4. kāsacikitsitam

Adhikarana adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಕಾಸಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ|

Adhikarana vAtajakAsacikitsA tatrAdau kiryAkramaH (2) · Śloka 2

ಕೇವಲಾನಿಲಜಂ ಕಾಸಂ ಸ್ನೇಹೈರಾದಾವುಪಾಚರೇತ್| ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈಶ್ಚ ಪೇಯಾಯೂಷರಸಾದಿಭಿಃ| ಲೇಹೈರ್ಧೂಮೈಸ್ತಥಾಭ್ಯಙ್ಗಸ್ವೇದಸೇಕಾವಗಾಹನೈಃ| ಬಸ್ತಿಭಿರ್ಬದ್ಧವಿಡ್ವಾತಂ ಸಪಿತ್ತಂ ತ್ವೌರ್ಧ್ವಭಕ್ತಿಕೈಃ| ಘೃತೈಃ ಕ್ಷೀರೈಶ್ಚ ಸಕಫಂ ಜಯೇತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನೈಃ||೨||

ನಿದಾನೋಕ್ತಕ್ರಮಸ್ಯಾಶ್ರಯಣಾತ್ ಪ್ರಥಮಂ ಕೇವಲೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ| ಸ್ನೇಹೈಃ ಘೃತಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮ್| ವಾತಘ್ನಾನಿ ಶೋಧನಾದಿಗಣಪಠಿತಾನಿ ಭದ್ರದಾರೂನತಕುಷ್ಠಾದೀನಿ| ಪೇಯಾದಿಭಿರವಗಾಹಾನ್ತೈರ್ಘೃತಾದಿರಯೋಗಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ| ಅಭ್ಯಙ್ಗಸ್ಯಾವಿಷಯಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ವಿಶೇಷಣಮ್| ವಿಡ್ಬದ್ಧಾ ಕಠಿನಾ| ವಾತೋ ವಿಬದ್ಧ ಅಸಮ್ಯಗ್ವಾಹೀ| ಘೃತೈರೇವೌರ್ಧ್ವಭಕ್ತಿಕೈಃ ಕ್ಷೀರೈರಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ| ಸಪಿತ್ತಂ ಸಕಫಂ ಚೇತ್ಯನಿಲಜಕಾಸವಿಶೇಷಣಮ್||

Adhikarana guDUcyAdighRutam (3) · Śloka 3

ಗುಡೂಚೀಕಣ್ಟಕಾರೀಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಕ್ ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾದ್ರಸೇ| ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಾದ್ವಾತಕಾಸನುದ್ವಿಹ್ನಿದೀಪನಃ||೩||

ಗುಡೂಚೀಕಣ್ಟಕಾರ್ಯೋಃ ಷಷ್ಟಿಃ ಪಲಾನಿ ತತೋ ನಿಷ್ಪೀಡಿತೋ ರಸೋ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ತಸ್ಯಾಲಾಭೇ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಪನಯಾ ಕ್ವಾಥಃ|| ೩||

Adhikarana kShAraghRutam (4) · Śloka 4

ಕ್ಷಾರರಾಸ್ನಾವಚಾಹಿಙ್ಗುಪಾಠಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಧಾನ್ಯಕೈಃ| ದ್ವಿಶಣೈಃ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಯುತೈಃ ಪಚೇತ್| ದಶಮೂಲಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಪೀತೋ ಮಣ್ಡಾನುಪಾಯಿನಾ| ಸಕಾಸಶ್ವಾಸಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಗ್ರಹಣೀರೋಗಗುಲ್ಮನುತ್||೪||

ಕ್ಷಾರಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಧಕರ್ಷಃ| ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥೇ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ| ಸಹ ಶ್ವಾಸೇನ ವರ್ತತೇ ಯಃ ಕಾಸಃ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ|| ೪||

Adhikarana kAshmaryAdighRutam (5) · Śloka 5

ಕಾಶ್ಮರ್ಯತ್ರಿಫಲಾವ್ಯೋಷಶಠೀದ್ರಾಕ್ಷಾಪರೂಷಕಮ್| ದ್ವೇ ಪಾಠೇ ದೇವದಾರ್ವರ್ದ್ಧಿಸ್ವಗುಪ್ತಾಗ್ನಿಕಗೋಕ್ಷುರಮ್| ವ್ಯಾಘ್ರೀತಾಮಲಕೀಮೇದಾಕಾಕನಾಸಾಶತಾವರೀಃ| ವಿದಾರೀ ಚ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ ಕರ್ಷಾಂಶೈಸ್ತೈರ್ವಿಪಾಚಿತಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಜಯತ್ಯಾಶು ಜ್ವರಕಾಸಹಲೀಮಕಾನ್| ಗುಲ್ಮಾರುಚಿಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಶಿರೋಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾಃ| ಕಾಮಿಲಾರ್ಶೋನಿಲಾಷ್ಠೀಲಾಕ್ಷತಶೋಫಕ್ಷಯಾಂಶ್ಚ ಸಃ||೫||

ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕರ್ಷಾಶೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ತದ್ವತ್ ಸಮೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಪಚೇತ್| ಅತ್ರ ಘೃತಸಮಂ ಜಲಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಅಗ್ನಿಕಃ ಚಿತ್ರಕಃ| ತಾಮಲಕೀ ತಾಲೀ| ಕಾಕನಾಸಾ ಕಾಕತುಣ್ಡಫಲಾ| ಶೋಷೋ ಮಾಂಸಕ್ಷಯಃ| ಕ್ಷಯೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ|| ೫||

Adhikarana rAsnAdighRutam (6) · Śloka 6

ದ್ರೋಣೇಽಪಾಂ ಸಾಧಯೇದ್ರಾಸ್ನಾದಶಮೂಲಶತಾವರೀಃ| ಪಲೋನ್ಮಿತಾ ದ್ವಿಕುಡವಂ ಕುಲತ್ಥಂ ಬದರಂ ಯವಮ್| ತುಲಾರ್ಧಂ ಚಾಜಮಾಂಸಸ್ಯ ತೇನ ಸಾಧ್ಯಂ ಘೃತಾಢಕಮ್| ಸಮಕ್ಷೀರಂ ಪಲಾಶೈಶ್ಚ ಜೀವನೀಯೈಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತತ್| ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾತರೋಗೇಷು ಪಾನನಾವನಬಸ್ತಿಭಿಃ| ಪಞ್ಚಕಾಸಾನ್ ಶಿರಃ ಕಮ್ಪಂ ಯೋನಿವಂಕ್ಷಣವೇದನಾಮ್| ಸರ್ವಾಙ್ಗೈಕಾಙ್ಗರೋಗಾಂಶ್ಚ ಸಪ್ಲೀಹೋರ್ಧ್ವಾನಿಲಾಞ್ಜಯೇತ್||೬||

ರಾಸ್ನಾದೀನಾಂ ದ್ವಾದಶಪಲಾಣಿ ಕುಲತ್ಥಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ ಆಜಮಾಂಸಸ್ಯ ಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶದಿತಿ ಪಾನೀಯಪಲಶತಪಞ್ಚಕೇನ ಸದ್ವಾದಶಪಲೇನ ಸಾಧಯೇತ್| ತೇನೇತಿ ಸಿದ್ಧೇನ ಸಾಧಿತಪ್ರಯೋಗಾತ್ ಮಾಂಸವತ್ ಮಾಂಸಪಾಕಾವಿಧಿರಸ್ಯ ಸಿದ್ಧತಾ| ಚರಕೇ ತು ಪಠಿತಂ-ಪಾದಶೇಷೇಣ ತೇನ ಚೇತಿ| ಜೀವನೀಯಾ ಉಕ್ತಾಃ| ತೈಃ ಪಲಾಂಶೈಃ ಸಮೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಘೃತಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇತಿ ಬೃಂಹಣೀಯತ್ವಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಕಲ್ಯ ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗಾ ನಾನಾವಿಧಾ ವಾತವ್ಯಾಧಯಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋಽನಿಲ ಊರ್ಧ್ವಾನಿಲಃ| ಸಹಶಬ್ದೇನ ತಾವಪಿ ಜಯೇದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್|| ೬||

Adhikarana vidAryAdighRutam (7) · Śloka 7

ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ ಚ ಕಾಸಜಿತ್||೭||

ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ ಕಲ್ಕಶ್ಚತುರ್ಥಾಶಃ| ಇದಂ ಚ ಘೃತಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಾಸೇ ವಿಧೇಯಮ್|| ೭||

Adhikarana ashokabIjAdighRutam (8) · Śloka 8

ಅಶೋಕಬೀಜಕ್ಷವಕಜನ್ತುಘ್ನಾಞ್ಜನಪದ್ಮಕೈಃ| ಸವಿಡೈಶ್ಚ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಘೃತಾದ್ಯುತಮ್| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಯಶ್ಚಾನು ಪಿಬೇದಾಜಂ ಕಾಸಾಭಿಪೀಡಿತಃ||೮||

ಅಶೋಕಬೀಜಾದೀನಿ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಾನಿ| ಪಾನೀಯಂ ಚಾತ್ರ ಘೃತಸಮಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ತದಿತ್ಯಶೋಕಬೀಜಾದಿಪರಾಮರ್ಶಃ|| ೮||

Adhikarana viDa~ggAdicUrNam (9) · Śloka 9

ವಿಡಙ್ಗಂ ನಾಗರಂ ರಾಸ್ನಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಮ್| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಕ್ಷಾರಶ್ಚ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಘೃತಮಾತ್ರಯಾ| ಸಕಫೇಽನಿಲಜೇ ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಹತಾಗ್ನಿಷು||೯||

ವಿಡಙ್ಗಾದಿಚೂರ್ಣೋಪಯೋಗೇ ಘೃತೇ ಮಾತ್ರಾಶಬ್ದಃ ಸ್ತೋಕಪರ್ಯಾಯಃ| ತಚ್ಚ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಚೂರ್ಣಂ ವಾತಕಾಸೇ ಸಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಹಿತಂ ಶ್ವಾಸಾದಿಷು ಚ|| ೯||

Adhikarana avalehacUrNAdikam (10) · Śloka 10

ದುರಾಲಭಾಂ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಂ ಶಠೀ ರಾಸ್ನಾ ಸಿತೋಪಲಾಮ್| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗಞ್ಚ ಕಾಸೇ ತೈಲೇನ ವಾತಜೇ| ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಮುಸ್ತಂ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಕೀಂ ಶಠೀಮ್| ಪುರಾಣಗುಡತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಚೂರ್ಣಿತಾನ್ಯವಲೇಹಯೇತ್| ತದ್ವತ್ಸಕೃಷ್ಣಾಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ಚ ಸಭಾರ್ಙ್ಗೀ ತದ್ವದೇವ ಚ| ಪಿಬೇತ್ಕೃಷ್ಣಾಞ್ಚ ಕೋಷ್ಣೇನ ಸಲಿಲೇನ ಸಸೈನ್ಧವಾಮ್| ಮಸ್ತುನಾ ಸಸಿತಾಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ದಧ್ನಾ ವಾ ಕಣರೇಣುಕಾಃ| ಪಿಬೇದ್ಬದರಮಜ್ಜ್ಞೌ ವಾ ಮದಿರಾದಧಿಮಸ್ತುಭಿಃ| ಅಥವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕಂ ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್||೧೦||

ದುರಾಲಭಾದೀನ್ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀಸಹಿತಾಂಸ್ತೈಲೇನ ಲಿಹ್ಯಾದಿತಿ ಕೃಷ್ಣಾಶುಣ್ಠ್ಯೋಃ ಪುರಾಣಗುಡತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಯೋಗಃ| ತದ್ವದೇವ ಭಾರ್ಙ್ಗೀಶುಣ್ಠ್ಯೋಃ| ಸೈನ್ಧವಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋರುಷ್ಣೋದಕೇನ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಸಿತಾಶುಣ್ಠ್ಯೋರ್ಮಸ್ತುನಾ| ದಧ್ನಾ ಕಣರೇಣುಕಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಬೀಜಾನಿ| ತಥಾ ಬದರಮಜ್ಜ್ಞೌ ರೇಣುಕಾಃ ಮದಿರಯಾ ವಾ ದಧ್ನಾ ವ ಮಸ್ತುನಾ ವ| ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಕಲ್ಕೋ ಜಲಪಿಷ್ಟಃ ಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತೇನಜ್ ಘೃತೇನ ಭೃಷ್ಟಃ ಕ್ರಿಯತೇ|| ೧೦||

Adhikarana dhUmapAnam (11) · Śloka 11

ಕಾಸೀ ಸಪೀನಸೋ ಧೂಮಂ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇತ್| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೋಕ್ತಧೂಮಾಂಶ್ಚ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶನಃ||೧೧||

ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಧೂಮವಿಧಾವುಕ್ತಮ್| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ಯೇ ಧೂಮಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತಾನ್ ಸೇವೇತ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶನಃ ಸನ್|| ೧೧||

Adhikarana saMskRutAH rasAH (12) · Śloka 12

ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕೈಃ ಶಾಲಿಯವಗೋಧೂಮಷಷ್ಟಿಕಾನ್| ರಸೈರ್ಮಾಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾನಾಂ ಯೂಷೈರ್ವಾ ಭೋಜಯೇದ್ಧಿತಾನ್||೧೨||

ಗ್ರಾಮ್ಯಾದಿಮಾಂಸಕೃತೈಃ ರಸೈರ್ಮಾಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಕೃತೈರ್ವಾ ಯೂಷೈಃ ಶಾಲಿಯವಾದೀನ್ ಹಿತಾನ್ ಪಥ್ಯಾನ್ ಭೋಜಯೇತ್|| ೧೨||

Adhikarana saMskRutAH peyAH (13) · Śloka 13

ಯವಾನೀಪಿಪ್ಪಲೀಬಿಲ್ವಮಧ್ಯನಾಗರಚಿತ್ರಕೈಃ| ರಾಸ್ನಾಜಾಜೀಪೃಥಕ್ಪರ್ಣೀಪಲಾಶಶಠಿಪೌಷ್ಕರೈಃ| ಸಿದ್ಧಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾಂ ಪೇಯಾಮನಿಲಜೇ ಪಿಬೇತ್| ಕಟೀಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಕೋಷ್ಠಾರ್ತಿಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಪ್ರಣಾಶಿನೀಮ್| ದಶಮೂಲರಸೇ ತದ್ವತ್ ಪಞ್ಚಕೋಲಗುಡಾನ್ವಿತಾಮ್| ಪಿಬೇತ್ಸಮತಿಲಾಂ ಪೇಯಾಂ ಕ್ಷೈರೇಯೀಂ ವಾ ಸಸೈನ್ಧವಾಮ್| ಮಾತ್ಸ್ಯಕೌಕ್ಕುಟವಾರಾಹೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ವಾ ಸಾಜ್ಯಸೈನ್ಧವಾಮ್|೧೩|

ಅನಿಲಜೇ ಕಾಸೇ ಯವಾನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಂ ದಾಡಿಮಾದಿಭಿರಮ್ಲಾಂ ಚ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ದಶಮೂಲರಸೇ ಪಞ್ಚಕೋಲಗುಡಸಂಯುತಾಂ ತದ್ವತ್ ಕಟೀರುಗಾದಿನಾಶಿನೀಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮಶಾಲಿತಿಲಾಂ ಸಸೈನ್ಧವಾಮಥವಾ ಕ್ಷೈರೇಯೀಮ್| ಮತ್ಸ್ಯಾದಿಭಿರ್ಮಾಂಸೈಃ| ಪೇಯಾ ಘೃತಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಾ|| ೧೩||

Adhikarana pathyam (13) · Śloka 13

ವಾಸ್ತುಕೋ ವಾಯಸೀಶಾಕಂ ಕಾಸಘ್ನಃ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಃ| ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಃ ಫಲಂ ಪತ್ರಂ ವಾಲಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಮುಲಕಮ್| ಸ್ನೇಹಾಸ್ತೈಲಾದಯೋ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಗೌಡಿಕಾಃ| ದಧಿಮಸ್ತ್ವಾರನಾಲಾಮ್ಮಫಲಾಮ್ಬುಮದಿರಾಃ ಪಿಬೇತ್||೧೩||

ವಾಸ್ತುಕಾದಿಶಾಕಂ ಕಾಸೇ ಪಥ್ಯಮ್| ಸ್ನೇಹಾಸ್ತೈಲಾದಯಃ ತೈಲಪೂರ್ವಾಃ| ಭಕ್ಷ್ಯಾ ನಾನಾವಿಧಾಃ ಕ್ಷೀರಾದೀನಾಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಗುಡೇನ ಕೃತಂ ಗೌಡಿಕಮ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೩||

Adhikarana pittajakAsacikitsA vamanam (14) · Śloka 14

ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ತುಸಕಫೇ ತ್ರಿವೃತಾಂ ಮಧುರೈರ್ಯುತಾಮ್| ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವಿರೇಕಾಯ ಯುತಾಂ ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ತಿಕ್ತಕೈಃ||೧೪||

ತನುಕಫೇ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಮಧುರೈರೌಷಧೈರ್ಯುಕ್ತಾಂ ತ್ರಿವೃತಾಮ್| ಘನೇ ಕಫೇ ತು ತಿಕ್ತಕೈರ್ಯುಕ್ತಾಮ್|| ೧೪||

Adhikarana saMsarjanam (15) · Śloka 15

ಹತದೋಷೋ ಹಿಮಂ ಸ್ನಿಧಂ ಸ್ವಾದು ಸಂಸರ್ಜನಂ ಭಜೇತ್| ಘನೇ ಕಫೇ ತು ಶಿಶಿರಂ ರೂಕ್ಷಂ ತಿಕ್ತೋಪಸಂಹಿತಮ್||೧೫||

ತಥಾ ಚ ತ್ರಿವೃತಯಾ ಹತದೋಷಃ ಸನ್ ಶೀತಾದಿಗುಣಂ ಸಂಸರ್ಜನಂ ಪೇಯಾದಿಕಮಂ ಭಜೇತ್| ಘನಕಫೇ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಶೀತರೂಕ್ಷಾದಿಕಂ ತಿಕ್ತೋಪಸಂಹಿತಂ ಮಿಶ್ರಿತಮ್|| ೧೫||

Adhikarana lehAH (16) · Śloka 16

ಪಿಪ್ಪಲೀಮುಸ್ತಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವದ್ರಾಕ್ಷಾಮೂರ್ವಾಮಹೌಷಧಮ್| ಲಾಜಾಮೃತಾಫಲದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀಪಿಪ್ಪಲೀಸಿತಾಃ| ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾಕರ್ಕಟೀಶುಣ್ಠೀಶಠೀದ್ರಾಕ್ಷಾಸಿತಾಬಲಾಃ| ನಿದಿಗ್ಧಕಾಮೂಲಫಲಂ ವಟಬೀಜಂ ರಸಾಞ್ಜನಮ್| ಖರ್ಜೂರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ವಾಂಶೀ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ತೇ| ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾ ಲೇಹಾಃ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೈಃ ಪಿತ್ತಕಾಸಿನಾಮ್| ಪಯೋಽನುಪಾನಾಂ ಶೃಙ್ಗೀಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಸಾಜ್ಯಸಿತಾಮಧುಮ್||೧೬||

ಪಿಪ್ಪಲೀಲಾಜದುಃಸ್ಪರ್ಶಾನಿದಿಗ್ಧಕಾಖರ್ಜೂರಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರರ್ಧಶ್ಲೋಕೈಃ ಪಞ್ಚ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಾ ಲೇಹಾಃ ಪಿತ್ತಕಾಸಿನಾಮುಕ್ತಾಃ| ಮಹೌಷಧಂ ಶುಣ್ಠೀ| ಅಮೃತಾಫಲಮಾಮಲಕಫಲಮ್| ಕರ್ಕಟೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ ವಾಂಶೀ ತುಕಾಕ್ಷೀರೀ| ಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ಆಜ್ಯಸಿತಾ ಮಧುನೋ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಮಾತ್ರಾ|

Adhikarana apare lehAH (17) · Śloka 17

ಲೇಹಃ ಪೈತ್ತೇ ಸಿತಾಧಾತ್ರೀಕ್ಷೌದ್ರದ್ರಾಕ್ಷಾಹಿಮೋತ್ಪಲೈಃ| ಸಕಫೇ ಸಾಬ್ದಮರಿಚಃ ಸಘೃತಃ ಸಾನಿಲೇ ಹಿತಃ| ಮೃದ್ವೀಕಾರ್ಧಶತಂ ತ್ರಿಂಶತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀಃ ಶರ್ಕರಾಪಲಮ್| ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುನಾ ಗೋರ್ವಾ ಕ್ಷೀರಪಸ್ಯ ಶಕೃದ್ರಸಮ್| ತ್ವಗೇಲಾವ್ಯೋಷಮೃದ್ವೀಕಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಪೌಷ್ಕರೈಃ| ಲಾಜಮುಸ್ತಶಠೀರಾಸ್ನಾಧಾತ್ರೀಫಲಬಿಭೀತಕೈಃ| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಭಿರ್ಲೇಹೋ ಹೃದ್ರೋಗಕಾಸಹಾ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕದ್ರಾಕ್ಷಾಲಾಜಲಾಕ್ಷಾಸಿತೋಪಲಾಃ| ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಯಸಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರಾಷ್ಟಭಾಗಿಕಾಃ||೧೭||

ಏವಂ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಸಿತಾದಿಭಿರ್ಲೇಹಃ| ಸಕಫೇ ಪೈತ್ತೇ ಮುಸ್ತಮರಿಚಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಃ ಸಿತಾದಿಭಿರ್ಲೇಹಃ| ಸಾನಿಲೇ ತು ಪೈತ್ತೇ ಅಬ್ದಮರಿಚಾಭ್ಯಾಂ ವಿನಾ ಸಘೃತಃ ಸಿತಾದಿಭಿರ್ಹಿತಃ| ಮೃದ್ವೀಕಾಫಲಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಫಲಾನಾಂ ಸಂಖ್ಯಾಶಬ್ದೇನ ಕೇವಲೇನ ಪ್ರಯೋಗೇ ಉಕ್ತಮಾನಂ ನ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ಪಿಪ್ಪಲೀಫಲಾನಿ ತ್ರಿಂಶತ್| ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಮಿತ್ಯೇತನ್ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣಾವಲೇಹಯೇತ್| ಅಥವಾ ಪುಙ್ಗವಸ್ಯ ಕ್ಷೀರವೃತ್ತೇಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಯಃ ಶಕೃತೋ ರಸಃ ತಂ ಮಧುನಾ ಲೇಹಯೇತ್| ತ್ವಗಾದೀನಾಂ ಶರ್ಕರಾನ್ತಾನಾಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಲೇಹೋ ಹೃದ್ರೋಗಕಾಸಯೋರ್ಹನ್ತಾ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಕ್ತ್ವಾ ಆಲೇಹತ್ವಪ್ರಾಪ್ತೇಸ್ತತಶ್ಚಾಷ್ಟಭಾಗಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ದತ್ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್|| ೧೭||

Adhikarana vidAryAdInAM pAnam (18) · Śloka 18

ವಿದಾರೀಕ್ಷುಮೃಣಾಲಾನಾಂ ರಸಾನ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸಿತೋಪಲಾಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪಿತ್ತಕಾಸಮಪೋಹತಿ||೧೮||

ವಿದಾರ್ಯಾದೀನಾಂ ರಸಾನ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸಿತೋಪಲಾಂ ಚ ಸಮಭಾಗಾನಿ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಮಾತ್ರೇಣ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪಿಬೇತ್| ತತ್ ಪಿತ್ತಕಾಸಮಪೋಹತಿ|

Adhikarana pathyam (19) · Śloka 19

ಮಧುರೈರ್ಜಾಙ್ಗಲರಸೈರ್ಯವಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವಾಃ| ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷೈಃ ಶಾಕೈಶ್ಚ ತಿಕ್ತಕೈರ್ಮಾತ್ರಯಾ ಹಿತಾಃ||೧೯||

ತತ್ರ ಚ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಯವಾದಯೋ ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ಮಾಂಸಾನಂ ರಸೈರ್ಮಧುರೈರಮ್ಲರಹಿತೈಃ ಸಹಮಾತ್ರಯಾ ಹಿತಾಸ್ತಥಾ ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ಯೂಷೈಃ ಶಾಕೈಶ್ಚ ಪಟೋಲಾದಿಭಿಸ್ತಿಕ್ತಕೈಃ|| ೧೯||

Adhikarana tanukaPayorvisheShaH (20) · Śloka 20

ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಲೇಹಾಶ್ಚ ತಿಕ್ತಕಾ ಮಧುಸಂಯುತಾಃ| ಶಾಲಯಃ ಸ್ಯುಸ್ತನುಕಫೇ ಷಷ್ಟಿಕಾಶ್ಚ ರಸಾದಿಭಿಃ| ಶರ್ಕರಾಮ್ಭೋಽನುಪಾನಾರ್ಥಂ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಸ್ವರಸಃ ಪಯಃ||೨೦||

ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ತಿಕ್ತಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಮಧುಸಹಿತಾ ಲೇಹಾಶ್ಚ ಹಿತಾಃ| ತನುಕಫೇ ಪೈತ್ತೇ ಶಾಲಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಶ್ಚ ರಸಯೂಷಶಾಕಾದಿಭಿಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೦||

Adhikarana siddharasayUShAdikam (21) · Śloka 21

ಕಾಕೋಲೀಬೃಹತೀಮೇದಾದ್ವಯೈಃ ಸವೃಷನಾಗರೈಃ| ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ರಸಕ್ಷೀರಪೇಯಾಯೂಷಾನ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೧||

ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಪಿತ್ತಕಾಸಿನೋ ಮಾಂಸರಸಾದೀನ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕಲ್ಪಯೇದಿತ್ಯನೇನ ಚೂರ್ಣಿತೈರಪಿ ಸಂಯುಕ್ತಾ ರಸಾದಯ ಇಷ್ಯನ್ತೇ|| ೨೧||

Adhikarana drAkShAkShIrAdikam (22) · Śloka 22

ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಕಣಾಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ತೃಣಾಖ್ಯಂ ಚ ಪಚೇಜ್ಜಲೇ| ತೇನ ಕ್ಷೀರಂ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ಪಿಬೇತ್ ಸಮಧುಶರ್ಕರಮ್| ಸಾಧಿತಾಂ ತೇನ ಪೇಯಾಂ ವಾ ಸುಶೀತಾಂ ಮಧುನಾನ್ವಿತಾಮ್||೨೨||

ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ಸಮಂ ಕ್ಷೀರಂ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ಸನ್ಮಧುಶರ್ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಪಿಬೇತ್| ತೇನ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಕ್ವಥಿತಜಲೇನ ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಕೇವಲೇನ ಮಧುನಾನ್ವಿತಾಂ ಪಿಬೇತ್|| ೨೨||

Adhikarana saghRutaM siddhajalam (23) · Śloka 23

ಶಠೀ ಹ್ನೀಬೇರಬೃಹತೀಶರ್ಕರಾವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ರಸಂ ಪಿಬೇತ್ಪೂತಂ ವಸ್ತ್ರೇಣ ಘೃತಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮ್||೨೩||

ಜಲೇನ ಶಠ್ಯಾದಿಕಂ ತದ್ರಸಂ ವಸ್ತ್ರಪೂತಂ ಘೃತಮಿಶ್ರಿತಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pa~jcasamaM sarpiH (24) · Śloka 24

ಮಹಿಷ್ಯಜಾವೀಗೋಕ್ಷೀರಧಾತ್ರೀಫಲರಸೈಃ ಸಮೈಃ| ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇತ್ .......................||೨೪||

ಮಹಿಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಧಾತ್ರೀಫಲಾನಾಂ ಚ ರಸ ಇತಿ ಪಞ್ಚಸಮಾನಿ ತಾವಚ್ಚ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಕ್ವಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇತ್ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ|| ೨೪||

Adhikarana madhuragaNasiddhaM sarpiH (25) · Śloka 25

.................................ತದ್ವನ್ಮಧುರೇಣ ಗಣೇನ ವಾ| ಕ್ವಾಥೀಕೃತೇನೇಕ್ಷುರಸೇ ಕ್ಷೀರಯುಕ್ತೇನ ಸಾಧಿತಮ್| ಸಶರ್ಕರಂ ಪಿಬೇತ್ಪ್ರಾತರ್ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಮ್||೨೫||

ತಥಾ ಮಧುರಗಣಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇನ ಸ್ನೇಹಸಮೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಸ್ನೇಹಸಮೇನ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣ ಇಕ್ಷುರಸೇ ಸರ್ಪಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಶರ್ಕರಯಾ ಸಹ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್| ಮಧುರೋ ಗಣೋ ರಸಭೇದೀಯೋಕ್ತೋ ಮಧುರಸ್ಕನ್ಧಃ| ಅಥವೈತತ್ ಸರ್ಪಿಃ ಸಶರ್ಕರಮೇವ ಪ್ರಾತರ್ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಸ್ತ್ಯಾನಂ ಸತ್|

Adhikarana kShIrivrukShA~gkuraghRutam (26) · Śloka 26

ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಙ್ಕುರಕ್ವಾಥೇ ಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಘೃತಮ್| ಪಾಯಯೇತ್ ಪಿತ್ತಕಾಸಾರ್ತಂ ಮಧುನಾ ವಾಽವಲೇಹಯೇತ್||೨೬||

ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಙ್ಕುರಕ್ವಾಥಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ| ಸರ್ವಸರ್ಪೀಷಿ ಸ್ತ್ಯಾನಾನಿ ಲೇಹ್ಯಯೋಗೀನಿ ಭವನ್ತಿ|| ೨೬||

Adhikarana medAdisarpiH (27) · Śloka 27

ಮೇದಾಂ ವಿದಾರೀಂ ಕಾಕೋಲೀಂ ಸ್ವಯಂಗುಪ್ತಾಫಲಂ ಬಲಾಮ್| ಶರ್ಕರಾಂ ಜೀವಕಂ ಮುದ್ಗಮಾಷಪರ್ಣ್ಯೌ ದುರಾಲಭಾಮ್| ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಪಚೇತ್ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರೇಣಾಷ್ಟಗುಣೇನ ತತ್| ಪಾನಭೋಜನಲೇಹೇಶು ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಕಾಸಜಿತ್||೨೭||

ಮೇದಾದೀನಿ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ| ಜಲಮೌಷಧಸ್ಯ ವೀರ್ಯಗ್ರಹಣಾಯ ಸ್ನೇಹಸಮಮಷ್ಟಗುಣೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸರ್ಪಿಃ ಪಚೇತ್| ತತ್ ಪಕ್ವಂ ಪಾನಾದಿಷು ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಕಾಸಾನುತ್|| ೨೭||

Adhikarana cUrNayogAH kaShAyayogAshca (28) · Śloka 28

ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಚೂರ್ಣಮೇತೇಷಾಂ ಕಶಾಯಮಥವಾ ಪಿಬೇತ್||೨೮||

ಏತೇಷಾಂ ವಾನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ಘೃತದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುನೇತ್ಯರ್ಥಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ| ಅಥವಾ ಯೈರೇವ ದ್ರವ್ಯೈರ್ಘೃತಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತೇಶಾಂ ಕಷಾಯಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಪಿತ್ತಕಾಸಃ|| ೨೮||

Adhikarana kaPajakAsacikitsA virecanam (29) · Śloka 29

ಕಫಕಾಸೀ ಪಿಬೇದಾದೌ ಸುರಕಾಷ್ಠಾತ್ಪ್ರದೀಪಿತಾತ್| ಸ್ನೇಹಂ ಪರಿಸ್ರುತಂ ವ್ಯೋಷಯವಕ್ಷಾರಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿರೇಚಯೇದೂರ್ಧ್ವಮಧೋ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚ ಯುಕ್ತಿತಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಿರೇಕೈರ್ಬಲಿನಮ್..........................||೨೯||

ಕಫಕಾಸೀತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಸುರಕಾಷ್ಠಂ ದೇವದಾರು ಸ್ನಿಗ್ಧಮಿತ್ಯನೇನೈವ ಸ್ನೇಹೇನ ತ್ರಿಭಿರ್ಭಾಗೈರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಾತರಕ್ಷದಿರೂಪಯಾ| ವಿರೇಚಯೇತ್ ಊರ್ಧ್ವಮಿತಿ ವಮನೇನ| ಅಧ ಇತಿ ವಿರೇಚನೇ| ಮೂರ್ಧ್ನೀತಿ ನಸ್ಯೇನ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪುನದ್ರವ್ಯೈ-ಸ್ತ್ರಿಧಾಪಿ ಬಲಿನಮೇವ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಅಬಲನ್ತು ಮೃದುಭಿವಿರೇಕೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೨೯||

Adhikarana saMsargIkramaH (30) · Śloka 30

.............................ಸಂಸರ್ಗೀ ಚಾಸ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಯವಮುದ್ಗಕುಲತ್ಥಾನ್ನೈರುಷ್ಣರೂಕ್ಷೈಃ ಕಟೂತ್ಕಟೈಃ| ಕಾಸಮರ್ದಕವಾರ್ತಾಕವ್ಯಾಘ್ಱೀಕ್ಷಾರಕಣಾನ್ವಿತೈಃ| ಧಾನ್ವಬೈಲರಸೈಃ ಸ್ನೇಹೈಸ್ತಿಲಸರ್ಷಪನಿಮ್ಬಜೈಃ||೩೦||

ಅಸ್ಯ ಚ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಕಾಸಿನಃ ಸಂಸರ್ಗೀ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಾಖ್ಯಾಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಕೇನೇತ್ಯಾಹ-ಯವಾದ್ಯನ್ನೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈರೂಷ್ಣೈ ರೂಕ್ಷೈಶ್ಚ ತಥಾ ಕಟುಭಿರ್ಮರಿಚ್ಯಾದಿಭಿರುತ್ಕಟೈಃ ಕಾಸಮರ್ದಾದಿಭಿರ್ನಾನಾವಿಧೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾನ್ವಿತೈಸ್ತಥಾ ಧನ್ವೈರ್ಜಾಙ್ಗಲೈ ರಸೈರ್ಬಲೈಶ್ಚ ಬಿಲೇಶಯಪ್ರಭಾವೈಸ್ತಿಲಾದಿಜೈಶ್ಚ ಸ್ನೇಹೈಃ|| ೩೦||

Adhikarana pAnIyam (31) · Śloka 31

ದಶಮೂಲಾಮ್ಬು ಧರ್ಮಾಮ್ಬು ಮದ್ಯಂ ಮಧ್ವಮ್ಬು ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಮೂಲೈಃ ಪೌಷ್ಕರಶಮ್ಯಾಕಪಟೋಲೈರನ್ವಿತಂ ನಿಶಾಮ್| ಪಿಬೇದ್ವಾತಿ ಸಹ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕಾಲೇಷ್ವನ್ನಸ್ಯ ವಾ ತ್ರಿಷು||೩೧||

ತೃಷಿತಶ್ಚ ದಶಮೂಲಾಮ್ಬ್ವಾದಿಕಂ ಪಿಬೇತ್| ಘರ್ಮಾಮ್ಬೂಷ್ಣೋದಕಮ್| ಪೌಷ್ಕರಾದಿಮೂಲೈಃ ಸಕಲಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಸಮನ್ವಿತಂ ವಾರಿ ಶ್ವೋಭೂತೇಷು ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷ್ವನ್ನಸ್ಯ ಪಿಬೇತ್| ಭೋಜನಸ್ಯಾರಮ್ಭಮಧ್ಯಪರ್ಯವಸಾನೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೂರ್ವಪ್ರಯೋಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಿಕಲ್ಪಃ|| ೩೧||

Adhikarana kaphakAsaghnAH lehAH (32) · Śloka 32

ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಂ ಬಿಭೀತಕಮ್| ದೇವದಾರ್ವಭಯಾ ಮುಸ್ತಂ ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಗುಡೂಚೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಭಾರ್ಙ್ಗೀಶೃರ್ಙೀಕರ್ಕಟಕಸ್ಯ ಚ| ವ್ಯೋಷದಾರುವಿಡಙ್ಗಾನಿ ತ್ರಿಫಲಾಶರ್ಕರಾವಲಾಃ| ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಯಾ ಮೂಲತ್ವಙ್ಮರಿಚೈಃ ಸಹ ಯೋಜಿತಾ| ಶಿಖಿಕುಕ್ಕುಟಪಿಚ್ಛಾನಾಂ ಮಷೀ ಕ್ಷಾರೋ ಯವೋದ್ಭವಃ| ವಿಶಾಲಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ತ್ರಿವೃತಾ ಚ ಮಧುದ್ರವಾಃ| ಕಫಕಾಸಹರಾ ಲೇಹಾಃ ಸಪ್ತಶ್ಲೋಕಾರ್ಧಯೋಜಿತಾಃ| ಮಧುನಾ ಮರಿಚಂ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುನೈವ ಚ ಜೋಙ್ಗಕಮ್| ಪೃಥಗ್ರಸಾಮ್ಶ್ಚ ಮಧುನಾ ವ್ಯಾಘ್ರೀವಾರ್ತಾಕಭೃಙ್ಗಜಾನ್| ಕಾಸಘ್ನಸ್ಯಾಶ್ವಶಕೃತಃ ಸುರಸಸ್ಯಾಸಿತಸ್ಯ ಚ||೩೨||

ಪಿಪ್ಪಲೀದೇವದಾರುಗುಡೂಚೀವ್ಯೋಷನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಶಿಖಿಪಿಚ್ಛವಿಶಾಲಾದಿಭಿಃ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೈಃ ಸಪ್ತ ಮಕ್ಷಿಕದ್ರವಾ ಲೇಹಾಃ ಕಫಕಾಸಹರಾ ಭವನ್ತಿ| ಮರಿಚೈಃ ಫಲೈಃ ಸಹ ಯೋಜಿತಾ ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮೂಲತ್ವಕ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಜೋಙ್ಗಕಂ ಕೃಷ್ಣಾಗರು| ಕಾಸಘ್ನಾದೀನಾಂ ಷಷ್ಠ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಪೃಥಗ್ರಸೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಾಸಘ್ನಃ ಕಾಸಮರ್ದಃ| ಅಸಿತ ಇತಿ ಸುರಸವಿಶೇಷಣಮ್|| ೩೨||

Adhikarana vAtAnuge kaPe lehau (33) · Śloka 33

ದೇವದಾರುಶಠೀರಾಸ್ನಾಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾದುರಾಲಭಾಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀ ನಾಗರಂ ಮುಸ್ತಂ ಪಥ್ಯಾ ಧಾತ್ರೀ ಸಿತೋಪಲಾಃ| ಮಧುತೈಲಯುತಾವೇತೌ ಲೇಹೌ ವಾತನುಗೇ ಕಫೇ||೩೩||

ದೇವದಾರ್ವಾದಿಭಿಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ ದ್ವೌ ತೈಲಮಾಕ್ಷಿಕಯುತೌ ಲೇಹೌ ವಾತಾನುಗೇ ಕಫೇ ಕಫಕಾಸೇ ಭವತಃ|| ೩೩||

Adhikarana viDa~ggAdicUrNalehaH (34) · Śloka 34

ವಿಡಙ್ಗಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಹಿಙ್ಗು ಕುಷ್ಠಂ ವ್ಯೋಷಂ ಮನಃಶಿಲಾಮ್| ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ಹಿಧ್ಮಾಯಾಮ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾದ್ಯುತಮ್||೩೪||

ವಿಡಙ್ಗಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾದ್ಯುತಂ ಕಾಸಾದಿಕೇ ಲಿಹ್ಯಾತ್|| ೩೪||

Adhikarana guDAdicUrNam (35) · Śloka 35

ಗುಡಕ್ಷಾರೋಷಣಕಣಾದಾಡಿಮಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್| ಕ್ರಮಾತ್ಪಲದ್ವಯಾರ್ಧಾಕ್ಷಕರ್ಶಾರ್ಧಾಕ್ಷಪಲೋನ್ಮಿತಮ್| ದ್ವೇ ಪಲೇ ದಾಡಿಮಾದಷ್ಟೌ ಗುಡದ್ವ್ಯೋಷಾತ್ ಪಲತ್ರಯಮ್| ರೋಚನಂ ದೀಪನಂ ಸ್ವರ್ಯಂ ಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್||೩೫||

ಗುಡಾದಿಕಂ ಕ್ರಮಾತ್ ಪಲದ್ವಯಾದಿರೂಪೋನ್ಮಾನಮಿತಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್| ಗುಡಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಮ್| ಯವಕ್ಷಾರಸ್ಯಾರ್ಧಕರ್ಷಃ| ಮರಿಚಸ್ಯ ಕರ್ಷಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮರ್ಧಕರ್ಷಃ| ದಾಡಿಮಸ್ಯ ಪಲಮಿತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೫||

Adhikarana pAThAdikaM mustAdika~jca cUrNam (36) · Śloka 36

ಪಾಠಾಶುಣ್ಠೀಶಠೀಮುರ್ವಾಗವಾಕ್ಷೀಪಿಪ್ಪಲೀಘನಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಘರ್ಮಾಮ್ಬುನಾ ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಾಭ್ಯಾಂ ಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ತದ್ವಾನ್ಮುಸ್ತಾಶಠೀಶುಣ್ಠೀನಾಗರಾತಿವಿಷಯಾಽಭಯಾಃ||೩೬||

Adhikarana pAcanAntarANi (37) · Śloka 37

ಪಿಬೇಜ್ಜ್ವರೋಕ್ತಂ ಪಥ್ಯಾದಿ ಸಶೃಙ್ಗೀಕಞ್ಚ ಪಾಚನಮ್| ಅಥವಾ ದೀಪ್ಯಕತ್ರಿವೃದ್ಧಿಶಾಲಾಘನಪೌಷ್ಕರಮ್| ಸಕಣಂ ಕ್ವಥಿತೇ ಮೂತ್ರೇ ಕಫಕಾಸೀ ಜಲೇಽಪಿ ವಾ||೩೭||

ಜ್ವರೋಕ್ತಂ ಪಥ್ಯಾದಿ| ರುಗ್ವಿಬನ್ಧಾನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಯುಕ್ತೇ ದೀಪನಪಾಚನಮ್| ಅಭಯಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಶಮ್ಯಾಕಕಟುಕಾಘನಮ್|| ತತ್ ಸಶೃಙ್ಗೀಕಂ ಪಿಬೇತ್| ದೀಪ್ಯಕಾದಿಕಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯನ್ತಂ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಕ್ವಥಿತಂ ಕಫಕಾಸೀ ಪಿಬೇತ್|| ೩೭||

Adhikarana vaidehIkalkaH (38) · Śloka 38

ತೈಲಭೃಷ್ಟಞ್ಚ ವೈದೇಹೀಕಲ್ಕಾಕ್ಷಂ ಸಸಿತೋಪಲಾಮ್| ಪಾಯಯೇತ್ಕಫಕಾಸಘ್ನಂ ಕುಲತ್ಥಸಲಿಲಾದ್ಯುತಮ್||೩೮||

ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ ಕಲ್ಕಸ್ಯಾಕ್ಷಂ ಕರ್ಷಂ ತೈಲೇನ ಭರ್ಜಿತಂ ಸತ್ ಶರ್ಕರಯಾ ದೋಷಮಾತ್ರಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಕುಲತ್ಥಕ್ವಥಿತಸಲಿಲೇನ ಪಾಯಯೇತ್| ತದ್ಭಿ ಕಫಕಾಸಘ್ನಮ್|| ೩೮||

Adhikarana sauvarcalAdicUrNam (39) · Śloka 39

ಸೌವರ್ಚಲಾಭಯಾಧಾತ್ರೀಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷಾರನಾಗರಮ್| ಚೂರ್ಣಿತಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ವಾತಕಫಕಾಸಹರಂ ಪಿಬೇತ್||೩೯||

ಸೌವರ್ಚಲಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಘೃತೇನಾಲೋಡ್ಯ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಸೇ ಪಿಬೇತ್||

Adhikarana dashamUlAdighRutam (40) · Śloka 40

ದಶಮೂಲಾಢಕೇ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಸ್ಯಾಕ್ಷಸಮೈಃ ಪಚೇತ್| ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಶಠೀಬಿಲ್ವಸುರಸವ್ಯೋಷಹಿಙ್ಗುಭಿಃ| ಪೇಯಾನುಪಾನಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯಾಪಹಮ್||೪೦||

ದ್ರವಪಾಠಾಸಮ್ಭವಾಚ್ಚ ದಶಮೂಲರಸಸ್ಯಾಢಕೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ದಶಮೂಲಾಢಕಃ ಪುನರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥೇನಾಭ್ಯಕ್ತತಾಮೇವ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅಕ್ಷಸಮೈಃ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ||

Adhikarana nirguNDIghRutam (1) · Śloka 1

ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಪತ್ರನಿರ್ಯಾಸಸಾಧಿತಂ ಕಾಸಜಿದ್ ಘೃತಮ್|೧|

Adhikarana viDa~ggaghRutam (1) · Śloka 1

ಘೃತಂ ರಸೇ ವಿಡಙ್ಗಾನಾಂ ವ್ಯೋಷಗರ್ಭಂ ಚ ಸಾಧಿತಮ್||೧||

Adhikarana punarnavAghRutam (41) · Śloka 41

ಪುನರ್ನವಶಿವಾಟಿಕಾಸರಲಕಾಸಮರ್ದಾಮೃತಾ ಪಟೋಲಬೃಹತೀಫಣಿಜ್ಝಕರಸೈಃ ಪಯಃಸಂಯುತೈಃ| ಘೃತಂ ತ್ರಿಕಟುನಾ ಚ ಸಿದ್ಧಮುಪಯುಜ್ಯ ಸುಜಾಯತೇ ನ ಕಾಸವಿಷಮಜ್ವರಕ್ಷಯಗುದಾಙ್ಕುರೇಭ್ಯೋ ಭಯಮ್||೪೧||

ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಪತ್ರಾಣಾಂ ಸ್ವರಸಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಶಃ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ ಶೋಫಾಲಿಕಾ| ತಸ್ಯಾ ಏವ ಪತ್ರಂ ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೧||

Adhikarana kaNTakArighRutam (42) · Śloka 42

ಸಮೂಲಫಲಪತ್ರಾಯಾಃ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾ ರಸಾಢಕೇ| ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಬಲಾವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಶಠಿದಾಡಿಮೈಃ| ಸೌವರ್ಚಲಯವಕ್ಷಾರಮೂಲಾಮಲಕಪೌಷ್ಕರೈಃ| ವೃಶ್ಚೀವಬೃಹತೀಪಥ್ಯಾಯವಾನೀಚಿತ್ರಕರ್ಧಿಭಿಃ| ಮೃದ್ವೀಕಾಚವ್ಯವರ್ಷಾಭೂದುರಾಲಮ್ಭಾಮ್ಲವೇತಸೈಃ| ಶೃಙ್ಗೀತಾಮಲಕೀಭಾರ್ಙ್ಗೀರಾಸ್ನಾಗೋಕ್ಷುರಕೈಃ ಪಚೇತ್| ಕಲ್ಕೈಸ್ತತ್ಸರ್ವಕಾಸೇಷು ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಸು ಚೇಷ್ಯತೇ||೪೨||

ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾ ರಸೋ ನಿಷ್ಪೀಡಿತಃ ಬಲಾದೀನಿ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಾನಿ| ಮೂಲಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮ್| ಆಮಲಕಫಲಾನಿ| ಪೌಷ್ಕರಂ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಮ್| ಚರಕವಿದಃ ಪಠನ್ತಿ-'ಸೌವರ್ಚಲಯವಕ್ಷಾರಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಪೌಷ್ಕರೈರಿ'ತಿ| ತೇ ಹ್ಯಾಮಲಕಾನಿ ನ ಪಠನ್ತಿ|| ೪೨||

Adhikarana dvitIyaM kaNTakArIghRutam (43) · Śloka 43

ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಸಿತುಲಾಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಪಚೇತ್| ತೇನಾಢಕೇನ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಿಚೂನ್ಮಿತೈಃ| ರಾಸ್ನಾದುಃಸ್ಪರ್ಶಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಯಚಿತ್ರಕೈಃ| ಸೌವರ್ಚಲಯವಕ್ಷಾರಕೃಷ್ಣಾಮೂಲೈಶ್ಚ ತಜ್ಜಯೇತ್| ಕಾಸಶ್ವಾಸಕಫಷ್ಠೀವಹಿಧ್ಮಾರೋಚಕಪೀನಸಾನ್||೪೩||

ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಃ ಪಲಶತಮ್| ಜಲದ್ರೋಣಂ ಸದ್ವಾದಶಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಶತನಿ| ಕ್ವಥಿತಶೇಷ ಆಢಕಮಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಂ ಪಲಶತಮ್| ರಾಸ್ನಾದೀನಿ ಕರ್ಷೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾ ಶತಪರ್ವಿಕಾ| ಕಫಷ್ಠೀವಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಗಿರಣಮ್|| ೪೩||

Adhikarana kaNTakArIlehaH (44) · Śloka 44

ಪಚೇದ್ವ್ಯಾಘ್ರೀತುಲಾಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಾಂ ವಹೇಽಪಾಮಾಢಕಸ್ಥಿತೇ| ಕ್ಷಿಪೇತ್ಪೂತೇ ತು ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ವ್ಯೋವರಾಸ್ನಾಮೃತಾಗ್ನಿಕಾನ್| ಶೃಙ್ಗೀಭಾರ್ಙ್ಗೀಘನಗ್ರನ್ಥಿಧನ್ವಯಾಸಾನ್ ಪಲಾರ್ಧಕಾನ್| ಸರ್ಪಿಷಃ ಷೋಡಶಪಲಂ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಚ| ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾಯಾಃ ಶುದ್ಧಾಯಾಃ ಪುನಶ್ಚ ತದಧಿಶ್ರಯೇತ್| ದರ್ವೀಂಲೇಪಿನಿ ಶೀತೇ ಚ ಪೃಥಗ್ದ್ವಿಕುಡವಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ತವಕ್ಷೀರ್ಯಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯಾನವಸ್ಯ ಚ| ಲೇಹೋಽಯಂ ಗುಲ್ಮಹೃದ್ರೋಗದುರ್ನಾಮಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್||೪೪||

ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾಃ ಪಲಶತಮ್| ಅಪಾಂ ಜಲಸ್ಯ ವಹಃ ಪಲಸಹಸ್ರದ್ವಯಮಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶದಧಿಕಮ್| ಪೂತಂ ಸ್ರುತಮ್| ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮ್| ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾ ಖಣ್ಡಾದೂನಾ ಶರ್ಕರಾ| ಶುದ್ಧಾ ನಿರ್ಮಲಾ| ಅಧಿಶ್ರಯಣಂ ಪಾಕಾಯ ಚುಲ್ಯಾಮಾರೋಹಣಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ದ್ವಿಕುಡವಮಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ| ತದ್ವತ್ತುಕಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಃ ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ದ್ವಿಕುಡವಂ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ| ಅನವಶಬ್ದೇನ ತದ್ವತ್ಸರಕೃತಂ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ|| ೪೪||

Adhikarana triPalAdilehaH (45) · Śloka 45

ತ್ರಿಫಲಾಪಿಪ್ಪಲೀಪಾಠಾಶಾರಿವಾಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್| ಮರಿಚಂ ಪದ್ಮಕಂ ಮುಸ್ತಮುಶೀರಂ ಚಾಕ್ಷಸಮ್ಮಿತಮ್| ಪಕ್ತ್ವಾ ಜಲಾಢಕೇ ಪಾದಶೇಷೇ ಕ್ಷೀರಪಲಾಷ್ಟಕಮ್| ದತ್ವಾ ಗುಡಸ್ಯ ಚ ಪಲಂ ಪಚೇದಾದರ್ವಿಲೇಪನಾತ್| ಲೇಹಃ ಕಫೋಲ್ಬಣಂ ಕಾಸಂ ಸರ್ವಮೇವ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ಸಾಧಿತಂ ಕ್ಷೀರಮೇಭಿರ್ವಾ ತಿಲಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್||೪೫||

ತ್ರಿಫಲಾದಿಕೇ ತ್ರಿಫಲಾದಯಃ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೫||

Adhikarana dhUmapAnam (46) · Śloka 46

ಶಮನಂ ಚ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ಶೋಧನಂ ಬಹಲೇ ಕಫೇ||೪೬||

ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಕಫಕಾಸೇ ಶಮನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಶಮನಃ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೋ ಮಧ್ಯ ಇತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ| ಯದಾ ತು ಕಫಕಾಸೇ ವಹಲೋ ಘನಃ ಕಫೋ ಭವತಿ ತದಾ ಶೋಧನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಶೋಧನೋ ವಿರೇಚನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣ ಇತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ| ಏತೌ ಧೂಮವಿಧೌ ಪ್ರದರ್ಶಿತೌ|| ೪೬||

Adhikarana manaHshilAdidhUmaH (47) · Śloka 47

ಮನಃಶಿಲಾಲಮಧುಕಮಾಂಸೀಮುಸ್ತೇಽಙ್ಗುದೀತ್ವಚಃ| ಧೂಮಂ ಕಾಸಘ್ನವಿಧಿನಾ ಪೀತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇದನು| ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಾನ್ತೇ ಗುಡಯುತಂ ಕೋಷ್ಣಂ ಧೂಮೋ ನಿಹನ್ತಿ ಸಃ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರನ್ ಕಾಸನಚಿರೇಣ ಚಿರನ್ತನಾನ್||೪೭||

ಮನಃಶಿಲಾದೀನಾಂ ಧೂಮಂ ಕಾಸಘ್ನಧೂಮವಿಧಾನೇನ ಪೀತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಾಸಘ್ನಧೂಮವಿಧಾನಂ ತು 'ಚೂರ್ಣಂ ಗುಲಿಕಾಂ ವಾ ನಿರ್ಧೂಮದೀಪಸ್ಥಿರಾಙ್ಗಾರಪೂರ್ಣೇ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೇ ಶರಾವೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾನ್ಯೇವ ನೇತ್ರಂ, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪ್ರವೃತ್ತಛಿದ್ರೇಣ ಶರಾವೇಣ ಪಿಧಾಯ ನಿಧಾಯ ಚ ತತ್ ಸೋಽತೀಸಮುಖೇನೈವ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್' ಉರಃಪ್ರಾಪ್ತಂ ಚ ಮುಖೇನೈವೋದ್ವಮೇತ್| ಪ್ರಶಾನ್ತೇ ಚ ಧೂಮೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಪಿಬೇಚ್ಚಾದೋಷಶುದ್ಧೇರ್ಲಾಘವಾದ್ವೇತಿ| ಏತಚ್ಚ ಧೂಮವಿಧೌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ತತ್ರ ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಧೂಮಾತ್ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಽನ್ತೇ ಗುಡಯುತಮೀಷ್ದುಷ್ಣಂ ಚ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana prapauNDarIkAdidhUmaH (48) · Śloka 48

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಶಾರ್ಙ್ಗಾಷ್ಠಾಲಂ ಮನಃಶಿಲಾಮ್| ಮರಿಚಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮೇಲಾಂ ಸುರಸಮಞ್ಜರೀಮ್| ಕೃತ್ವ ವರ್ತಿ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ಕ್ಷೌಮಚೈಲಾನುವರ್ತಿನೀಮ್| ಘೃತಾಕ್ತಾಮನು ಚ ಪಿಬೇತ್ತದ್ವದ್ಗುಡಾಮ್ಬು ವಾ||೪೮||

ಪ್ರಪೌನ್ಡರೀಕಾದಿಭಿಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈಃ ಕ್ಷೌಮಚೈಲೇನ ಸಹ ವರ್ತಿ ಕೃತ್ವಾ ತಾಞ್ಚ ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಕೃತ್ವಾ ತತ ಏವ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅನು ಚ ಕ್ಷೀರಮ್| ತದ್ವದಿತಿ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಾನ್ತೇ ಗುಡಯುತಂ ಕೋಷ್ಣಞ್ಚ| ಅಥವಾ ಗುಡಾಮ್ಬ್ವನು ಪಿಬೇತ್; ನ ತು ತಥಾವಿಧಂ ಕ್ಷೀರಮ್|| ೪೮||

Adhikarana nepAlyAdidhUmaH (49) · Śloka 49

ನೇಪಾಲೀತಲಮರಿಚಲಾಕ್ಷಾಞ್ಜನಕುಟನ್ನಟೈಃ| ಉಶೀರರೋಹಿಷಫಲದ್ರಾಮಿಕೀವಂಶಲೇಖನೈಃ| ಪೂರ್ವಕಲ್ಪೇನ ಧೂಮೋಽಯಂ ಸಾನುಪಾನೋ ವಿಧೀಯತೇ| ಕಾರ್ಪಾಸಾಸ್ಥ್ಯಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ ಧೂಮಃ ಕಾಸವಿನಾಶನಃ| ಕೋಶಾತಕೀಫಲಾನ್ಮಧ್ಯೈಃ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಸಮನಃಶಿಲೈಃ||೪೯||

ನೇಪಾಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವವದ್ಧೂಮಃ| ನೇಪಾಲೀ ಮನಃಶಿಲಾ| ಕುಟನ್ನಟಂ ಪ್ಲವಂ ಧಾನ್ಯಂ ವಿತುನ್ನಂ ಪರಿಪೇಲವಮ್| ರೋಹಿಷಂ ಭೂತಿಕಮ್| ಫಲಂ ಮದನಫಲಮ್| ದ್ರಾಮಿಕೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ| ವಂಶಲೇಖನಂ ವಂಶಶಿಲಾ ತನುಶಕಲಂ ವದನ್ತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಕೋಶಾತಕಫಲಮಜ್ಜಾ ಮನಃಶಿಲಾ ಚ ಧೂಮಮ್|

Adhikarana kAse~anubandhAnusAraM cikitsA (50-4) · Śloka 4

ತಮಕಃ ಕಫಕಾಸೇ ತು ಸ್ಯಾಚ್ಚೇತ್ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಜಃ| ಪಿತ್ತಕಾಸಕ್ರಿಯಾಂ ತತ್ರ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ಪವನೇ ಕುರ್ಯಾತ್ಕಫಹರಾಂ ಕಿರ್ಯಾಮ್| ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಯೋರ್ವಾತಕಫಯೋಃ ಪಿತ್ತನಾಶಿನೀಮ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಶುಷ್ಕೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾರ್ದ್ರೇ ವಿರುಕ್ಷಣಮ್| ಕಾಸೇ ಕರ್ಮ ಸಪಿತ್ತೇ ತು ಕಫಜೇ ತಿಕ್ತಸಂಯುತಮ್||೫೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||

ಯತ್ರ ತು ಕಫಕಾಸೇ ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಾತ್ ತಮಕಾಖ್ಯಃ ಶ್ವಾಸಃ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಕಫಕಾಸೇ ಪಿತ್ತಕಾಸಕ್ರಿಯಾಂ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ವಾತಕಾಸೇ ತು ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ಕಫಕಾಸಹರಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ವಾತಕಫಯೋರ್ಮಿಶ್ರಿತಯೋರಪಿ ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ಪಿತ್ತಕಾಸಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ತಿಕ್ತಸಂಯುತಶಬ್ದೇನ ಕರ್ಮ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ|| ೫೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ