1. jvaracikitsitam

Adhikarana atha jwaracikitsitannAma prathamo~adhyAyaH, avataraNikA · Śloka

ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಜ್ವರಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಧಾನರೋಗಾಣಾಮ್ ಹೇತ್ವಾದಿಕಮುಕ್ತ್ವಾ ತೇಷಾಮೇವ ತೇನೈವ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸತಾಮವಸರಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಂ ಚತುರ್ಥಸ್ಥಾನಮಾರಭ್ಯತೇ|

Adhikarana adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಇತೀತ್ಯದಿ ಚ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರತೀಕಾರಃ|೧|

Adhikarana la~gghanam (2) · Śloka 2

ಆಮಾಶಯಸ್ಥೋ ಹತ್ವಾಽಗ್ನಿಂ ಸಾಮೋ ಮಾರ್ಗಾನ್ಪಿಧಾಯ ಯತ್| ವಿದಧಾತಿ ಜ್ವರಂ ದೋಷಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಕುರ್ವೀತ ಲಙ್ಘನಮ್| ಪ್ರಾಗ್ರೂಪೇಷು ಜ್ವರಾದೌ ವಾ ಬಲಮ್ ಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯನ್| ಬಲಾಧಿಷ್ಠಾನಮಾರೋಗ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಾರ್ಥಃ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ||೨||

ಆಮಾಶಯಸ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಕೃತಾರ್ಥಪ್ರಸ್ತಾವನಾ| ಯದ್ಯಸ್ಮಾದಾಮಾಶಯಸ್ಥತ್ವಾದಿರೂಪೋ ದೋಷೋಃ ದುಷ್ಟೋ ವಾತಾದಿರ್ಜ್ವರಂ ವಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ವರೇ ಪ್ರಥಮಂ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವೀತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಲಙ್ಘನಂ ದ್ವಾದಶಸು ಪರಿಭಾಷಿತಂ ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೀಯೇಽತ್ರ ಪುನರುಪವಾಸೇ ವರ್ತತೇ| ಕುತಃ? ತೇಷಾಮವಸ್ಥಾವಶಾತ್ ಪ್ರಯೋಗಃ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ| ಹೇತುನಿರ್ದೇಶೇನೈತತ್ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ ಯೇಷು ಜ್ವರೇಷ್ವೇವಂರುಪತಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇಸ್ತತ್ರೈವ ಲಙ್ಘನಂ ವಿಧೇಯಂ ನಾಽನ್ಯತ್ರ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ - `ಶುದ್ಧವಾತಕ್ಷಯಾಗನ್ತುಜೀರ್ಣಜ್ವರಿಷು ಲಙ್ಘನಂ| ನೇಷ್ಯತ' ಇತಿ| ಅತ್ರ ಚ ಲಙ್ಘನ ಶಬ್ದೇನ ನ ವಮನಾದಿಕಮ್ ಸರ್ವಂ ಲಙ್ಘನಮುಚ್ಯತೇ; ಕಿನ್ತು ಉಪವಾಸ ಏವ| ನನು ತಲ್ಲಙ್ಘನಂ ಕಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಕುರ್ವೀತೇತ್ಯಾಹ-ಪ್ರಾಗ್ರೂಪೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಜ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪದರ್ಶನ ಏವ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಯದಾ ತು ಪ್ರಾಗ್ರೂಪದರ್ಶನಕಾಲೇ ನಿದಾನಸ್ಯ ಸಾಧಾರಣತ್ವಾದಪರಿಜ್ಞಾನಾದ್ವಾ ಲಙ್ಘನವಿಷಯತಾ ಆಶಙ್ಕ್ಯತೇ ತದಾ ಜ್ವರಾದಾವಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಜ್ವರಸ್ಯಾದಿರ್ಜ್ವರಾದಿಃ, ಜ್ವರೋ ಪ್ರಾರಮ್ಭ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪೇಷು ಜ್ವರಾದೌ ವೇತಿ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರೇವಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ ಜ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪೇಷು ಲಙ್ಘನಮವಶ್ಯಂ ಕುರ್ವೀತ ಜ್ವರಾದೌ ಜ್ವರವ್ಯಕ್ತತಾ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ ವಾ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವೀತ ;ತೇನ ಶುದ್ಧವಾತಾದಿವಿಷಯೇ ವ್ಯಕ್ತೇ ಜ್ವರೇ ಲಙ್ಘನಂ ನ ವಿಧೇಯಮ್| ಬಲಂ ಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯನ್ನಿತ್ಯನೇನೈತದುಚ್ಯತೇ- ತಾವಲ್ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವೀತ ಯಾವತಾ ಬಲಹಾನಿರ್ನ ಭವತಿ| ತೇನ ಲಙ್ಘಿತಲಿಙಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇಽಪಿ ಬಲಪಾಲನಾನುರೋಧೇನ ಲಙ್ಘನಾದ್ವಿರಮೇತ್| ಬಲಾಧಿಷ್ಠಾದಿನಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಬಲಪಾಲನೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ||೨||

Adhikarana la~gghanaphalam (3) · Śloka 3

ಲಙ್ಘನೈಃ ಕ್ಷಪಿತೇ ದೋಷೇ ದೀಪ್ತೇಽಪ್ನೌ ಲಾಘವೇ ಸತಿ| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಕ್ಷುತೃಡೃಚಿಃ ಪಕ್ತಿರ್ಬಲಮೋಜಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೩||

ಲಙ್ಘನೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವಲಙ್ಘನಾನಾಂ ಜ್ವರವಿಷಯಾಣಾಂ ಸುಪ್ರಯುಕ್ತಾನಾಂ ಫಲನಿರೂಪಣಮ್| ಲಙ್ಘನೈರ್ವಮನಾದಿಭಿರ್ದೋಷೇ ತತ್ಸಾಧ್ಯೇ ಜ್ವರಾರಮ್ಭಕೇ ಕ್ಷಪಿತೇ ತತ್ಕ್ಷಪಣಾಚ್ಚ ಭಸ್ಮಾಪನಯನೇನೇವಾಗ್ನೌ ದೀಪ್ತೇ ಲಾಘವೇ ಚೋತ್ಪನ್ನೇ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾದಿಕಂ ಜಾಯತೇ| ದೋಷಕ್ಷಪಣಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಲಙ್ಘನೇನಾನಿನ್ಧನತ್ವಾದಗ್ನೇರ್ನಾಶ ಏವಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾದ್ಯಭಾವಶ್ಚ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- ಸಂಶೋಧನಾಸ್ರವಿಸ್ರಾವಸ್ನೇಹಯೋಜನಲಙ್ಘನೈಃ| ಯಾತ್ಯಗ್ನಿರ್ಮನ್ದತಾ...............|| ಇತಿ| ತತ್ರ ಚ ಭಣ್ಯತೇ-ಸ್ವಾಸ್ಥಂ ರೋಗಾಭಾವಃ| ಪಕ್ತಿರನ್ನಾದೀನಾಂ ಪಾಕಃ||೩||

Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4

ತತ್ರೋತ್ಕೃಷ್ಟೇ ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ಚಲೇಮಲೇ| ಸಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕಾನ್ನದ್ವೇಷಕಾಸವಿಷೂಚಿಕೇ| ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ಸಞ್ಜಾತೇ ಜ್ವರ ಸಾಮೇ ವಿಶೇಷತಃ| ವಮನಂ ವಮನಾರ್ಹಸ್ಯ ಶಸ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತದನ್ಯಥಾ| ಶ್ವಾಸಾತೀಸಾರಸಮ್ಮೋಹಹೃದ್ರೋಗವಿಷಮಜ್ವರಾನ್|೪|

ನನು ಕಿಂ ಸರ್ವತ್ರ ನಿಯಮೇನ ಸರ್ವಮೇವ ಲಙ್ಘನಂ ವಿಧೇಯಮಾಹೋಸ್ವಿತ್ ಕೇನಚಿದ್ವಿಶೇಷೇಣೇತ್ಯಾಹ -ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಭೂತಃ| ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸ್ಥಾನಾತ್ಸಮನ್ತಾಚ್ಚಲಿತಃ| ಕಫಪ್ರಾಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಧಾನಃ| ಚಲೋ ನೈಕತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಶೀಲಃ| ಸಹ ಹೃಲ್ಲಾಸಾದಿಭಿರ್ವರ್ತತೇ ಯೋ ಮಲಃ ತಥಾವಿಧೇ ಮಲೇ ದೋಷೇ ವಮನಾರ್ಹಸ್ಯ ಸತೋ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ವಮನಮೇವ ಶಸ್ತಂ ನಾತ್ಯಲಙ್ಘನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ತ್ವಷ್ಟವಿಧೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ವಮನಮೇವ ಶಸ್ಯತೇ|ಆಗನ್ತಾವಪಿ ಭೋಜನಸ್ಯಾಜಾರಣಾದಿನಾ ದೋಷಾನುಬನ್ಧರಕ್ಷಣಾರ್ಥಃ| ಸಾಮೇ ತು ಜ್ವರೇ ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ಸಞ್ಜಾತೇ ವಿಶೇಷತೋ ವಮನಮ್| ವಮನಾರ್ಹಗ್ರಹಣೇನ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಮನಾನಾಂ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದೀನಾಂ ವಮನವಿಷಯೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ವಮನಂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ವಮನಮನ್ಯಥಾ ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣವಿಪರೀತೇ ಮಲೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಶ್ವಾಸಾದೀನ್ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯೋತ್ಕ್ಲೇಶೇನ ವಾಯೋರ್ಮಾರ್ಗರೋಧಾಚ್ಛ್ವಾಸಃ| ಈಷದುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟ್ಸ್ಯ ಸ್ಯನ್ದನೇನಾಗ್ನಿನಾಶಾದತೀಸಾರಃ| ಉಪಶುಷ್ಕೇ ದೋಷೇ ಔಷಧಸ್ಯ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾತ್ಸಮ್ಮೋಹಃ| ತಥಾವಿಧ ಏವೋರ್ಧ್ವನಯನಾದ್ ಹೃದ್ರೋಗಃ| ದೋಷಸ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಬಹಿರನಿರ್ಹರಣಾದ್ದೂರದೂರತರಸ್ರೋತಃ ಪೂರಣೇನ ವಾ ಯಥಾಹೇತುಃ ಸತತಕಾದಿಕೋ ವಿಷಮಜ್ವರಃ||೪||

Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4

ತತ್ರೋತ್ಕೃಷ್ಟೇ ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ಚಲೇಮಲೇ| ಸಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕಾನ್ನದ್ವೇಷಕಾಸವಿಷೂಚಿಕೇ| ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ಸಞ್ಜಾತೇ ಜ್ವರ ಸಾಮೇ ವಿಶೇಷತಃ| ವಮನಂ ವಮನಾರ್ಹಸ್ಯ ಶಸ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತದನ್ಯಥಾ| ಶ್ವಾಸಾತೀಸಾರಸಮ್ಮೋಹಹೃದ್ರೋಗವಿಷಮಜ್ವರಾನ್||೪||

ನನು ಕಿಂ ಸರ್ವತ್ರ ನಿಯಮೇನ ಸರ್ವಮೇವ ಲಙ್ಘನಂ ವಿಧೇಯಮಾಹೋಸ್ವಿತ್ ಕೇನಚಿದ್ವಿಶೇಷೇಣೇತ್ಯಾಹ -ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಭೂತಃ| ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸ್ಥಾನಾತ್ಸಮನ್ತಾಚ್ಚಲಿತಃ| ಕಫಪ್ರಾಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಧಾನಃ| ಚಲೋ ನೈಕತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಶೀಲಃ| ಸಹ ಹೃಲ್ಲಾಸಾದಿಭಿರ್ವರ್ತತೇ ಯೋ ಮಲಃ ತಥಾವಿಧೇ ಮಲೇ ದೋಷೇ ವಮನಾರ್ಹಸ್ಯ ಸತೋ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ವಮನಮೇವ ಶಸ್ತಂ ನಾತ್ಯಲಙ್ಘನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ತ್ವಷ್ಟವಿಧೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ವಮನಮೇವ ಶಸ್ಯತೇ|ಆಗನ್ತಾವಪಿ ಭೋಜನಸ್ಯಾಜಾರಣಾದಿನಾ ದೋಷಾನುಬನ್ಧರಕ್ಷಣಾರ್ಥಃ| ಸಾಮೇ ತು ಜ್ವರೇ ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ಸಞ್ಜಾತೇ ವಿಶೇಷತೋ ವಮನಮ್| ವಮನಾರ್ಹಗ್ರಹಣೇನ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಮನಾನಾಂ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದೀನಾಂ ವಮನವಿಷಯೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ವಮನಂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ವಮನಮನ್ಯಥಾ ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣವಿಪರೀತೇ ಮಲೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಶ್ವಾಸಾದೀನ್ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯೋತ್ಕ್ಲೇಶೇನ ವಾಯೋರ್ಮಾರ್ಗರೋಧಾಚ್ಛ್ವಾಸಃ| ಈಷದುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟ್ಸ್ಯ ಸ್ಯನ್ದನೇನಾಗ್ನಿನಾಶಾದತೀಸಾರಃ| ಉಪಶುಷ್ಕೇ ದೋಷೇ ಔಷಧಸ್ಯ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾತ್ಸಮ್ಮೋಹಃ| ತಥಾವಿಧ ಏವೋರ್ಧ್ವನಯನಾದ್ ಹೃದ್ರೋಗಃ| ದೋಷಸ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಬಹಿರನಿರ್ಹರಣಾದ್ದೂರದೂರತರಸ್ರೋತಃ ಪೂರಣೇನ ವಾ ಯಥಾಹೇತುಃ ಸತತಕಾದಿಕೋ ವಿಷಮಜ್ವರಃ||೪||

Adhikarana pippalyAdivamanayogaH (5) · Śloka 5

ಪಿಪ್ಪಲೀಭಿರ್ಯುತಾಂ ಗಾಲಾಂ ಕಲಿಙ್ಗೈರ್ಮಧುಕೇನ ವಾ| ಪೀತ್ವೋಷ್ಣತೋಯೇನ ವಮೇನ್ಮಧ್ವಮ್ಬುಲವಣಾಮ್ಬು ವಾ||೫||

ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿನಾ ವಮನಯೋಗಮಾಹ - ದೋಷದೇಶಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಯೋಗವಿಕಲ್ಪಃ| ಗಾಲಾ ಮದನಫಲಮ್| ತಾಂ ಗಾಲಾಂ ಕದಾಚಿತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀಭಿರ್ಯುಕ್ತತಾಮುಷ್ಣಾಮಾಮ್ಬುನಾ ಪೀತ್ವಾ ವಮೇತ್| ಕದಾಚಿದಿನ್ದ್ರಯವೈಃ ಕದಾಚಿನ್ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯಾ ಅಥವಾ ಮಧುನಾ ಸಂಯುಕ್ತಮುಷ್ಣಾಮಾಮ್ಬು ಪೀತ್ವಾ ವಮೇತ್| ಲವಣೇನ ವಾ ಸಂಯುಕ್ತಮತ್ರ ಮಧುನೋಽಪ್ರಯೋಗಃ| ಗಾಲಾನಾಂ ಸಂಯೋಗಿನಾಂ ಸಮಾನಾಂ ಕೋಷ್ಟಾಪೇಕ್ಷಾ ಮಾತ್ರಾ| ಮಧುಲವಣಯೋರೌಷಧಂ ಯಾತಿ ಯೋಗ್ಯತಾ ಮಾತ್ರಾ||೫||

Adhikarana paTolAdayo vamanayogAH (6) · Śloka 6

ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಕರ್ಕೋಟವೇತ್ರಪತ್ರಜಲಾನಿ ವಾ| ಪೇಯಾಂ ಮನ್ಡಂ ರಸಂ ಚೇಕ್ಷೋರ್ಮಧ್ಯಂ ಕಲ್ಪೋದಿತಾನಿ ಚ| ವಮನಾನಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಬಲಕಾಲವಿಭಾಗವಿತ್||೬||

ಅಥವಾ ಪಟೋಲಾದೀನಾಂ ಪತ್ರಜಲಂ ಪೀತ್ವಾ ವಮೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪತ್ರಾಣಾಂ ಜಲಸ್ಯ ಚ ಜಲಸಂಸ್ಕಾರಾಪಾದನೀ ಮಾತ್ರಾ| ಪಾನೇ ತು ಜಲಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ತೃಪ್ತ್ಯವಸಾನಂ ವಾ ಮಾತ್ರಾ| ಪೇಯಾಮಣ್ಡಾದೀನಾಮಿವಾತ್ರಾಪಿ ಪೀತ್ವಾ ವಮೇದಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ವಮೇದಿತ್ಯನ್ಗುಲ್ಯಾದಿನೋಪಾಯೇನೋದ್ಗಿರೇತ್| ಮದ್ಯಂ ಪೂರ್ವಭುಕಾಹಾರಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮಿತಿ| ವಮನಾನಿ ಬಲಕಾಲವಿಭಾಗವಿತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ವಮನಾನೀತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕಿಂ ಉಚ್ಯತೇ| ನ ಸಕೃದ್ಯಾವನ್ನಿರ್ಹತದೋಷ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ವ್ಯಾಧ್ಯೌಷಧಬಲಾನುರೋಧೇನ ಚಾನ್ಯತಮಸ್ಯ ವಮನಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗ ಇತಿ||೬||

Adhikarana upavAsamahatvam (7) · Śloka 7

ಕೃತೇಽಕೃತೇ ವಾ ವಮನೇ ಜ್ವರೀ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಶೋಷಣಮ್| ದೋಷಾಣಾಮ್ ಸಮುದೀರ್ಣಾನಾಂ ಪಾಚನಾಯ ಶಮಾಯ ಚ||೭||

ಅನನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಕೃತೇ ವಮನೇ ವಿಶೋಷಣಮುಪಾಸಾದಿನಾ ಕುರ್ಯಾನ್ನತು ಸಮ್ಯ್ಗ್ಯೋಗೇಽಪ್ಯವಶ್ಯಂ ತದಹರೇವ ವಮನವಿಧಿಪ್ರದರ್ಶಿತಪ್ರಕಾರೇಣ ಪೇಯಾಂ ಸೇವೇತ| ತಥಾ ಯತ್ರಾಪಿ ವಮನಸ್ಯಾವಿಷಯತ್ವಾದ್ವಿಷಯೇಽಪಿ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನ್ತರಾದ್ವಮನಂ ನ ಕೃತಂ ತತ್ರಾಪಿ ವಿಶೋಷಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ದೋಷಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಯಥೋಕ್ತೋಪಶೋಷಣಪ್ರಯೋಜನಪ್ರದರ್ಶನಮ್||೭||

Adhikarana upavAsasyAvadhiH (8) · Śloka 8

ಆಮೇನ ಭಸ್ಮನೇವಾಗ್ನೌ ಛನ್ನೇಽನ್ನಂ ನ ವಿಪಚ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾದಾದೋಷಪಚನಜ್ಜ್ವರಿತಾನುಪವಾಸಯೇತ್||೮||

ಆಮೇನೇತ್ಯಾದಿನೋಪವಾಸಾವಧಿಪ್ರದರ್ಶನಮ್| ಯಥಾ ಬಾಹ್ಯೇಽಗ್ನೌ ಭಸ್ಮನಾ ಛನ್ನೇಽನ್ನಂ ನ ವಿಪಚ್ಯತೇ ಏವಮಾನ್ತರೇಽಪ್ಯಾಮೇನ ಚ್ಛನ್ನೇ| ತಸ್ಮಾದ್ದೋಷಸ್ಯ ನಿರಾಮತೋತ್ಪತ್ತಿರುಪವಾಸಾನಾಮವಧಿಃ| ಉಪಪೂರ್ವೋ ವಸಿರ್ಭೋಜನನಿವೃತ್ತೌ ವರ್ತತೇ||೮||

Adhikarana uShNAmbupAnaM tadguNAshca (9) · Śloka 9

ತೃಷ್ಣಗಲ್ಪಾಲ್ಪಮುಷ್ಣಾಮ್ಬು ಪಿಬೇದ್ವಾತಕಫಜ್ವರೇ| ತತ್ಕಫಂ ವಿಲಯಂ ನೀತ್ವಾ ತೃಷ್ಣಾಮಾಶು ನಿವರ್ತಯೇತ್| ಉದೀರ್ಯ ಚಾಗ್ನಿಂ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಮೃದೂಕೃತ್ಯ ವಿಶೋಧಯೇತ್| ಲೀನಪಿತ್ತಾನಿಲಸ್ವೇದಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಾನುಲೋಮನಮ್| ನಿದ್ರಾಜಾಡ್ಯಾರುಚಿಹರಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಮವಲಮ್ಬನಮ್||೯||

ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಲಙ್ಘನೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ತೃಷ್ಣಾಗತಿಮಾತ್ರಾಂ ತೃಷ್ಣಾಮನುಭವನ್ನೇವ ವಾತಕಫಜ್ವರೇ ದ್ವನ್ದ್ವಸಮುತ್ಥ ಏವ ನೇತ್ಯಾಹ| ವಾತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ವಾ ಕವೋಷ್ಣಂ ಜಲಂ ಹಿತಮ್| ತಯೋಃ ಸಮುದಿತಯೋರಪ್ಯುಷ್ಣಮವಿರೋಧೀತಿ ಚ| ತಚ್ಚೋಷ್ಣಾಮ್ಬು ಪೀತಂ ಮಾರ್ಗಾವರಕಂ ಕಫಂ ವಿಲಯಂ ನೀತ್ವಾ ತೃಷ್ಣಾಂ ನಿವರ್ತಯೇತ್| ತಥಾ ಲೀನಾನಾಮನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟರೂಪಾಣಾಮಪಿ ಪಿತ್ತಾದೀನಾಮನುಲೋಮನಂ ಮಾರ್ಗಪ್ರೇರಕಂ ನಿದ್ರಾದಿಹರಂ ಚ| ನಿದ್ರಾ ಹ್ಯಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಹೇತುಕಾ ಗೃಹೀತಾ| ಪ್ರಾಣಾನಾಮವಲಮ್ಬನಮಮ್ಬುಸನ್ತರ್ಪಣಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್| ಏವಂ ಯಥೋಕ್ತವಿಷಯೇ ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಏವ ಪ್ರಯೋಗಃ||೯||

Adhikarana shItajalapAnaparihAraH (10) · Śloka 10

ವಿಪರೀತಮತಃ ಶೀತಂ ದೋಷಸಙ್ಘಾತವರ್ಧನಮ್||೧೦||

ವಿಪರೀತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ತತ್ರೈವ ಶೀತಾಮ್ಬುಪರಿಹಾರೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ-ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನೋ ಗುಣೈರ್ವಿಪರೀತಂ ಶೀತಾಮ್ಬು ದೋಷಸಙ್ಘಾತವರ್ದ್ಧನಞ್ಚ||೧೦||

Adhikarana uShNajalAnarhAH (11) · Śloka 11

ಉಷ್ಣಮೇವಙ್ಗುಣತ್ವೇಽಪಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾನ್ನೈಕಾನ್ತಪಿತ್ತಲೇ| ಉದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತೇ ದವಥುದಾಹಮೋಹಾತಿಸಾರಿಣಿ| ವಿಷಮದ್ಯೋತ್ಥಿತೇ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೇಽಸ್ರಪಿತ್ತಿನಿ||೧೧||

ಉಷ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕೇವಲಪಿತ್ತಾದೀನಾಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಪ್ರತಿಷೇಧಂ ದರ್ಶಯತಿ- ಉಷ್ಣಮನನ್ತರಪ್ರದರ್ಶಿತಾಗ್ನ್ಯುದೀರಣಸ್ರೋತಶ್ಶೋಧನತ್ವಾದಿಗುಣಸಂಯುಕ್ತತ್ವೇಽಪ್ಯೇಕಾನ್ತಪಿತ್ತಲಾದೌ ವ್ಯಾಧಾವಾತುರೇ ವಾ ನ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಉದ್ರಿಕ್ತಮನ್ಯದೋಷಾಭಿಭಾವಿ ಪಿತ್ತಂ ಯತ್ರ| ದವಥುಶ್ಚಕ್ಷುರಾದೀನ್ದ್ರಿಯಾಶ್ರಯೇಷು ದಾಹಃ| ದಾಹಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರ ಏವ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ದೇಶಾದಿವಿಶೇಷವಶಾದ್ವಾತಕಫಸ್ಯೋತ್ಕೃಷ್ಟತಾ; ತದಾ ಸ್ತೋಕಂ ಹಿತಮೇವ||೧೧||

Adhikarana tatra shItaM ShaDa~ggaM jalam (12) · Śloka 12

ಘನಚನ್ದನಶುಣ್ಠ್ಯಮ್ಬುಪರ್ಪಟೋಶೀರಸಾಧಿತಮ್| ಶೀತಂ ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ತೋಯಂ ಪಾಚನಂ ತ್ರುಡ್ಜ್ವರಾಪಹಮ್||೧೨||

ತತ್ರ ಶೀತಾಮ್ಬುಪ್ರಯೋಗಂ ದರ್ಶಯತಿ- ತೇಭ್ಯಶ್ಚೈಕಾನ್ತಪಿತ್ತಲಾದಿಭ್ಯೋ ಘನಾದಿಸಾದಿತಂ ಶೀತಂ ತೋಯಂ ಹಿತಂ , ತದ್ಧಿ ಪಾಚನಂ ತೃಡ್ಜ್ವರಾಪಹಂ ಚ| ನನು ನಾಗರಸ್ಯ ಕಟುಕತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಪ್ರಯೋಗಃ; ಉಚ್ಯತೇ - ಆಮಾಶಯಸಮುತ್ಥತ್ವಾಜ್ಜ್ವರಸ್ಯೇಷ್ಯತ ಏವಾನ್ಯದ್ರವ್ಯಸಂಯುಕ್ತಸ್ಯ ಜಲಸಂಸ್ಕಾರರ್ಥಮಾವಾಪ ಏತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ| ತಥ ಚಾನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ- ಯಚ್ಚಾಸ್ಯ ಶ್ರುತಶೀತಾಮ್ಬು ಷಡಙ್ಗಾದಿ ಪ್ರಯುಜ್ಜ್ಯತೇ| ಕರ್ಷಮಾತ್ರಮ್ ತತೋ ದತ್ವಾ ಕ್ವಥಯೇತ್ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕೇಽಮ್ಭಸಿ|| ಇತಿ||೧೨||

Adhikarana prasa~ggAjjvare pittaviruddhapratiShedhastatra hetuSca (13) · Śloka 13

ಉಷ್ಮಾ ಪಿತ್ತಾದೃತೇ ನಾಸ್ತಿ ಜ್ವರೋ ನಾತ್ಯೂಷ್ಮಣಾ ವಿನಾ| ತಸ್ಮಾತ್ಪಿತ್ತವಿರುದ್ಧಾನಿ ತ್ಯಜೇತ್ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇಽಧಿಕಮ್| ಸ್ನಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಪರಿಶೇಷಂ ಚ ಲಙ್ಘನಮ್||೧೩||

ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುಪ್ರತಿಷೇಧಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಿತ್ತವಿರುದ್ಧಾನಾಂ ಜ್ವರೇ ಪ್ರತಿಷೇಧ ಉಚ್ಯತೇ- ಉಷ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇ ತು ಜ್ವರೇ ಪಿತ್ತವಿರುದ್ಧಾನ್ಯಾಧಿಕಂ ತ್ಯಜೇತ್| ಪಿತ್ತವಿರುದ್ಧಂ ಯತ್ ಪಿತ್ತಕಾರಿ ತಚ್ಚ ಕಫಜ್ವರಾದೌ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ತ್ಯಜೇದಿತ್ಯಧಿಕಶಬ್ದಾಲ್ಲ್ಭ್ಯತೇ| ಸ್ನನಾದೀಂಶ್ಚ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಜ್ವರೇ ತ್ಯಜೇತ್| ತಥಾ ಪರಿಶೇಷಂ ಲಙ್ಘನಂ ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷವಶೇನೋಕ್ತಾಲ್ಲಙ್ಘನಾದನ್ಯಲಙ್ಘನಂ ಪರಿಶೇಷಮ್||೧೩||

Adhikarana sAmajvare auShadhapratiShedhastatra hetushca (14) · Śloka 14

ಅಜೀರ್ಣ ಇವ ಶೂಲಘ್ನಂ ಸಾಮೇ ತೀವ್ರರುಜಿ ಜ್ವರೇ| ನ ಪಿಬೇದೌಷಧಂ ತದ್ಧಿ ಭೂಯ ಏವಾಮಮಾವಹೇತ್| ಆಮಾಭಿಭೂತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಂ ವಿಷಮಹೇರಿವ||೧೪||

ಅಜೀರ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಮೇ ಜ್ವರೇ ಔಷಧಪ್ರತಿಷೇಧಪ್ರದರ್ಶನಮ್| ಇವೇತ್ಯಾದಿನಾ- ತೀವ್ರಾರ್ತಿರಪಿ ನಾಜೀರ್ಣೀ ಪಿಬೇಚ್ಛೂಲಘ್ನಮೌಷಧಮ್| ಆಮಸನ್ನೋಽನಲೋ ನಾಲಂ ಪಕ್ತುಂ ದೋಷೌಷಧಾಶನಮ್| ನಿಹನ್ಯಾದಪಿ ಚೈತೇಷಾಂ ವಿಭ್ರಮಃ ಸಹಸಾತುರಮ್| ಇತಿ ಸ್ಮಾರಯತಿ| ತೀವ್ರರುಜಾಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಭೂತೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ಅಲ್ಪೇತ್Vವಾಮೇಽಗ್ನೇಃ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಕ್ತತ್ವಾತ್ ಕ್ವಾಥಾದಿಕಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತ| ಏವಂ ನ ಕೇವಲಂ ಸಾಮ ಔಷಧಂ ತ್ಯಜೇತ್ ಯಾವತ್ ಕ್ಷೀರಮಪಿ ತ್ಯಜೇದಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ-ಆಮಾಭಿಭೂತಕೋಷ್ಠ್ಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಯ ಹ್ಯಾಮೇನಾಭಿಭೂತಃ ಕೋಷ್ಠಸ್ತಸ್ಯ ದೀಪನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮಪ್ಯೌಷಧಂ ನ ಯುಜ್ಯತೇ ಕಿಮುತ ಕ್ಷೀರಮ್| ಅಹಿದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ವಿಷಸ್ಯ ದುಷ್ಟತಾ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾ||೧೪||

Adhikarana sodardAdau svedanaM tatphala~jca (15) · Śloka 15

ಸೋದರ್ದಪೀನಸಶ್ವಾಸೇ ಜಙ್ಘಾಪರ್Vವಾಸ್ಥಿಶೂಲಿನಿ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ ಸ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಸ್ವೇದಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾತಾನ್ ಕುರ್ಯಾದಗ್ನೇಶ್ಚ ಪಾಟವಮ್| ಸ್ನೇಹೋಕ್ತಮಾಚಾರವಿಧಿಂ ಸರ್ವತಶ್ಚಾನುಪಾಲಯೇತ್||೧೫||

ಇತಿ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಜ್ವರೇ ಪರಿಹಾರ್ಯದರ್ಶನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸೋದರ್ದೇತ್ಯಾದಿನಾಽವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ವಿಧೇಯವಿಶೇಷಂ ನಿಯಮಯತಿ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಜ್ವರೇ ಉದರ್ದಾದಿನಾ ಯಥಾಸಂಭವಂ ಸಂಯುಕ್ತೇ ಸ್ವೇದಾಖ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಃ ಶಸ್ತಃ| ಸ ಸ್ವೇದಃ ಸ್ವೇದಾದೀನಿ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಉದ್ರ್ದೋನಾಮ ಕಫರೋಗಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಃ| ಸ್ನೇಹಾಕ್ತ ಆಚಾರವಿಧಿರುಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿಕಃ||೧೫||

Adhikarana pAcanasaMgrahaH (16) · Śloka 16

ಲಙ್ಘನಂ ಸ್ವೇದನಂ ಕಾಲೋ ಯವಾಗ್ವಸ್ತಿಕ್ತಕೋ ರಸಃ| ಮಲಾನಾಂ ಪಾಚನಾನಿ ಸ್ಯುರ್ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಕ್ರಮೇಣ ವಾ||೧೬||

ಲಙ್ಘನಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಸ್ಯಾನಿಯಮೇನ ಕ್ರಮನಿಯಮೇನ ಚ ಪ್ರದರ್ಶನಮ್| `ಲಙ್ಘನಾದಿ ತಿಕ್ತರಸಾನ್ತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಪಾಚನಮಿತಿ' ಜೇಜ್ಜಟಃ| ಲಙ್ಘನಮುಪವಾಸಃ| ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ವೇದಃ| ಕಾಲಃ ಪರಿವಾಸಕ್ರಮಃ| ಯವಾಗ್ವಃ ಪೇಯಾಃ| ತಿಕ್ತೋ ರಸಸ್ತಿಕ್ತರಸಯುಕ್ತದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗಃ|ವಮನಂ ಶೋಧನಂ ನ ತು ಪಾಚನಮ್| ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯುಕ್ತವಿಷಯಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಮಲಾನಾಂ ಪಾಚನಾನಿ ಸ್ಯುಃ| ಅಥವಾ ಕ್ರಮೇಣ ಲಙ್ಘನೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ದೋಷಸ್ಯ ನಿವಿಡತ್ವವಿನಾಶಾಯ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಸ್ವೇದನಂ, ತತಃ ಉಪವಾಸೇನ ಸ್ವೇದೇನ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಚ ದೋಷೇ ಮಾರ್ದವಂ ಯಾತೇ ಬುಭುಕ್ಷಾಯಾಂ ಜಾತಾಯಾಂ ಯವಾಗ್ವಸ್ತತಸ್ತಿಕ್ತೋ ರಸೋ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಾದಿಃ||೧೬||

Adhikarana la~gghanAnarhAstatra kArya~jca (17) · Śloka 17

ಶುದ್ಧವಾತಕ್ಷಯಾಗನ್ತುಜೀರ್ಣಜ್ವರಿಷು ಲಙ್ಘನಮ್| ನೇಷ್ಯತೇ ತೇಷು ಹಿ ಹಿತಂ ಶಮನಂ ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಮ್||೧೭||

ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ನವಜ್ವರೇ ಲಙ್ಘನೋಪಕ್ರಮಾಚ್ಛುದ್ಧವಾತಾದಿಜ್ವರಾಣಾಂ ಲಙ್ಘನಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಃ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ಚ ಲಙ್ಘನವಿಷಯೇಽಪಿ| ತೇಷು ಚ ಶುದ್ಧವಾತಾದಿಷು ಯಸ್ಮಾಚ್ಛಮನಂ ತಚ್ಚ ಶಮನಂ ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಂ ನಾಪ್ಯತಿಬೃಂಹಣಂ ರೋಗಸ್ವಭಾವಾದಿತ್ಯರ್ಥಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ||೧೭||

Adhikarana la~gghanasyAyogasamyagyogalakShaNam (18) · Śloka 18

ತತ್ರ ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತ್ಯಾ ಜಾನೀಯಾದವಿಶೋಷಿತಮ್| ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಜ್ಞಾನಮವೇಕ್ಷೇತ ಚ ಲಙ್ಘನೇ||೧೮||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಲಙ್ಘನಸ್ಯಾಯೋಗಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಪ್ರದರ್ಶನಮ್| ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಿಕಂ ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತಿಃ| ಆಕೃತಿರ್ಲ್ಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಪರ್ಯಾಯೌ||೧೮||

Adhikarana peyA tadguNashca (19) · Śloka 19

ಯುಕ್ತಂ ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗೈಸ್ತು ತಂ ಪೇಯಾಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಸಿದ್ಧಾಭಿರ್ಮಣ್ಡಪೂರ್ವಾಭಿರಾದಿತಃ| ಷಡಹಂ ವಾ ಮೃದುತ್ವಂ ವಾ ಜ್ವರೋ ಯಾವದವಾಪ್ನುಯಾತ್| ತಸ್ಯಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ತಾಭಿಃ ಸಮಿದ್ಭಿರಿವ ಪಾವಕಃ| ತಾಶ್ಚ ಭೇಷಜಸಂಯೋಗಾಲ್ಲಘುತ್ವಾಚ್ಚಾಗ್ನಿದೀಪನಾಃ| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಚಾನುಲೋಮಿಕಾಃ| ಸ್ವೇದನಾಯ ದ್ರವೋಷ್ಣತ್ವಾನ್ಮೃದುತ್ವಾತ್ತೃಟ್ಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ| ಆಹಾರಭವಾತ್ಪ್ರಾಣಾಯ ಸರತ್ವಾಲ್ಲಾಘವಾಯ ಚ| ಜ್ವರಘ್ನ್ಯೋ ಜ್ವರಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೇಯಾಭಿರಾದಿತಃ| ಉಪಕ್ರಮೇಜ್ಜ್ವರಾನ್ ಸರ್ವಾನೃತೇ ಮದ್ಯಸಮುತ್ಥಿತಾನ್||೧೯||

ತಞ್ಚ ಜ್ವರಿತಞ್ಚ ಶಬ್ದಾಭಿಹಿತೇನ ಸಾಮಜ್ವರಲಿಙ್ಗವಿಪರ್ಯಾಸೇನ ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತೈಶ್ಚ ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪೇಯಾಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಭಿರಾಹ- ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಸಿದ್ಧಾಭಿರ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ವರೇ ಯದೇವ ಕಾಷಾಯಕಲ್ಪನೌಷಧಯುಕ್ತಂ ತೇನೌಷಧೇನ ಸಾಧಿತಾಭಿಃ| ಮಣ್ಡಃ ಪೂರ್ವೋ ಯಾಸಾಂ ತಾಭಿಃ| ಲಙ್ಘನೇ ಕೃತೇ ಮಣ್ಡಃ ತತಃ ಪೇಯಾ| ಕಿಯತ್ಕಾಲಮಿತ್ಯಾಹ- ಆದಿತೋ ಜ್ವರಾರಮ್ಭದಿನಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಷಡಹಂ ಯಾವತ್| ಯತ್ರ ತು ಷಡಹಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗಾಭಾವಾತ್ ಪೇಯಾ ನ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ತತ್ರ ಯದಾ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ತಾಸಾಂ ಜ್ವರಮಾರ್ದವೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಯಾವತ್ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಸುಬೋಧಮ್| (ಅಥವಾ ಯವಾಗೂನಾಂ ಪ್ರತಿ ಸ್ವಂ ಸಂಸ್ಕಾರಕಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಾದಿಕಮಿತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ )|

Adhikarana peyAyogAH (20) · Śloka 20

ಪ್ರಾಗ್ಜಲಾಜಪೇಯಾಂ ಸುಜರಾಂ ಸಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ಸಸೈನ್ಧವಾಂ ತಥಾಮ್ಲಾರ್ಥೀ ತಾಂ ಪಿಬೇತ್ಸಹ ದಾಡಿಮಾಮ್| ಸೃಷ್ಟವಿಡ್ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ವಾ ಸಶುಣ್ಠೀಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಹಿಮಾಮ್| ಬಸ್ತಿಪಾರ್ಶ್ವಶಿರಃಶೂಲೀ ವ್ಯಾಘ್ರೀಗೋಕ್ಷುರಸಾಧಿತಾಮ್| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಬಲಾವಿಲ್ವನಾಗರೋತ್ಪಲಧಾನ್ಯಕೈಃ| ಸಿದ್ಧಾಂ ಜ್ವರಾಸಾರ್ಯಮ್ಲಾಂ ಪೇಯಾಂ ದೀಪನಪಾಚನೀಮ್| ಹ್ರಸ್ವೇನ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಹಿಕ್ಕಾರುಕ್ಶ್ವಾಸಕಾಸವಾನ್| ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಮಹತಾ ಕಫಾರ್ತೋ ಯವಸಾಧಿತಾಮ್| ವಿಬದ್ಧವರ್ಚಾಂ ಸಯವಾಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕೈಃ ಕೃತಾಮ್| ಯವಾಗೂಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ಭೃಷ್ಟಾಂ ಮಲದೋಷಾನುಲೋಮನೀಮ್| ಚವಿಕಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲದ್ರಾಕ್ಷಾಽಽಮಲಕನಾಗರೈಃ| ಕೋಷ್ಟೇ ವಿಬದ್ಧೇ ಸರುಜಿ ಪಿಬೇತ್ತು ಪರಿಕರ್ತಿನಿ| ಕೋಲವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಕಲಶೀಧಾವನೀಶ್ರೀಫಲೈಃ ಕೃತಾಮ್| ಅಸ್ವೇದನಿದ್ರಸ್ತೃಷ್ಣಾರ್ತಃ ಸಿತಾಮಲಕನಾಗರೈಃ| ಸಿತಾಬದರಮೃದ್ವೀಕಾಸಾರಿವಾಮುಸ್ತಚನ್ದನಮ್| ತೃಷ್ಣಾಚ್ಛರ್ದಿಪರೀದಾಹಜ್ವರಘ್ನೀಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಾಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಪೇಯೌಷದೈರೇವ ರಸಯೂಷಾದಿಕಾನಪಿ||೨೦||

ಯದಾ ಪೇಯಾನಾಮವಸರಸ್ತದಾ ಮಣ್ಡಾದನು ಸುಜರತ್ವಾಲ್ಲಾಜಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಪ್ರಾಗ್ಲಾಜಪೇಯಾಂ ಸುಜರಾಮಿತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ್ಯೇಷಾ ಪ್ರಥಮಾ| ಅಮ್ಲಾಭಿಲಾಷೀ ತಾಮೇವ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಾಂ ಇತ್ಯೈಷಾ ವಾತೇ ದ್ವಿತೀಯಾ| ಸೃಷ್ಟವಿಡ್ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ವೇತ್ಯೇಷಾ ತೃತೀಯಾ ಪಿತ್ತೇ| ಅತ್ರ ನಾಗರಂ ಮಧುರಪಾಕಿತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತೇನ ವಿರುದ್ಧ್ಯತೇ| ಆಮಪಾಚನಾರ್ಥಮಿಷ್ಯತ ಏವ| ಶೇಷಾಣಾಂ ವಿಷಯನಿರ್ದೇಶಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಕರ್ತ್ರಾ ಕೃತ ಏವ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ| ತತಸ್ತಣ್ಡುಲಪೇಯಾಂ ಸೈನ್ಧವಲಾಜಪೇಯಾಂ ವಾ| ಅಮ್ಲಾರ್ಥೀ ಗ್ರಹಣೇನ `ಕುರ್ವತೇ ಹಿ ರುಚಿರ್ದೋಷಾ' ಇತಿ ಸ್ಮಾರ್ಯತೇ| ನತ್ವರ್ಥಿತಮಾತ್ರೇ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಸರ್ವಾಸಾಂ ಚ ಪೇಯಾನಾಂ ಸಾಧನಜಲಸಂಸ್ಕಾರಕಾರೀ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಚೌಷಧಮಾತ್ರಾ| ಅನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ- ಯವಾಗೂರಸಯೂಷೇಷು ರಸಾಲಾಪಾನಕಾದಿಷು| ದ್ರವ್ಯಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಲೋಕಸಿದ್ಧಂ ಯಥಾರ್ಹತಃ| ಅಥವಾ ಯಾವತಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿರ್ನಾತಿ ಸ್ಯಾದ್ಭೇಷಜೇನ ತು|| ಸುಬೋಧಮ್| ಯವಸಾಧಿತಾ ಯಸ್ಯಾಂ ತಣ್ಡುಲಾ ನ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ| ಸಯವಾ ಯತ್ರ ಸ್ತೋಕಂ ಯವಾನಾಮ್| ಪರಿಕರ್ತಿನಿ ಕೋಷ್ಠೇ ಕೋಲಾದಿಭಿಃ ಶ್ರೀಫಲಂ ಬಿಲ್ವಮ್||೨೦||

Adhikarana peyAnarhAH (21) · Śloka 21

ಮದ್ಯೋದ್ಭವೇ ಮದ್ಯನಿತ್ಯೇ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತೇ ಕಫೇ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತಯೋರ್ವಾಧಿಕಯೋಸ್ತಹೃಚ್ಛರ್ದಿದಾಹಪೀಡಿತೇ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಚ ಪೇಯಾಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ......||೨೧||

ಮದ್ಯೋದ್ಭವಾದಿಕೇ ವಿಷಯೇ ಪೇಯಮಾಚಾರ್ಯಾ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಮದ್ಯನಿತ್ಯೇ ಪುರುಷೇ| ತಯೋರಿತ್ಯನನ್ತರಶ್ರುತಯೋಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಃ| ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ ವೃದ್ಧಯೋರ್ವೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ನೇಚ್ಛತೀತ್ಯನೇನಾನುಪಯುಜ್ಯಮಾನೇ ಯುಕ್ತಿವಿಶೇಷತೈವಾಗಮಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾ||೨೧||

Adhikarana tatra lAjatarpaNaM deyam (22) · Śloka 22

........................................ತೇಷು ತು| ದ್ರಾಕ್ಷಾದಾಡಿಮಕಾಶ್ಮರ್ಯಪಥ್ಯಾಪೀಲುಪರೂಷಕೈಃ| ಸಮಧೂಕೈಃ ಸಬದರೈಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ ಸಸಿತೋಪಲಾನ್| ಜ್ವರಘ್ನೈಸ್ತೋಯಮೃದಿತೈರದ್ಭಿರ್ವಾ ಲಾಜತರ್ಪಣಾನ್| ಪಿಬೇತ್ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮರಜಸಸ್ತತೋ ಜೀರ್ಣೇ ತು ತರ್ಪಣೇ| ಯವಾಗ್ವಾಂ ವೌದನಂ ಕ್ಷುದ್ವಾನಶ್ನೀಯಾದ್ಭೃಶತಾಣ್ಡುಲಮ್| ದಕಲಾವಣಿಕೈರ್ಯೂಷೈ ರಸೈರ್ವಾ ಮುದ್ಗಲಾವಜೈಃ| ಇತ್ಯಯಂ ಷಡಹೋ ನೇಯೋ ಬಲಂ ದೋಷಂ ಚ ರಕ್ಷತಾ||೨೨||

ತೇಷು ತು ಮದ್ಯೋದ್ಭವಾದಿಷು ಪೇಯಾಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಲಾಜತರ್ಪಣಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ತರ್ಪಣಾಃ ಸಕ್ತವಃ ಕೇನ ಪಿಬೇದಾಹ- ಜ್ವರಾಪಹೈರ್ದಾಡಿಮಾದಿಭಿಸ್ತೋಯಮೃದಿತೈರ್ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮಥವಾ ಕೇವಲಾಭಿರೇವಾದ್ಭಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಹ- ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾನ್| ತಥಾ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮರಜಸಃ ವಸ್ತ್ರತಿತಊಚ್ಚಾರಿತವಾನ್| ತತಃ ಪೀತ್ವಾ ತದಹರೇವ ಜೀರ್ಣೇ ಯವಾಗ್ವಾಂ ವಾ ಸ್ವವಿಷಯಪ್ರಯುಕ್ತಾಯಾಂ ತದಹರೇವ ತರ್ಪಣೇ ಜೀರ್ಣೇ ಯವಾಗ್ವಾಂ ವಾ ಸ್ವವಿಷಯಪ್ರಯುಕ್ತಾಯಾಂ ಜೀರ್ಣಾಯಾಂ ಯದಾ ಕ್ಷುದ್ವಾನ್ ಭವತಿ ತದಾ ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲಕೃತಮೋದನಮದ್ಯಾತ್ ಕೇನೇತ್ಯಾಹ- ದಕಲಾವಣಿಕೈರ್ಯೂಷೈರ್ವಾ ಮುದ್ಗಲಾವಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ರಸೈಃ| ಇತ್ಯನೇನ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇಣಾಯಂ ಲಙ್ಘಿತೋತ್ತರಃ ಷಡಹ ಆತುರೇಣ ಬಲಂ ದೇಹಸ್ಯ ದೋಷಂ ಚ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿತೋ ರಕ್ಷತಾ ನೇಯಃ|

Adhikarana kaShAyaprayogaH (23) · Śloka 23

ತತಃ ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ಲಙ್ಘನಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಕಷಾಯೋ ದೋಷಶೇಷಸ್ಯ ಪಾಚನಃ ಶಮನೋಽಥವಾ||೨೩||

ತತಃ ಪಯೋಕ್ರಮಾದನನ್ತರಂ ಲಙ್ಘನಸ್ವೇದನಕಾಲೇ ಯವಾಗೂಭಿರ್ದೋಷೇಷು ಜ್ವರಾರಮ್ಭಕೇಷು ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷಶೇಷಸ್ಯ ಪಾಚನೋ ವಾ ಶಮನೋ ವಾ ಕಷಾಯಃ ಪಞ್ಚವಿಧಕಲ್ಪನಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಕಷಾಯ ಇತಿ ಪಾಕೇನೋಪಲಬ್ಧತ್ವಾದೌಷಧಸ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾ- ಲಙ್ಘನಾಮ್ಬುಯವಾಗೂಭಿರ್ಯದಾ ದೋಷೋ ನ ಪಚ್ಯತೇ| ತದಾ ತಂ ಮುಖವೈರಸ್ಯತೃಷ್ಣಾರೋಚಕನಾಶನೈಃ| ಕಷಾಯೈಃ ಪಾಚನೈರ್ಹೃದ್ಯೈರ್ಜ್ವರಘ್ನಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಪಾಚನೀಯವಿಷಯೋಽಯಮ್| ಸಂಶಮನೀಯವಿಷಯಶ್ಚ| ಮೃದೌ ಜ್ವರೇ ಲಘೌ ದೇಹೇ ಪ್ರಚಲೇಷು ಮಲೇಷು ಚ| ಪಕ್ವಂ ದೋಷಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಯದಾ ದೇಯಂ ತದೌಷಧಮ್|| ತಸ್ಮಾತ್ ಸಂಶಮನೀಯಕಾಲೋಽಯಮಿತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ||೨೩||

Adhikarana kaShAyasya viShayAviShayau (24) · Śloka 24

ತಿಕ್ತಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ ಕಟುಕಃ ಕಫೇ| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರತ್ವೇಽಪಿ ಕಷಾಯಃ ಸ ನ ಶಸ್ಯತೇ| ನವಜ್ವರೇ ಮಲಸ್ತಮ್ಭಾತ್ ಕಷಾಯೋ ವಿಷಮಜ್ವರಾನ್| ಕುರುತೇಽರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸಹಿಧ್ಮಾಽಽಧ್ಮಾನಾದಿಕಾನಪಿ| ನ ಚ್ಯವನ್ತೇ ನ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ಕಷಾಯಸ್ತಮ್ಭಿತಾ ಮಲಾಃ| ತಿರ್ಯಗ್ಗತಾ ವಿಮಾರ್ಗಾ ವಾ ವರ್ಧಯನ್ತ್ಯಪಿ ಚ ಜ್ವರಮ್||೨೪||

ಸ ಚ ಕಷಾಯಸ್ತಿಕ್ತರಸಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಯೋಜ್ಯಃ| ವಿಶೇಷಗ್ರಹಣಾತ್ ಕಫೇಽಪಿ ಯೋಜ್ಯಾ ಇತಿ ಲಭ್ಯತೇ| ಕಟುಕಶ್ಚ ಕಫ ಏವ ಯೋಜ್ಯಃ| ಸ ಚ ಕಷಾಯಃ ಕಷಾಯೋ ರಸೇನ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೋಽಪಿ ನವಜ್ವರೇ ನ ಶಸ್ಯತೇ|ತತ್ರಾ ಹಿ ನವಜ್ವರೇ ಕಷಾಯೋ ಮಲಾನಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಾತ್ ಬಹಿರ್ಗಮನಪಾಚನಾಭಾವೇನ ತಿರ್ಯಗ್ಗಮನವಿಮಾರ್ಗಗಮನಾಭ್ಯಾಂ ಯಥಾಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿವಿಷಯಜ್ವರಾನರುಚ್ಯಾದೀನಪಿ ಕರೋತಿ| ಕಷಾಯರಸಸ್ತಮ್ಭಿತಾ ಮಲಾಃ ನ ಚ್ಯವನ್ತೇ ನಾಪ್ಯನ್ತಃ ಪಚ್ಯನ್ತೇ; ಪ್ರತ್ಯುತ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ಸು ವಿಪರೀತಂ ವಾ ಮಾರ್ಗೇಷು ಗಮನಾತ್ ಜ್ವರಂ ವರ್ಧಯನ್ತಿ| ಬದ್ಧಾಮಾದಿತ್ವಾಚ್ಚ ಕಷಾಯೋ ಯಥಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಶೂಲಾದಿಕಾರ್ಯಪಿ ಭವತೀತಿ ತಿರ್ಯಗ್ಗಮನೇನ ವಿಮಾರ್ಗಗಮನೇನ ಚ ವಿಷಮಜ್ವರಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಂ ಪ್ರದರ್ಶಿತಂ ಭವತಿ| ನವತಾಯಾಂ ತ್ವತೀತಾಯಾಂ ಹರೀತಕ್ಯಾದೇಃ ಪ್ರಯೋಗೋ ದೃಷ್ಟಃ;,ಏವಂ ಷಡಹಾದೌಷಧಯೋಜನಮ್||೨೪||

Adhikarana auShadhakAlaviShaye matAntarANi (25) · Śloka 25

ಸಪ್ತಾಹಾದೌಷಧಂ ಕೇಚಿದಾಹುರನ್ಯೇ ದಶಾಹತಃ| ಕೇಚಿಲ್ಲಘ್ವನ್ನಭುಕ್ತಸ್ಯ ಯೋಜ್ಯಮಾಮೋಲ್ಬಣೇನ ತು||೨೫||

ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾಃ ಸಪ್ತಾಹಾದೌಷಧಮಾಹುಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ದಶಾಹಾತ್| ಕೇಚಿತ್ವೇವಮಾಹುಃ-ಯಥಾ ಲಙ್ಘನಾದನನ್ತರಂ ಯದೌಷಧಮುಪಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ಯೇ ಲಘ್ವನ್ನಂ ಭುಕ್ತಂ ತಸ್ಯೈವ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಕ್ಷತ್ರಯೇಽಪಿ ಸಮಾನಯೋಜ್ಯಮಾಲೋಲ್ಬಣೇ ತ್ವೌಷಧಂ ನೇತಿ| ಕೇವಲಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಷಡಹಮಾಮೋಲ್ಬಣತ್ವಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ಸಪ್ತಾಹಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ದಶಾಹಮಿತಿ||೨೫||

Adhikarana AmolbaNe auShadhaniShedhe hetuH (26) · Śloka 26

ತೀವ್ರಜ್ವರಪರೀತಸ್ಯ ದೋಷವೇಗೋದಯೇ ಯತಃ| ದೋಷೇಽಥವಾತಿನಿಚಿತೇ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಕಾರಿಣೀ||೨೬||

ಆಮೋಲ್ಬಣೇ ನ ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯತ್ರ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ ಯತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತೀವ್ರಜ್ವರಪರೀತಸ್ಯ ದೋಷವೇಗೋದಯೇ ಸತಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಮೌಷಧಮತ ಏವಾಪಚ್ಯಮಾನಂ ಭೂಯೋಜ್ವರಂ ಜ್ವಲಯತಿ| ಅಥವಾ ನವಜ್ವರೇಽತಿನಿಚಿತೇ ದೋಷೇ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಕಾರಿಣೀ ಔಷಧಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಭೂಯೋ ಜ್ವರಂ ಜ್ವಲಯತಿ||೨೬||

Adhikarana acirajvarite~apyauShadhaprayogArhAvasthA (27) · Śloka 27

ಯದಾ ಜ್ವರೋ ಮೃದುರ್ದೇಹೋ ಲಘುಃ ಪ್ರಚಲಿತಾ ಮಲಾಃ| ಅಚಿರಜ್ವರಿತಸ್ಯಾಽಪಿ ಯೋಜಯೇದ್ಭೇಷಜಂ ತದಾ||೨೭||

ಯದಾ ಮೃದುಜ್ವರೋ ದೇಹಶ್ಚ ಲಘುರ್ಮಲಶ್ಚಾಲಿತಾ ನ ತು ಸ್ತಿಮಿತಾಸ್ತದಾ ಅಚಿರಜ್ವರಿತಸ್ಯಾಪಿ ಭೇಷಜಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಕೈಸ್ತೈಃ ತದುಕ್ತಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಪಕ್ಷತ್ರಯಂ ಪ್ರದರ್ಶಿತಂ ತತ್ರಾಪ್ಯೇವಮೇವಾವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ಯಸ್ಯ ಜ್ವರಸ್ಯ ತೀವ್ರತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಚ ಲಙ್ಘನಸ್ಯಾಯೋಜನಾದ್ದೋಷಸ್ಯಾತಿವೃದ್ಧತ್ವಂ ಸಾಮತ್ವಞ್ಚ ತತ್ರಾವಶ್ಯಮೌಷಧಂ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ತು ಯೋಜ್ಯಮೇವ ನ ತು ಷಡಹಾದಿಕಮಪೇಕ್ಷಣೀಯಮಿತಿ||೨೭||

Adhikarana kaShAyayogAH pAcanAH kaShAyAH (28) · Śloka 28

ಮುಸ್ತಯಾ ಪರ್ಪಟಂ ಯುಕ್ತಂ ಶುಣ್ಠ್ಯಾ ದುಃಸ್ಪರ್ಶಯಾಪಿ ವಾ| ಪಾಕ್ಯಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವಾ ಪಾಠೋಶೀರಂ ಸವಾಲಕಮ್| ಪಿಬೇತ್ತದ್ವಚ್ಚ ಭೂನಿಮ್ಬಗುಡೂಚೀಮುಸ್ತನಾಗರಮ್| ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮಿಮೇ ಯೋಜ್ಯಾಃ ಕಷಾಯಾ ದೋಷಪಾಚನಾಃ| ಜ್ವರಾರೋಚಕತೃಷ್ಣಾಽಽಸ್ಯವೈರಸ್ಯಾಪಕ್ತಿನಾಶನಾಃ| ಪಾಠೇನ್ದ್ರಯವಭೂನಿಮ್ಬಮುಸ್ತಪರ್ಪಟಕಾ ಮೃತಾ| ಜಯನ್ತ್ಯಾಮಮತೀಸಾರಂ ಜ್ವರಂ ಚ ಸಮಹೌಷಧಾಃ||೨೮||

ಮುಸ್ತಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ತದೇವೌಷಧಮುಚ್ಯತೇ| ಏವಂ ದೋಷಾದಿವಿಶೇಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪರ್ಪಟಂ ಕದಾಚಿದ್ದುರಾಲಭಯಾ| ಪಾಠಾದಿತ್ರಯಂ ಶೃತಂ ವಾ ಶೀತಂ ವಾ| ಭೂನಿಮ್ಬಾದಿಚತುಷ್ಟಯಂ ತದ್ವಚ್ಛೃತಂ ವಾ ಶೀತಂ ವಾ| ಇಮೇ ಚ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಯಃ ಕಷಾಯಾಃ ನಿಯತಾನಿಯತಕಲ್ಪನಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯೋಗಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ಏತೇ ಚ ಜ್ವರಾದಿನಾಶನಾಃ ಪಾಠಾದಯಃ ಸನಾಗರಾ ಆಮಾದಿಕಂ ಜ್ವರಿಣೋ ಯಜನ್ತಿ ಯಥೇಚ್ಛಕಲ್ಪನಾಪ್ರಯುಕ್ತಾವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ| ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮಿತ್ಯತ್ರ ಜೇಜ್ಜಟಃ ಪಾಕ್ಯಂ ಶೀತಕಷಾಯಞ್ಚ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಂ ಪಿಬೇತ್| ಪಾಕ್ಯಂ ಕ್ವಾಥ್ಯಂ ಶೀತಕಷಾಯಮನುತ್ಕ್ವಥಿತಮೇವೋಷ್ಣೋದಕೇ ಸಂಕ್ಷುದ್ಯ ದ್ರವ್ಯಂ ಯದ್ರಾತ್ರಿಪರ್ಯುಷಿತಂ ಪೀಯತೇ ತತ್ಕೇವಲಪಿತ್ತೇ| ಪೈತ್ತಿಕೇ ಚ ಸ ನಾಗರಂ ಪರ್ಪಟಕಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿಃ| ಪಿತ್ತಕಫಪ್ರಾಯೇ ಸದುರಾಲಭಂ ಪರ್ಪಟಕಂ ದುರಾಲಭಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಶಮನಾನಾಮಿತ್ಯಾಭ್ನಾನಾತ್| ದಾಹಬಹುಲಂ ಪಾಠೋಶೀರಂ ವಾಲಕಮ್| ಶೀತಪ್ರಾಯೇ ಭೂನಿಮ್ಬಗುಡೂಚೀಮುಸ್ತನಾಗರಮಿತಿ| ಅನ್ಯೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ - ಪಞ್ಚಾಪ್ಯಮೀ ಸರ್ವಯೌಗಿಕಾಃ ಕುತಃ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತ್ಯಾನೀಕತ್ವಾದ್ಯಥಾ ಕುಷ್ಠೇ ಖದಿರಂ ಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ತಕ್ರಂ ಪ್ರಮೇಹೇ ಹರಿದ್ರೇತಿ|೨೮||

Adhikarana doShAnusAraM pAcanAni (29) · Śloka 29

ದುರಾಲಭಾಽಮೃತಾಮುಸ್ತಾನಾಗರಂ ವಾತಜೇ ಜ್ವರೇ| ಅಥವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಗುಡೂಚೀವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಕನೀಯಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಿತ್ತೇ ಕ್ಷೌದ್ರಸಮನ್ವಿತಾಃ| ಕಲಿಙ್ಗಮುಸ್ತಕಟುಕಾ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಂ ತಥಾ| ಸಧನ್ವಯಾಸಭೂನಿಮ್ಬಂ ವತ್ಸಕಾದ್ಯೋ ಗಣಃ ಕಫೇ| ಅಥವಾ ವೃಷಗಾಙ್ಗೇಯೀಶೃಙ್ಗವೇರದುರಾಲಭಾಃ| ರುಗ್ವಿಬನ್ಧಾನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಯುಕ್ತೇ ದೀಪನಪಾಚನಮ್| ಅಭಯಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಶಮ್ಯಾಕಕಟುಕಾಘನಮ್||೨೯||

ದುರಾಲಭಾದಿಕಂ ವಾತಜ್ವರೇ| ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾದಿತ್ರಯಂ ವಾತಜ್ವರ ಏವ| ಕೇವಲಮೇವ ಹ್ರುಸ್ವಪ್ಞ್ಚಮೂಲಕಂ ವಾತೇ| ಕಲಿಙ್ಗಾದಿತ್ರಯಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪಿತ್ತೇ|ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಂ ದುರಾಲಭಾಕಿರಾತತಿಕ್ತಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತೇ|ಕಫೇ ವತ್ಸಕಾದ್ಯೋ ಗಣಃ| ಅಥವಾ ವೃಷಾದಯಃ| ಗಾಙ್ಗೇಯೀ ಮುಸ್ತಾ|ರುಗಾದಿಯುಕ್ತೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರೇ ಅಭಯಾದಿಕಂ ತಚ್ಚ ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ಚ||೨೯||

Adhikarana santatAdijvareShu kaShAyayogAH (30) · Śloka 30

ಕಲಿಙ್ಗಕಾಃ ಪಟೋಲಸ್ಯ ಪತ್ರಂ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ| ಪಟೋಲಂ ಸಾರಿವಾ ಮುಸ್ತಾ ಪಾಠಾ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬತ್ರಿಫಲಾಮೃದ್ದೀಕಾಮುಸ್ತವತ್ಸಕಾಃ| ಕಿರಾತತಿಕ್ತಮಮೃತಾಃ ಚನ್ದನಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಧಾತ್ರೀಮುಸ್ತಾಮೃತಾಕ್ಷೌದ್ರಮರ್ಧಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಾಃ| ಪಞ್ಚೈತೇ ಸನ್ತತಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಶಮನಾ ಮತಾಃ| ಪಟೋಲೇನ್ದ್ರಿಯವಾರಿಷ್ಟಭದ್ರಮುಸ್ತಾಮೃತಾಽಭಯಾಃ| ಸಾರಿವಾದ್ವಿತಯಂ ಪಾಠಾ ತ್ರಯನ್ತೀ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ಪಟೋಲಾರಿಷ್ಟಮೃದ್ವೀಕಾಶಮ್ಯಾಕಾತ್ರಿಫಲಾವೃಷಮ್| ಚನ್ದನೋಶೀರಧಾನ್ಯಾಬ್ದಗುಡೂಚೀವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ದೇವದಾರೂಸ್ಥಿರಾಶುಣ್ಠೀವಾಸಾಧಾತ್ರೀಹರೀತಕೀಃ| ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಜ್ವರಾನ್ ಘ್ನನ್ತಿ ಯೋಗಾ ಮಧುಸಿತೋತ್ಕಟಾಃ||೩೦||

ಕಲಿಙ್ಗದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರರ್ದ್ಧಶ್ಲೋಕೈಃ ಪಞ್ಚ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಕಲ್ಪನಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಯಥಾಸಂಖ್ಯೇನ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಸನ್ತತಾದೀನಾಂ ಶಮನಾ ಮತಾ ಆಚಾರ್ಯಾಣಾಮ್| ಏವಮೇವ ಪಟೋಲಾದಿಭಿರ್ಯೋಗಯೋಗ್ಯಕಲ್ಪನಾ ಮಧುಸಿತೋತ್ಕಟಾಃ ಪ್ರಭೂತಮಧುಸಿತಾಃ||೩೦||

Adhikarana vAtajvare katipayAH yogAH (31) · Śloka 31

ಸಗುಡಾಃ ಸಾರಿವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಶತಾಹ್ವಾಕಣರೇಣುಕಾಃ| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಸಾರಿವಾದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ರಯಾಣಾಽಮೃತಾಗುಡಃ| ಶತಪುಷ್ಪಾವಚಾಕುಷ್ಠದೇವದಾರೂಹರೇಣುಕಾಃ| ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಸಮಾಂಸೀಮುಸ್ತಧಾನ್ಯಕಾಃ| ಕೃಷ್ಣಾಪುನರ್ನವಾದ್ರಾಕ್ಷಾಶತಾಹ್ವಾಗುಡಸಾರಿವಾಃ| ಶಾಲಿಪರ್ಣೀಬಲಾದ್ರಾಕ್ಷಾಸಾರಿವಾಚ್ಛಿನ್ನಸಮ್ಭವಾಃ| ಆರಗ್ವಧೋ ಬಲಾ ರಾಸ್ನಾ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಮಧುಕಂ ಗುಡಾಃ| ಶತಾವರೀಚ್ಛಿನ್ನರೂಹಾಸ್ವರಸೋ ವಾ ಗುಡಾನ್ವಿತಃ| ಸಕೃಷ್ಣಾಜೀರಕಸಿತಾನಾಗರಶ್ಚಾಮೃತಾರಸಃ| ವಾತಜ್ವರಂ ಜಯನ್ತ್ಯಾಶು ಕೇವಲೋ ವಾಽಮೃತಾರಸಃ| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಸರಲಗಾಙ್ಗೇಯೀದಾರೂಕುಷ್ಠೈಲವಾಲುಕಮ್| ಕೋಷ್ಣಂ ಘೃತಗುಡೋಪೇತಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ವಾತಜೇ ಜ್ವರೇ||೩೧||

ಸಗುಡಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ನವಯೋಗಾ ವಾತಜ್ವರೇ ನಿಯತಾಃ ನಿಯಮಕಲ್ಪನಾಃ| ತತ್ರ ಸಾರಿವಾದಯೋ ರೇಣುಕಾನ್ತಾಃ ಸಗುಡಾಃ| ಶತಪುಷ್ಪಾದಯಃ ಸಮಾಂಸೀಮುಸ್ತಧಾನ್ಯಕಾಃ ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುಕ್ತಾಃ| ಕೃಷ್ಣಾದಯಃ ಸಾರಿವಾನ್ತಾಃ ಶಾಲಪರ್ಣ್ಯಾದಯಶ್ಛಿನ್ನಸಮ್ಭವಾನ್ತಾಃ| ಆರಗ್ವಧಾದಿಕಃ ಸಗುಡಃ| ಶತಾವರೀಗುಡೂಚ್ಯೋಃ ಸ್ವರಸಃ ಸಗುಡಃ| ಗುಡೂಚೀರಸಃ ಸಕೃಷ್ಣಾಜೀರಕಾದಿಃ| ಕೇವಲಶ್ಚ ಗುಡೂಚೀರಸಃ| ಸರ್ವತ್ರ ಚ ಮಧುಗುಡಶರ್ಕರಾಣಾಂ ವ್ಯಪ್ತಿಜನಿಕಾ ಮಾತ್ರಾ| ಭಾರ್ಙ್ಗ್ಯಾದಿಘೃತಗುಡಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾತಜ್ವರೇ|ಗಾಙ್ಗೇಯೀ ಮುಸ್ತಾ| ಏಲವಾಲುಕಮೈಲೇಯಂ ಸುಗನ್ಧಿ ಹರಿವಾಲುಕಮಿತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ||೩೧||

Adhikarana pittajvare yogAH (32) · Śloka 32

ಪಟೋಲಾದಿಗುಡೂಚ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರೋಕ್ತೌ ಪಿತ್ತಜೇ ಜ್ವರೇ| ಅಞ್ಜನಾದಿಃ ಸಕಾಶ್ಮರ್ಯಃ ಸಾರಿವಾದಿಃ ಸಶರ್ಕರಃ| ಸಿತಾಮಧುಕಕಾಶ್ಮರ್ಯಶೀತೋಶೀರಪರೂಷಕಮ್| ಗುಡೂಚೀಸಾರಿವೋರೋಧ್ರಕಮಲೋತ್ಪಲಶರ್ಕರಃ| ದ್ರಾಕ್ಷ್೦ಆಽಭಯಾತಿಕ್ತಘನಶಮ್ಯಾಕಫಲಪರ್ಪಟಮ್| ಶ್ಯಾಮಾಪರ್ಪಟದುಃಸ್ಪರ್ಶಾತಿಕ್ತಾತಿಕ್ತಸಿತಾವೃಷಾಃ| ಶರ್ಕರಾತಿಕ್ತಕಟುಕಾತ್ರಾಯಮಾಣಾಬಿಭೀತಕಮ್| ಗುಡೂಚ್ಯಾಮಲಕೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಕೇವಲೋ ವಾಽಪಿ ಪರ್ಪಟಃ| ಕಷಾಯೋ ವಾ ಹಿಮಸ್ತಿಕ್ತಾದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧುಕನಿಮ್ಬಜಃ| ಪಿತ್ತಜ್ವರಘ್ನೀ ಕಟುಕಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಾ ಸಶರ್ಕರಾ||೩೨||

ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಪಟೋಲಾದಿಗಣೋ ಗುಡೂಚ್ಯಾದಿರ್ವಾ|ಸಕಾಶ್ಮರ್ಯೋಽಞ್ಜನಾದಿಃ| ಸಶರ್ಕರಃ ಸಾರಿವಾದಿಃ| ಪಞ್ಚಭಿರರ್ದ್ಧಶ್ಲೋಕೈಃ ಸಿತೇತ್ಯಾದಿನಾ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಕಲ್ಪನಮ್|ಸುಬೋಧಮ್| ಶೀತಞ್ಚನ್ದನಮ್| ತಿಕ್ತಃ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಃ| ಘನೋ ಮುಸ್ತಃ| ಶಮ್ಯಾಕ ಆರಗ್ವಧಃ| ತಸ್ಯ ಫಲಮ್| ಗುಡೂಚ್ಯಾಮಲಕಯುಕ್ತಃ ಪರ್ಪಟಃ ಕೇವಲೋ ವಾ| ತಿಕ್ತಾದಿಜೋ ವಾ ಶೀತಃ ಕಷಾಯ ಇತಿ ಪಿತ್ತಜೇ ಜ್ವರೇ| ಕಟುಕಾ ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಞ್ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ||೩೨||

Adhikarana kaphajvaraghnAH yogAH (33) · Śloka 33

ಕಫಜೇತಿವಿಷೋಶೀರಪಟೋಲಮರಿಚಕ್ಷಪಾಃ| ಸಮೂರ್ವೇನ್ದ್ರಯವದ್ವೀಪಿಕುಷ್ಠನಿಮ್ಬವಚಾಗುಡಾಃ| ಸಪ್ತಚ್ಛದಾಮೃತಾನಿಮ್ಬಸ್ಫೂರ್ಜಾತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಮ್| ನಿಶಾತ್ರಿಕಟುಕಂ ತಿಕ್ತಾನಾಗಪುಷ್ಪಕಲಿಙ್ಗಕಾಃ| ಸಾರಿವಾತಿವಿಷಾಕುಷ್ಠದುಃಸ್ಪರ್ಶಾಮುಸ್ತಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಪರೂಷಂ ತ್ರಿಫಲಾ ತಿಕ್ತಾ ಬೀಜಂ ವೃಷಕಜಂ ಘನಮ್| ನಾಗರತ್ರಿಫಲಾಮುಸ್ತಾಮೂರ್ವಾಪಾಠಾಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಃ||೩೩||

ಅತಿವಿಷಾದಯೋ ವಚಾನ್ತಾಃ ಸಗುಡಾಃ ಕಫೇ| ಕ್ಷಪಾ ಹರಿದ್ರಾ| ದ್ವೀಪಿಃ ಚಿತ್ರಕಃ| ಸಪ್ತಚ್ಛದಾದಿಕಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಸಪ್ತಚ್ಛದಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಃ| ಸ್ಫೂರ್ಜಾತಂ ಕಾಕತಿಕ್ತಃ| ನಿಶಾ ಸಾರಿವಾಪರೂಷನಾಗರಾದ್ಯಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಕಷಯಾಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಃ| ನಿಶಾ ಹರಿದ್ರಾ| ಕಲಿಙ್ಗಕಃ ಇನ್ದ್ರಯವಃ| ವೃಷಕಜಂ ಬೀಜಂ ಶಾಕಬೀಜಮಿತಿ ಕಫಜ್ವರೇ||೩೩||

Adhikarana doShasaMsarge yogAH (34) · Śloka 34

ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತೇಷು ಮಿಶ್ರಾನೇತಾನ್ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೪||

ಏತೇ ಚ ಯೋಗಾಃ ದೋಷವಿಶೇಷ ಉಕ್ತಾಸ್ತೇ ಸದೃಶೇ ದೋಷೇ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ| ಅಪಿ ತ್ವಾನ್ತರೇ ವಿಶೇಷವಚ್ಛಿನ್ನೇ ಪ್ರಯೋಗಾವಯವಸಮುದಾಯಶಕ್ತ್ಯಾನುಗುಣ್ಯೇನ| ತಚ್ಚ ಯೋಗಮಿತಿ ಕರಣವಿಧಿಃ ಕರ್ಮಾಭ್ಯಾಸಾದಯ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ| ಏತಾಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾನ್ ಯಯೋರೇವ ಸಂಸರ್ಗಃ ತಯೋರೇವ ಉಕ್ತಾನ್ ಮಿಶ್ರೀಭಾವೇನ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೪||

Adhikarana vAtapittaghnAH yogAH (35) · Śloka 35

ಗೋಕಣ್ಟಕಬಲಾದರ್ಭಾಃ ಸಸಿತಾ ವಾತಪಿತ್ತಜೇ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಲಕಭೂನಿಮ್ಬಾಃ ಸಗುಡೂಚೀಶಠೀಗುಡಾಃ| ತ್ರಾಯನ್ತೀ ಸಾರಿವಾದ್ರಾಕ್ಷಾ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಚ್ಛಿನ್ನಜಾಗುಡಾಃ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಸೂರತ್ರಾಯನ್ತೀ ಗುಡೂಚೀಸಾರಿವಾಬಲಾಃ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಕಮಧುಕಲೋಧ್ರಕಾಶ್ಮರ್ಯಸಾರಿವಾಃ| ಮುಸ್ತಾಮಲಕಹ್ರೀಬೇರಪದ್ಮಕೇಸರಪದ್ಮಕಮ್| ಮೃಣಾಲಚನ್ದನೋಶೀರನೀಲೋತ್ಪಲಪರೂಷಕಮ್| ಫಾಣ್ಟೋ ಹಿಮೋ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿರ್ಜಾತೀಕುಸುಮವಾಸಿತಃ| ಯುಕ್ತೋ ಮಧುಸಿತಾಲಾಜೈರ್ಜಯತ್ಯನಿಲಪಿತ್ತಜಮ್| ಜ್ವರಂ ಮದಾತ್ಯಯಂ ಛರ್ದ್ದಿಂ ಮೂರ್ಛಾಂ ದಾಹಂ ಶ್ರಮಂ ಭ್ರಮಮ್| ಊರ್ಧ್ವಗಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಞ್ಚ ಪಿಪಾಸಾಂ ಕಾಮಲಾಮಪಿ||೩೫||

ಗೋಕಣ್ಟಕಾದಿ ಸಶರ್ಕರಂ ವಾತಪಿತ್ತಜೇ|ದ್ರಾಕ್ಷಾದ್ಯರ್ಧಶ್ಲೋಕೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಜೇ ಕಷಾಯಯೋಗ್ಯೇ ತ್ರಯಃ ಕಷಾಯಾಃ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಕಾದಿನಾ ಸಾರ್ಧೇನಶ್ಲೋಕೇನ ಫಾಣ್ಟಃ ಶೀತಕಷಯೋ ವಾ ಮಧ್ವಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೋ ಜಾತೀಪುಷ್ಪಾಧಿವಾಸಿತಶ್ಚಾನಿಲಪಿತ್ತಜ್ವರಮೂರ್ಛಾದಿಕಂ ಜಯತಿ| ಹ್ರೀಬೇರಂ ವಾಲಕಮ್||೩೫||

Adhikarana kaphavAtaghnAH yogAH (36) · Śloka 36

ಕಫವಾತೇ ವಚಾತಿಕ್ತಾಪಾಠಾರಗ್ವಧವತ್ಸಕಾಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಯುಕ್ತೋ ವಾ ಕ್ವಾಥಶ್ಛಿನ್ನೋದ್ಭವೋದ್ಭವಃ| ವ್ಯಾಘ್ರೀಶುಣ್ಠ್ಯಮೃತಕ್ವಾಥಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಸಂಯುತಃ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಪೀನಸಶೂಲಜಿತ್| ಪಥ್ಯಾಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀಮುಸ್ತಾಶುಣ್ಠೀಕತ್ತೃಣಪರ್ಪಟಮ್| ಸಕಟ್ಫಲವಚಾಭಾರ್ಙ್ಗೀ ದೇವಾಹ್ವಂ ಮಧುಹಿಙ್ಗುಮತ್| ಕಫವಾತಜ್ವರಷ್ಠೀವಕುಕ್ಷಿಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾಃ| ಕಣ್ಠಾಮಯಾಸ್ಯಶ್ವಯಥುಕಾಸಶ್ವಾಸನ್ನಿಯಚ್ಛತಿ||೩೬||

ವಚಾದಯಃ ಸಮಸ್ತಾಃ ಕಫವಾತಜ್ವರೇ| ತತ್ರೈವ ಗುಡೂಚೀಕ್ವಾಥಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣೇನ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಮಾತ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಾಃ ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಸ್ತದ್ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಾದಿಜಿತ್| ಶೂಲಂ ಶಿರಸಿ| ಪಥ್ಯಾದಿಕೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಹಿಙ್ಗುಯುಕ್ತಃ ಕಫವಾತಜ್ವರಾದಿಕಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೩೬||

Adhikarana kaphapittaghnAH yogAH (37) · Śloka 37

ಆರಗ್ವಧಾದಿಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕಫಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಜಯೇತ್| ತಥಾ ತಿಕ್ತಾವೃಷೋಶೀರತ್ರಾಯನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಮೃತಾಃ| ಪಟೋಲಾತಿವಿಷಾನಿಮ್ಬಮೂರ್ವಾಧನ್ವಯವಾಸಕಾಃ| ವೃಷಪುಷ್ಪಚ್ಛದರಸಃ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಃ| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಂ ಹನ್ತಿ ಸಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತಂ ಸಕಾಮಲಮ್| ಅನನ್ತಾವಿಶ್ವಭೈಷಜ್ಯಕಟುಕಾತೋಯತೋಯದಾಃ| ಜ್ವರತೃಡ್ಭ್ರಮಸಮ್ಮೋಹಧೂಮಕಾಮ್ಲಕನಾಶನಾಃ||೩೭||

ಆರಗ್ವಧಾದಿಗಣೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಾಯುಕ್ತಃ ಕಫಪಿತ್ತಜ್ವರೇ| ತಿಕ್ತಾದಿಧನ್ವಯವಾಸಾನ್ತಂ ತಥಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವೃಷಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಪತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ರಸೋ ಯಥೋಕ್ತಗುಣಃ| ಅನನ್ತಾದಯೋ ಜ್ವರಾದಿನಾಶನಾಃ| ಅನನ್ತಾ ಮೂರ್ವಾ| ತೋಯಂ ವಾಲಕಮ್| ತೋಯದೋ ಮುಸ್ತಃ ಧೂಮಕಾಽಮ್ಲಕೌ ದೋಷಭೇದೀಯೇ ಪ್ರದರ್ಶಿತೌ||೩೭||

Adhikarana sannipAtaghnA yogAH (39) · Śloka 38

ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇ ವ್ಯಾಘ್ರೀ ದೇವದಾರೂನಿಶಾದ್ವಯಮ್| ಪಟೋಲಪತ್ರನಿಮ್ಬತ್ವಕ್ ತ್ರಿಫಲಾಕಟುಕಾಯುತಮ್| ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಂ ಪಥ್ಯಾ ಮೃದ್ದೀಕಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ತ್ರಾಯನ್ತೀಕಣತನ್ಮೂಲದ್ರಾಕ್ಷಾಪಥ್ಯಾಮಧೂಲಿಕಾಃ| ತ್ರಿಫಲೋಶೀರಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಯಷ್ಟೀಮಧುಬಲಾಘನಾಃ| ನಾಗರಂ ಪೌಷ್ಕರಂ ಮೂಲಂ ಗುಡೂಚೀ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ| ಸಕಾಸಶ್ವಾಸಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತ್ತೌ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ| ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಮೃದ್ದೀಕಾ ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ಪರೂಷಕಮ್| ಸೋಶೀರತಿಕ್ತಾತ್ರಿಫಲಕಾಶ್ಮರ್ಯಾಕಲ್ಪಯೇದ್ಧಿಮಮ್| ಕಷಾಯಂ ತಂ ಪಿಬನ್ ಕಾಲೇ ಜ್ವರಾನ್ ಸರ್ವಾನಪೋಹತಿ| ಜಾತ್ಯಾಮಲಕಮುಸ್ತಾನಿ ತದ್ವದ್ಧನ್ವಯವಾಸಕಮ್| ಬದ್ಧವಿಟ್ಕಟುಕಾದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ರಾಯನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಗುಡಾನ್||೩೮||

ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇ ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಃ ಕಟುಕಾನ್ತಾಃ| ಮುಸ್ತಾದ್ಯರ್ಧಶ್ಲೋಕೈಸ್ತ್ರಯೋ ಯೋಗಾ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇ| ನಾಗರಾದಿವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ಹೀನಪಿತ್ತೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಮಧೂಕಪುಷ್ಪದಿ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ ಕಾಲೇ ಜ್ವರೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಜ್ವರಹರಮ್| ತದ್ವದೇವ ಜಾತ್ಯಾದಿ| ತದ್ವದುರಾಲಭಾ| ಯಸ್ತು ಜ್ವರಂ ಬದ್ಧವಿಟ್ ತದ್ವಿಷಯೇ ಕಟುಕಾದೀನ್ ಪಿಬೇತ್| ಇತಿ ಕಷಾಯಾಃ||೩೯||

Adhikarana jvare annaprayogaH (39) · Śloka 39

ಜೀರ್ಣೌಷಧೇಽನ್ನಂ ಪೇಯಾದ್ಯಮಾಚರೇಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮ್ವಾನ್ನ ತು| ಪೇಯಾ ಕಫ ವರ್ದ್ಧಯತಿ ಪಙ್ಕಂ ಪಾಂಸುಷು ವೃಷ್ಟಿವತ್||೩೯||

ಅಸ್ಮಿನ್ಶ್ಚೌಷಧೇ ನಿರನ್ನಪ್ರಯುಕ್ತೇ ತದಹರೇವ ಪೇಯಾವಿಲೇಪ್ಯಾದಿಕಮನ್ನಮಾಚರೇತ್| ಕಿಂ ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾಹ- ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾನ್ನ ತು| ಅನೇನ ಪೇಯಾದ್ಯನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ಅತ್ರ ಹೇತುಃ ಪೇಯಾ ಕಫಂ ವರ್ಧಯತೀತ್ಯಾದಿಃ| ಏವಂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾಯಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತಃ ಪೇಯಾಯಾಂ ಕಿಂ ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ||೩೯||

Adhikarana shleShmavatAM yUShakalpanA (40) · Śloka 40

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿಷ್ಯಣ್ಣದೇಹಾನಾಮತಃ ಪ್ರಾಗಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಯೂಷಾನ್ ಕುಲತ್ಥಚಣಕಕಲಾಯಾದಿಕೃತಾನ್ ಲಘೂನ್| ರೂಕ್ಷಾಂಸ್ತಿಕ್ತರಸೋಪೇತಾನ್ ಹೃದ್ಯಾನ್ರುಚಿಕರಾನ್ ಪಟೂನ್||೪೦||

ಶ್ಲೇಷ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಷ್ಯಣ್ಣಶಬ್ದೇನೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಪರ್ಯಾಯೇಣ ಕಫೇ ಪಾಚನತ್ವೇನ ಪೇಯಾನಾಂ ವಿಧಾನೇ ವಿರೋಧಂ ನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ಪ್ರಾಗಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಮೌಷಧೇ ಜೀರ್ಣೇ ಪೇಯಾದಿಪ್ರತಿಷೇಧೋ ಯಾವತ್ ಕಫಾಧಿಕೇ ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗಾದನನ್ತರಮಪಿ ಯೂಷಾನೇವೋದನೇನ ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲೇನ ಸಹ ಯೋಜಯೇತ್| ರೂಕ್ಷಾನಿತಿ ವಿನಾ ಸ್ನೇಹೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಾನ್| ತಿಕ್ತೋ ರಸಃ ಜ್ವರಘ್ನಾನಾಂ ಕಷಾಯಾಣಾಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಾನ್ಯತಮದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಯಃ||೪೦||

Adhikarana jIrNA raktashAlayaH (41) · Śloka 41

ರಕ್ತಾದ್ಯಾಃ ಶಾಲಯಃ ಜೀರ್ಣಾಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಶ್ಚ ಜ್ವರೇ ಹಿತಾಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ವೀತತುಷಾಸ್ತಥಾ ವಾಟ್ಯಕೃತಾ ಯವಾಃ| ಓದನಸ್ತೈಃ ಸ್ರುತೋ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ಯಥಾಯಥಮ್| ದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಬಲತೋ ಜ್ವರಘ್ನಕ್ವಾಥಸಾಧಿತಃ|೪೧|

ಜ್ವರೇ ಚಾಽನ್ನಂ ಜೀರ್ಣಾ ರಕ್ತಾದ್ಯಾಃ ಶಾಲಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಶ್ಚ ಪಾಠಕ್ರಮೇಣ ಹಿತಾಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ತು ಯವಾ ಅಪಿ| ತೈಶ್ಚ ಶಾಲಿಭಿರ್ದೋಷದೂಷ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಜ್ವರಘ್ನಾನನ್ತರೋಕ್ತಕ್ವಾಥಸಾಧಿತಃ ಸಿದ್ಧ ಓದನಃ ದ್ವೌ ವಾರೌ ತ್ರೀನ್ ವಾರಾನ್ ವಾ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಸ್ರುತೋ ಯಥಾಯಥಂ ಜ್ವರೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ||೪೧||

Adhikarana rucikarANi vya~jjanAni (42) · Śloka 41

ಮುದ್ಗಾದ್ಯೈರ್ಲಘುಭಿರ್ಯೂಷಾಃ ಕುಲತ್ಥೈಶ್ಚ ಜ್ವರಾಪಹಾಃ| ಕಾರವೇಲ್ಲಕಕರ್ಕೋಟವಾಲಮೂಲಕಪರ್ಪಟೈಃ| ವಾರ್ತಾಕನಿಮ್ಬಕುಸುಮಪಟೋಲಫಲಪಲ್ಲವೈಃ| ಅತ್ಯನ್ತಲಘುಭಿರ್ಮಾಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲೈಶ್ಚ ಹಿತಾ ರಸಾಃ| ವ್ಯಾಘ್ರೀ ಪರುಷತರ್ಕಾರೀ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಲಕದಾಡಿಮೈಃ| ಸಂಸ್ಕೃತಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಜೀರಕಸೈನ್ಧವೈಃ| ಸಿತಾಮಧುಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸಂಯುತಾ ವಾ ಕೃತಾಕೃತಾಃ| ಅನಮ್ಲತಕ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ ರುಚ್ಯಾನಿ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ| ಅಚ್ಛಾನ್ಯನಲಸಮ್ಪನ್ನಾನ್ಯನುಪಾನೇಽಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ತಾನಿ ಕ್ವಥಿತಶೀತಂ ಚ ವಾರಿ ಮದ್ಯಂ ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ||೪೧||

ಮುದ್ಗಾದ್ಯೈರಿತ್ಯತ್ರ ಲಘುಗ್ರಹಣೇನ ರಾಜಮಾಷಾದೀನಾಂ ಗುರೂಣಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ಕಾರವೇಲ್ಲಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಗತಿಲಘುಭಿಶ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ಮಾಂಸೈಸ್ತದ್ಯೋಗ್ಯಜ್ವರೇ ರಸಾಃ ಹಿತಾಃ| ತೇ ಚ ಯೂಷರಸಾ ಯಥಾವಿಷಯಂ ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಿತಾಮಧುಭ್ಯಾಂ ಚ ಸಂಸ್ಕೃತಾಃ ವಾ ಸಂಯುತಾ ವಾ ಕೃತಾ ವಾಽಪ್ಯಕೃತಾ ವಾ| ನಾಽತ್ಯಮ್ಲೇನ ಚ ತಕ್ರೇಣ ಸಿದ್ಧಾನಿ ವ್ಯಞ್ಜನಾನ್ಯನ್ನೇನ ಸಹ ಯೋಜಯೇತ್| ತಾನ್ಯೇವ ಚ ಯೂಷರಸಾದೀನ್ಯನುಪಾನೇಽಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಕ್ವಥಿತಶೀತಾದಿಕಮಪ್ಯನುಪಾನೇ ಯೋಜಯೇತ್||೪೨||

Adhikarana pakveShu doSheShu sarpiramRutopamam (43) · Śloka 43

ಕಷಾಯಪಾನಪಥ್ಯಾನ್ನರ್ದಶಾಹ ಇತಿ ಲಙ್ಘಿತೇ| ಸರ್ಪಿರ್ದದ್ಯಾತ್ಕಫೇ ಮನ್ದೇ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ| ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷ್ವಮೃತಂ ತದ್ವಿಷೋಪಮಮನ್ಯಥಾ| ದಶಾಹೇ ಸ್ಯಾದತೀತೇಽಪಿ ಜ್ವರೋಪದ್ರವವೃದ್ಧಿಕೃತ್| ಲಙ್ಘನಾದಿಕ್ರಮಂ ತತ್ರ ಕುರ್ಯಾದಾಕಫಸಂಕ್ಷಯಾತ್||೪೩||

ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾನ್ತೇ ಲಙ್ಘನಕ್ರಮೇ ಕೃತೇಽಪಿ ಯದಿ ಜ್ವರೋ ನ ಶಾನ್ತಸ್ತತ ಆದಿತೋ ದಶಾಹೇಽತೀತೇ ಲಙ್ಘನಕ್ರಮೇಣ ಚ ಕಫೇ ಮನ್ದೀಭೂತೇ ವಾತಪಿತ್ತೇ ಚ ಪೂರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಭಿಮುಖೀಭೂತೇ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಲಙ್ಘನೇ ನೈವಾಧಿಕ್ಯಮುಪಗತವಿತಿ ಸರ್ಪಿರ್ದದ್ಯಾತ್|ದಶಾಹಗ್ರಹಣಮಸ್ಯಾಂ ಯಥೋಕ್ತಾಯಾಂ ಜ್ವರಾವಸ್ಥಾಯಾಂಸ್ತದಾ ಪ್ರಾಯೋಭವತ್ವಾದುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ತತ್ಪೂರ್ವೇಷ್ವಹಸ್ಸು ಸರ್ಪಿಃಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಂ ಚ| ತಚ್ಚ ಸರ್ಪಿಜ್ವರೇ ದೋಷೇಷು ಪಕ್ವೇಷು ಸತ್ಸೂಪಯುಕ್ತಮಮೃತಂ ಭವತಿ| ಅನ್ಯಥಾಽಽಮೇಷ್ವಪ್ಕ್ವೇಷ್ವತೀತೇಽಪಿ ದಶಾಹೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ವಿಷೋಪಮಂ ಸತ್ ಜ್ವರೋಪದ್ರವವೃದ್ಧಿಕೃತ್ ಸ್ಯಾತ್| ಉಪದ್ರವಾಃ ಶ್ವಾಸಾದಯ ಉಕ್ತಾಃ| ನನು ಯದಿ ಸರ್ಪಿರತ್ರ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ಕಿಮನ್ಯದ್ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ-ಲಙ್ಘನಾದಿಕ್ರಮಮಿತಿ| ತಸ್ಯ ಚ ಕ್ರಮಸ್ಯ ಕಫಸಙ್ಕ್ಷಯಃ ಅವಧಿಃ||೪೩||

Adhikarana jvare bhojanakAlaH (44-1) · Śloka 1

ಸಜ್ವರಂ ಜ್ವರಮುಕ್ತಂ ವಾ ದಿನಾನ್ತೇ ಭೋಜಯೇಲ್ಲಘು| ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಯವಿವೃದ್ಧೋಷ್ಮಾ ಬಲವಾನನಲಸ್ತದಾ| ಯಥೋಚಿತೇಽಥವಾ ಕಾಲೇ ದೋಷಸಾತ್ಮ್ಯಾನುರೋಧತಃ| ಪ್ರಾಗಲ್ಪವಹ್ನಿರ್ಭುಞ್ಜಾನೋ ನ ಹ್ಯಜೀರ್ಣೇನ ಪೀಡ್ಯತೇ||೪೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧||

ಸಜ್ವರಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವಜ್ವರಾವಸ್ಥಾಸು ಭೋಜನಕಾಲಂ ನಿಯಮಯತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಯತ್ಸ್ವಲ್ಪಾಗ್ನಿಃ ಸ ಪ್ರಾಗೇವ ಭುಞ್ಜಾನಃ ಅಜೀರ್ಣೇನ ನ ಪೀಡ್ಯತೇ| ಪ್ರಥಮದಿನೇ ಏಷ ಕಷಾಯಾನ್ತೇ ಲಙ್ಘನೇ ಕ್ರಮಃ ಸಾಮೇ ತರುಣ ಏವ ಜ್ವರೇ ಸಾಧುಃ| ಇತ್ಯಧ್ಯಯಃ ಸಮಾಪ್ಯತೇ||೪೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ