಪ್ರಯೋಗೇ ವಿಧಿಗ್ರಹಣಂ ಯತ್ನೇನ ವಮನಾಪಾಯರಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ಅವಾಮ್ಯಂ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದಿಕಮುಪವಾಸಯೇದಾಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗಲಾಭಾತ್| ತನದು ಸಂಸರ್ಗಂ ಪೇಯಾದಿಕಮುಷ್ಣತ್ವಾದಿಗುಣಂ ಹಿತಮ್| ಸ್ವೇದಾಂಶ್ಚಾಚರೇತ್| ವಾತಗುಲ್ಮೇ ಯಾನಿ ಘೃತಾದೀನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಪ್ರಾಪ್ತಮಾನಾತ್ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದೀನಿ ದ್ವಿಗುಣೀಕೃತ್ಯ ದತ್ವಾ ಯೋಜ್ಯಾನಿ|| ೨೬||

Adhikarana dashamUlAdi ghRutam (27) · Śloka 27

ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥೇ ವ್ಯೋಷದಾಡಿಮಹಿಙ್ಗುಯವಕ್ಷಾರವಿಡಙ್ಗಸೈನ್ಧ ವಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮಘ್ನಮ್|೨೭|

Adhikarana bhallAtakaghRutam (27) · Śloka 27

ಭಲ್ಲಾತಕಪಲದ್ವಯಂ ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಾಲಿಕಮುದಕಾಢಕೇ ಪ್ರಸ್ಥಾವಶೇಷಂ ಪಾಚಯೇತ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥೇ ಚ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಸ್ಥಂ ಹಿಙ್ಗುವಿಡಙ್ಗಶಠೀಬಿಡಸೈನ್ಧವಕ್ಷಾರರಾಸ್ನಾನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಷಡ್ಗ್ರ- ನ್ಥಾಮಧುಕಚಿತ್ರಕೈಃ ಕಾಱ್ಷಿಕೈರ್ವಿಪಚೇತ್| ಏತದ್ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಂ ಕಫಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹಕಾಸಶ್ವಾಸಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುರೋಗಘ್ನಮ್|೨೭|

Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (27) · Śloka 27

ಷಟ್ಪಲಂ ವಾ ದ್ವಿಗುಣಕ್ಷಾರಂ ಕ್ಷೀರರಹಿತಂ ಮಸ್ತುದಧಿಕಾಞ್ಜಿ- ಕಾರ್ದ್ರಕರಸಾಢಕದ್ವಯೋಪೇತಂ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ|೨೭|

Adhikarana hi~gvAdicUrNam (27) · Śloka 27

ಹಿಙ್ಗುಹರೀತಕೀಪುಷ್ಕರಮೂಲಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವವಿಡ್ಶ್ಯಾಮಾಯವ- ಕ್ಷಾರತುಮ್ಬುರುಚೂರ್ಣೋ ಯವಕ್ವಾಥಾಪ್ಲುತಃ ಸರ್ಪಿಭೃಷ್ಟೋ ಭಕ್ಷಿತಃ ಶೂಲಗುಲ್ಮಕಾಠಿನ್ಯಘ್ನಃ||೨೭||

ದಶಮೂಲಾದಿಕಂ ಘೃತಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಂ ಚ ಸುಬೋಧಮ್| ಯಚ್ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಿ ಷಟ್ಪಲಮುಕ್ತಂ ತದ್ ದ್ವಿಗುಣೇನ ಕ್ಷಾರೇಣ ಕ್ಷೀರಪ್ರತಿಷೇಧೇನ ಚ ಮಸ್ತ್ವಾದೀನಾಂ ಮಿಶ್ರಿತಾನಾಮಾಢಕದ್ವಯೇನ ಸಹ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಹಿಙ್ಗ್ವಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣೋ ಯವಕ್ವಾಥೇನಾಲುಡಿತೋ ಘೃತೇನ ಚ ಭರ್ಜಿತೋ ಭಕ್ಷಿತಃ ಸನ್ ಶೂಲಗುಲ್ಮಾದಿಘ್ನಃ|| ೨೭||

Adhikarana ghaTikayA cAlanam (28) · Śloka 28

ತತೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವಮಙ್ಗಂ ಚ ಸಾಧ್ಮಾನಂ ಸವಿಬನ್ಧಂ ಕಠಿನಮುನ್ನತಂ ಗೂಢಮಾಂಸಂ ಸ್ಥಿರಂ ಮಹಾವಸ್ತುಂ ವಾ ಬಹುಧಾ ಬಹುಶಶ್ಚ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಸ್ಯ ಶಿಥಿಲತಾಂ ಗತೇ ಗುಲ್ಮೇ ಯಥೋಕ್ತಾಂ ಘಟಿಕಾಂ ಲಾಗಯೇತ್| ತಯಾ ಸಂಗೃಹೀತೇ ಚ ಗುಲ್ಮೇ ಘಟೀಮಪನಯೇದ್ ಭಿದ್ಯಾದ್ವಾ||೨೮||

ತತೋಽಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಿನಃ ಸರ್ವಮಙ್ಗಂ ಶರೀರಂ ಗುಲ್ಮಂ ಚ ಸಾಧ್ಮಾನಾದಿರೂಪಂ ಬಹುಧಾ ಬಹುಭಿಃ ಸ್ವೇದಪ್ರಕಾರೈಃ ಬಹುಶೋಽನೇಕವಾರಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಗೂಢಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸೇನ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಮಹಾವಸ್ತುಂ ಬಹ್ವಾಭೋಗಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಘಟಿಕಾ ಉಕ್ತಾ ಯನ್ತ್ರವಿಧೌ| ತಯೇತಿ ಘಟಿಕಯಾ ಗುಲ್ಮೇ ತುಮ್ಬವತ್ ಸಂಗೃಹೀತೇ ಸುಲಗ್ನಾಮಪಿ ಘಟಿಕಾಂ ಬಲಾದಪನಯೇದ್ವಾ ಭಿನ್ದ್ಯಾದ್ವಾ|| ೨೮||

Adhikarana pIDanalepanaishcAlanam (29) · Śloka 29

ತತೋ ಹೃದಯಮಾನ್ತ್ರಂ ಚ ವರ್ಜಯನ್ ಗುಲ್ಮಂ ವಿಮಾರ್ಗಾಜಪದಾದರ್ಶಾ ನ್ಯತಮೇನ ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಿತಂ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾತ್| ತತಃ ಸಾಲ್ವಲಾ ದಿಭಿಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈರ್ಲೇಪಯಿತ್ವಾ ಲೋಹಪಾತ್ರೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್||೨೯||

ತತೋ ಗುಲ್ಮಂ ವಸ್ತ್ರವ್ಯವಹಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ಹೃದಯಮಾನ್ತ್ರಞ್ಚ ಪರಿಹರನ್ ವಿಮಾರ್ಗಾ-ದಿಭಿಃ ಸರ್ವತೋದಿಕ್ಕಂ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್| ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾನ್ಮ್ರಂಕ್ಷಯೇತ್| ವಿಮಾರ್ಗೋ ಮೋಚಕಾನಾಂ ಚರ್ಮಣಿ ರೇಖಾಕರಣಂ ಕಾಷ್ಠಮಯಮ್| ಯಸ್ಯ ಪೀವಾಙ್ಗ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಅಜಪದಸ್ಯ ಪ್ರಾನ್ತಂ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಿ| ಆದರ್ಶಸ್ಯ ದರ್ಪಣಸ್ಯ ವರ್ತುಲಾ ಧಾರಾ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಿನೀ| ಏತೇಷಾಮನ್ಯತಮಂ ಯಥಾಲಾಭಮ್| ಸಾಲ್ವಲಾಖ್ಯಾನಿ ಸ್ವೇದ-ವಿಧ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಪದ್ಮಕಾದೀನಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೯||

Adhikarana shithilIbhUte gulme karma (30) · Śloka 30

ಏವಮಮುನಾ ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ಥಾನಾದಪಸೃತೇ ಶಿಥಿಲೀಭೂತೇ ಚ ಗುಲ್ಮೇ ವಿರೇಕಾನ್ ಸ್ನೇಹವತೋ ದಾಶಮೂಲಿಕಾಂಶ್ಚ ಬಸ್ತೀನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ನೀಲಿನೀಘೃತಮೇನಂ ದ್ವಿಗುಣಪ್ರಮಾಣಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಉದರೋಕ್ತಾನಿ ಚ ಸರ್ಪೀಂಷಿ||೩೦||

ದಶಮೂಲೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ದಾಶಮೂಲಿಕಾಸ್ತೇ ಚ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೇ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಏನಮಿತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮಿನಮ್| ದ್ವಿಗುಣಂ ನೀಲಿನೀಘೃತಂ ಪಲಮಾತ್ರಯೇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ದ್ವಿಪಲಮ್|| ೩೦||

Adhikarana mishrakasnehau (31) · Śloka 31

ತ್ರಿಫಲಾಕುಮ್ಭನಿಕುಮ್ಭದಶಮೂಲಾನಾಂ ಷೋಡಶಾಂಶಾವಶಿಷ್ಟಂ ಕ್ವಾಥಂ ಘೃತಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚೈಕತಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಅಯಂ ಮಿಶ್ರಕಸ್ನೇಹಃ ಕಫಗುಲ್ಮವಾತವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೋದಾವರ್ತಪ್ಲೀಹೋದರಯೋನಿಶೂಲಾನ್ಯ ಪಕರ್ಷತಿ||೩೧||

ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕದ್ರಾಕ್ಷಾಶ್ಯಾಮಾದ್ಯೈಃ ಪಾಲಿಕೈರೇರಣ್ಡತೈಲಹವಿಷೋಃ ಪ್ರಸ್ಥೌ ಷಡಗುಣೇ ಪಯಸಿ ಪಚೇದಯಂ ಮಿಶ್ರಕಸ್ನೇಹೋ ಗುಲ್ಮಿನಾಂ ಸ್ರಂಸನೋ ವೃದ್ಧಿವಿದ್ರಧಿಗುಲ್ಮವಾತವ್ಯಾಧಿಷು ಚ ಪರಮಮಮೃತಮ್| ತ್ರಿಫಲಾದೀನಾಂ ಯತ್ರ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ ತತ್ರ ಜಲಪಲಾನಾಂ ಶತದ್ವಯಂ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶಚ್ಚ ದತ್ವಾ ಷೋಡಶಾಂಶಾವಶಿಷ್ಟಂ ಕ್ವಥಿಮವತಾರಯೇತ್| ಷೋಡಶಪಲಾನೀತಿ ಯಾವತ್| ತತ್ಸಮಮೇವ ಘೃತಂ ಚೈರಣ್ಡತೈಲಂ ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಚ| ಅತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ವಾಥಪರಿಭಾಷಾ ಚ ಷೋಡಶಾಂಶಾವಶೇಷಮಿತ್ಯಂಶವಚನೇನ ಬಾಧಿತಾ| ಅಯಂ ಚ ಸ್ನೇಹೋ ನಾಮ್ನಾ ಮಿಶ್ರಕಃ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಘೃತತೈಲಾನ್ಮಿಶ್ರಭೂತಾತ್ ಷಡಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪ್ರಸ್ಥಂ ಸ್ರಂಸನಂ ವಿರೇಚನಮ್|| ೩೧||

Adhikarana dantIharItakI (32) · Śloka 32

ದನ್ತ್ಯಾಃ ಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಸ್ತಾವನ್ತ್ಯೇವ ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ತಾವನ್ತ್ಯ ಏವ ಹರೀತಕ್ಯಃ ಸರ್ವಮೇಕತ್ರ ಸಲಿಲಕಲಶೇಽಷ್ಟಾಂಶಾವಶಿಷ್ಟಂ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಪೂತೇ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ರಸೇ ತಾಶ್ಚ ಹರೀತಕೀಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿ ಗುಡಪಲಾನಿ ತೈಲಾರ್ಧಕುಡವಂ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಂ ತ್ರಿವೃತಾಕುಡವಮರ್ಧ ಪಲೋನ್ಮಿತಾಂ ಮಾಗಧಿಕಾಂ ಮಹೌಷಧಂ ಚ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತೋ ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ಲೇಹೀಭೂತೇಽವತಾರಿತೇ ಶೀತೇ ಚ ತೈಲಸಮಂ ಮಧುಕರ್ಷಾಂಶಞ್ಚ ಚತು ರ್ಜಾತಕಚೂರ್ಣಂ ಮಿಶ್ರಯೇತ್| ಏತಾ ದನ್ತೀಹರೀತಕ್ಯಃ ಸಾವಲೇಹಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತ್ಯಹೋಭಿರ್ಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಗುಲ್ಮಾಱ್ಶಃಶ್ವಯಥುಕುಷ್ಠಕಾ ಮಿಲಾರೋಚಕಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುಹೃದ್ರೋಗೋತ್ಕ್ಲೇಶಪ್ಲೀಹೋದರವಿಷಮಜ್ವ ರಾನಪೋಹತಿ| ಹೃದ್ಯಂ ಸುಖಂ ಚ ವಿರೇಚನಮ್||೩೨||

ದನ್ತ್ಯಾಃ ಪಲಾನೀತ್ಯಾದಿನಾ ದನ್ತೀಹರೀತಕ್ಯಃ ಸುಬೋಧಃ| ಹರೀತಕ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಃ ಫಲಸಙ್ಖ್ಯ್ಯಾ| ಸಲಿಲಸ್ಯ ಕಲಶಃ ಪಞ್ಚಪಲಶತಾನಿ ಸದ್ವಾದಶಪಲಾನಿ| ತಾ ಇತಿ ಕ್ವಾಥದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯ ಉದ್ಧೃತ ಹರೀತಕೀಃ| ಪಞ್ಚ ವಿಂಶತಿಮಿತ್ಯೇತದ್ಗುಡಪಲಾನೀತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೈಲಾರ್ಧಕುಡವಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ| ತ್ರಿವೃತಾಯಾಃ ಕುಡವಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ ಶುಷ್ಕದ್ರವ್ಯತ್ವಾತ್| ಚತುರ್ಜಾತೌಷಧಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕರ್ಷಃ| ಸಾವಲೇಹಭಾಗಕಲ್ಪನಯಾ ಹರೀತಕೀನಾಮವಲೇಹಮುಪಯೋಗೇ ಸಹಿತಂ ಭವತಿ| ತಚ್ಚೈಕಸ್ಯಾಃ ಪಲಂ ಭವತಿ|| ೩೨||

Adhikarana prayogAntarANi (33) · Śloka 33

ಗುಡಕ್ಷೀರಭಾವಿತಂ ವಾ ತ್ರಿವೃತಾಚೂರ್ಣಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಮವಲಿ ಹ್ಯಾತ್| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ತೇನ ವಾ ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿ ವೃತ್ಕುಷ್ಠದನ್ತೀಗುಗ್ಗುಲುಕ್ಷಾರಹರೀತಕೀಃ ಪೀಲುರಸಂ ವಾ ಸಮಧು ಸರ್ಪಿರ್ಲವಣಮ್| ಮೂತ್ರಬಸ್ತಿಕ್ಷಾರಾಂಶ್ಚ ತಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತತ್ರ ತತ್ರೋಕ್ತಾನ್ ಕ್ಷೀರರಸಸ್ನಿ ಗ್ಧಾಹಾರೋ ದ್ವ್ಯಹಮೇಕಾಹಂ ವಾ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಕ್ಷಾರೋ ಹಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಥಿರಮಧುರಮಾಶಾಯಾತ್ ಛಿನ್ದನ್ ಕ್ಷರಯತಿ| ಕಫರುದ್ಧಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ವಿವಿಧಾಂಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಲವಣತಕ್ರಾರಿ ಷ್ಟಾಸವಾನವಚಾರಯೇತ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಸೈನ್ಧವಾಜಾಜೀ ಚಿತ್ರಕಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಾಂ ಚ ಜೀರ್ಣಸುರಾಮ್||೩೩||

ಅಥವಾ ತ್ರಿವೃತಾಚೂರ್ಣಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಮವಲಿಹ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಗುಡಕ್ಷೀರೇಣ ಭಾವಿತಮ್| ಅಥವಾ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಶ್ಯಾಮಾದಿಕಂ ತೇನೇತಿ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಮೂತ್ರಾದೀಂಸ್ತತ್ರ ತತ್ರೋದರಾರ್ಶಃ ಕುಷ್ಠಾದ್ಯಧ್ಯಾಯೇಷೂಕ್ತಾನ್ ತಾಂಸ್ತಾನಿತಿ ತೈರೇವ ನಾನಾವಿಧೈಃ ಪ್ರಯೋಗೈಃ ಮೂತ್ರಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕ್ಷೀರಾದ್ಯಾಹಾರಃ ಸನ್| ದ್ವಯಹಂ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯ ವಲಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯೈಕಾಹಮೇವ ವಾ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯ| ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದ್ಧೇತುರುಚ್ಯತೇ| ಕಫಸ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿವಚನಂ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ವಿಪರೀತಗುಣಪ್ರದರ್ಶನಾಯ| ಆಶಯಾತ್ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಕ್ಷರಯತಿ ಶೋಧಯತಿ| ವಿವಿಧಾಂಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ ಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಾದೀನ್ ಕಫೇನ ರುದ್ಧಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮವಚಾರಯೇತ್| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಾಂ ಜೀರ್ಣಾಂ ಬಹುವರ್ಷೋಷಿತಾಞ್ಚ ಸುರಾಮ್||೩೩||

Adhikarana shlokaiH shlaiShmike kramasaMgrahaH (34) · Śloka 34

ಅಪಿ ಚ- ವಮನೈರ್ಲಙ್ಘನೈಃ ಸ್ವೇದೈಃ ಸರ್ಪಿಷ್ಪಾನೈರ್ವಿರೇಚನೈಃ| ಬಸ್ತಿಭಿರ್ಗುಲಿಕಾಚೂರ್ಣಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಾಸವೈರಪಿ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಃ ಕೃತಮೂಲತ್ವಾದ್ಯದಿ ಗುಲ್ಮೋ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ| ತಸ್ಯ ದಾಹಂ ಹೃತೇ ರಕ್ತೇ ಕುರ್ಯಾದನ್ತೇ ಶರಾದಿಭಿಃ||೩೪||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಶ್ಲೋಕಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಗುಲ್ಮಃ ಕೃತಮೂಲತ್ವಾಲ್ಲಬ್ಧಮೂಲತ್ವಾದ್ಧೇತೋರ್ಯದಿ ವಮನಾದಿಭಿರ್ನ ಶಾಮ್ಯತಿ ತತಸ್ತಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಸ್ಯಾನ್ತೇ ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ನಿಷ್ಫಲತ್ವಾದ್ವಿಚ್ಛೇದಾಯ ರಕ್ತಂ ವಿಸ್ರಾವ್ಯ ಶರಾದಿಭಿರ್ದಾಹಂ ಕುರ್ಯಾತ್|| ೩೪||

Adhikarana dAhavidhiH (35) · Śloka 35

ಅಥ ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಿತಂ ಸಪರ್ಯನ್ತಂ ಗುಲ್ಮನಿಚಯಂ ಪ್ರದೀಪ್ತೇನ ಶರ ಲೋಹಾಗ್ನಿಮನ್ಥತಿನ್ದುಕಾಷ್ಠಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ನಾಭಿಬಸ್ತಿಹೃದಯಾ ನ್ತ್ರರೋಮರಾಜೀಃ ಪರಿಹರನ್ ನಾತಿಗಾಢಂ ಪರಾಮೃಶೇತ್| ತತಃ ಕಷಾಯ ಸ್ವಾದುಶೀತೈರಗ್ನಿವೇಗಮುಪಶಮಯ್ಯವ್ರಣೋಪಕ್ರಮಂ ಕುರ್ವೀತ||೩೫||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ತಸ್ಯೈವ ದಾಹಸ್ಯ ವಿಧಾನಮ್| ಗುಲ್ಮನಿಚಯೋ ಗುಲ್ಮಸಙ್ಘಾತಃ| ಅಗ್ನಿನಾ ಪ್ರದೀಪ್ತೇನ ಶರಕಾಷ್ಠೇನ ವಾ ದಹೇತ್| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾಗ್ನಿಮನ್ಥಕಾಷ್ಠೇನ ವಾ ತಿನ್ದುಕಕಾಷ್ಠೇನ ವಾ| ತಥಾ ಚ ಗುಲ್ಮಂ ದಹೇದ್ಯಾಥಾ ನಾಭ್ಯಾದಿಕಸ್ಯ ಪೀಡಾ ನ ಸಮ್ಭವತಿ| ನಾತಿಗಾಢಂ ಗುಲ್ಮೇ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ತತ ಇತಿ ದಾಹಾನನ್ತರಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಾ|| ೩೫||

Adhikarana vyAmishradoShe karma (36) · Śloka 36

ವ್ಯಾಮಿಶ್ರದೋಷೇ ತು ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಮಿದಮೇವ ಯಥೋಕ್ತಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೩೬||

ವ್ಯಾಮಿಶ್ರದೋಷೇ ಸಂಸರ್ಗಜಸನ್ನಿಪಾತಜೇ ಗುಲ್ಮೇ ಇದಮೇವಾಧ್ಯಾಯನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ವಿಧಾನಂ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯೈವ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್|| ೩೬||

Adhikarana raktagulme cikitsA (37) · Śloka 37

ರಕ್ತಗುಲ್ಮೇ ಪುನರತೀತಪ್ರಸವಕಾಲಾಯಾ ಯೋಷಿತಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದ- ಪೂರ್ವಕಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ವಿತರೇತ್| ಪಲಾಶಕ್ಷಾರೋದಕಸಿದ್ಧಂ ಚ ಯಮಕಮ್| ಗುಲ್ಮಭೇದನಾಯ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಚ ವಿಧಿಮ್||೩೭||

ಅನನ್ತರಂ ರಕ್ತಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಾ; ತಸ್ಮಿನ್ ರಕ್ತಗುಲ್ಮೇ ನಾರ್ಯಾಃ ಪ್ರಸವಕಾಲೇ ದಶಮಾಸಾಖ್ಯೇ ಗತೇ ವಿರೇಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತದಾ ಹಿ ನಿರ್ಭ್ರಾನ್ತಿತ್ವಂ ಗುಲ್ಮೇ ಭವತಿ| ಪಲಾಶವೃಕ್ಷಕ್ಷಾರಸ್ರುತೋದಕೇ ಸ್ನೇಹಸಮೇ ಯಮಕಂ ಘೃತತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ವಿತರೇತ್| ಯದಿ ಚ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಭೇದನಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ತತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮಾಹಾರೌಷಧಾದಿಕಂ ವಿಧಿಂ ಭಜೇತ್|| ೩೭||

Adhikarana bhedanArthaM kriyAvisheShaH (38) · Śloka 38

ಏವಮಭಿದ್ಯಮಾನೇ ಯೋನೌ ಯೋನಿವಿರೇಚನಾರ್ಥಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ಮಹಾವೃಕ್ಷ ಕ್ಷೀರೇಣ ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಪಲಲಮ್| ತಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಭಾವಿತಾನ್ ಕಟು ಕಮತ್ಸ್ಯಾಂಸ್ತತ್ಪಿತ್ತಭಾವಿತಾನ್ ವಾ ವರಾಹಪಿತ್ತಭಾವಿತಾನ್ ವಾ ನಕ್ತಕಾನೂರ್ಧ್ವಾಧೋಭಾಗಿಕದ್ರವ್ಯಭಾವಿತಾನ್ ವಾ| ಸಗುಡಕ್ಷಾರಂ ಕಿಣ್ವಂ ವಾ| ಬಸ್ತಿಞ್ಚ ಸಕ್ಷಾರಕ್ಷೀರಮೂತ್ರಂ ದಾಶಮೂಲಿಕಮುತ್ತರ ಬಸ್ತಿಂ ಚ ಯೋಜಯೇತ್||೩೮||

ಏವಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಹಿತೇನಾಪ್ಯಭಿದ್ಯಮಾನೇ ಗುಲ್ಮೇ ಯೋನಿವಿರೇಚನಾರ್ಥಂ ಪಲಲಂ ತಿಲಕಲ್ಕಂ ಯವಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರೇಣ ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಮಹಾವೃಕ್ಷಃ ಸುಧಾ| ತಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ಯವಕ್ಷಾರಸುಧಾಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಂ ಭಾವಿತಾನ್ ಕಟುಕಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ವಿತರೇತ್| ಅಥವಾ ತತ್ಪಿತ್ತೇನ ಕಟುಕಮ್ತ್ಸ್ಯಪಿತ್ತೇನ ಭವಿತಾನ್ ಪಿಚೂನ್ಯೋನೌ ದದ್ಯಾತ್| ಕಿಣ್ವಂ ವಾ ಗುಡಕ್ಷಾರಯುಕ್ತಂ ಯೋನೌ ದದ್ಯಾತ್| ಸಕ್ಷಾರಾದಿಕಂ ದಾಶಮೂಲಿಕಂ ಬಸ್ತಿಮುತ್ತರಬಸ್ತಿಞ್ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|| ೩೮||

Adhikarana pravRuttAtipravRuttaraktayoH kriyA (39) · Śloka 39

ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತು ರಕ್ತಂ ರಸೌದನಾಶಿನ್ಯಾ ಉಪೇಕ್ಷೇತ| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಂ ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಪಕ್ರಮೇಣ ಸಾಧಯೇತ್||೩೯||

ಏನಮೌಷಧೈಃ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ರಕ್ತಮುಪೇಕ್ಷೇತ| ನಾನ್ಯದೌಷಧಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಔಷಧತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಚ್ಚ ಯದಿ ರಕ್ತಮತಿಯೋಗೇನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತತಸ್ತದ್ರಕ್ತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಸಾಧಯೇತ್|| ೩೯||

Adhikarana sarveShvAhAravidhinirdeshaH (40) · Śloka 40

ಸರ್ವೇಷು ಚಾನ್ನಪಾನಸ್ವರೂಪಜ್ಞೋ ಗುಲ್ಮೇಷ್ವಾಹಾರಮಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷೀ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೪೦||

ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿನೋಪಸಂಹರತಿ| ಅನಲಾಪೇಕ್ಷಯಾಽಽಹಾರದ್ರ್ವ್ಯಾಣಾಮ್ ಗುಣಾಗುಣಂ ದೋಷಾದಿಕಂ ಚ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾನ್ನಪಾನಂ ಗುಲ್ಮೇಷು ಯುಞ್ಜೀತೇತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ||೪೦||

Adhikarana AnAhAdiShu kriyAsAmAnyam (41) · Śloka 41

ಆನಾಹಾದಿಷ್ವಪ್ಯಾಮಶುದ್ಧವಾತೋದಾವರ್ತಾನುರೋಧೇನ ಗುಲ್ಮವತ್ ಪ್ರತಿ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ||೪೧||

ಕೇವಲೇಷು ಚಾನಾಹಾದಿಷ್ವಾಮಾದ್ಯನುರೋಧೇನ ತದಪೇಕ್ಷಯಾ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಗುಲ್ಮವತ್ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್|| ೪೧||

Adhikarana gulmacikitsAyAmagnermahattvam (16) · Śloka 16

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ವರ್ಧತೇ ಗುಲ್ಮಃ ಪ್ರದೀಪ್ತೇ ತು ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ| ಶಮಪ್ರಕೋಪೌ ದೋಷಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಯತ್ನದಾಶ್ರಯೌ||೪೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾ ಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಗುಲ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||

ಗತಾನುಗತಿಕಾ| ಮನ್ದ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ವರ್ಧತೇ ಗುಲ್ಮವೃದ್ಧೇರಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯೇನ ದೋಷಕೋಪಃ| ಪ್ರದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ಗುಲ್ಮಶಮಸ್ಯ ಹೇತುರ್ದೋಷಪ್ರಶಮ ಇತಿ|| ೪೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||