Adhikarana atha jIrNajvaracikitsitaM nAma dvitIyodhyAyaH,adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో జీర్ణజ్వరచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो जीर्णज्वरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNajvarAnuvarttane hetuH (2) · Śloka 2
దేహధాత్వబలత్వేన జ్వరో జీర్ణోఽనువర్తతే||2||
देहधात्वबलत्वेन ज्वरो जीर्णोऽनुवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sarpiHprayogaH tadguNAshca (3) · Śloka 3
రూక్షం హి తేజో జ్వరకృత్తేజసా రూక్షితస్య చ| వమనస్వేదకాలాంబుకషాయలఘుభోజనైః| యః స్యాదతిబలో ధాతుః సహచారీ సదాగతిః| తస్య సంశమనం సర్పిర్దీప్తస్యేవాంబువేశ్మనః| వాతపిత్తజితామగ్ర్యం సంస్కారమనురుధ్యతే| సుతరాం తద్ధ్యతో దద్యాద్యథాస్వౌషధసాధితం||3||
रूक्षं हि तेजो ज्वरकृत्तेजसा रूक्षितस्य च| वमनस्वेदकालाम्बुकषायलघुभोजनैः| यः स्यादतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः| तस्य संशमनं सर्पिर्दीप्तस्येवाम्बुवेश्मनः| वातपित्तजितामग्र्यं संस्कारमनुरुध्यते| सुतरां तद्ध्यतो दद्याद्यथास्वौषधसाधितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpiShaH sarvadoShaghnatvAtsaghRutAnAM kaShAyANAM prayogaH (4) · Śloka 4
విపరీతం జ్వరోష్మాణం జయేత్ పిత్తం చ శైత్యతః| స్నేహాద్వాతం ఘృతం తుల్యం యోగసంస్కారతః కఫం| పూర్వే కషాయాః సఘృతాః సర్వే యోజ్యా యథామలం| త్రిఫలాపిచుమందత్వఙ్మధుకం బృహతీద్వయం| సమసూరదలం క్వాథః సఘృతో జ్వరకాసహా||4||
विपरीतं ज्वरोष्माणं जयेत् पित्तं च शैत्यतः| स्नेहाद्वातं घृतं तुल्यं योगसंस्कारतः कफम्| पूर्वे कषायाः सघृताः सर्वे योज्या यथामलम्| त्रिफलापिचुमन्दत्वङ्मधुकं बृहतीद्वयम्| समसूरदलं क्वाथः सघृतो ज्वरकासहा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidigdhikAdighRutam (5) · Śloka 5
నిదిగ్ధికాతామలకీత్రాయమాణాకలింగకైః| కృష్ణాంశుమత్యతివిషాకటుకాసేవ్యచందనైః| ధాత్రీబిల్వఘనద్రాక్షాసారివాభిశ్చ సాధితం| హంతి సద్యో ఘృతం జీర్ణజ్వరం కాసం హలీమకం| అరుచిం విషమం వహ్నిం యక్ష్మాణం చ నవోత్థితం||5||
निदिग्धिकातामलकीत्रायमाणाकलिङ्गकैः| कृष्णांशुमत्यतिविषाकटुकासेव्यचन्दनैः| धात्रीबिल्वघनद्राक्षासारिवाभिश्च साधितम्| हन्ति सद्यो घृतं जीर्णज्वरं कासं हलीमकम्| अरुचिं विषमं वह्निं यक्ष्माणं च नवोत्थितम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAsAdighRutam (6) · Śloka 6
వాసాగుడూచీత్రిఫలాత్రాయమాణాయవాసకాత్| క్వాథే క్షీరే చ విపచేజ్జ్వరఘ్నం కల్కితైర్ఘృతం| పిప్పలీముస్తమృద్వీకాచందనోత్పలనాగరైః||6||
वासागुडूचीत्रिफलात्रायमाणायवासकात्| क्वाथे क्षीरे च विपचेज्ज्वरघ्नम् कल्कितैर्घृतम्| पिप्पलीमुस्तमृद्वीकाचन्दनोत्पलनागरैः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdighRutam (7) · Śloka 7
బలాదురాలభాముస్తాత్రాయంతీనింబపర్పటం| పంచమూలద్వయం యచ్చ క్వాథయిత్వా ఘృతం పచేత్| సక్షీరం కల్కితైర్ద్రాక్షామేదామలకపౌష్కరైః| శఠీతామలకీయుక్తైస్తచ్చ జ్వరహరం పరం| క్షయకాసశిరఃపార్శ్వహృచ్ఛూలాంసాభితాపనుత్||7||
बलादुरालभामुस्तात्रायन्तीनिम्बपर्पटम्| पञ्चमूलद्वयं यच्च क्वाथयित्वा घृतं पचेत्| सक्षीरं कल्कितैर्द्राक्षामेदामलकपौष्करैः| शठीतामलकीयुक्तैस्तच्च ज्वरहरं परम्| क्षयकासशिरःपार्श्वहृच्छूलांसाभितापनुत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulatthAdisarpiH (8) · Śloka 8
కులత్థకోలత్రిఫలాదశమూలయవాన్ పచేత్| ద్విపలాన్ సలిలద్రోణే పూతే పిష్ట్వాక్షకాన్ క్షిపేత్| పంచకోలకసప్తాహ్వయస్థానింబతుంబరూన్| శఠీపుష్కరమూలార్కమూలప్రతివిషావచాః| కిరాతతిక్తకం ముస్తం కర్కటాఖ్యాం దురాలభాం| నక్తమాలముభే పాఠే కటుకాశిగ్రుతేజనీః| సోమవల్కద్విరజనీకంటకీకంటకారికాః| పటోలహింగుగోజిహ్వాకేంబుకం మదనాజ్ఝటా| లవణాని పలాంశాని క్షారానర్ధపలోన్మితాన్| ప్రస్థం చాజ్యస్య తత్సిద్ధం దీపనం కఫవాతజిత్| హృత్ప్లీహగ్రహణీగుల్మకాసశ్వాసార్శసాం హితం| దీర్ఘజ్వరాభిభూతానాం జ్వరిణామమృతోపమం||8||
कुलत्थकोलत्रिफलादशमूलयवान् पचेत्| द्विपलान् सलिलद्रोणे पूते पिष्ट्वाक्षकान् क्षिपेत्| पञ्चकोलकसप्ताह्वयस्थानिम्बतुम्बरून्| शठीपुष्करमूलार्कमूलप्रतिविषावचाः| किराततिक्तकं मुस्तं कर्कटाख्यां दुरालभाम्| नक्तमालमुभे पाठे कटुकाशिग्रुतेजनीः| सोमवल्कद्विरजनीकण्टकीकण्टकारिकाः| पटोलहिङ्गुगोजिह्वाकेम्बुकं मदनाज्झटा| लवणानि पलांशानि क्षारानर्धपलोन्मितान्| प्रस्थं चाज्यस्य तत्सिद्धं दीपनं कफवातजित्| हृत्प्लीहग्रहणीगुल्मकासश्वासार्शसां हितम्| दीर्घज्वराभिभूतानां ज्वरिणाममृतोपमम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAdighRutam (9) · Śloka 9
మంజిష్ఠాతివిషాపథ్యావచానాగరరోహిణీః| దేవదారూ హరిద్రాం చ ద్రోణేఽపాం పాలికాన్ పచేత్| క్వాథేఽస్మిన్ సాధయేత్ పిష్టైర్ఘృతప్రస్థం పిచూన్మితైః| శృంగవేరకణాహింగుద్విక్షారపటుపంచకైః| తత్కఫావృతసర్వోత్థజ్వరిణామమృతోపమం| వర్ధ్మహిధ్మారుచిశ్వాసకాసపాండువికారిణాం| గలగ్రహప్రమేహార్శః ప్లీహాపస్మారశోఫినాం| ఉదావర్తపరీతానాం మందాగ్నికృమికోష్ఠినాం||9||
मञ्जिष्ठातिविषापथ्यावचानागररोहिणीः| देवदारू हरिद्रां च द्रोणेऽपां पालिकान् पचेत्| क्वाथेऽस्मिन् साधयेत् पिष्टैर्घृतप्रस्थं पिचून्मितैः| शृङ्गवेरकणाहिङ्गुद्विक्षारपटुपञ्चकैः| तत्कफावृतसर्वोत्थज्वरिणाममृतोपमम्| वर्ध्महिध्मारुचिश्वासकासपाण्डुविकारिणाम्| गलग्रहप्रमेहार्शः प्लीहापस्मारशोफिनाम्| उदावर्तपरीतानां मन्दाग्निकृमिकोष्ठिनाम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDUcyAdisnehAH (10) · Śloka 10
గుడూచ్యా రసకల్కాభ్యాం త్రిఫలయా వృషస్య చ| మృద్వీకాయా బలాయాశ్చ సిద్ధాః స్నేహా జ్వరచ్ఛిదః||10||
गुडूच्या रसकल्काभ्यां त्रिफलया वृषस्य च| मृद्वीकाया बलायाश्च सिद्धाः स्नेहा ज्वरच्छिदः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRute jIrNe pathyamapathya~jhca (11) · Śloka 11
జీర్ణే ఘృతే చ భుంజీత మృదుమాంసరసౌదనం| బలం హ్యలం దోషహరం పరం తచ్చ బలప్రదం| కఫపిత్తహరా ముద్గకారవేల్లాదిజా రసాః| ప్రాయేణ తస్మాన్న హితా జీర్ణే వాతోత్తరే జ్వరే| శూలోదావర్తవిష్టంభజననా జ్వరవర్ధనాః||11||
जीर्णे ग़ृते च भुञ्जीत मृदुमांसरसौदनम्| बलं ह्यलं दोषहरं परं तच्च बलप्रदम्| कफपित्तहरा मुद्गकारवेल्लादिजा रसाः| प्रायेण तस्मान्न हिता जीर्णे वातोत्तरे ज्वरे| शूलोदावर्तविष्टम्भजनना ज्वरवर्धनाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanam (12) · Śloka 12
న శామ్యత్యేవమపి చేజ్జ్వరః కుర్వీత శోధనం| శోధనార్హస్య.............................................||12||
न शाम्यत्येवमपि चेज्ज्वरः कुर्वीत शोधनम्| शोधनार्हस्य.............................................||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanaviShayaH yogAshca (13) · Śloka 13
...................వమనం ప్రాగుక్తం తస్య యోజయేత్| ఆమాశయగతే దోషే బలినః పాలయన్ బలం| సంతర్పణోత్థే వమనం పిప్పలీలవణాంబునా| శర్కరామాక్షికాంభోభిర్దాహతృష్ణోల్బణే జ్వరే||13||
...................वमनं प्रागुक्तं तस्य योजयेत्| आमाशयगते दोषे बलिनः पालयन् बलम्| सन्तर्पणोत्थे वमनं पिप्पलीलवणाम्बुना| शर्करामाक्षिकाम्भोभिर्दाहतृष्णोल्बणे ज्वरे||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanaviShayaH yogAshca (14) · Śloka 14
పక్వే తు శిథిలే దోషే జ్వరే వా విషమద్యజే| మోదకం త్రిఫలాశ్యామాత్రివృత్పిప్పలికేసరైః| ససితామధుభిర్దద్యాద్వ్యోషాద్యం వా విరేచనం| ద్రాక్షాధాత్రీరసం తద్వత్సద్రాక్షాం వా హరీతకం| రసమామలకానాం వా ఘృతభృష్టం జ్వరాపహం| లిహ్యాద్వా త్రివృతశ్చూర్ణం కృష్ణాత్రిఫలయోస్తథా| సర్పిర్మధుభ్యాం త్రిఫలాం పిబేద్ ద్రాక్షారసేన వా| ఆరగ్వధం వా పయసా మృద్వీకానాం రసేన వా| త్రిఫలాం త్రాయమాణాం వా పయసా జ్వరితః పిబేత్| సఘృతం త్రిఫలాక్వాథం సర్పిషా వా వినా శృతం| పయోఽనుపానముష్ణం వా మృద్వీకాస్వరసం పిబేత్| విరిక్తానాం చ సంసర్గీ మండపూర్వాం యథాక్రమం||14||
पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विषमद्यजे| मोदकं त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिकेसरैः| ससितामधुभिर्दद्याद्व्योषाद्यं वा विरेचनम्| द्राक्षाधात्रीरसं तद्वत्सद्राक्षां वा हरीतकम्| रसमामलकानां वा घृतभृष्टं ज्वरापहम्| लिह्याद्वा त्रिवृतश्चूर्णं कृष्णात्रिफलयोस्तथा| सर्पिर्मधुभ्यां त्रिफलां पिबेद् द्राक्षारसेन वा| आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा| त्रिफलां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितः पिबेत्| सघृतं त्रिफलाक्वाथं सर्पिषा वा विना शृतम्| पयोऽनुपानमुष्णं वा मृद्वीकास्वरसं पिबेत्| विरिक्तानां च संसर्गी मण्डपूर्वां यथाक्रमम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayampravRuttadoShANAmupekShaNIyatvam| (15) · Śloka 15
చ్యవమానం జ్వరోత్క్లిష్టముపేక్షేత మలం సదా| పక్వ్Oఽపి హి వికుర్వీత దోషః కోష్ఠే కృతాస్పదః||15||
च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टमुपेक्षेत मलं सदा| पक्वोऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृतास्पदः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipravRuttAnAM saMgrahaNIyatvam (16) · Śloka 16
అతిప్రవర్తమానం వా పాచయన్ సంగ్రహం నయేత్||16||
अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् संग्रहं नयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmasaMgrahaNe doShAH (17) · Śloka 17
ఆమసంగ్రహణే దోషా దోషోపక్రమ ఈరితాః||17||
आमसंग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (18) · Śloka 18
పాయయేద్దోషహరణం మోహాదమజ్వరే తు యః| ప్రసుప్తం కృష్ణసర్పం స కరాగ్రేణ పరామృశేత్||18||
पाययेद्दोषहरणं मोहादमज्वरे तु यः| प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कराग्रेण परामृशेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarakShINasya malanirharaNopAyaH (19) · Śloka 19
జ్వరక్షీణస్య న హితం వమనం న విరేచనం| కామం తు పయసా తస్య నిరూహైర్వా హరేన్మలాన్||19||
ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्| कामं तु पयसा तस्य निरूहैर्वा हरेन्मलान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payaso viShayanirdeshaH (20) · Śloka 20
క్షీరోచితస్య ప్రక్షీణశ్లేష్మణో దాహతృడ్వతః| క్షీరం పిత్తనిలార్త్తస్య పథ్యమప్యతిసారిణః| తద్వపుర్లంఘనోత్తప్తం ప్లుష్టం వనమివాగ్నినా| దివ్యాంబు జీవయేత్తస్య జ్వరం చాశు నియచ్ఛతి| సంస్కృతం శీతముష్ణం వా తస్మాద్ధారోష్ణమేవ వా| విభజ్య కాలే యుంజీత జ్వరిణం హన్యతోఽన్యథా||20||
क्षीरोचितस्य प्रक्षीणश्लेष्मणो दाहतृड्वतः| क्षीरं पित्तनिलार्त्तस्य पथ्यमप्यतिसारिणः| तद्वपुर्लङ्घनोत्तप्तं प्लुष्टं वनमिवाग्निना| दिव्याम्बु जीवयेत्तस्य ज्वरं चाशु नियच्छति| संस्कृतं शीतमुष्णं वा तस्माद्धारोष्णमेव वा| विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्यतोऽन्यथा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrayogAH (21) · Śloka 21
పయః సశుంఠీఖర్జూరమృద్వీకాశర్కరాఘృతం| శృతశీతం మధుయుతం తృడ్దాహజ్వరనాశనం| తద్వద్ ద్రాక్షాబలాయష్టీసారివాకణచందనైః| చతుర్గుణేనాంభసా వా పిప్పల్యా వా శృతం పిబేత్| కాసాచ్ఛ్వాసాచ్ఛిరః శూలాత్పార్శ్వశూలాచ్చిరజ్వరాత్| ముచ్యతే జ్వరితః పీత్వా పంచమూలీశృతం పయః| శృతమేరండమూలేన వాలబిల్వేన వా జ్వరాత్| ధారోష్ణం వా పయః పీత్వా విబద్ధానిలవర్చసః| సరక్తపిచ్ఛాతిసృతేః సతృట్శూలప్రవాహికాత్| సిద్ధం శుంఠీబలావ్యాఘ్రీగోకంటకగుడైః పయః| శోఫమూత్రశకృద్వాతవిబంధజ్వరకాసజిత్| వృశ్చీవబిల్వవర్షాభూసాధితం జ్వరశోఫనుత్| శింశిపాసారసిద్ధం చ క్షీరమాశు జ్వరాపహం||21||
पयः सशुण्ठीखर्जूरमृद्वीकाशर्कराघृतम्| शृतशीतं मधुयुतं तृड्दाहज्वरनाशनम्| तद्वद् द्राक्षाबलायष्टीसारिवाकणचन्दनैः| चतुर्गुणेनाम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत्| कासाच्छ्वासाच्छिरः शूलात्पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात्| मुच्यते ज्वरितः पीत्वा पञ्चमूलीशृतं पयः| शृतमेरण्डमूलेन वालबिल्वेन वा ज्वरात्| धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्धानिलवर्चसः| सरक्तपिच्छातिसृतेः सतृट्शूलप्रवाहिकात्| सिद्धं शुण्ठीबलाव्याघ्रीगोकण्टकगुडैः पयः| शोफमूत्रशकृद्वातविबन्धज्वरकासजित्| वृश्चीवबिल्ववर्षाभूसाधितं ज्वरशोफनुत्| शिंशिपासारसिद्धं च क्षीरमाशु ज्वरापहम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhabastiviShayo guNAshca (22) · Śloka 22
నిరూహస్తు బలం వహ్నిం విజ్వరత్వం ముదం రుచిం| దోషే యుక్తః కరోత్యాశు పక్వే పక్వాశయం గతే| పిత్తం వా కఫపిత్తం వా పక్వాశయగతం హరేత్| స్రంసనం త్రీనపి మలాన్ బస్తిః పక్వాశయాశ్రయాన్||22||
निरूहस्तु बलं वह्निं विज्वरत्वं मुदं रुचिम्| दोषे युक्तः करोत्याशु पक्वे पक्वाशयं गते| पित्तं वा कफपित्तं वा पक्वाशयगतं हरेत्| स्रंसनं त्रीनपि मलान् बस्तिः पक्वाशयाश्रयान्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanaviShayaH (23) · Śloka 23
ప్రక్షీణకఫపిత్తస్య త్రికపృష్టకటీగ్రహే| దీప్తాగ్నేర్బద్ధశకృతః ప్రయుంజీతానువాసనం||23||
प्रक्षीणकफपित्तस्य त्रिकपृष्टकटीग्रहे| दीप्ताग्नेर्बद्धशकृतः प्रयुञ्जीतानुवासनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastiyogAH (24) · Śloka 24
నిరూహస్తత్రాదౌ పటోలాదినిరూహః పటోలనింబచ్ఛదనకటుకాచతురంగులైః| స్థిరాబలాగోక్షురకమదనోశీరబాలకైః| పయస్యర్ధోదకే క్వాథం క్షీరశేషం విమిశ్రితం| కల్కితైర్ముస్తమదనకృష్ణామధుకవత్సకైః| బస్తిం మధుఘృతాభ్యాంచ పీడయేజ్వరనాశనం||24||
निरूहस्तत्रादौ पटोलादिनिरूहः पटोलनिम्बच्छदनकटुकाचतुरङ्गुलैः| स्थिराबलागोक्षुरकमदनोशीरबालकैः| पयस्यर्धोदके क्वाथं क्षीरशेषं विमिश्रितम्| कल्कितैर्मुस्तमदनकृष्णामधुकवत्सकैः| बस्तिं मधुघृताभ्याञ्च पीडयेज्वरनाशनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parNinyAdirnirUhaH (25) · Śloka 25
చతస్రః పర్ణినీర్యష్టీఫలోశీరనృపద్రుమాన్| క్వాథయేత్కల్కయేద్యష్టీశతాహ్వాఫలినీఫలం| ముస్తం చ బస్తిః సగుడక్షౌద్రసర్పిర్జ్వరాపహః||25||
चतस्रः पर्णिनीर्यष्टीफलोशीरनृपद्रुमान्| क्वाथयेत्कल्कयेद्यष्टीशताह्वाफलिनीफलम्| मुस्तं च बस्तिः सगुडक्षौद्रसर्पिर्ज्वरापहः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trAyamANAdirnirUhaH (26) · Śloka 26
త్రాయమాణాఽమృతాయష్టీమదనాంశుమతీద్వయైః| సబలాచందనవృషైర్జాఙలైశ్చ మృగద్విజైః| క్వాథే కృతే క్షిపేత్పిష్ట్వా ఫలయష్టీకణాఘనం| స సద్యో జ్వరహా బస్తిః సాజ్యక్షౌద్రోఽల్పసైంధవః||26||
त्रायमाणाऽमृतायष्टीमदनांशुमतीद्वयैः| सबलाचन्दनवृषैर्जाङलैश्च मृगद्विजैः| क्वाथे कृते क्षिपेत्पिष्ट्वा फलयष्टीकणाघनम्| स सद्यो ज्वरहा बस्तिः साज्यक्षौद्रोऽल्पसैन्धवः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmrAdiko nirUho~anuvAsanashca (27) · Śloka 27
ఆమ్రాదినాం త్వచం శంఖం చందనం మధుకోత్పలం| స్వర్ణగైరికమంజిష్ఠామృణాలాంజనపద్మకం| క్షీరేణ కల్కినం బస్తిం శీతం సమధుశర్కరం| దాహజ్వరహరం దద్యాత్సిద్ధం తైశ్చానువాసనం||27||
आम्रादिनां त्वचं शङ्खं चन्दनं मधुकोत्पलम्| स्वर्णगैरिकमञ्जिष्ठामृणालाञ्जनपद्मकम्| क्षीरेण कल्किनं बस्तिं शीतं समधुशर्करम्| दाहज्वरहरं दद्यात्सिद्धं तैश्चानुवासनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdyanuvAsanam (28) · Śloka 28
జీవంతీం మదనం మేదాం పిప్పలీం మధుకం వచాం| ఋద్ధిం రాస్నాం బలాం బిల్వం శతపుష్పాం శతావరీం| పిష్ట్వా క్షీరం జలం సర్పిస్తైలం చైకత్ర సాధితం| జ్వరేఽనువాసనం కుర్యాత్తథా స్నేహం యథామలం||28||
जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्पलीं मधुकं वचाम्| ऋद्धिं रास्नां बलां बिल्वं शतपुष्पां शतावरीम्| पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस्तैलं चैकत्र साधितम्| ज्वरेऽनुवासनं कुर्यात्तथा स्नेहं यथामलम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parishiShTabastInAM nirdeshaH (29) · Śloka 29
చందనాగరుకాశ్మర్యపటోలమదనోత్పలైః| పటోలారిష్టమదనగుడూచీమధుకైరపి| యే చ సిద్ధిషు వక్ష్యంతే బస్తయో జ్వరనాశనాః||29||
चन्दनागरुकाश्मर्यपटोलमदनोत्पलैः| पटोलारिष्टमदनगुडूचीमधुकैरपि| ये च सिद्धिषु वक्ष्यन्ते बस्तयो ज्वरनाशनाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyaviShayaH guNAshca (30) · Śloka 30
శిరోరుగ్గౌరవశ్లేష్మహరమింద్రియబోధనం| జీర్ణజ్వరే రుచికరం దద్యాన్నస్యం విరేచనం| స్నైహికం శూన్యశిరసో దాహార్తే పిత్తనాశనం||30||
शिरोरुग्गौरवश्लेष्महरमिन्द्रियबोधनम्| जीर्णज्वरे रुचिकरं दद्यान्नस्यं विरेचनम्| स्नैहिकं शून्यशिरसो दाहार्ते पित्तनाशनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmagaNDUShakavalAH (31) · Śloka 31
ధూమగండూషకవలాన్ యథాదోషం చ కల్పయేత్| ప్రతిశ్యాయస్యవైరస్యశిరః కంఠామయాపహాన్||31||
धूमगण्डूषकवलान् यथादोषं च कल्पयेत्| प्रतिश्यायस्यवैरस्यशिरः कण्ठामयापहान्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arucau mukhadhAraNam (32) · Śloka 32
అరుచౌ మాతులుంగస్య కేసరం సాజ్యసైంధవం| ఛాత్రీద్రాక్షాసితానాం వా కల్కమాస్యేన ధారయేత్||32||
अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम्| छात्रीद्राक्षासितानां वा कल्कमास्येन धारयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggAlepamajjanadhUpAdika~jca (33) · Śloka 33
యథోపశయసంస్పర్శాన్ శీతోష్ణద్రవ్యకల్పితాన్| అభ్యంగాలేపసేకాదీన్ జ్వరే జీర్ణే త్వగాశ్రితే| కుర్యాదంజనధూపాంశ్చ తథైవాగంతుజేఽపి తాన్||33||
यथोपशयसंस्पर्शान् शीतोष्णद्रव्यकल्पितान्| अभ्यङ्गालेपसेकादीन् ज्वरे जीर्णे त्वगाश्रिते| कुर्यादञ्जनधूपांश्च तथैवागन्तुजेऽपि तान्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaracikitsA (34) · Śloka 34
తత్రాదౌ సహస్రధౌతఘృతాద్యభ్యంగః దాహే సహస్రధౌతేన సర్పిషాభ్యంగమాచరేత్| సూత్రోక్తైశ్చ గణైస్తైస్తైర్మధురామ్లకషాయకైః| దూర్వాదిభిర్వా పిత్తఘ్నైః శోధనాదిగణోదితైః| శీతవీర్యైర్హిమస్పర్శైః క్వాథకల్కీకృతైః పచేత్| తైలం సక్షీరమభ్యంగాత్ సద్యో దాహజ్వరాపహం||34||
तत्रादौ सहस्रधौतघृताद्यभ्यङ्गः दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषाभ्यङ्गमाचरेत्| सूत्रोक्तैश्च गणैस्तैस्तैर्मधुराम्लकषायकैः| दूर्वादिभिर्वा पित्तघ्नैः शोधनादिगणोदितैः| शीतवीर्यैर्हिमस्पर्शैः क्वाथकल्कीकृतैः पचेत्| तैलं सक्षीरमभ्यङ्गात् सद्यो दाहज्वरापहम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana candanAditailam (35) · Śloka 35
చందనం మధుకం కాలా ద్రాక్షా మధురసా నిశా| తత్సిద్ధం పూర్వవత్తైలం దాహజ్వరహరం పరం||35||
चन्दनं मधुकं काला द्राक्षा मधुरसा निशा| तत्सिद्धं पूर्ववत्तैलं दाहज्वरहरं परम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailadravyairevAlepAdikam (36) · Śloka 36
శిరోగాత్రం చ తైరేవ నాతిపిష్టైః ప్రకల్పయేత్| తత్క్వాథేన పరీషేకమవగాహం చ యోజయేత్| తథారనాలసలిలక్షీరశుక్తఘృతాదిభిః||36||
शिरोगात्रं च तैरेव नातिपिष्टैः प्रकल्पयेत्| तत्क्वाथेन परीषेकमवगाहं च योजयेत्| तथारनालसलिलक्षीरशुक्तघृतादिभिः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapitthAdilepAH (37) · Śloka 37
కపిత్థమాతులుంగామ్లవిదారీలోధ్రదాడిమైః| బదరీపల్లవోత్థేన ఫలేనారిష్టకస్యవా| కర్పూరపద్మకోశీరకాలీయాంబుకుచందనైః| తుంగప్రియంగుశైవాలకమలోత్పలకర్దమైః| వేత్రాగ్రలోధ్రపుండ్రాహ్వమారనాలేన కల్కితైః| లేపా వ్యస్తైః సమస్తైర్వా దాహఘ్నా వర్ణకారిణాః||37||
कपित्थमातुलुङ्गाम्लविदारीलोध्रदाडिमैः| बदरीपल्लवोत्थेन फलेनारिष्टकस्यवा| कर्पूरपद्मकोशीरकालीयाम्बुकुचन्दनैः| तुङ्गप्रियङ्गुशैवालकमलोत्पलकर्दमैः| वेत्राग्रलोध्रपुण्ड्राह्वमारनालेन कल्कितैः| लेपा व्यस्तैः समस्तैर्वा दाहघ्ना वर्णकारिणाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtryAdilepAH (38) · Śloka 38
ధాత్రీత్వక్పత్రనలదశంఖవ్యాఘ్రనఖోత్పలైః| చందనాంజనముస్తైశ్చ సవృక్షామ్లామ్లవేతసైః| సజీవకైః సమధుకైః సపలాశైః సదాడిమైః| బీజపూరరసక్షౌద్రశుక్తయుక్తైః ప్రలేపితైః| శిరస్యంగే చ తృట్ఛర్దిదాహమోహశిరోరుజః| నశ్యంతి గండాః పిటకాః ప్రలాపశ్చ జ్వరార్దితః| గౌరామలకకల్కశ్చ సామ్లః సాజ్యశ్చ తద్గుణః||38||
धात्रीत्वक्पत्रनलदशङ्खव्याघ्रनखोत्पलैः| चन्दनाञ्जनमुस्तैश्च सवृक्षाम्लाम्लवेतसैः| सजीवकैः समधुकैः सपलाशैः सदाडिमैः| बीजपूररसक्षौद्रशुक्तयुक्तैः प्रलेपितैः| शिरस्यङ्गे च तृट्छर्दिदाहमोहशिरोरुजः| नश्यन्ति गण्डाः पिटकाः प्रलापश्च ज्वरार्दितः| गौरामलककल्कश्च साम्लः साज्यश्च तद्गुणः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdiprayogaH (39) · Śloka 39
మధూకమధుకోదీచ్యనీలోత్పలమధూలికాః| జయంతి మధుసర్పిర్భ్యాం లీఢా దాహజ్వరభ్రమాన్| కాసాసృక్పిత్తవీసర్పశ్వాసహిధ్మావమీరపి| వామ్యం చ వామయేదాశు శితేన మధువారిణా| యో వర్ణితః పిత్తహరో దోషోపక్రమణే క్రమః| తంచ శీలయతః శీఘ్రం సదాహో నశ్యతి జ్వరః||39||
मधूकमधुकोदीच्यनीलोत्पलमधूलिकाः| जयन्ति मधुसर्पिर्भ्यां लीढा दाहज्वरभ्रमान्| कासासृक्पित्तवीसर्पश्वासहिध्मावमीरपि| वाम्यं च वामयेदाशु शितेन मधुवारिणा| यो वर्णितः पित्तहरो दोषोपक्रमणे क्रमः| तञ्च शीलयतः शीघ्रं सदाहो नश्यति ज्वरः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vallakImadhuragItAdikam (40) · Śloka 40
వల్లకీమధురం గీతం చంద్రికా హర్మ్యమస్తకం| హరంతి దాహం హారాశ్చ హరిచందనశీతలాః| దాహం మందానిలోద్ధూతాః కుల్యాః సలిలమాలినః| చలత్ప్రవాలాంగులిభిస్తర్జయంతి మహాద్రుమాః| వాచః శిశూనామవ్యక్తా యోషితో మదనాతురాః| దాహం నిర్భర్త్సయంత్యాశు సజ్జనానాం చ సూనృతాః||40||
वल्लकीमधुरं गीतं चन्द्रिका हर्म्यमस्तकम्| हरन्ति दाहं हाराश्च हरिचन्दनशीतलाः| दाहं मन्दानिलोद्धूताः कुल्याः सलिलमालिनः| चलत्प्रवालाङ्गुलिभिस्तर्जयन्ति महाद्रुमाः| वाचः शिशूनामव्यक्ता योषितो मदनातुराः| दाहं निर्भर्त्सयन्त्याशु सज्जनानां च सूनृताः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana priyastrIsa~ggamaH (41) · Śloka 41
రుచిభేదానురోధేన నానాశక్తిసమన్వితః| దాహశీతజ్వరహరః కాంతాకాంతాంగసంగమః| దాహశీతవ్యుపశమే తాస్తతోఽపనయేత్ పునః||41||
रुचिभेदानुरोधेन नानाशक्तिसमन्वितः| दाहशीतज्वरहरः कान्ताकान्ताङ्गसङ्गमः| दाहशीतव्युपशमे तास्ततोऽपनयेत् पुनः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaracikitsA tatrAdau UShNavIryauShadhaiH siddhatailaprayogaH (42) · Śloka 42
వీర్యోష్ణైరుష్ణసంస్పర్శైస్తగరాగరుకుంకుమైః| కుష్ఠస్థౌణేయశైలేయసరలామరదారుభిః| నఖరాస్నాపురవచాచండైలాద్వయచోరకైః| పృథ్వీకాశిగ్రుసురసహింస్రాధ్యామకసర్షపైః| దశమూలామృతైరండద్వయపత్తూరరోహిషైః| తమాలపత్రపూతీకసల్లకీధాన్యదీపకైః| మిసిమాషకులత్థాగ్నిప్రకీర్యానాకులీద్వయైః| అన్యైశ్చ తద్విధైర్ద్రవ్యైః శీతే తైలం జ్వరే పచేత్| క్వథితైః కల్కితైర్యుక్తైః సురసౌవీరకాదిభిః| తేనాభ్యజ్యాత్సుఖోష్ణేన తైః సుపిష్టైశ్చ లేపయేత్| కవోష్ణైస్తైః పరిషేకమవగాహం చ యోజయేత్||42||
वीर्योष्णैरुष्णसंस्पर्शैस्तगरागरुकुङ्कुमैः| कुष्ठस्थौणेयशैलेयसरलामरदारुभिः| नखरास्नापुरवचाचण्डैलाद्वयचोरकैः| पृथ्वीकाशिग्रुसुरसहिंस्राध्यामकसर्षपैः| दशमूलामृतैरण्डद्वयपत्तूररोहिषैः| तमालपत्रपूतीकसल्लकीधान्यदीपकैः| मिसिमाषकुलत्थाग्निप्रकीर्यानाकुलीद्वयैः| अन्यैश्च तद्विधैर्द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत्| क्वथितैः कल्कितैर्युक्तैः सुरसौवीरकादिभिः| तेनाभ्यज्यात्सुखोष्णेन तैः सुपिष्टैश्च लेपयेत्| कवोष्णैस्तैः परिषेकमवगाहं च योजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariShekapradehAH (43) · Śloka 43
కేవలైరపి తద్వచ్చ శుక్తగోమూత్రమస్తుభిః| కుంకుమాగరుకస్తూరీనఖైలాసురదారుభిః| శైలేయచండాత్వఙ్ముస్తరాస్నాకపివచామయైః| పృథక్ప్రదేహాః సర్వైర్వా శీతఘ్నా దృఢకల్కితాః| యవచూర్ణం ఘృతాభ్యక్తం పచేత్ క్షీరే చతుర్గుణే| దర్వీప్రలేపనం లేపం జ్వరార్త్తస్య ప్రయోజయేత్||43||
केवलैरपि तद्वच्च शुक्तगोमूत्रमस्तुभिः| कुङ्कुमागरुकस्तूरीनखैलासुरदारुभिः| शैलेयचण्डात्वङ्मुस्तरास्नाकपिवचामयैः| पृथक्प्रदेहाः सर्वैर्वा शीतघ्ना दृढकल्किताः| यवचूर्णं घृताभ्यक्तं पचेत् क्षीरे चतुर्गुणे| दर्वीप्रलेपनं लेपं ज्वरार्त्तस्य प्रयोजयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAdiShvAragvadhAdivargaprayogaH (44) · Śloka 44
ఆరగ్వధాదివర్గం చ పానాభ్యంజనలేపనే||44||
आरग्वधादिवर्गं च पानाभ्यञ्जनलेपने||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena dhUpaprayoganirdeshaH (45) · Śloka 45
ధూపానగరుజాన్యే చ వక్ష్యంతే విషమజ్వరే||45||
धूपानगरुजान्ये च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAH shItApadodanaprakArAH (46) · Śloka 46
అగ్న్యగ్నికృతాన్ స్వేదాన్ స్వేది భేషజభోజనం| సంసర్గబలయోగే చ వాతశ్లేష్మనిబర్హణం| గర్భభూవేశ్మశయనం కుథకంబలరల్లకాన్| నిర్ధూమదీప్తైరంగారైర్హసంతీశ్చ హసంతికాః| మద్యం సంత్యూషణం తక్రం కులత్థవ్రీహికోద్రవాన్| సుశీలయేద్వేపథుమాన్ యచ్చాన్యదపి పిత్తలం| అజాజ్యాః సగుడం కల్కం సగుడం వామృతారసం| రసం వార్తాకఫలజం పిబేద్వా మధుసంయుతం| మధుకాగరుకౌంతీనాం కల్కో వ్యాఘ్రనఖస్య చ| మద్యేన పీతః సక్షౌద్రస్తీవ్రశీతజ్వరాపహః| దయితాః స్తనశాలిన్యః పీనా విభ్రమభూషణాః| యౌవనాసవమత్తాశ్చ తమాలింగేయురంగనాః| వీతశీతం చ విజ్ఞాయ తాస్తతోఽపనయేత్పునః||46||
अग्न्यग्निकृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषजभोजनम्| संसर्गबलयोगे च वातश्लेष्मनिबर्हणम्| गर्भभूवेश्मशयनं कुथकम्बलरल्लकान्| निर्धूमदीप्तैरङ्गारैर्हसन्तीश्च हसन्तिकाः| मद्यं सन्त्यूषणं तक्रं कुलत्थव्रीहिकोद्रवान्| सुशीलयेद्वेपथुमान् यच्चान्यदपि पित्तलम्| अजाज्याः सगुडं कल्कं सगुडं वामृतारसम्| रसं वार्ताकफलजं पिबेद्वा मधुसंयुतम्| मधुकागरुकौन्तीनां कल्को व्याघ्रनखस्य च| मद्येन पीतः सक्षौद्रस्तीव्रशीतज्वरापहः| दयिताः स्तनशालिन्यः पीना विभ्रमभूषणाः| यौवनासवमत्ताश्च तमालिङ्गेयुरङ्गनाः| वीतशीतं च विज्ञाय तास्ततोऽपनयेत्पुनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhe kriyAnirdeshaH (47) · Śloka 47
ఆనాహే కాలవిత్కుర్యాత్ క్రియామలసకోదితాం| పిప్పలీపిప్పలీమూలయవానీచిత్రసాధితాం| యవాగూం పాయయేచ్చైనమనిలస్యానులోమనీం||47||
आनाहे कालवित्कुर्यात् क्रियामलसकोदिताम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलयवानीचित्रसाधिताम्| यवागूं पाययेच्चैनमनिलस्यानुलोमनीम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trapuShabhakShaNaprayogaH (48) · Śloka 48
సోపద్రవోఽపి చేదేవం జ్వరః శీతో న శామ్యతి| అత్యుదీర్ణేఽనిలకఫే స్వస్థానే పిత్తధామ్ని వా| తక్రానుపానం త్రపుసం భక్షయిత్వాఽనలం భజేత్| ఆస్వేదసంభవాత్తిష్టేత్ ప్రావృతస్తద్వదాతపే| తతో విమృదితస్నాతో యుక్తాశీ స్యాద్గతే జ్వరే| శమం తౌ పిత్తవృద్ధ్యైవం ప్రపద్యేతే స్వధామ చ| నివర్తతే తతః శీఘ్రం వాతశ్లేష్మోద్భవో జ్వరః|48|
सोपद्रवोऽपि चेदेवं ज्वरः शीतो न शाम्यति| अत्युदीर्णेऽनिलकफे स्वस्थाने पित्तधाम्नि वा| तक्रानुपानं त्रपुसं भक्षयित्वाऽनलं भजेत्| आस्वेदसंभवात्तिष्टेत् प्रावृतस्तद्वदातपे| ततो विमृदितस्नातो युक्ताशी स्याद्गते ज्वरे| शमं तौ पित्तवृद्ध्यैवं प्रपद्येते स्वधाम च| निवर्तते ततः शीघ्रं वातश्लेष्मोद्भवो ज्वरः|४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trapuShabhakShaNaprayogaH (48) · Śloka 48
సోపద్రవోఽపి చేదేవం జ్వరః శీతో న శామ్యతి| అత్యుదీర్ణేఽనిలకఫే స్వస్థానే పిత్తధామ్ని వా| తక్రానుపానం త్రపుసం భక్షయిత్వాఽనలం భజేత్| ఆస్వేదసంభవాత్తిష్టేత్ ప్రావృతస్తద్వదాతపే| తతో విమృదితస్నాతో యుక్తాశీ స్యాద్గతే జ్వరే| శమం తౌ పిత్తవృద్ధ్యైవం ప్రపద్యేతే స్వధామ చ| నివర్తతే తతః శీఘ్రం వాతశ్లేష్మోద్భవో జ్వరః||48||
सोपद्रवोऽपि चेदेवं ज्वरः शीतो न शाम्यति| अत्युदीर्णेऽनिलकफे स्वस्थाने पित्तधाम्नि वा| तक्रानुपानं त्रपुसं भक्षयित्वाऽनलं भजेत्| आस्वेदसंभवात्तिष्टेत् प्रावृतस्तद्वदातपे| ततो विमृदितस्नातो युक्ताशी स्याद्गते ज्वरे| शमं तौ पित्तवृद्ध्यैवं प्रपद्येते स्वधाम च| निवर्तते ततः शीघ्रं वातश्लेष्मोद्भवो ज्वरः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarjikAditailam (49) · Śloka 49
స్వర్జికాకుష్టమంజిష్ఠాలాక్షామూర్వానిశౌషధైః| సతక్రం సాధితం తైలమభ్యంగాద్దాహశీతజిత్||49||
स्वर्जिकाकुष्टमञ्जिष्ठालाक्षामूर्वानिशौषधैः| सतक्रं साधितं तैलमभ्यङ्गाद्दाहशीतजित्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAramupakramanirdeshaH (50) · Śloka 50
వమనైశ్చ విరేకైశ్చ బస్తిభిశ్చ యథాక్రమం| జ్వరానుపాచరేద్ధీమాన్ కఫపిత్తానిలోద్భవాన్||50||
वमनैश्च विरेकैश्च बस्तिभिश्च यथाक्रमम्| ज्वरानुपाचरेद्धीमान् कफपित्तानिलोद्भवान्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayorupakramanirdhAraNam (51) · Śloka 51
సంసృష్టైః సన్నిపతితైరేకానేకోల్బణైః సమైః| జ్వరాన్ దోషక్రమాపేక్షా యథోక్తైరౌషధైర్జయేత్||51||
संसृष्टैः सन्निपतितैरेकानेकोल्बणैः समैः| ज्वरान् दोषक्रमापेक्षा यथोक्तैरौषधैर्जयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvare cikitsAsUtrAntaram (52) · Śloka 52
వర్ధనేనైకదోషస్య క్షపణేనోచ్ఛ్రితస్య వా| కఫస్థానానుపూర్వ్యా వా సన్నిపాతజ్వరం జయేత్||52||
वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा| कफस्थानानुपूर्व्या वा सन्निपातज्वरं जयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtopadravasya nidrAkhyasya dAruNatvaM tasya nivAraNa~jca (53) · Śloka 53
నిద్రానివారణోపాయః సంన్యాసాభిహితో హితః| సన్నిపాతే విశేషేణ దారుణోఽయముపద్రవః||53||
निद्रानिवारणोपायः संन्यासाभिहितो हितः| सन्निपाते विशेषेण दारुणोऽयमुपद्रवः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNamUlashophacikitsA (54) · Śloka 54
సన్నిపాతజ్వరస్యాంతే కర్ణమూలే సుదారుణః| శోఫః సంజాయతే తేన కశ్చిదేవ విముచ్యతే| రక్తావసేచనైః శీఘ్రం సర్పిష్పానైశ్చ తంజయేత్| ప్రదేహైః కఫపిత్తఘ్నైర్నావనైః కవలగ్రహైః||54||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः| शोफः सञ्जायते तेन कश्चिदेव विमुच्यते| रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिष्पानैश्च तञ्जयेत्| प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर्नावनैः कवलग्रहैः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAnusArijvare raktamokShaNam (55) · Śloka 55
శీతోష్ణస్నిగ్ధరూక్షాద్యైర్జ్వరో యస్య న శామ్యతి| శాఖానుసారీ తస్యాశు ముంచేద్వాహ్వోః క్రమాత్సిరాం||55||
शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्ज्वरो यस्य न शाम्यति| शाखानुसारी तस्याशु मुञ्चेद्वाह्वोः क्रमात्सिराम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satatakAdiShvapi pUrvoktavidheranuShTheyatA tatra kramashca (56) · Śloka 56
అయమేవ విధిః కార్యో విషమేఽపి యథాయథం| జ్వరే విభజ్య వాతాదీన్యశ్చానంతరముచ్యతే||56||
अयमेव विधिः कार्यो विषमेऽपि यथायथम्| ज्वरे विभज्य वातादीन्यश्चानन्तरमुच्यते||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kvAthAH (2) · Śloka 2
పటోలకటుకాముస్తాప్రాణదామధుకైః కృతాః| త్రిచతుష్పంచశః క్వాథా విషమజ్వరనాశనాః||2||
पटोलकटुकामुस्ताप्राणदामधुकैः कृताः| त्रिचतुष्पञ्चशः क्वाथा विषमज्वरनाशनाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana triphalAdiprayogaH (57) · Śloka 57
యోజయేత్త్రిఫలాం పత్థ్యాం గుడూచీం పిప్పలీం పృథక్| తైస్తైర్విధానైః సగుడం భల్లాతకమథాపి వా||57||
योजयेत्त्रिफलां पत्थ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक्| तैस्तैर्विधानैः सगुडं भल्लातकमथापि वा||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAgamanadivasopakramaH (58) · Śloka 58
లంఘనం బృంహణం వాపి జ్వరాగమనవాసరే| ప్రాతః సతైలం లశునం ప్రాగ్భక్తం వా తథా ఘృతం| జీర్ణం తద్వద్దధిపయస్తక్రం సర్పిశ్చ షట్ఫలం| కల్యాణకం పంచగవ్యం తిక్తాఖ్యం వృషసాధితం||58||
लङ्घनं बृंहणं वापि ज्वरागमनवासरे| प्रातः सतैलं लशुनं प्राग्भक्तं वा तथा घृतम्| जीर्णं तद्वद्दधिपयस्तक्रं सर्पिश्च षट्फलम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्ताख्यं वृषसाधितम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamAhiShAdighRutAni (59) · Śloka 59
పంచగవ్యస్య మహతో విధినా పంచమాహిషం| పంచాజం చతురోష్ట్రంచ సిద్ధం సిద్ధం ఘౄతం ....||59||
पञ्चगव्यस्य महतो विधिना पञ्चमाहिषम्| पञ्चाजं चतुरोष्ट्रञ्च सिद्धं सिद्धं घॄतं ....||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTurohiNyAdighRutam (60) · Śloka 60
........................................తథా| కటురోహిణిమంజిష్ఠావృషగ్రంథికచిత్రకైః| పాఠాస్వగుప్తాద్వినిశైః పంచగవ్యస్య పంచసు| ప్రస్థేషు సంయుతైః సేవ్యం విషమజ్వరజిత్ పరం| వాక్స్వరస్మృతిమేధాగ్నిబలారోగ్యవృషత్వకృత్||60||
........................................तथा| कटुरोहिणिमञ्जिष्ठावृषग्रन्थिकचित्रकैः| पाठास्वगुप्ताद्विनिशैः पञ्चगव्यस्य पञ्चसु| प्रस्थेषु संयुतैः सेव्यं विषमज्वरजित् परम्| वाक्स्वरस्मृतिमेधाग्निबलारोग्यवृषत्वकृत्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kolAdighRUtam (61) · Śloka 61
కోలాగ్నిమంథత్రిఫలాక్వాథే దధ్నా ఘౄతం పచేత్| తిల్వకావాపమేతచ్చ విషమజ్వరనాశనం||61||
कोलाग्निमन्थत्रिफलाक्वाथे दध्ना घॄतं पचेत्| तिल्वकावापमेतच्च विषमज्वरनाशनम्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khajAhataM kShIraghRUtAdikam (62) · Śloka 62
శృతక్షీరఘౄతక్షౌద్రసితాకృష్ణాః ఖజాహతాః| విషమజ్వరహృద్రోగక్షతకాసక్షయాపహాః||62||
शृतक्षीरघॄतक्षौद्रसिताकृष्णाः खजाहताः| विषमज्वरहृद्रोगक्षतकासक्षयापहाः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAdikaM pItvA vAmayet (63) · Śloka 63
సురో తీక్ష్ణం చ యన్మద్యం శిఖితిత్తిరిదక్షజం| మాంసం మేధ్యోష్ణవీర్యం చ సహాన్నేన ప్రకామతః| సేవిత్వా తదహః స్వప్యాదథవా పునరుల్లిఖేత్| సర్పిషో మహతీం మాత్రాం పీత్వా వా ఛర్దయేత్ పునః||63||
सुरो तीक्ष्णं च यन्मद्यं शिखितित्तिरिदक्षजम्| मांसं मेध्योष्णवीर्यं च सहान्नेन प्रकामतः| सेवित्वा तदहः स्वप्यादथवा पुनरुल्लिखेत्| सर्पिषो महतीं मात्रां पीत्वा वा छर्दयेत् पुनः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nIlinyAdipAnam (64) · Śloka 64
నీలినీమజగంధాంచ త్రివృతాం కటుర్Oహిణీం| పిబేజ్జ్వరస్యాగమనే స్నేహస్వేదోపపాదితః||64||
नीलिनीमजगन्धाञ्च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्| पिबेज्ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAH bastayaH (65) · Śloka 65
ఆస్థాపనం వా తదహర్దద్యాత్స్విన్నస్య యాపనం| పయసా పృషదంశస్య శకృద్వా తదహః పిబేత్| మస్తునా వా వృషశకృత్ సురయా వాథ సైంధవం||65||
आस्थापनं वा तदहर्दद्यात्स्विन्नस्य यापनम्| पयसा पृषदंशस्य शकृद्वा तदहः पिबेत्| मस्तुना वा वृषशकृत् सुरया वाथ सैन्धवम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaM nasya~jca (66) · Śloka 66
మనోహ్వాసైంధవం కృష్ణాతైలేన నయనాంజనం| యోజ్యా హింగుసమా వ్యాఘ్రీవస నస్యే ససైంధవా| పురాణసర్పిః సింహస్య వసా తద్వత్ ససైంధవా||66||
मनोह्वासैन्धवं कृष्णातैलेन नयनाञ्जनम्| योज्या हिङ्गुसमा व्याघ्रीवस नस्ये ससैन्धवा| पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत् ससैन्धवा||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aparAjito dhUpaH (67) · Śloka 67
పలంకషా నింబపత్రం వచా కుష్ఠం హరీతకీ| సర్షపాః సయవాః సర్పిర్ధూపో విడ్వా బిడాలజాః| పూరధ్యామవచాసర్జనింబార్కాగరుదారుభిః| ధూపో జ్వరేషు సర్వేషు కార్యోఽయమపరాజితః||67||
पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी| सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपो विड्वा बिडालजाः| पूरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागरुदारुभिः| धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्योऽयमपराजितः||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUpodvartanAlepAH (68) · Śloka 68
సహదేవావచాభద్రానాకులీభిః ప్రయోజయేత్| ధూపనోద్వర్తనాలేపాన్ సర్వజ్వరనిబర్హణాన్||68||
सहदेवावचाभद्रानाकुलीभिः प्रयोजयेत्| धूपनोद्वर्तनालेपान् सर्वज्वरनिबर्हणान्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena cittavaikRutacikitsA (69) · Śloka 69
ధూమనస్యాంజనోత్త్రాసా యే చోక్తాశ్చిత్తవైకృతే| దైవాశ్రయం చ భైషజ్యం జ్వరాన్ సర్వానపోహతి| విశేషాద్విషమాన్ ప్రాయస్తే హ్యగంత్వనుబంధజాః||69||
धूमनस्याञ्जनोत्त्रासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते| दैवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वानपोहति| विशेषाद्विषमान् प्रायस्ते ह्यगन्त्वनुबन्धजाः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhanam (70) · Śloka 70
యథాస్వం చ సిరాం విధ్యేదశాంతౌ విషమజ్వరే||70||
यथास्वं च सिरां विध्येदशान्तौ विषमज्वरे||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvaracikitsA (71) · Śloka 71
రససంస్థే తు సర్వస్మిన్ కుర్యాద్వమనలంఘనే| సేకసంశమనాలేపరక్తమోక్షానసృక్స్థితే| తీక్ష్ణాన్ విరేకాన్మాంసస్థే మేదోఘ్నం మేదసి స్థితే| అస్థిస్థే వాతశమనమభ్యంగస్వేదమర్దనం| జ్వరే వాతార్తిశమనం విశేషాద్బస్తికర్మ చ||71||
रससंस्थे तु सर्वस्मिन् कुर्याद्वमनलङ्घने| सेकसंशमनालेपरक्तमोक्षानसृक्स्थिते| तीक्ष्णान् विरेकान्मांसस्थे मेदोघ्नं मेदसि स्थिते| अस्थिस्थे वातशमनमभ्यङ्गस्वेदमर्दनम्| ज्वरे वातार्तिशमनं विशेषाद्बस्तिकर्म च||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kevalAnilAdike jvare cikitsA (72) · Śloka 72
కేవలానిలవీసర్పవిస్ఫోటాభిహతజ్వరే| సర్పిష్పానహిమాలేపసేకమాంసరసాశనం| కుర్యాద్యథాస్వముక్తంచ రక్తమోక్షాదిసాధనం| గ్రహోత్థే భూతవిద్యోక్తం మణిమంత్రాదిసాధనం| ఓషధీగంధజే పిత్తశమనం విషజిద్విషే||72||
केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे| सर्पिष्पानहिमालेपसेकमांसरसाशनम्| कुर्याद्यथास्वमुक्तञ्च रक्तमोक्षादिसाधनम्| ग्रहोत्थे भूतविद्योक्तं मणिमन्त्रादिसाधनम्| ओषधीगन्धजे पित्तशमनं विषजिद्विषे||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhAdijeShu jvareShu cikitsA (73) · Śloka 73
ఇష్టైరర్థైర్మనోజ్ఞైశ్చ యథాదోషశమేన చ| హితాహితవివేకైశ్చ జ్వరం క్రోధాదిజం జయేత్| క్రోధజో యాతి కామేన శాంతిం క్రోధేన కామజః| భయశోకోద్భవౌ తాభ్యాం భీశోకాభ్యాం తథేతరౌ| శాపాథర్వణమంత్రోత్థే విధిర్దైవవ్యపాశ్రయః||73||
इष्टैरर्थैर्मनोज्ञैश्च यथादोषशमेन च| हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत्| क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः| भयशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यां तथेतरौ| शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर्दैवव्यपाश्रयः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhAdijeShu doShAnusAramapi cikitsA (74) · Śloka 74
తే జ్వరాః కేవలాః పూర్వం వ్యాప్యంతేఽనంతరం మలైః| తస్మాద్దోషానుసారేణ తేష్వాహారాది కల్పయేత్| న హి జ్వరోఽనుబధ్నాతి మారుతాద్యైర్వినా కృతః||74||
ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्तेऽनन्तरं मलैः| तस्माद्दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत्| न हि ज्वरोऽनुबध्नाति मारुताद्यैर्विना कृतः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kathAshravaNAdikam (75) · Śloka 75
కథాస్త్రివర్గసంయుక్తా రుఙ్నిద్రాదివినోదినీః| శస్తా విచిత్రాః శృణుయాన్న ప్రేతవ్యాధితాశ్రయాః| జ్వరకాలస్మృతిం చాస్య హారిభిర్విషయైర్హరేత్||75||
कथास्त्रिवर्गसंयुक्ता रुङ्निद्रादिविनोदिनीः| शस्ता विचित्राः शृणुयान्न प्रेतव्याधिताश्रयाः| ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर्विषयैर्हरेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaraH kushalena cikitsyaH tatrAbalalAbhaM varjyAni (76) · Śloka 76
త్యజేదాబలలాభాచ్చ వ్యాయామస్నానమైథునం గుర్వాసాత్మ్యం విదాహ్యన్నం యచ్చాన్యజ్జ్వరకారణం| న విజ్వరోఽపి సహసా సర్వాన్నీనో భవేత్ .......| అవస్థానుసారం యోగ్యం చికిత్సితం ................................................తథా| నివృత్తో హి జ్వరః శీఘ్రం వ్యాపాదయతి దుర్బలం| సద్యః ప్రాణహరో యస్మాత్తస్మాత్తస్య విశేషతః| తస్యాం తస్యామవస్థాయాం కుర్యాత్తత్తద్భిషగ్జితం||76||
त्यजेदाबललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम् गुर्वासात्म्यं विदाह्यन्नं यच्चान्यज्ज्वरकारणम्| न विज्वरोऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत् .......| अवस्थानुसारं योग्यं चिकित्सितम् ................................................तथा| निवृत्तो हि ज्वरः शीघ्रं व्यापादयति दुर्बलम्| सद्यः प्राणहरो यस्मात्तस्मात्तस्य विशेषतः| तस्यां तस्यामवस्थायां कुर्यात्तत्तद्भिषग्जितम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manaso~anukUlaviShayasevA (77) · Śloka 77
మనోభిరామా విషయా వచనం హ్లాది దక్షిణం| కరుణార్ద్రం మనం శుద్ధం సర్వజ్వరనిషూదనం||77||
मनोभिरामा विषया वचनं ह्लादि दक्षिणम्| करुणार्द्रं मनं शुद्धं सर्वज्वरनिषूदनम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAdInAM pUjA (78) · Śloka 78
మాతరం పితరం దేవాన్ వైద్యాన్ హరం హరిం| పూజయేచ్ఛీలయేద్దానదమసత్యదయార్జవాన్| ధారయేచ్చ సదా మంత్రమణిరత్నమహౌషధీః||78||
मातरं पितरं देवान् वैद्यान् हरं हरिम्| पूजयेच्छीलयेद्दानदमसत्यदयार्जवान्| धारयेच्च सदा मन्त्रमणिरत्नमहौषधीः||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana devapraNAmAdikaM (79) · Śloka 79
ఆర్యావలోకితం పర్ణశబరీమపరాజితాం| ప్రణమేదార్యతారాం చ సర్వజ్వరనివృత్తయే||79||
आर्यावलोकितं पर्णशबरीमपराजिताम्| प्रणमेदार्यतारां च सर्वज्वरनिवृत्तये||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mantravisheShajapaH (80-2) · Śloka 2
జపంస్తథా గతోష్ణీషం సర్వవ్యాధిచికిత్సితం| ఆగంతుదోషసహజైః సర్వరోగైర్విముచ్యతే||80|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే జీర్ణజ్వరచికిత్సితన్నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||
जपंस्तथा गतोष्णीषं सर्वव्याधिचिकित्सितम्| आगन्तुदोषसहजैः सर्वरोगैर्विमुच्यते||८०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने जीर्णज्वरचिकित्सितन्नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon