Adhikarana atha jIrNajvaracikitsitaM nAma dvitIyodhyAyaH,adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో జీర్ణజ్వరచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो जीर्णज्वरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNajvarAnuvarttane hetuH (2) · Śloka 2
దేహధాత్వబలత్వేన జ్వరో జీర్ణోఽనువర్తతే||2||
देहधात्वबलत्वेन ज्वरो जीर्णोऽनुवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
దేహధాత్విత్యాదినా ప్రయుక్తేఽపి విషయే లంఘనక్రమే జ్వరోఽనువృత్తేర్హేతురుచ్యతే| దేహస్యాబలత్వం ధాతూనాం చాపరిపోషో జ్వరానువృత్తిహేతుః| తస్యాంచ జీర్ణతాయాం ప్రథమం కషాయపానం పశ్చాత్సర్పిరుపక్షిప్తం పూర్వాధ్యాయే| తస్యైవాత్ర విశేషేణ విషయప్రదర్శనం క్రియతే||2||
Adhikarana tatra sarpiHprayogaH tadguNAshca (3) · Śloka 3
రూక్షం హి తేజో జ్వరకృత్తేజసా రూక్షితస్య చ| వమనస్వేదకాలాంబుకషాయలఘుభోజనైః| యః స్యాదతిబలో ధాతుః సహచారీ సదాగతిః| తస్య సంశమనం సర్పిర్దీప్తస్యేవాంబువేశ్మనః| వాతపిత్తజితామగ్ర్యం సంస్కారమనురుధ్యతే| సుతరాం తద్ధ్యతో దద్యాద్యథాస్వౌషధసాధితం||3||
रूक्षं हि तेजो ज्वरकृत्तेजसा रूक्षितस्य च| वमनस्वेदकालाम्बुकषायलघुभोजनैः| यः स्यादतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः| तस्य संशमनं सर्पिर्दीप्तस्येवाम्बुवेश्मनः| वातपित्तजितामग्र्यं संस्कारमनुरुध्यते| सुतरां तद्ध्यतो दद्याद्यथास्वौषधसाधितम्||३||
🔊 Audio coming soon
తస్మిన్ జీర్ణజ్వరే సర్పిః శస్యతే| కథమిత్యాహ- రూక్షమిత్యాది| తేజో హి జ్వరకృత్ పిత్తాఖ్యం తచ్చ తేజస్త్వాదేవ రూక్షం| తేన చ తేజసా రూక్షితస్య సతః పురుషస్య వమనాదిభిరపతర్పణైర్యో ధాతుః సదాగత్యాఖ్యః ప్రభంజనాపరనామా తేన సహచార్యాతిబలః స్యాత్| తస్య సదాగతేస్తేజసః సహచారిణః సర్పిః సంశమనం భవతి| యథా దీప్తస్య వేశ్మనోఽంబు| తచ్చ సర్పిః వాతపిత్తజితానామౌషధానామగ్ర్యం| తథా సంస్కారమనురుధ్యతే| యేనైవ సంస్క్రియతే తద్గుణైః సహాత్మీయకార్యకరం భవతీత్యర్థః| యతశ్చ సంస్కారమనురుధ్యతేఽతస్తత్సుతరాం యథాస్వౌషధసాధితం జ్వరిణం దద్యాత్| వాతాన్వయే తదౌషధైః సిద్ధమేవం పిత్తకఫయోరపి విజ్ఞేయం||3||
Adhikarana sarpiShaH sarvadoShaghnatvAtsaghRutAnAM kaShAyANAM prayogaH (4) · Śloka 4
విపరీతం జ్వరోష్మాణం జయేత్ పిత్తం చ శైత్యతః| స్నేహాద్వాతం ఘృతం తుల్యం యోగసంస్కారతః కఫం| పూర్వే కషాయాః సఘృతాః సర్వే యోజ్యా యథామలం| త్రిఫలాపిచుమందత్వఙ్మధుకం బృహతీద్వయం| సమసూరదలం క్వాథః సఘృతో జ్వరకాసహా||4||
विपरीतं ज्वरोष्माणं जयेत् पित्तं च शैत्यतः| स्नेहाद्वातं घृतं तुल्यं योगसंस्कारतः कफम्| पूर्वे कषायाः सघृताः सर्वे योज्या यथामलम्| त्रिफलापिचुमन्दत्वङ्मधुकं बृहतीद्वयम्| समसूरदलं क्वाथः सघृतो ज्वरकासहा||४||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ సిద్ధం సర్పిస్త్రయాణామపి దోషాణాం పథ్యామితి ప్రదర్శనార్థమాహ- విపరీతమిత్యాది| జ్వరోష్మాణం పిత్తం చ విపరీతం శైత్యాజ్జయేత్| వాతం తు విపరీతం స్నేహాజ్జాయేత్| కఫం పునస్తుల్యమపి తన్నాశకద్రవ్యసంయోగసంస్కారాభ్యాం జయేత్| అతో హేతోః పూర్వే ముస్తాపర్పటకాద్యాః కషాయా యథాదోషం సఘృతా సాజ్యా యోజ్యాః| తేనైతదుక్తం భవతి - దోషాద్యపేక్షయా కదాచిదౌషధైః సిద్ధం సర్పిః పిబేత్ కదాచిదౌషధాని సర్పిషా సహేతి| సుబోధం| సుయోజ్యం||4||
Adhikarana nidigdhikAdighRutam (5) · Śloka 5
నిదిగ్ధికాతామలకీత్రాయమాణాకలింగకైః| కృష్ణాంశుమత్యతివిషాకటుకాసేవ్యచందనైః| ధాత్రీబిల్వఘనద్రాక్షాసారివాభిశ్చ సాధితం| హంతి సద్యో ఘృతం జీర్ణజ్వరం కాసం హలీమకం| అరుచిం విషమం వహ్నిం యక్ష్మాణం చ నవోత్థితం||5||
निदिग्धिकातामलकीत्रायमाणाकलिङ्गकैः| कृष्णांशुमत्यतिविषाकटुकासेव्यचन्दनैः| धात्रीबिल्वघनद्राक्षासारिवाभिश्च साधितम्| हन्ति सद्यो घृतं जीर्णज्वरं कासं हलीमकम्| अरुचिं विषमं वह्निं यक्ष्माणं च नवोत्थितम्||५||
🔊 Audio coming soon
నిదిగ్ధికాదిభిః సాధితం ఘృతం సద్యో జీర్ణజ్వరాదికం హంతి| కల్కాచ్చతుర్గుణశ్చ స్నేహః పలసంఖ్యయా| స్నేహాత్తోయం చతుర్గుణం| ఏతచ్చ ప్రమాణస్యానుక్తౌ సర్వత్ర స్నేహపాకేష్వపి విజ్ఞేయం| తామలకీ తాలీ| అంశుమతీ సాలపర్ణీ| సేవ్యముశీరం| వహ్నేర్వైషమ్యముక్తలక్షణం||5||
Adhikarana vAsAdighRutam (6) · Śloka 6
వాసాగుడూచీత్రిఫలాత్రాయమాణాయవాసకాత్| క్వాథే క్షీరే చ విపచేజ్జ్వరఘ్నం కల్కితైర్ఘృతం| పిప్పలీముస్తమృద్వీకాచందనోత్పలనాగరైః||6||
वासागुडूचीत्रिफलात्रायमाणायवासकात्| क्वाथे क्षीरे च विपचेज्ज्वरघ्नम् कल्कितैर्घृतम्| पिप्पलीमुस्तमृद्वीकाचन्दनोत्पलनागरैः||६||
🔊 Audio coming soon
వాసాదీనాం క్వాథకల్పనయా క్వాథే స్నేహాచ్చతుర్గుణే క్వాథసమే చ క్షీరే పిప్పల్యాదిభిశ్చ కల్కితైర్మానేన స్నేహాచ్చతుర్థాంశైర్జ్వరఘ్నం ఘృతం పచేత్ పూర్వవత్||6||
Adhikarana balAdighRutam (7) · Śloka 7
బలాదురాలభాముస్తాత్రాయంతీనింబపర్పటం| పంచమూలద్వయం యచ్చ క్వాథయిత్వా ఘృతం పచేత్| సక్షీరం కల్కితైర్ద్రాక్షామేదామలకపౌష్కరైః| శఠీతామలకీయుక్తైస్తచ్చ జ్వరహరం పరం| క్షయకాసశిరఃపార్శ్వహృచ్ఛూలాంసాభితాపనుత్||7||
बलादुरालभामुस्तात्रायन्तीनिम्बपर्पटम्| पञ्चमूलद्वयं यच्च क्वाथयित्वा घृतं पचेत्| सक्षीरं कल्कितैर्द्राक्षामेदामलकपौष्करैः| शठीतामलकीयुक्तैस्तच्च ज्वरहरं परम्| क्षयकासशिरःपार्श्वहृच्छूलांसाभितापनुत्||७||
🔊 Audio coming soon
బలాదిక్వాథేన ద్రాక్షాదికల్కేన ఘృతం పచేత్| అత్ర క్షీరే ఘృతసమం| తచ్చ ఘృతం పరం జ్వరహరం క్షయాదినుచ్చ||7||
Adhikarana kulatthAdisarpiH (8) · Śloka 8
కులత్థకోలత్రిఫలాదశమూలయవాన్ పచేత్| ద్విపలాన్ సలిలద్రోణే పూతే పిష్ట్వాక్షకాన్ క్షిపేత్| పంచకోలకసప్తాహ్వయస్థానింబతుంబరూన్| శఠీపుష్కరమూలార్కమూలప్రతివిషావచాః| కిరాతతిక్తకం ముస్తం కర్కటాఖ్యాం దురాలభాం| నక్తమాలముభే పాఠే కటుకాశిగ్రుతేజనీః| సోమవల్కద్విరజనీకంటకీకంటకారికాః| పటోలహింగుగోజిహ్వాకేంబుకం మదనాజ్ఝటా| లవణాని పలాంశాని క్షారానర్ధపలోన్మితాన్| ప్రస్థం చాజ్యస్య తత్సిద్ధం దీపనం కఫవాతజిత్| హృత్ప్లీహగ్రహణీగుల్మకాసశ్వాసార్శసాం హితం| దీర్ఘజ్వరాభిభూతానాం జ్వరిణామమృతోపమం||8||
कुलत्थकोलत्रिफलादशमूलयवान् पचेत्| द्विपलान् सलिलद्रोणे पूते पिष्ट्वाक्षकान् क्षिपेत्| पञ्चकोलकसप्ताह्वयस्थानिम्बतुम्बरून्| शठीपुष्करमूलार्कमूलप्रतिविषावचाः| किराततिक्तकं मुस्तं कर्कटाख्यां दुरालभाम्| नक्तमालमुभे पाठे कटुकाशिग्रुतेजनीः| सोमवल्कद्विरजनीकण्टकीकण्टकारिकाः| पटोलहिङ्गुगोजिह्वाकेम्बुकं मदनाज्झटा| लवणानि पलांशानि क्षारानर्धपलोन्मितान्| प्रस्थं चाज्यस्य तत्सिद्धं दीपनं कफवातजित्| हृत्प्लीहग्रहणीगुल्मकासश्वासार्शसां हितम्| दीर्घज्वराभिभूतानां ज्वरिणाममृतोपमम्||८||
🔊 Audio coming soon
కులత్థాదిక్వాథద్రవ్య్పలాని ద్వాత్రింశత్| సలిలద్రోణః పలశతాని పంచద్వాదశపలాధికాని| క్వథితశేషం చతుర్థాంశేన పలానాం శతమష్టావింశత్యధికం| అజ్ఝటాంతాని కార్షికాణి| కంటకీ ఖదిరః| గోజిహ్వా గోజీ| అజ్ఝటా బహుపత్రా చ భూధాత్రీ తామలక్యపి||8||
Adhikarana ma~jjiShThAdighRutam (9) · Śloka 9
మంజిష్ఠాతివిషాపథ్యావచానాగరరోహిణీః| దేవదారూ హరిద్రాం చ ద్రోణేఽపాం పాలికాన్ పచేత్| క్వాథేఽస్మిన్ సాధయేత్ పిష్టైర్ఘృతప్రస్థం పిచూన్మితైః| శృంగవేరకణాహింగుద్విక్షారపటుపంచకైః| తత్కఫావృతసర్వోత్థజ్వరిణామమృతోపమం| వర్ధ్మహిధ్మారుచిశ్వాసకాసపాండువికారిణాం| గలగ్రహప్రమేహార్శః ప్లీహాపస్మారశోఫినాం| ఉదావర్తపరీతానాం మందాగ్నికృమికోష్ఠినాం||9||
मञ्जिष्ठातिविषापथ्यावचानागररोहिणीः| देवदारू हरिद्रां च द्रोणेऽपां पालिकान् पचेत्| क्वाथेऽस्मिन् साधयेत् पिष्टैर्घृतप्रस्थं पिचून्मितैः| शृङ्गवेरकणाहिङ्गुद्विक्षारपटुपञ्चकैः| तत्कफावृतसर्वोत्थज्वरिणाममृतोपमम्| वर्ध्महिध्मारुचिश्वासकासपाण्डुविकारिणाम्| गलग्रहप्रमेहार्शः प्लीहापस्मारशोफिनाम्| उदावर्तपरीतानां मन्दाग्निकृमिकोष्ठिनाम्||९||
🔊 Audio coming soon
ఏవమేవ మంజిష్ఠాద్యం| సుబోధం| యత్ర చ సామాన్యేన క్వాథశబ్దః తత్ర `క్వాథం ద్రవ్యపలే కుర్యాత్ ప్రస్థార్ధం పాదశోషితామిత్యేతదవగంతవ్యం| తేన ద్రవ్యాత్ షోడశగుణం క్వథనజలం| క్వథితశేషం చతుర్థాంశం ద్రవ్యాచ్చతుర్గుణం| పిచుః కర్ణః||9||
Adhikarana guDUcyAdisnehAH (10) · Śloka 10
గుడూచ్యా రసకల్కాభ్యాం త్రిఫలయా వృషస్య చ| మృద్వీకాయా బలాయాశ్చ సిద్ధాః స్నేహా జ్వరచ్ఛిదః||10||
गुडूच्या रसकल्काभ्यां त्रिफलया वृषस्य च| मृद्वीकाया बलायाश्च सिद्धाः स्नेहा ज्वरच्छिदः||१०||
🔊 Audio coming soon
గుడూచ్యాః స్వరసః స్నేహాచ్చతుర్గుణః తస్యా ఏవ కల్కః స్నేహాచ్చతుర్థాంశః| ఏవం త్రిఫలాయా వృషస్య చ వాచ్యం||10||
Adhikarana ghRute jIrNe pathyamapathya~jhca (11) · Śloka 11
జీర్ణే ఘృతే చ భుంజీత మృదుమాంసరసౌదనం| బలం హ్యలం దోషహరం పరం తచ్చ బలప్రదం| కఫపిత్తహరా ముద్గకారవేల్లాదిజా రసాః| ప్రాయేణ తస్మాన్న హితా జీర్ణే వాతోత్తరే జ్వరే| శూలోదావర్తవిష్టంభజననా జ్వరవర్ధనాః||11||
जीर्णे ग़ृते च भुञ्जीत मृदुमांसरसौदनम्| बलं ह्यलं दोषहरं परं तच्च बलप्रदम्| कफपित्तहरा मुद्गकारवेल्लादिजा रसाः| प्रायेण तस्मान्न हिता जीर्णे वातोत्तरे ज्वरे| शूलोदावर्तविष्टम्भजनना ज्वरवर्धनाः||११||
🔊 Audio coming soon
యస్మిన్ కస్మింశ్చిత్ ఘృతే జీర్ణే మృదుమాంసరసాశనం భుంజీత| యతః తన్మాంసరసాశనం పరం బలప్రదం బలం చ శ్రేష్ఠం దోషహరమౌషఢదితో యత ఏవమతః పూర్వోక్తాః కారవేల్లాదిజా రసా యే పిత్తశ్లేష్మహరాస్తే జీర్ణజ్వరే వాతోత్తరత్వాన్న హితాః శూలాదిజననాశ్చ||11||
Adhikarana shodhanam (12) · Śloka 12
న శామ్యత్యేవమపి చేజ్జ్వరః కుర్వీత శోధనం| శోధనార్హస్య.............................................||12||
न शाम्यत्येवमपि चेज्ज्वरः कुर्वीत शोधनम्| शोधनार्हस्य.............................................||१२||
🔊 Audio coming soon
ఏవంచ స్నేహయోజనేనాపి యది విషయే ప్రయుక్తేన జ్వరః న శామ్యతి తతః శోధనార్హస్య గర్భిణీసుకుమాద్యతిసార్యాదివర్జితస్య శోధనం యోజయేత్||12||
Adhikarana vamanaviShayaH yogAshca (13) · Śloka 13
...................వమనం ప్రాగుక్తం తస్య యోజయేత్| ఆమాశయగతే దోషే బలినః పాలయన్ బలం| సంతర్పణోత్థే వమనం పిప్పలీలవణాంబునా| శర్కరామాక్షికాంభోభిర్దాహతృష్ణోల్బణే జ్వరే||13||
...................वमनं प्रागुक्तं तस्य योजयेत्| आमाशयगते दोषे बलिनः पालयन् बलम्| सन्तर्पणोत्थे वमनं पिप्पलीलवणाम्बुना| शर्करामाक्षिकाम्भोभिर्दाहतृष्णोल्बणे ज्वरे||१३||
🔊 Audio coming soon
వమనం పూర్వోక్తపిప్పల్యాది యథాయోగం యోజయేత్| తచ్చ వమనం జీర్ణజ్వరిణ ఆమాశయగతే దోషే యోజ్యం బలినశ్చ| యశ్చ జ్వరః పూర్వం సంతర్పణోత్థస్తత్ర పిప్పలీలవణాంబునైవ వమనం యోజ్యం| దాహతృష్ణ్Oల్బణే పునః సర్వం వమనం పిత్తాన్వయేన శర్కరామాక్షికోదకైరేవ యోజ్యం||13||
Adhikarana virecanaviShayaH yogAshca (14) · Śloka 14
పక్వే తు శిథిలే దోషే జ్వరే వా విషమద్యజే| మోదకం త్రిఫలాశ్యామాత్రివృత్పిప్పలికేసరైః| ససితామధుభిర్దద్యాద్వ్యోషాద్యం వా విరేచనం| ద్రాక్షాధాత్రీరసం తద్వత్సద్రాక్షాం వా హరీతకం| రసమామలకానాం వా ఘృతభృష్టం జ్వరాపహం| లిహ్యాద్వా త్రివృతశ్చూర్ణం కృష్ణాత్రిఫలయోస్తథా| సర్పిర్మధుభ్యాం త్రిఫలాం పిబేద్ ద్రాక్షారసేన వా| ఆరగ్వధం వా పయసా మృద్వీకానాం రసేన వా| త్రిఫలాం త్రాయమాణాం వా పయసా జ్వరితః పిబేత్| సఘృతం త్రిఫలాక్వాథం సర్పిషా వా వినా శృతం| పయోఽనుపానముష్ణం వా మృద్వీకాస్వరసం పిబేత్| విరిక్తానాం చ సంసర్గీ మండపూర్వాం యథాక్రమం||14||
पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विषमद्यजे| मोदकं त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिकेसरैः| ससितामधुभिर्दद्याद्व्योषाद्यं वा विरेचनम्| द्राक्षाधात्रीरसं तद्वत्सद्राक्षां वा हरीतकम्| रसमामलकानां वा घृतभृष्टं ज्वरापहम्| लिह्याद्वा त्रिवृतश्चूर्णं कृष्णात्रिफलयोस्तथा| सर्पिर्मधुभ्यां त्रिफलां पिबेद् द्राक्षारसेन वा| आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा| त्रिफलां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितः पिबेत्| सघृतं त्रिफलाक्वाथं सर्पिषा वा विना शृतम्| पयोऽनुपानमुष्णं वा मृद्वीकास्वरसं पिबेत्| विरिक्तानां च संसर्गी मण्डपूर्वां यथाक्रमम्||१४||
🔊 Audio coming soon
పక్వే తు దోషే శిథిలే నాతిలీనే విరేచనం దద్యాత్| తథా విషజే జ్వరే మద్యజే జ్వరే చ సుతరాం| విషజో విషసంస్కారజః| కిం విరేచనమిత్యాహ- మోదకం త్రిఫలాదిభిః ససితామధుభిః| అథవా వ్యోషాద్యం మోదకం విరేచనకల్పపఠితం వ్యోషత్రిజాతకాంభోదేత్యాదినా| తథా ద్రాక్షామలకాభ్యాం విమిశ్రితం రసం| సుబోధం| త్రిఫలాకృష్ణమూలస్యైకో యోగః సర్పిర్మధుభ్యాం| తథా ద్వితీయః త్రిఫలాయా ద్రాక్షారసేన పానం| ఆరగ్వధం వా మృద్వీకారసేన వా పూర్వాపేక్షయా వికల్పః| సర్వయోగానాం చ దోషాద్యపేక్షయా భిన్నవిషయత్వం| సంసర్గీ పేయాదిక్రమః| అత్ర మండః పూర్వం పశ్చాత్ పేయాదిః యథాక్రమమగ్న్యుత్కర్షార్థం||14||
Adhikarana svayampravRuttadoShANAmupekShaNIyatvam| (15) · Śloka 15
చ్యవమానం జ్వరోత్క్లిష్టముపేక్షేత మలం సదా| పక్వ్Oఽపి హి వికుర్వీత దోషః కోష్ఠే కృతాస్పదః||15||
च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टमुपेक्षेत मलं सदा| पक्वोऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृतास्पदः||१५||
🔊 Audio coming soon
యత్ర తు జ్వరే సంతాపాదుత్క్లేశేన మలః స్వయమూర్ధ్వమధో వా బహిః ప్రవర్తతే తత్ర తన్మలముపేక్షేత న విధారయేదిత్యర్థః| యతో దోషః పక్వ్Oఽపి కోష్ఠే కృతాస్పదః సన్నవశ్యమేవ వికారం కుర్యాత్| తస్మాదుపేక్షేత||15||
Adhikarana atipravRuttAnAM saMgrahaNIyatvam (16) · Śloka 16
అతిప్రవర్తమానం వా పాచయన్ సంగ్రహం నయేత్||16||
अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् संग्रहं नयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
అథవా అతిప్రవర్తమానం బలహాన్యాదిభయాత్ పాచయన్ వైద్యో మలం దోషం సంగ్రహం నయేత్||16||
Adhikarana AmasaMgrahaNe doShAH (17) · Śloka 17
ఆమసంగ్రహణే దోషా దోషోపక్రమ ఈరితాః||17||
आमसंग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः||१७||
🔊 Audio coming soon
ఆమే చ దోషే స్వయం ప్రవర్తమానే సంగౄహీతే యే దోషా ఉపద్రవా భవంతి తే దోషోపక్రమణాధ్యాయే `విధృతాస్తే హి కుర్వతే| రోగానుత్పాదనిర్దిష్టానతిస్థౌల్యాదికాన్ గదానీత్యనేన గ్రంథేనోదితా ఉక్తాః| ఏతచ్చ దోషహరణం విరేచనం జీర్ణజ్వరే పక్వే దోషే యోజ్యం||17||
Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (18) · Śloka 18
పాయయేద్దోషహరణం మోహాదమజ్వరే తు యః| ప్రసుప్తం కృష్ణసర్పం స కరాగ్రేణ పరామృశేత్||18||
पाययेद्दोषहरणं मोहादमज्वरे तु यः| प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कराग्रेण परामृशेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
యస్తు భిషఙ్మూఢో విరేచనమామజ్వరే పాయయేత్ స స్వయమనర్థకారీ ప్రసుప్తం కృష్ణసర్పం కరాగ్రేణాపి పరామృశేత్||18||
Adhikarana jvarakShINasya malanirharaNopAyaH (19) · Śloka 19
జ్వరక్షీణస్య న హితం వమనం న విరేచనం| కామం తు పయసా తస్య నిరూహైర్వా హరేన్మలాన్||19||
ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्| कामं तु पयसा तस्य निरूहैर्वा हरेन्मलान्||१९||
🔊 Audio coming soon
ఏవం జీర్ణే జ్వరేఽపి జ్వరక్షీణస్య న వమనం హితం నాపి విరేచనం| కామమిత్యంగీకరణే| తథావిధస్య క్షీణస్య శోధనసాధ్యతాయాం పయసా నిరూహైర్వా జ్వరఘ్నైర్మలాన్ హరేత్||19||
Adhikarana payaso viShayanirdeshaH (20) · Śloka 20
క్షీరోచితస్య ప్రక్షీణశ్లేష్మణో దాహతృడ్వతః| క్షీరం పిత్తనిలార్త్తస్య పథ్యమప్యతిసారిణః| తద్వపుర్లంఘనోత్తప్తం ప్లుష్టం వనమివాగ్నినా| దివ్యాంబు జీవయేత్తస్య జ్వరం చాశు నియచ్ఛతి| సంస్కృతం శీతముష్ణం వా తస్మాద్ధారోష్ణమేవ వా| విభజ్య కాలే యుంజీత జ్వరిణం హన్యతోఽన్యథా||20||
क्षीरोचितस्य प्रक्षीणश्लेष्मणो दाहतृड्वतः| क्षीरं पित्तनिलार्त्तस्य पथ्यमप्यतिसारिणः| तद्वपुर्लङ्घनोत्तप्तं प्लुष्टं वनमिवाग्निना| दिव्याम्बु जीवयेत्तस्य ज्वरं चाशु नियच्छति| संस्कृतं शीतमुष्णं वा तस्माद्धारोष्णमेव वा| विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्यतोऽन्यथा||२०||
🔊 Audio coming soon
క్షీరోచితస్యేత్యాదినా పయసో విషయనిర్దేశః| తత్ క్షీరం లంఘనోత్తప్తం వపుర్జీవయేత్| యథాగ్నినా ప్లుష్టం వనం దివ్యాంబు జీవయేత్| తస్య చ క్షీణస్య క్షీరం జ్వరమాశు నాశయతి| తస్మాద్యథాయోగం క్షీరం కాలే వికల్ప్య దోషాదీన్ యుంజీత| అతోఽన్యథా విపరీతే విషయే ప్రయుక్తం క్షీరం జ్వరిణం హంతి||20||
Adhikarana kShIrayogAH (21) · Śloka 21
పయః సశుంఠీఖర్జూరమృద్వీకాశర్కరాఘృతం| శృతశీతం మధుయుతం తృడ్దాహజ్వరనాశనం| తద్వద్ ద్రాక్షాబలాయష్టీసారివాకణచందనైః| చతుర్గుణేనాంభసా వా పిప్పల్యా వా శృతం పిబేత్| కాసాచ్ఛ్వాసాచ్ఛిరః శూలాత్పార్శ్వశూలాచ్చిరజ్వరాత్| ముచ్యతే జ్వరితః పీత్వా పంచమూలీశృతం పయః| శృతమేరండమూలేన వాలబిల్వేన వా జ్వరాత్| ధారోష్ణం వా పయః పీత్వా విబద్ధానిలవర్చసః| సరక్తపిచ్ఛాతిసృతేః సతృట్శూలప్రవాహికాత్| సిద్ధం శుంఠీబలావ్యాఘ్రీగోకంటకగుడైః పయః| శోఫమూత్రశకృద్వాతవిబంధజ్వరకాసజిత్| వృశ్చీవబిల్వవర్షాభూసాధితం జ్వరశోఫనుత్| శింశిపాసారసిద్ధం చ క్షీరమాశు జ్వరాపహం||21||
पयः सशुण्ठीखर्जूरमृद्वीकाशर्कराघृतम्| शृतशीतं मधुयुतं तृड्दाहज्वरनाशनम्| तद्वद् द्राक्षाबलायष्टीसारिवाकणचन्दनैः| चतुर्गुणेनाम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत्| कासाच्छ्वासाच्छिरः शूलात्पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात्| मुच्यते ज्वरितः पीत्वा पञ्चमूलीशृतं पयः| शृतमेरण्डमूलेन वालबिल्वेन वा ज्वरात्| धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्धानिलवर्चसः| सरक्तपिच्छातिसृतेः सतृट्शूलप्रवाहिकात्| सिद्धं शुण्ठीबलाव्याघ्रीगोकण्टकगुडैः पयः| शोफमूत्रशकृद्वातविबन्धज्वरकासजित्| वृश्चीवबिल्ववर्षाभूसाधितं ज्वरशोफनुत्| शिंशिपासारसिद्धं च क्षीरमाशु ज्वरापहम्||२१||
🔊 Audio coming soon
సశుంఠ్యాదికం పయఃశృతమను చ శీతం మధుయుక్తంచ తృడాదినాశనం| శుంఠ్యాదీనాం పరస్పరసమానాం నాతివ్యాప్తిః| ద్రాక్షాదిభిః పయస్తద్వచ్ఛృతం శీతం మధుయుక్తం తృడాదినాశనమితి| అథవా వికల్ప్య కేవలేనైవ క్షీరాచ్చతుర్గుణేనైవాంభసా సిద్ధం పిబేత్| అథవా కేవలేనైవ క్షీరాత్ చతుర్గుణేనైవాంభసా సిద్ధం పిబేత్| అథవా పిప్పల్యాది సిద్ధం| పంచమూలశృతం పయః పీత్వా కాసాదిభ్యో ముచ్యతే| ఏరండమూలాదినా శృతం పయః పీత్వా జ్వరాన్ ముచ్యత ఇతి సంబంధః| కింభూతాదాహ- విబద్ధానిలవర్చసః సరక్తాతిసృత్యాదేశ్చ| శుంఠ్యాదిసిద్ధం పయో జ్వరిణః శోఫాదిజిత్ వ్యాఘ్రీ కంటకారికా| త్రికంటకో గోక్షురకః| సుబోధం| ఏకా పునర్నవా వృశ్చీవో ద్వితీయా వర్షభూః| సారః స్థిరమాభ్యంతరం శింశిపాయా ఇతి పయ ఉక్తం||21||
Adhikarana nirUhabastiviShayo guNAshca (22) · Śloka 22
నిరూహస్తు బలం వహ్నిం విజ్వరత్వం ముదం రుచిం| దోషే యుక్తః కరోత్యాశు పక్వే పక్వాశయం గతే| పిత్తం వా కఫపిత్తం వా పక్వాశయగతం హరేత్| స్రంసనం త్రీనపి మలాన్ బస్తిః పక్వాశయాశ్రయాన్||22||
निरूहस्तु बलं वह्निं विज्वरत्वं मुदं रुचिम्| दोषे युक्तः करोत्याशु पक्वे पक्वाशयं गते| पित्तं वा कफपित्तं वा पक्वाशयगतं हरेत्| स्रंसनं त्रीनपि मलान् बस्तिः पक्वाशयाश्रयान्||२२||
🔊 Audio coming soon
నిరూహ ఉచ్యతే| పక్వే దోషే పక్వాశయగతే చ యుక్తో నిరూహఓ బలాదికమాశు కరోతి| తస్యైవ విరేచనాద్గుణాతిశయ ఉచ్యతే| స్రంసనం విరేచనం| తద్యపి పరం పక్వాశయగతం పిత్తమేవ హరేత్| కఫపిత్తమేవ వా| బస్తిః పునస్త్రీనపి వాతాదీన్ మలాన్ పక్వాశయాశ్రయాన్ హరేత్||22||
Adhikarana anuvAsanaviShayaH (23) · Śloka 23
ప్రక్షీణకఫపిత్తస్య త్రికపృష్టకటీగ్రహే| దీప్తాగ్నేర్బద్ధశకృతః ప్రయుంజీతానువాసనం||23||
प्रक्षीणकफपित्तस्य त्रिकपृष्टकटीग्रहे| दीप्ताग्नेर्बद्धशकृतः प्रयुञ्जीतानुवासनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ప్రక్షీణ ఇత్యాదినా ప్రసంగేనానువాసస్య స్నేహబస్తేర్జ్వరే విషయ నిర్దేశః క్రియతే||23||
Adhikarana bastiyogAH (24) · Śloka 24
నిరూహస్తత్రాదౌ పటోలాదినిరూహః పటోలనింబచ్ఛదనకటుకాచతురంగులైః| స్థిరాబలాగోక్షురకమదనోశీరబాలకైః| పయస్యర్ధోదకే క్వాథం క్షీరశేషం విమిశ్రితం| కల్కితైర్ముస్తమదనకృష్ణామధుకవత్సకైః| బస్తిం మధుఘృతాభ్యాంచ పీడయేజ్వరనాశనం||24||
निरूहस्तत्रादौ पटोलादिनिरूहः पटोलनिम्बच्छदनकटुकाचतुरङ्गुलैः| स्थिराबलागोक्षुरकमदनोशीरबालकैः| पयस्यर्धोदके क्वाथं क्षीरशेषं विमिश्रितम्| कल्कितैर्मुस्तमदनकृष्णामधुकवत्सकैः| बस्तिं मधुघृताभ्याञ्च पीडयेज्वरनाशनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
పటోలేత్యాదినా నిరూహా ఉచ్యంతే| తత్ర పటోలాద్యౌషధాని సమాని| తేభ్యశ్చాష్టగుణం క్షీరం గ్రాహ్యం తావజ్జలం| ద్రవ్యాచ్చతుర్గుణస్య క్వథితశేషస్య గ్రహణే ప్రాప్తే బాధకవచనం క్షీరశేషమితి| `కల్కసర్పిర్మధూని చ| సర్వత్ర చాష్టమం భాగం కల్కముద్భవతి వా యథా| నాత్యచ్ఛసాంద్రతే 'త్యాదిప్రకారేణ| పటోలనింబయోః ఛాదనం పత్రం| చతురంగులః ఆరగ్వధః| స్థిరా సాలపర్ణీ| కృష్ణా పిప్పలీ||24||
Adhikarana parNinyAdirnirUhaH (25) · Śloka 25
చతస్రః పర్ణినీర్యష్టీఫలోశీరనృపద్రుమాన్| క్వాథయేత్కల్కయేద్యష్టీశతాహ్వాఫలినీఫలం| ముస్తం చ బస్తిః సగుడక్షౌద్రసర్పిర్జ్వరాపహః||25||
चतस्रः पर्णिनीर्यष्टीफलोशीरनृपद्रुमान्| क्वाथयेत्कल्कयेद्यष्टीशताह्वाफलिनीफलम्| मुस्तं च बस्तिः सगुडक्षौद्रसर्पिर्ज्वरापहः||२५||
🔊 Audio coming soon
పర్ణిన్యాదిక్వాథే కల్కాదిబస్తివిధిప్రదర్శితం| పర్ణిన్యః సాలపర్ణీ పృశ్నిపర్ణీ ముద్గపర్ణీ మాషపర్ణీ చ| యష్టీ మధుయష్టీ| ఫలం మదనఫలం| నృపద్రుమః ఆరగ్వధః| శతాహ్వా శతపుష్పా| ఫలినీ గంధప్రియంగుః||25||
Adhikarana trAyamANAdirnirUhaH (26) · Śloka 26
త్రాయమాణాఽమృతాయష్టీమదనాంశుమతీద్వయైః| సబలాచందనవృషైర్జాఙలైశ్చ మృగద్విజైః| క్వాథే కృతే క్షిపేత్పిష్ట్వా ఫలయష్టీకణాఘనం| స సద్యో జ్వరహా బస్తిః సాజ్యక్షౌద్రోఽల్పసైంధవః||26||
त्रायमाणाऽमृतायष्टीमदनांशुमतीद्वयैः| सबलाचन्दनवृषैर्जाङलैश्च मृगद्विजैः| क्वाथे कृते क्षिपेत्पिष्ट्वा फलयष्टीकणाघनम्| स सद्यो ज्वरहा बस्तिः साज्यक्षौद्रोऽल्पसैन्धवः||२६||
🔊 Audio coming soon
త్రాయమాణాద్యైరౌషధైః సహ జాంగలానాం మృగానాం పక్షిణాం చ యథాలాభం క్వాథసంస్కారకరాః స్నేహ్యత్వాపాదనీశ్చ మాత్రాః| శేషం పూర్వవత్| అంశుమతీద్వయం సాలపర్ణీపృశ్నిపర్ణ్యౌ| ఫలం మదనఫలం| కణా పిప్పలీ| ఘనో ముస్తః||26||
Adhikarana AmrAdiko nirUho~anuvAsanashca (27) · Śloka 27
ఆమ్రాదినాం త్వచం శంఖం చందనం మధుకోత్పలం| స్వర్ణగైరికమంజిష్ఠామృణాలాంజనపద్మకం| క్షీరేణ కల్కినం బస్తిం శీతం సమధుశర్కరం| దాహజ్వరహరం దద్యాత్సిద్ధం తైశ్చానువాసనం||27||
आम्रादिनां त्वचं शङ्खं चन्दनं मधुकोत्पलम्| स्वर्णगैरिकमञ्जिष्ठामृणालाञ्जनपद्मकम्| क्षीरेण कल्किनं बस्तिं शीतं समधुशर्करम्| दाहज्वरहरं दद्यात्सिद्धं तैश्चानुवासनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ఆమ్రాదికం క్షీరేణ పిష్టం బస్తిః| ఆమ్రాదిన్యమ్లాని ఫలాని| మధుకం మధుయష్టీ| అంజనం సౌవీరం| తైరేవామ్రాదిభిస్సిద్ధం తైలమనువాసనం||27||
Adhikarana jIvantyAdyanuvAsanam (28) · Śloka 28
జీవంతీం మదనం మేదాం పిప్పలీం మధుకం వచాం| ఋద్ధిం రాస్నాం బలాం బిల్వం శతపుష్పాం శతావరీం| పిష్ట్వా క్షీరం జలం సర్పిస్తైలం చైకత్ర సాధితం| జ్వరేఽనువాసనం కుర్యాత్తథా స్నేహం యథామలం||28||
जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्पलीं मधुकं वचाम्| ऋद्धिं रास्नां बलां बिल्वं शतपुष्पां शतावरीम्| पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस्तैलं चैकत्र साधितम्| ज्वरेऽनुवासनं कुर्यात्तथा स्नेहं यथामलम्||२८||
🔊 Audio coming soon
జీవంత్యాద్యే క్షీరజలసర్పిస్తైలానాం సమానం| స్నేహాచ్చతుర్థాంశః పిష్టానాం| తథా స్నేహం యథామలమిత్యనేనైతదుచ్యతే| దోషమధికం జ్వరే జ్ఞాత్వా కదాచిత్సర్పిరధికమత్ర కుర్యాత్ కదాచిత్తైలమితి||28||
Adhikarana parishiShTabastInAM nirdeshaH (29) · Śloka 29
చందనాగరుకాశ్మర్యపటోలమదనోత్పలైః| పటోలారిష్టమదనగుడూచీమధుకైరపి| యే చ సిద్ధిషు వక్ష్యంతే బస్తయో జ్వరనాశనాః||29||
चन्दनागरुकाश्मर्यपटोलमदनोत्पलैः| पटोलारिष्टमदनगुडूचीमधुकैरपि| ये च सिद्धिषु वक्ष्यन्ते बस्तयो ज्वरनाशनाः||२९||
🔊 Audio coming soon
చందనదిభిరపి సాధితం తైలం జ్వరేఽనువాసనం దద్యాదితి సంబంధః| పటోలాదిభిరపి| సిద్ధిషు బస్తిసిద్ధ్యధ్యాయే చ జ్వరనాశనా బస్తయో వక్ష్యంతే| తాన్యపి జ్వరే దద్యాత్||29||
Adhikarana nasyaviShayaH guNAshca (30) · Śloka 30
శిరోరుగ్గౌరవశ్లేష్మహరమింద్రియబోధనం| జీర్ణజ్వరే రుచికరం దద్యాన్నస్యం విరేచనం| స్నైహికం శూన్యశిరసో దాహార్తే పిత్తనాశనం||30||
शिरोरुग्गौरवश्लेष्महरमिन्द्रियबोधनम्| जीर्णज्वरे रुचिकरं दद्यान्नस्यं विरेचनम्| स्नैहिकं शून्यशिरसो दाहार्ते पित्तनाशनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
తథా జీర్ణజ్వరే అవస్థావిశేషజ్ఞో భిషగ్విరేచనం నామ నస్యవిధిప్రదర్శితం నస్యం దద్యాత్| తద్ధి జీర్ణజ్వరతః శిర్Oరోగాదిహరమింద్రియపాటవం రుచించ కరోతి| యో హి జీర్ణజ్వరవాన్ శ్లేష్మణః క్షీణత్వాత్ శూన్యశిరాస్తస్య స్నైహికం నామ నస్యం దద్యాత్| స్నైహికం బృంహణం| దాహేనార్తే పిత్తనాశనం శమనం నస్యం||30||
Adhikarana dhUmagaNDUShakavalAH (31) · Śloka 31
ధూమగండూషకవలాన్ యథాదోషం చ కల్పయేత్| ప్రతిశ్యాయస్యవైరస్యశిరః కంఠామయాపహాన్||31||
धूमगण्डूषकवलान् यथादोषं च कल्पयेत्| प्रतिश्यायस्यवैरस्यशिरः कण्ठामयापहान्||३१||
🔊 Audio coming soon
తథా జీర్ణజ్వరే కుపితదోషాపేక్షయా ధూమాదీనపి కల్పయేత్| తే హి తస్య ప్రతిశ్యాయాదిహరాః|| 31||
Adhikarana arucau mukhadhAraNam (32) · Śloka 32
అరుచౌ మాతులుంగస్య కేసరం సాజ్యసైంధవం| ఛాత్రీద్రాక్షాసితానాం వా కల్కమాస్యేన ధారయేత్||32||
अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम्| छात्रीद्राक्षासितानां वा कल्कमास्येन धारयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
జీర్ణజ్వరేఽరుచౌ మాతులుంగకేసరం ఘృతసైంధవయుక్తమాస్యేన ధారయేత్| ద్రాక్షాదికల్కం వా||32||
Adhikarana abhya~ggAlepamajjanadhUpAdika~jca (33) · Śloka 33
యథోపశయసంస్పర్శాన్ శీతోష్ణద్రవ్యకల్పితాన్| అభ్యంగాలేపసేకాదీన్ జ్వరే జీర్ణే త్వగాశ్రితే| కుర్యాదంజనధూపాంశ్చ తథైవాగంతుజేఽపి తాన్||33||
यथोपशयसंस्पर्शान् शीतोष्णद्रव्यकल्पितान्| अभ्यङ्गालेपसेकादीन् ज्वरे जीर्णे त्वगाश्रिते| कुर्यादञ्जनधूपांश्च तथैवागन्तुजेऽपि तान्||३३||
🔊 Audio coming soon
యశ్చ జీర్ణో జ్వరస్త్వచమాశ్రిత్య వర్తతే తత్రాభ్యంగాదీన్ కుర్యాత్| కింభూతానాహ- యథోపశయసంస్పర్శాన్| య ఏవ సంస్పర్శ ఉపశేతే శీతో వా ఉష్ణ్O వా తేన యుక్తాన్ తథా కదాచిచ్ఛీతద్రవ్యకల్పితాత్ కదాచిదుష్ణద్రవ్యకల్పితాత్| అంజనధూపాంశ్చ త్వగాశ్రితే కుర్యాత్|ఆగంతుకేఽపి జ్వరే తథైవ యథోపశయేత్యాదినా తానిత్యభ్యంగాదీన్ యోజయేత్||33||
Adhikarana dAhajvaracikitsA (34) · Śloka 34
తత్రాదౌ సహస్రధౌతఘృతాద్యభ్యంగః దాహే సహస్రధౌతేన సర్పిషాభ్యంగమాచరేత్| సూత్రోక్తైశ్చ గణైస్తైస్తైర్మధురామ్లకషాయకైః| దూర్వాదిభిర్వా పిత్తఘ్నైః శోధనాదిగణోదితైః| శీతవీర్యైర్హిమస్పర్శైః క్వాథకల్కీకృతైః పచేత్| తైలం సక్షీరమభ్యంగాత్ సద్యో దాహజ్వరాపహం||34||
तत्रादौ सहस्रधौतघृताद्यभ्यङ्गः दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषाभ्यङ्गमाचरेत्| सूत्रोक्तैश्च गणैस्तैस्तैर्मधुराम्लकषायकैः| दूर्वादिभिर्वा पित्तघ्नैः शोधनादिगणोदितैः| शीतवीर्यैर्हिमस्पर्शैः क्वाथकल्कीकृतैः पचेत्| तैलं सक्षीरमभ्यङ्गात् सद्यो दाहज्वरापहम्||३४||
🔊 Audio coming soon
దాహ ఇత్యాదినా దాహజ్వరచికిత్సా| సహస్రధౌతం సర్పిర్యత్తాపితం తాపితం శీతోదకేన శతశః స్త్యానీక్రియతే| సూత్రస్థానోక్తైర్వా తైస్తైర్మధురాదిగణైరిత్యేవమాదౌ క్వాథకల్కీకృతైస్తైలం పచేదితి సంబధ్యతే| ఘృతమధ్విత్యాది మధురో గణః| దాడిమామలకేత్యాదికోఽమ్లః| హరీతక్యాది కషాయః| శోధనాదిగణాధ్యాయః తత్రోక్తాని దూర్వానంతేత్యాదీని పిత్తఘ్నాని యేషామేవ క్వాథపరిభాషయా క్వాథస్తేషామేవ కల్కపరిభాషయా కల్కః| క్షీరం తైలసమం||34||
Adhikarana candanAditailam (35) · Śloka 35
చందనం మధుకం కాలా ద్రాక్షా మధురసా నిశా| తత్సిద్ధం పూర్వవత్తైలం దాహజ్వరహరం పరం||35||
चन्दनं मधुकं काला द्राक्षा मधुरसा निशा| तत्सिद्धं पूर्ववत्तैलं दाहज्वरहरं परम्||३५||
🔊 Audio coming soon
చందనాదికే పూర్వవత్ తైలమిత్యనేన న సక్షీరమితి స్మర్యతే| కాలా నీలినీ| మధురసా మూర్వా||35||
Adhikarana tailadravyairevAlepAdikam (36) · Śloka 36
శిరోగాత్రం చ తైరేవ నాతిపిష్టైః ప్రకల్పయేత్| తత్క్వాథేన పరీషేకమవగాహం చ యోజయేత్| తథారనాలసలిలక్షీరశుక్తఘృతాదిభిః||36||
शिरोगात्रं च तैरेव नातिपिष्टैः प्रकल्पयेत्| तत्क्वाथेन परीषेकमवगाहं च योजयेत्| तथारनालसलिलक्षीरशुक्तघृतादिभिः||३६||
🔊 Audio coming soon
యాన్యేవ ద్రవ్యాణి తైలసాధనాయోక్తాని తైరేవ నాతిశ్లక్ష్ణపిష్టైః దాహే శిరో గాత్రంచ ప్రకల్పయేత్| తేషామేవ క్వాథేన పరీషేకమవగాహం చ యోజయేత్| తథైవారనాలాదిభిః పరీషేకమవగాహం చ||36||
Adhikarana kapitthAdilepAH (37) · Śloka 37
కపిత్థమాతులుంగామ్లవిదారీలోధ్రదాడిమైః| బదరీపల్లవోత్థేన ఫలేనారిష్టకస్యవా| కర్పూరపద్మకోశీరకాలీయాంబుకుచందనైః| తుంగప్రియంగుశైవాలకమలోత్పలకర్దమైః| వేత్రాగ్రలోధ్రపుండ్రాహ్వమారనాలేన కల్కితైః| లేపా వ్యస్తైః సమస్తైర్వా దాహఘ్నా వర్ణకారిణాః||37||
कपित्थमातुलुङ्गाम्लविदारीलोध्रदाडिमैः| बदरीपल्लवोत्थेन फलेनारिष्टकस्यवा| कर्पूरपद्मकोशीरकालीयाम्बुकुचन्दनैः| तुङ्गप्रियङ्गुशैवालकमलोत्पलकर्दमैः| वेत्राग्रलोध्रपुण्ड्राह्वमारनालेन कल्कितैः| लेपा व्यस्तैः समस्तैर्वा दाहघ्ना वर्णकारिणाः||३७||
🔊 Audio coming soon
కపిత్థాదిభిర్యథాదోషాది యథాలాభంచ వ్యస్తైః సమస్తైర్వా లేపా దాహఘ్నత్వాదియుక్తాః| సమస్తేషు లేపా ఇతి బహువచనం పునః పునః క్రియాపేక్షయా| అమ్లోఽమ్లవేతసః| బదరీపత్రాణామమ్లానాం చ ముసలక్షుణ్ణానాం ఫేన ఉద్గచ్ఛతి| అరిష్టకో నింబః| కాలీయకం చందనం| కుచందనం రక్తచందనం| అంబు వాలకం| తుంగః పున్నాగః| పద్మకేసరం వా| ఆరనాలేన కల్కితాని నాతిశ్లక్ష్ణపిష్టాని||37||
Adhikarana dhAtryAdilepAH (38) · Śloka 38
ధాత్రీత్వక్పత్రనలదశంఖవ్యాఘ్రనఖోత్పలైః| చందనాంజనముస్తైశ్చ సవృక్షామ్లామ్లవేతసైః| సజీవకైః సమధుకైః సపలాశైః సదాడిమైః| బీజపూరరసక్షౌద్రశుక్తయుక్తైః ప్రలేపితైః| శిరస్యంగే చ తృట్ఛర్దిదాహమోహశిరోరుజః| నశ్యంతి గండాః పిటకాః ప్రలాపశ్చ జ్వరార్దితః| గౌరామలకకల్కశ్చ సామ్లః సాజ్యశ్చ తద్గుణః||38||
धात्रीत्वक्पत्रनलदशङ्खव्याघ्रनखोत्पलैः| चन्दनाञ्जनमुस्तैश्च सवृक्षाम्लाम्लवेतसैः| सजीवकैः समधुकैः सपलाशैः सदाडिमैः| बीजपूररसक्षौद्रशुक्तयुक्तैः प्रलेपितैः| शिरस्यङ्गे च तृट्छर्दिदाहमोहशिरोरुजः| नश्यन्ति गण्डाः पिटकाः प्रलापश्च ज्वरार्दितः| गौरामलककल्कश्च साम्लः साज्यश्च तद्गुणः||३८||
🔊 Audio coming soon
ధాత్ర్యాదిభిర్వృక్షామ్లాదిభిశ్చ బీజపూరరసాదియుక్తైః| శిరస్యంగే చ ప్రలేపితైస్తృడాదయో నశ్యంతి| నలదం మాంసీ| వృక్షామ్లస్తింతిణీ| గౌరాణామామలకానాం కల్కోఽమ్లేన కాంజికశుక్తాదినా యుక్తః సఘృతశ్చ తద్గుణస్తృడాదినాశనః||38||
Adhikarana vamanAdiprayogaH (39) · Śloka 39
మధూకమధుకోదీచ్యనీలోత్పలమధూలికాః| జయంతి మధుసర్పిర్భ్యాం లీఢా దాహజ్వరభ్రమాన్| కాసాసృక్పిత్తవీసర్పశ్వాసహిధ్మావమీరపి| వామ్యం చ వామయేదాశు శితేన మధువారిణా| యో వర్ణితః పిత్తహరో దోషోపక్రమణే క్రమః| తంచ శీలయతః శీఘ్రం సదాహో నశ్యతి జ్వరః||39||
मधूकमधुकोदीच्यनीलोत्पलमधूलिकाः| जयन्ति मधुसर्पिर्भ्यां लीढा दाहज्वरभ्रमान्| कासासृक्पित्तवीसर्पश्वासहिध्मावमीरपि| वाम्यं च वामयेदाशु शितेन मधुवारिणा| यो वर्णितः पित्तहरो दोषोपक्रमणे क्रमः| तञ्च शीलयतः शीघ्रं सदाहो नश्यति ज्वरः||३९||
🔊 Audio coming soon
మధూకాదయః సర్పిర్మధుభ్యాం లీఢా దాహజ్వరాదీన్ జయంతి| ఉదీచ్యం వాలకం| మధూకం మధుపుష్పకం| మధుకం మధుయష్టి| తస్మింశ్చ జ్వరే సదాహేఽవశ్యమధికం శ్లేష్మలమాశు శీతేన మధువారిణా వామయేత్| సుబోధం||39||
Adhikarana vallakImadhuragItAdikam (40) · Śloka 40
వల్లకీమధురం గీతం చంద్రికా హర్మ్యమస్తకం| హరంతి దాహం హారాశ్చ హరిచందనశీతలాః| దాహం మందానిలోద్ధూతాః కుల్యాః సలిలమాలినః| చలత్ప్రవాలాంగులిభిస్తర్జయంతి మహాద్రుమాః| వాచః శిశూనామవ్యక్తా యోషితో మదనాతురాః| దాహం నిర్భర్త్సయంత్యాశు సజ్జనానాం చ సూనృతాః||40||
वल्लकीमधुरं गीतं चन्द्रिका हर्म्यमस्तकम्| हरन्ति दाहं हाराश्च हरिचन्दनशीतलाः| दाहं मन्दानिलोद्धूताः कुल्याः सलिलमालिनः| चलत्प्रवालाङ्गुलिभिस्तर्जयन्ति महाद्रुमाः| वाचः शिशूनामव्यक्ता योषितो मदनातुराः| दाहं निर्भर्त्सयन्त्याशु सज्जनानां च सूनृताः||४०||
🔊 Audio coming soon
వల్లకీ వీణా| మహాద్రుమాశ్చలత్ప్రవాలాంగులిభిర్దాహం తర్జయంతి| కింభూతాః కుల్యాసలిలమాలినః తథా మందానిలోద్ధూతాః యాన్యేవ చలత్ప్రవాలాని తాన్యేవ తర్జనాంగుల్యః| శిశూనామవ్యక్తా వాచో దాహమాశు నిర్భర్త్సయంతి| యోషితశ్చ మదనాతురాః కామాలసా వాచః| సజ్జనానాంచ సూనృతా వాచః| సూనృతాః ప్రియసత్యరూపాః||40||
Adhikarana priyastrIsa~ggamaH (41) · Śloka 41
రుచిభేదానురోధేన నానాశక్తిసమన్వితః| దాహశీతజ్వరహరః కాంతాకాంతాంగసంగమః| దాహశీతవ్యుపశమే తాస్తతోఽపనయేత్ పునః||41||
रुचिभेदानुरोधेन नानाशक्तिसमन्वितः| दाहशीतज्वरहरः कान्ताकान्ताङ्गसङ्गमः| दाहशीतव्युपशमे तास्ततोऽपनयेत् पुनः||४१||
🔊 Audio coming soon
తథా కాంతానాం ప్రియాణాం యాని కాంతాని చారుణ్యంగాని తేషాం సంగమో దాహజ్వరశీతజ్వరహరశ్చ| కథమేకో విరుద్ధకారీ భవతీత్యాహ- రుచీత్యాది| రుచ్యనురోధేన నానావిధశక్తిభిరాలేపనాలంకారాదిభిః సమన్వితః| తథా చ కేచిత్ స్థూలామేవ కామయంతే| అన్యే తన్వీం| తథా కుంకుమాగర్వనులేపనాచ్ఛీతహరాః| తాశ్చ దాహే శీతే వా ప్రయుక్తాః కాంతా దాహశీతవ్యుపరమే పునపనేయాః న తు తాభిః సంగతం చిరం కుర్యాత్||41||
Adhikarana shItajvaracikitsA tatrAdau UShNavIryauShadhaiH siddhatailaprayogaH (42) · Śloka 42
వీర్యోష్ణైరుష్ణసంస్పర్శైస్తగరాగరుకుంకుమైః| కుష్ఠస్థౌణేయశైలేయసరలామరదారుభిః| నఖరాస్నాపురవచాచండైలాద్వయచోరకైః| పృథ్వీకాశిగ్రుసురసహింస్రాధ్యామకసర్షపైః| దశమూలామృతైరండద్వయపత్తూరరోహిషైః| తమాలపత్రపూతీకసల్లకీధాన్యదీపకైః| మిసిమాషకులత్థాగ్నిప్రకీర్యానాకులీద్వయైః| అన్యైశ్చ తద్విధైర్ద్రవ్యైః శీతే తైలం జ్వరే పచేత్| క్వథితైః కల్కితైర్యుక్తైః సురసౌవీరకాదిభిః| తేనాభ్యజ్యాత్సుఖోష్ణేన తైః సుపిష్టైశ్చ లేపయేత్| కవోష్ణైస్తైః పరిషేకమవగాహం చ యోజయేత్||42||
वीर्योष्णैरुष्णसंस्पर्शैस्तगरागरुकुङ्कुमैः| कुष्ठस्थौणेयशैलेयसरलामरदारुभिः| नखरास्नापुरवचाचण्डैलाद्वयचोरकैः| पृथ्वीकाशिग्रुसुरसहिंस्राध्यामकसर्षपैः| दशमूलामृतैरण्डद्वयपत्तूररोहिषैः| तमालपत्रपूतीकसल्लकीधान्यदीपकैः| मिसिमाषकुलत्थाग्निप्रकीर्यानाकुलीद्वयैः| अन्यैश्च तद्विधैर्द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत्| क्वथितैः कल्कितैर्युक्तैः सुरसौवीरकादिभिः| तेनाभ्यज्यात्सुखोष्णेन तैः सुपिष्टैश्च लेपयेत्| कवोष्णैस्तैः परिषेकमवगाहं च योजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
వీర్యోష్ణైరిత్యాదినా శీతజ్వరచికిత్సా| తగరాదిభిరన్యైశ్చ వీర్యే స్పర్శే చోష్ణైః క్వథితైస్తైరేవ చ కల్కితైః సౌవీరకసురాదియుక్తైః శీతే జ్వరే తైలం పచేత్| తేన తైలేనాభ్యజ్యాత్| పృథక్ స్నేహసమం కుర్యాత్ పంచప్రభృతి తు ద్రవం| సురాదికం చామ్లం యథాలాభం ప్రయుంజీత| న ద్వ్యాదికం ద్రవం మిశ్రీభూతం స్నేహసమం| తైరితి తగరాదిభిః| స్థౌణేయం| చారటీ శుకబర్హాఖ్యం స్థౌణేయం తైలపీతకం| పురో గుగ్గులుః| పృథ్వీకా హింగుపత్రికా| హింస్రా మాంసీ| పత్తురో మత్స్యాక్షకో జలశాకః| రోహిషో భూతికం| సల్లకీ సురభిః| మోచా మహేరుణ్యశ్చమూత్రికా| దీప్యకోఽజమోదః| మిసిః శతపుష్పా| ప్రకీర్యః పూతికరంజః| నాకులీ సర్పసుగంధా||42||
Adhikarana pariShekapradehAH (43) · Śloka 43
కేవలైరపి తద్వచ్చ శుక్తగోమూత్రమస్తుభిః| కుంకుమాగరుకస్తూరీనఖైలాసురదారుభిః| శైలేయచండాత్వఙ్ముస్తరాస్నాకపివచామయైః| పృథక్ప్రదేహాః సర్వైర్వా శీతఘ్నా దృఢకల్కితాః| యవచూర్ణం ఘృతాభ్యక్తం పచేత్ క్షీరే చతుర్గుణే| దర్వీప్రలేపనం లేపం జ్వరార్త్తస్య ప్రయోజయేత్||43||
केवलैरपि तद्वच्च शुक्तगोमूत्रमस्तुभिः| कुङ्कुमागरुकस्तूरीनखैलासुरदारुभिः| शैलेयचण्डात्वङ्मुस्तरास्नाकपिवचामयैः| पृथक्प्रदेहाः सर्वैर्वा शीतघ्ना दृढकल्किताः| यवचूर्णं घृताभ्यक्तं पचेत् क्षीरे चतुर्गुणे| दर्वीप्रलेपनं लेपं ज्वरार्त्तस्य प्रयोजयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
శుక్తాదిభిః కేవలైర్ద్రవ్యసహితైరపి తద్వత్పరిషేకమవగాహం చ యోజయేదిత్యర్థః| కుంకుమాదిభిః పృథక్సర్వైర్వా ప్రదేహాః శ్లక్ష్ణపిష్టాః శీతజ్వరహరాః| సుబోధం||43||
Adhikarana pAnAdiShvAragvadhAdivargaprayogaH (44) · Śloka 44
ఆరగ్వధాదివర్గం చ పానాభ్యంజనలేపనే||44||
आरग्वधादिवर्गं च पानाभ्यञ्जनलेपने||४४||
🔊 Audio coming soon
ఆరగ్వధేంద్రయవపాటలీత్యాదివర్గం పానాద్యన్యతమయా కల్పనయా యోజయేత్| అభ్యంజనం తేన పక్వం తైలం| లేపనే స ఏవ జలపిష్టః||44||
Adhikarana atideshena dhUpaprayoganirdeshaH (45) · Śloka 45
ధూపానగరుజాన్యే చ వక్ష్యంతే విషమజ్వరే||45||
धूपानगरुजान्ये च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे||४५||
🔊 Audio coming soon
అగరుజో ధూపః శీతజ్వరే హితః| యే చ ధూపా విషమజ్వరే వక్ష్యంతే పలంకషేత్యాదినా తాన్యపి శీతే యోజయేత్||45||
Adhikarana vividhAH shItApadodanaprakArAH (46) · Śloka 46
అగ్న్యగ్నికృతాన్ స్వేదాన్ స్వేది భేషజభోజనం| సంసర్గబలయోగే చ వాతశ్లేష్మనిబర్హణం| గర్భభూవేశ్మశయనం కుథకంబలరల్లకాన్| నిర్ధూమదీప్తైరంగారైర్హసంతీశ్చ హసంతికాః| మద్యం సంత్యూషణం తక్రం కులత్థవ్రీహికోద్రవాన్| సుశీలయేద్వేపథుమాన్ యచ్చాన్యదపి పిత్తలం| అజాజ్యాః సగుడం కల్కం సగుడం వామృతారసం| రసం వార్తాకఫలజం పిబేద్వా మధుసంయుతం| మధుకాగరుకౌంతీనాం కల్కో వ్యాఘ్రనఖస్య చ| మద్యేన పీతః సక్షౌద్రస్తీవ్రశీతజ్వరాపహః| దయితాః స్తనశాలిన్యః పీనా విభ్రమభూషణాః| యౌవనాసవమత్తాశ్చ తమాలింగేయురంగనాః| వీతశీతం చ విజ్ఞాయ తాస్తతోఽపనయేత్పునః||46||
अग्न्यग्निकृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषजभोजनम्| संसर्गबलयोगे च वातश्लेष्मनिबर्हणम्| गर्भभूवेश्मशयनं कुथकम्बलरल्लकान्| निर्धूमदीप्तैरङ्गारैर्हसन्तीश्च हसन्तिकाः| मद्यं सन्त्यूषणं तक्रं कुलत्थव्रीहिकोद्रवान्| सुशीलयेद्वेपथुमान् यच्चान्यदपि पित्तलम्| अजाज्याः सगुडं कल्कं सगुडं वामृतारसम्| रसं वार्ताकफलजं पिबेद्वा मधुसंयुतम्| मधुकागरुकौन्तीनां कल्को व्याघ्रनखस्य च| मद्येन पीतः सक्षौद्रस्तीव्रशीतज्वरापहः| दयिताः स्तनशालिन्यः पीना विभ्रमभूषणाः| यौवनासवमत्ताश्च तमालिङ्गेयुरङ्गनाः| वीतशीतं च विज्ञाय तास्ततोऽपनयेत्पुनः||४६||
🔊 Audio coming soon
అనగ్నికృతాః స్వేదాః నివాతసదనగురుప్రావరణముహుర్మద్యపానక్షుద్వ్యాయామవతనియుద్ధాధ్వభారహరణామర్షభయైరితి| హసంతీవ దీప్తవాతహసంతీ| హసంతికా అంగారశకటీ| త్ర్యూషణం మరిచం పిప్పలీ శుంఠీ చ| వేపథుః శీతేన ప్రకంపః| మధుకాదీనాం చతుర్ణాం కల్కో మద్యేన| సుబోధం||46||
Adhikarana AnAhe kriyAnirdeshaH (47) · Śloka 47
ఆనాహే కాలవిత్కుర్యాత్ క్రియామలసకోదితాం| పిప్పలీపిప్పలీమూలయవానీచిత్రసాధితాం| యవాగూం పాయయేచ్చైనమనిలస్యానులోమనీం||47||
आनाहे कालवित्कुर्यात् क्रियामलसकोदिताम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलयवानीचित्रसाधिताम्| यवागूं पाययेच्चैनमनिलस्यानुलोमनीम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ఆనాహే మాత్రాశితీయేఽలసకోక్తాం క్రియాం కుర్యాత్| కాలవిత్ భిషగ్వ్యాధేస్తద్యోగ్యం కాలం జ్ఞాత్వేత్యర్థః| ఏవం చానాహినం పిప్పల్యాది సిద్ధాం యవాగూం పాయయేత్||47||
Adhikarana trapuShabhakShaNaprayogaH (48) · Śloka 48
సోపద్రవోఽపి చేదేవం జ్వరః శీతో న శామ్యతి| అత్యుదీర్ణేఽనిలకఫే స్వస్థానే పిత్తధామ్ని వా| తక్రానుపానం త్రపుసం భక్షయిత్వాఽనలం భజేత్| ఆస్వేదసంభవాత్తిష్టేత్ ప్రావృతస్తద్వదాతపే| తతో విమృదితస్నాతో యుక్తాశీ స్యాద్గతే జ్వరే| శమం తౌ పిత్తవృద్ధ్యైవం ప్రపద్యేతే స్వధామ చ| నివర్తతే తతః శీఘ్రం వాతశ్లేష్మోద్భవో జ్వరః|48|
सोपद्रवोऽपि चेदेवं ज्वरः शीतो न शाम्यति| अत्युदीर्णेऽनिलकफे स्वस्थाने पित्तधाम्नि वा| तक्रानुपानं त्रपुसं भक्षयित्वाऽनलं भजेत्| आस्वेदसंभवात्तिष्टेत् प्रावृतस्तद्वदातपे| ततो विमृदितस्नातो युक्ताशी स्याद्गते ज्वरे| शमं तौ पित्तवृद्ध्यैवं प्रपद्येते स्वधाम च| निवर्तते ततः शीघ्रं वातश्लेष्मोद्भवो ज्वरः|४८|
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తయా క్రియయా శీతజ్వరో న శామ్యతి| సోపద్రవో యది వర్తతే తతోఽస్మిన్నాతురస్రపుసమామం భక్షయిత్వానలం భజేత్| న త్వేవం సర్వత్ర అపి త్వనిలకఫే అత్యుదీర్ణే స్వస్థానస్థే పిత్తస్థానస్థే వా| కియంతం కాలం భజేదిత్యాహ-ఆస్వేదసంభవాత్తథా తద్వత్తక్రానుపానం త్రపుసం భక్షయిత్వా ప్రావృతః సన్నాస్వేదసంభవాదాతపే తిష్ఠేత్| తతః స్వేదే సంభూతే మృదితః స్నాతశ్చ మధ్యభోజీ భవేత్| గతే జ్వర ఇత్యనేనైతత్ ప్రదర్శతే| సజ్వరో భక్షితత్రపుసశ్చ త్దహరన్నం న భుంజీతేతి| ఏవం చ భవతీత్యాది| శమమిత్యాది వాతకఫావేవం పిత్తవృద్ధ్యా శమం స్వధామ చ ప్రపద్యేతే| తతశ్చ తయోః శమం స్వస్థానంచ యాతయోః వాతశ్లేష్మోద్భవః శీతజ్వరః శీఘ్రం నివర్తతే||48||
Adhikarana trapuShabhakShaNaprayogaH (48) · Śloka 48
సోపద్రవోఽపి చేదేవం జ్వరః శీతో న శామ్యతి| అత్యుదీర్ణేఽనిలకఫే స్వస్థానే పిత్తధామ్ని వా| తక్రానుపానం త్రపుసం భక్షయిత్వాఽనలం భజేత్| ఆస్వేదసంభవాత్తిష్టేత్ ప్రావృతస్తద్వదాతపే| తతో విమృదితస్నాతో యుక్తాశీ స్యాద్గతే జ్వరే| శమం తౌ పిత్తవృద్ధ్యైవం ప్రపద్యేతే స్వధామ చ| నివర్తతే తతః శీఘ్రం వాతశ్లేష్మోద్భవో జ్వరః||48||
सोपद्रवोऽपि चेदेवं ज्वरः शीतो न शाम्यति| अत्युदीर्णेऽनिलकफे स्वस्थाने पित्तधाम्नि वा| तक्रानुपानं त्रपुसं भक्षयित्वाऽनलं भजेत्| आस्वेदसंभवात्तिष्टेत् प्रावृतस्तद्वदातपे| ततो विमृदितस्नातो युक्ताशी स्याद्गते ज्वरे| शमं तौ पित्तवृद्ध्यैवं प्रपद्येते स्वधाम च| निवर्तते ततः शीघ्रं वातश्लेष्मोद्भवो ज्वरः||४८||
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తయా క్రియయా శీతజ్వరో న శామ్యతి| సోపద్రవో యది వర్తతే తతోఽస్మిన్నాతురస్రపుసమామం భక్షయిత్వానలం భజేత్| న త్వేవం సర్వత్ర అపి త్వనిలకఫే అత్యుదీర్ణే స్వస్థానస్థే పిత్తస్థానస్థే వా| కియంతం కాలం భజేదిత్యాహ-ఆస్వేదసంభవాత్తథా తద్వత్తక్రానుపానం త్రపుసం భక్షయిత్వా ప్రావృతః సన్నాస్వేదసంభవాదాతపే తిష్ఠేత్| తతః స్వేదే సంభూతే మృదితః స్నాతశ్చ మధ్యభోజీ భవేత్| గతే జ్వర ఇత్యనేనైతత్ ప్రదర్శతే| సజ్వరో భక్షితత్రపుసశ్చ త్దహరన్నం న భుంజీతేతి| ఏవం చ భవతీత్యాది| శమమిత్యాది వాతకఫావేవం పిత్తవృద్ధ్యా శమం స్వధామ చ ప్రపద్యేతే| తతశ్చ తయోః శమం స్వస్థానంచ యాతయోః వాతశ్లేష్మోద్భవః శీతజ్వరః శీఘ్రం నివర్తతే||48||
Adhikarana svarjikAditailam (49) · Śloka 49
స్వర్జికాకుష్టమంజిష్ఠాలాక్షామూర్వానిశౌషధైః| సతక్రం సాధితం తైలమభ్యంగాద్దాహశీతజిత్||49||
स्वर्जिकाकुष्टमञ्जिष्ठालाक्षामूर्वानिशौषधैः| सतक्रं साधितं तैलमभ्यङ्गाद्दाहशीतजित्||४९||
🔊 Audio coming soon
స్వర్జికాదిభిః స్నేహాచ్చతుర్థాంశైస్తక్రేణైవ స్నేహసమేన సాధితం తైలమభ్యంగాద్దాహజ్వరే దాహజిత్| శీతజ్వరే శీతజిత్| సుబోధం||49||
Adhikarana doShAnusAramupakramanirdeshaH (50) · Śloka 50
వమనైశ్చ విరేకైశ్చ బస్తిభిశ్చ యథాక్రమం| జ్వరానుపాచరేద్ధీమాన్ కఫపిత్తానిలోద్భవాన్||50||
वमनैश्च विरेकैश्च बस्तिभिश्च यथाक्रमम्| ज्वरानुपाचरेद्धीमान् कफपित्तानिलोद्भवान्||५०||
🔊 Audio coming soon
వమనైః కఫోద్భవే బస్తిభిర్వాతోద్భవ ఇతి క్రమః| పరతశ్చ సర్వావస్థాస్వప్రతిషిద్ధాసు విజ్ఞేయః||50||
Adhikarana saMsargasannipAtayorupakramanirdhAraNam (51) · Śloka 51
సంసృష్టైః సన్నిపతితైరేకానేకోల్బణైః సమైః| జ్వరాన్ దోషక్రమాపేక్షా యథోక్తైరౌషధైర్జయేత్||51||
संसृष्टैः सन्निपतितैरेकानेकोल्बणैः समैः| ज्वरान् दोषक्रमापेक्षा यथोक्तैरौषधैर्जयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
సంసృష్టైర్ద్విసంఖ్యైర్మిశ్రీభూతైస్తథా సన్నిపతితైస్తుల్యైర్మిశ్రీభూతైరుభయోరప్యేకోల్బణైర్వా యో జ్వరస్తాన్ జ్వరాన్ యథోక్తైరేవ యథాదోషమౌషధైర్జయేత్||51||
Adhikarana sannipAtajvare cikitsAsUtrAntaram (52) · Śloka 52
వర్ధనేనైకదోషస్య క్షపణేనోచ్ఛ్రితస్య వా| కఫస్థానానుపూర్వ్యా వా సన్నిపాతజ్వరం జయేత్||52||
वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा| कफस्थानानुपूर्व्या वा सन्निपातज्वरं जयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
విషమదోషం సమదోషంచ సన్నిపాతమధికృత్యాహ- వర్ధనేనేత్యాది| విషమదోషమేకస్య దోషస్య వర్ధనేన జయేత్| అథవా ఏకస్యోచ్ఛ్రితస్య క్షపణేన జయేత్| అథవా యత్ర ద్వావుచ్ఛ్రితౌ తత్రైకో హీనః| యత్ర దౌ హీనౌ తత్రైక ఉచ్ఛ్రిత ఇతి| సమదోషం తు కఫస్థానానుపూర్వ్యా జయేత్| ప్రథమమేవ కఫవిపరీతమౌషధం యుంజ్యాత్| తతః పిత్తవిపరీతం తతో వాతవిపరీతమితి||52||
Adhikarana sannipAtopadravasya nidrAkhyasya dAruNatvaM tasya nivAraNa~jca (53) · Śloka 53
నిద్రానివారణోపాయః సంన్యాసాభిహితో హితః| సన్నిపాతే విశేషేణ దారుణోఽయముపద్రవః||53||
निद्रानिवारणोपायः संन्यासाभिहितो हितः| सन्निपाते विशेषेण दारुणोऽयमुपद्रवः||५३||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్మిన్ జ్వరే నిద్రాయా నివారణోపాయః సంన్యాసే యోఽభిహితస్తీక్ష్ణనస్యాదికః సహితః| సన్నిపాతే తు స విశేషేణ హితః| యోఽయం నిద్రాఖ్య ఉపద్రవో దారుణః సన్నిపాతే||53|
Adhikarana karNamUlashophacikitsA (54) · Śloka 54
సన్నిపాతజ్వరస్యాంతే కర్ణమూలే సుదారుణః| శోఫః సంజాయతే తేన కశ్చిదేవ విముచ్యతే| రక్తావసేచనైః శీఘ్రం సర్పిష్పానైశ్చ తంజయేత్| ప్రదేహైః కఫపిత్తఘ్నైర్నావనైః కవలగ్రహైః||54||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः| शोफः सञ्जायते तेन कश्चिदेव विमुच्यते| रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिष्पानैश्च तञ्जयेत्| प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर्नावनैः कवलग्रहैः||५४||
🔊 Audio coming soon
సన్నిపాతజ్వరస్యాంతే సన్నిపాతజ్వరేణ క్షపితే శరీరే పురుషస్య కర్ణమూలే సుదారుణః శోఫః సంప్రాప్తివిశేషవశాజ్జాయతే| తేన శోఫేన కశ్చిదేవ విముచ్యతే, ప్రాయో మారయతీత్యర్థః| తస్మాత్తం శోఫం కవలగ్రహాంతైః శీఘ్రం జయేత్||54||
Adhikarana shAkhAnusArijvare raktamokShaNam (55) · Śloka 55
శీతోష్ణస్నిగ్ధరూక్షాద్యైర్జ్వరో యస్య న శామ్యతి| శాఖానుసారీ తస్యాశు ముంచేద్వాహ్వోః క్రమాత్సిరాం||55||
शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्ज्वरो यस्य न शाम्यति| शाखानुसारी तस्याशु मुञ्चेद्वाह्वोः क्रमात्सिराम्||५५||
🔊 Audio coming soon
యస్య పుంసః శాఖానుసారీ ధాత్వాశ్రితో జ్వరో రక్తావసేచనాచ్ఛేషేణ శీతోష్ణాదికోపక్రమేణ న శామ్యతి తస్య వాహ్వోః క్రమాత్ సిరాం ముంచేత్| న తు ద్వయోర్యుగపత్||55||
Adhikarana satatakAdiShvapi pUrvoktavidheranuShTheyatA tatra kramashca (56) · Śloka 56
అయమేవ విధిః కార్యో విషమేఽపి యథాయథం| జ్వరే విభజ్య వాతాదీన్యశ్చానంతరముచ్యతే||56||
अयमेव विधिः कार्यो विषमेऽपि यथायथम्| ज्वरे विभज्य वातादीन्यश्चानन्तरमुच्यते||५६||
🔊 Audio coming soon
తథా య ఏవ విధిః పూర్వముక్తః స ఏవ విషమే సతతకాదికే వాతాదిదోషవిశేషే కోపవశేన యథాత్మీయః కార్యః| యశ్చ విధిరనంతరముచ్యతే సోఽపి కార్యః||56||
Adhikarana kvAthAH (2) · Śloka 2
పటోలకటుకాముస్తాప్రాణదామధుకైః కృతాః| త్రిచతుష్పంచశః క్వాథా విషమజ్వరనాశనాః||2||
पटोलकटुकामुस्ताप्राणदामधुकैः कृताः| त्रिचतुष्पञ्चशः क्वाथा विषमज्वरनाशनाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana triphalAdiprayogaH (57) · Śloka 57
యోజయేత్త్రిఫలాం పత్థ్యాం గుడూచీం పిప్పలీం పృథక్| తైస్తైర్విధానైః సగుడం భల్లాతకమథాపి వా||57||
योजयेत्त्रिफलां पत्थ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक्| तैस्तैर्विधानैः सगुडं भल्लातकमथापि वा||५७||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం| తథా త్రిఫలాదీర్నానావిధైర్విధానైః పృథగ్యోజయేత్| కదాచిద్దోషాద్యపేక్షయా విషమజ్వరే త్రిఫలాః| కదాచిద్ధరీతకీ| కదాచిద్గుడూచీతి పృథక్శ్బ్దార్థః|సుబోధం||57||
Adhikarana jvarAgamanadivasopakramaH (58) · Śloka 58
లంఘనం బృంహణం వాపి జ్వరాగమనవాసరే| ప్రాతః సతైలం లశునం ప్రాగ్భక్తం వా తథా ఘృతం| జీర్ణం తద్వద్దధిపయస్తక్రం సర్పిశ్చ షట్ఫలం| కల్యాణకం పంచగవ్యం తిక్తాఖ్యం వృషసాధితం||58||
लङ्घनं बृंहणं वापि ज्वरागमनवासरे| प्रातः सतैलं लशुनं प्राग्भक्तं वा तथा घृतम्| जीर्णं तद्वद्दधिपयस्तक्रं सर्पिश्च षट्फलम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्ताख्यं वृषसाधितम्||५८||
🔊 Audio coming soon
విషమే సతతకాదిచతుష్టయే యస్మిన్ దినే జ్వరే ఆగచ్ఛతి తస్మింల్లంఘనం వోపక్రమం బృంహణం వా కుర్వీత దోషాద్యపేక్షయా| సుబోధం| ఘృతం జీర్ణమితి సంబధ్యతే| తథేతి సతైలం| తద్విదితి ప్రాగ్భక్తం దధ్యాదికం| షట్పలాదికం సర్పిశ్చ| షట్పలం పంచకోలయవక్షారైః రాజయక్ష్మణ్యుక్తం| కల్యాణమున్మాదే| పంచగవ్యమపస్మారే| తిక్తకం కుష్ఠే| వృషఘృతం రక్తపిత్తే||58||
Adhikarana pa~jcamAhiShAdighRutAni (59) · Śloka 59
పంచగవ్యస్య మహతో విధినా పంచమాహిషం| పంచాజం చతురోష్ట్రంచ సిద్ధం సిద్ధం ఘౄతం ....||59||
पञ्चगव्यस्य महतो विधिना पञ्चमाहिषम्| पञ्चाजं चतुरोष्ट्रञ्च सिद्धं सिद्धं घॄतं ....||५९||
🔊 Audio coming soon
తథా మహతః పంచగవ్యస్య విధానేనాపస్మారోక్తేన ద్విపంచమూలాదిక్వాథేన భారంగ్యాదికల్కేన చ పంచమాహిషమపి సిద్ధః| పంచమాహిషాణి విడ్రసమూత్రాదీని| తద్వదేవ పంచాజం| తథా చతురోష్ట్రం విడ్రసహీనం| సిద్ధం పక్వం| సిద్ధం నామ ఫలసాధనాయ||59||
Adhikarana kaTurohiNyAdighRutam (60) · Śloka 60
........................................తథా| కటురోహిణిమంజిష్ఠావృషగ్రంథికచిత్రకైః| పాఠాస్వగుప్తాద్వినిశైః పంచగవ్యస్య పంచసు| ప్రస్థేషు సంయుతైః సేవ్యం విషమజ్వరజిత్ పరం| వాక్స్వరస్మృతిమేధాగ్నిబలారోగ్యవృషత్వకృత్||60||
........................................तथा| कटुरोहिणिमञ्जिष्ठावृषग्रन्थिकचित्रकैः| पाठास्वगुप्ताद्विनिशैः पञ्चगव्यस्य पञ्चसु| प्रस्थेषु संयुतैः सेव्यं विषमज्वरजित् परम्| वाक्स्वरस्मृतिमेधाग्निबलारोग्यवृषत्वकृत्||६०||
🔊 Audio coming soon
తథా కటురోహికాదిభిః సుసంక్తైః పంచగవ్యప్రస్థేషు సిద్ధం ఘౄతం సిద్ధం| గోమయస్వరసక్షీరదధిమూత్రఘృతాని చ పంచగవ్యాని| కల్కస్య స్నేహాచ్చతుర్థేనాంశః| గ్రంథికం పిప్పలీమూలం||60||
Adhikarana kolAdighRUtam (61) · Śloka 61
కోలాగ్నిమంథత్రిఫలాక్వాథే దధ్నా ఘౄతం పచేత్| తిల్వకావాపమేతచ్చ విషమజ్వరనాశనం||61||
कोलाग्निमन्थत्रिफलाक्वाथे दध्ना घॄतं पचेत्| तिल्वकावापमेतच्च विषमज्वरनाशनम्||६१||
🔊 Audio coming soon
కోలాదిక్వాథే దధ్నా స్నేహసమేన పట్టికాలోధ్రచూర్ణస్య స్నేహాత్ చతుర్థాంశేన ఘౄతం పచేత్||61||
Adhikarana khajAhataM kShIraghRUtAdikam (62) · Śloka 62
శృతక్షీరఘౄతక్షౌద్రసితాకృష్ణాః ఖజాహతాః| విషమజ్వరహృద్రోగక్షతకాసక్షయాపహాః||62||
शृतक्षीरघॄतक्षौद्रसिताकृष्णाः खजाहताः| विषमज्वरहृद्रोगक्षतकासक्षयापहाः||६२||
🔊 Audio coming soon
శృతం క్షీరం ఘౄతం క్షౌద్రం సమం గృహీత్వా శర్కరాపిప్పలీచూర్ణం గాఢ్త్వపరిహారేణ సమ్మిశ్ర్య తే ఖజాహతాః సంతో విషమజ్వరనాశనాః||62||
Adhikarana surAdikaM pItvA vAmayet (63) · Śloka 63
సురో తీక్ష్ణం చ యన్మద్యం శిఖితిత్తిరిదక్షజం| మాంసం మేధ్యోష్ణవీర్యం చ సహాన్నేన ప్రకామతః| సేవిత్వా తదహః స్వప్యాదథవా పునరుల్లిఖేత్| సర్పిషో మహతీం మాత్రాం పీత్వా వా ఛర్దయేత్ పునః||63||
सुरो तीक्ष्णं च यन्मद्यं शिखितित्तिरिदक्षजम्| मांसं मेध्योष्णवीर्यं च सहान्नेन प्रकामतः| सेवित्वा तदहः स्वप्यादथवा पुनरुल्लिखेत्| सर्पिषो महतीं मात्रां पीत्वा वा छर्दयेत् पुनः||६३||
🔊 Audio coming soon
తథా సురాదికం సేవిత్వా తదహః స్వప్యాదథవా తత్సేవిత్వా వమేత్| ఘృతస్య వా మహతీం మాత్రామహోరాత్రజరణలక్షణాం పీత్వా ఛర్దయేత్||63||
Adhikarana nIlinyAdipAnam (64) · Śloka 64
నీలినీమజగంధాంచ త్రివృతాం కటుర్Oహిణీం| పిబేజ్జ్వరస్యాగమనే స్నేహస్వేదోపపాదితః||64||
नीलिनीमजगन्धाञ्च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्| पिबेज्ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः||६४||
🔊 Audio coming soon
జ్వరాగమనదివసే తు విషమజ్వరేషు నీలిన్యాదీన్ జలేన పిబేత్| కింభూత ఆహ- స్నేహస్వేదాభ్యాం సంస్కృతః||64||
Adhikarana yApanAH bastayaH (65) · Śloka 65
ఆస్థాపనం వా తదహర్దద్యాత్స్విన్నస్య యాపనం| పయసా పృషదంశస్య శకృద్వా తదహః పిబేత్| మస్తునా వా వృషశకృత్ సురయా వాథ సైంధవం||65||
आस्थापनं वा तदहर्दद्यात्स्विन्नस्य यापनम्| पयसा पृषदंशस्य शकृद्वा तदहः पिबेत्| मस्तुना वा वृषशकृत् सुरया वाथ सैन्धवम्||६५||
🔊 Audio coming soon
అథవా తదహర్జ్వరాగమనదివసే స్విన్నస్య సతో యాపనాఖ్యమాస్థాపనం దద్యాత్| యాపనః కల్పసిద్ధిషు వక్ష్యంతే| సుబోధం| పృషదంశో మార్జారః| వృషః వృషపుంగవః| తస్య విణ్మస్త్వంశేన చ సంయుక్తం| సైంధవం సురయైవ||65||
Adhikarana a~jjanaM nasya~jca (66) · Śloka 66
మనోహ్వాసైంధవం కృష్ణాతైలేన నయనాంజనం| యోజ్యా హింగుసమా వ్యాఘ్రీవస నస్యే ససైంధవా| పురాణసర్పిః సింహస్య వసా తద్వత్ ససైంధవా||66||
मनोह्वासैन्धवं कृष्णातैलेन नयनाञ्जनम्| योज्या हिङ्गुसमा व्याघ्रीवस नस्ये ससैन्धवा| पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत् ससैन्धवा||६६||
🔊 Audio coming soon
వ్యాఘ్రీవసా హింగుసమా సైంధవేన చ స్తోకేన యుక్తా నస్యం| పురాణసర్పిః కేవలం||66||
Adhikarana aparAjito dhUpaH (67) · Śloka 67
పలంకషా నింబపత్రం వచా కుష్ఠం హరీతకీ| సర్షపాః సయవాః సర్పిర్ధూపో విడ్వా బిడాలజాః| పూరధ్యామవచాసర్జనింబార్కాగరుదారుభిః| ధూపో జ్వరేషు సర్వేషు కార్యోఽయమపరాజితః||67||
पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी| सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपो विड्वा बिडालजाः| पूरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागरुदारुभिः| धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्योऽयमपराजितः||६७||
🔊 Audio coming soon
పలంకషాదికం ఘృతాభ్యక్తం ధూపః| బిడాలవిట్ కేవలా| పూరాదిభిరపరాజితాఖ్యో ధూపః సర్వజ్వరేషు కార్యః| పూరో గుగ్గులుః||67||
Adhikarana dhUpodvartanAlepAH (68) · Śloka 68
సహదేవావచాభద్రానాకులీభిః ప్రయోజయేత్| ధూపనోద్వర్తనాలేపాన్ సర్వజ్వరనిబర్హణాన్||68||
सहदेवावचाभद्रानाकुलीभिः प्रयोजयेत्| धूपनोद्वर्तनालेपान् सर्वज्वरनिबर्हणान्||६८||
🔊 Audio coming soon
సహదేవాదిభిః సర్వజ్వరహరాన్ ధూపాదీన్ యోజయేత్| భద్రా కృష్ణసారివా| నాకులీ సర్పసుగంధా||68||
Adhikarana atideshena cittavaikRutacikitsA (69) · Śloka 69
ధూమనస్యాంజనోత్త్రాసా యే చోక్తాశ్చిత్తవైకృతే| దైవాశ్రయం చ భైషజ్యం జ్వరాన్ సర్వానపోహతి| విశేషాద్విషమాన్ ప్రాయస్తే హ్యగంత్వనుబంధజాః||69||
धूमनस्याञ्जनोत्त्रासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते| दैवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वानपोहति| विशेषाद्विषमान् प्रायस्ते ह्यगन्त्वनुबन्धजाः||६९||
🔊 Audio coming soon
చిత్తవైకృతే చ భూతోన్మాదపస్మారేషు ధూపాదయ ఉక్తాస్తేఽపి జ్వరేషు యోజ్యాః| దైవాశ్రయం భైషజ్యం మణిమంత్రాది| విషమాన్ జ్వరాన్న తథాన్యదౌషధం వ్యపోహతి యథా దైవవ్యపాశ్రయం| యతస్తే విషమాః ప్రాయేణాగంతోరభిచారగ్రహావేశాదేరనుబంధేన జాయంతే| తత్ర చ బలవత్ దైవవ్యపాశ్రయం కర్మ||69||
Adhikarana sirAvyadhanam (70) · Śloka 70
యథాస్వం చ సిరాం విధ్యేదశాంతౌ విషమజ్వరే||70||
यथास्वं च सिरां विध्येदशान्तौ विषमज्वरे||७०||
🔊 Audio coming soon
విషమజ్వరే చ తీక్ష్ణోష్ణాదిభిః సర్వథా అశాంతౌ యథాస్వం సిరాం విధ్యేత్| `తృతీయకేంఽసయోర్మధ్యే స్కంధస్యాధశ్చతుర్థకే| బాహ్వోశ్చేత్యాది యథాస్వశబ్దార్థః||70||
Adhikarana dhAtugatajvaracikitsA (71) · Śloka 71
రససంస్థే తు సర్వస్మిన్ కుర్యాద్వమనలంఘనే| సేకసంశమనాలేపరక్తమోక్షానసృక్స్థితే| తీక్ష్ణాన్ విరేకాన్మాంసస్థే మేదోఘ్నం మేదసి స్థితే| అస్థిస్థే వాతశమనమభ్యంగస్వేదమర్దనం| జ్వరే వాతార్తిశమనం విశేషాద్బస్తికర్మ చ||71||
रससंस्थे तु सर्वस्मिन् कुर्याद्वमनलङ्घने| सेकसंशमनालेपरक्तमोक्षानसृक्स्थिते| तीक्ष्णान् विरेकान्मांसस्थे मेदोघ्नं मेदसि स्थिते| अस्थिस्थे वातशमनमभ्यङ्गस्वेदमर्दनम्| ज्वरे वातार्तिशमनं विशेषाद्बस्तिकर्म च||७१||
🔊 Audio coming soon
రససంస్థే ప్రాధాన్యేన వమనం| అన్యద్యథాయోగ్యం లంఘనం| రక్తస్థే జ్వరహరాన్ సేకాదీన్| సుబోధం| మేదోఘ్నం యత్కించిత్| అస్థిస్థే జ్వరే వాతశమనమభ్యంగాదికం కుర్యాత్| జ్వరే చాన్యత్ర తథా వాతార్తిశమనం యథా బస్తిరతస్తమపి కుర్యాత్| మజ్జశుక్రస్థయోః కష్టత్వాద్విశేషేణ నోక్తం| సామాన్యేనతు మజ్జ్ఞశ్చతుర్థకోక్త్యైవోక్తం||71||
Adhikarana kevalAnilAdike jvare cikitsA (72) · Śloka 72
కేవలానిలవీసర్పవిస్ఫోటాభిహతజ్వరే| సర్పిష్పానహిమాలేపసేకమాంసరసాశనం| కుర్యాద్యథాస్వముక్తంచ రక్తమోక్షాదిసాధనం| గ్రహోత్థే భూతవిద్యోక్తం మణిమంత్రాదిసాధనం| ఓషధీగంధజే పిత్తశమనం విషజిద్విషే||72||
केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे| सर्पिष्पानहिमालेपसेकमांसरसाशनम्| कुर्याद्यथास्वमुक्तञ्च रक्तमोक्षादिसाधनम्| ग्रहोत्थे भूतविद्योक्तं मणिमन्त्रादिसाधनम्| ओषधीगन्धजे पित्तशमनं विषजिद्विषे||७२||
🔊 Audio coming soon
కేవలానిలాదికే జ్వరే సర్పిష్పానాదికం కుర్యాత్| యథాస్వం చాధ్యాయేషూక్తం విసర్పాదిషు రక్తమోక్షాది| చికిత్సితం తదపి జ్వరే కుర్యాత్| సుబోధం||72||
Adhikarana krodhAdijeShu jvareShu cikitsA (73) · Śloka 73
ఇష్టైరర్థైర్మనోజ్ఞైశ్చ యథాదోషశమేన చ| హితాహితవివేకైశ్చ జ్వరం క్రోధాదిజం జయేత్| క్రోధజో యాతి కామేన శాంతిం క్రోధేన కామజః| భయశోకోద్భవౌ తాభ్యాం భీశోకాభ్యాం తథేతరౌ| శాపాథర్వణమంత్రోత్థే విధిర్దైవవ్యపాశ్రయః||73||
इष्टैरर्थैर्मनोज्ञैश्च यथादोषशमेन च| हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत्| क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः| भयशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यां तथेतरौ| शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर्दैवव्यपाश्रयः||७३||
🔊 Audio coming soon
క్రోధకామభయశోకజాత్ జ్వరానిష్టైః ప్రియైర్మనోజ్ఞై రమణీయైర్జయేత్| పిత్తశమనేన క్రోధజం| భీశోకకామజాన్ వాతశమనేనేత్యర్థః| ఇదం హితం తదత్వానుబంధయోరిదమహితమితి జ్ఞాత్వా తదాచరణపరిహారాభ్యాంచ జయేత్| క్రోధజస్తు జ్వరః క్రోధవిషయే కామోత్పాదేన శమం యాతి| కామజశ్చ కామవిషయే క్రోధోత్పాదేన| భయోద్భవో జ్వరః శోకోద్భవశ్చ తాభ్యాం కామక్రోధాభ్యాం శమం యాతః భయవిషయే క్రోధవిషయే చ దోషాద్యపేక్షయా కదచిత్ క్రోధః కదచిత్ కామః| తథేతరౌ కామక్రోధోద్భవౌ భీశోకాభ్యాం శమం యాతః| సుబోధం| దైవవ్యపాశ్రయో విధిమణిమంత్రాదిః||73||
Adhikarana krodhAdijeShu doShAnusAramapi cikitsA (74) · Śloka 74
తే జ్వరాః కేవలాః పూర్వం వ్యాప్యంతేఽనంతరం మలైః| తస్మాద్దోషానుసారేణ తేష్వాహారాది కల్పయేత్| న హి జ్వరోఽనుబధ్నాతి మారుతాద్యైర్వినా కృతః||74||
ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्तेऽनन्तरं मलैः| तस्माद्दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत्| न हि ज्वरोऽनुबध्नाति मारुताद्यैर्विना कृतः||७४||
🔊 Audio coming soon
ఏతేషు చాగంతుజ్వరేషు ఆహారాదికం దోషానుసారేణ కల్పయేత్| యతః తే ఆగంతవో జ్వరా ఆగంతుసమవధానవేలాయాం కేవలాః సంతాపమాత్రరూపా ఏవ భవంతి| తథాప్యనంతరం మలైర్వాతాదిభిర్వ్యాప్యంతే యస్మాత్ జ్వరో మారుతాద్యైర్వినాకృతోఽనుబంధం న గృహ్ణాతి| అనుబంధశ్చేత్ స్థితా ఏవ మారుతాదయ ఇతి||74||
Adhikarana kathAshravaNAdikam (75) · Śloka 75
కథాస్త్రివర్గసంయుక్తా రుఙ్నిద్రాదివినోదినీః| శస్తా విచిత్రాః శృణుయాన్న ప్రేతవ్యాధితాశ్రయాః| జ్వరకాలస్మృతిం చాస్య హారిభిర్విషయైర్హరేత్||75||
कथास्त्रिवर्गसंयुक्ता रुङ्निद्रादिविनोदिनीः| शस्ता विचित्राः शृणुयान्न प्रेतव्याधिताश्रयाः| ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर्विषयैर्हरेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
స చ జ్వరీ జ్వరహేతుకరుఙ్నిద్రారత్యాథాదివినోదనాయ విచిత్రాః ప్రశస్తాశ్చ ధర్మార్థకామసంయుక్తాః కథాః శృణుయాత్ న తథా ప్రేతాశ్రితాశ్చ| అస్యాతురస్య జ్వరాగమనకాలస్మృతిం మనోహరైః శబ్దాదిభిర్హరేత్||75||
Adhikarana jvaraH kushalena cikitsyaH tatrAbalalAbhaM varjyAni (76) · Śloka 76
త్యజేదాబలలాభాచ్చ వ్యాయామస్నానమైథునం గుర్వాసాత్మ్యం విదాహ్యన్నం యచ్చాన్యజ్జ్వరకారణం| న విజ్వరోఽపి సహసా సర్వాన్నీనో భవేత్ .......| అవస్థానుసారం యోగ్యం చికిత్సితం ................................................తథా| నివృత్తో హి జ్వరః శీఘ్రం వ్యాపాదయతి దుర్బలం| సద్యః ప్రాణహరో యస్మాత్తస్మాత్తస్య విశేషతః| తస్యాం తస్యామవస్థాయాం కుర్యాత్తత్తద్భిషగ్జితం||76||
त्यजेदाबललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम् गुर्वासात्म्यं विदाह्यन्नं यच्चान्यज्ज्वरकारणम्| न विज्वरोऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत् .......| अवस्थानुसारं योग्यं चिकित्सितम् ................................................तथा| निवृत्तो हि ज्वरः शीघ्रं व्यापादयति दुर्बलम्| सद्यः प्राणहरो यस्मात्तस्मात्तस्य विशेषतः| तस्यां तस्यामवस्थायां कुर्यात्तत्तद्भिषग्जितम्||७६||
🔊 Audio coming soon
తథేతి సర్వాన్నాహరత్వే| హిశబ్దో యస్మాదర్థే| యస్మాజ్జ్వరో నివృత్తో గత్వా పునః ప్రత్యావృత్తః పూర్వక్షపితత్వాత్ దుర్బలం నరం శీఘ్రం వ్యాపాదయతీతి| స చ నివృత్తో జ్వరో యస్మాత్ సద్యః ప్రాణహరస్తస్మాత్ తస్యవస్థావిశేషం వికల్ప్య యోగ్యమౌషధం కుర్యాత్||76||
Adhikarana manaso~anukUlaviShayasevA (77) · Śloka 77
మనోభిరామా విషయా వచనం హ్లాది దక్షిణం| కరుణార్ద్రం మనం శుద్ధం సర్వజ్వరనిషూదనం||77||
मनोभिरामा विषया वचनं ह्लादि दक्षिणम्| करुणार्द्रं मनं शुद्धं सर्वज्वरनिषूदनम्||७७||
🔊 Audio coming soon
మనసో బలాబలేన తదా తదా జ్వరః స్యాదిత్యుక్తమతో మనః పుష్టయే మనోభిరామ ఇత్యాదికముచ్యతే| విషయాః శబ్దాదికాః| దక్షిణమనుకూలం| శుద్ధం రాగాదిభిరనుపహతం||77||
Adhikarana mAtrAdInAM pUjA (78) · Śloka 78
మాతరం పితరం దేవాన్ వైద్యాన్ హరం హరిం| పూజయేచ్ఛీలయేద్దానదమసత్యదయార్జవాన్| ధారయేచ్చ సదా మంత్రమణిరత్నమహౌషధీః||78||
मातरं पितरं देवान् वैद्यान् हरं हरिम्| पूजयेच्छीलयेद्दानदमसत्यदयार्जवान्| धारयेच्च सदा मन्त्रमणिरत्नमहौषधीः||७८||
🔊 Audio coming soon
మాత్రాదీన్ పూజయేత్| దానాదీంశ్చ శీలయేత్| శుచిశ్చ సన్మూర్ధ్నా సిద్ధమంత్రాదికం ధారయేత్||78||
Adhikarana devapraNAmAdikaM (79) · Śloka 79
ఆర్యావలోకితం పర్ణశబరీమపరాజితాం| ప్రణమేదార్యతారాం చ సర్వజ్వరనివృత్తయే||79||
आर्यावलोकितं पर्णशबरीमपराजिताम्| प्रणमेदार्यतारां च सर्वज्वरनिवृत्तये||७९||
🔊 Audio coming soon
ఆర్యావలోకితాఖ్యం బౌద్ధం దేవం ప్రణమేత్| తథైవ పర్ణశబరీం నామ విద్యాం తథాపరాజితామార్యతారాం చ సర్వజ్వరనివృత్తయే ప్రణమేదేవ||79||
Adhikarana mantravisheShajapaH (80-2) · Śloka 2
జపంస్తథా గతోష్ణీషం సర్వవ్యాధిచికిత్సితం| ఆగంతుదోషసహజైః సర్వరోగైర్విముచ్యతే||80|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే జీర్ణజ్వరచికిత్సితన్నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||
जपंस्तथा गतोष्णीषं सर्वव्याधिचिकित्सितम्| आगन्तुदोषसहजैः सर्वरोगैर्विमुच्यते||८०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने जीर्णज्वरचिकित्सितन्नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon
తథా గతోష్ణీషం నామ మంత్రవిశేషం జపన్నాగంతుజైర్దోషజైః సహజైశ్చ రోగైర్విముచ్యత ఇతి| తచ్చ తథా గతోష్ణీషవత్ సర్వవ్యాధిచికిత్సితమస్మాభిః పర్ణశబర్యాయాః పఠ్యంతే||80|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానే ద్వితీయోఽధ్యాయః