Adhikarana adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః కాసచికిత్సితం వ్యాఖ్Yఆస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः कासचिकित्सितं व्याख्य़ास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తస్య కాసస్య చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|
Adhikarana vAtajakAsacikitsA tatrAdau kiryAkramaH (2) · Śloka 2
కేవలానిలజం కాసం స్నేహైరాదావుపాచరేత్| వాతఘ్నసిద్ధైః స్నిగ్ధైశ్చ పేయాయూషరసాదిభిః| లేహైర్ధూమైస్తథాభ్యంగస్వేదసేకావగాహనైః| బస్తిభిర్బద్ధవిడ్వాతం సపిత్తం త్వౌర్ధ్వభక్తికైః| ఘృతైః క్షీరైశ్చ సకఫం జయేత్ స్నేహవిరేచనైః||2||
केवलानिलजं कासं स्नेहैरादावुपाचरेत्| वातघ्नसिद्धैः स्निग्धैश्च पेयायूषरसादिभिः| लेहैर्धूमैस्तथाभ्यङ्गस्वेदसेकावगाहनैः| बस्तिभिर्बद्धविड्वातं सपित्तं त्वौर्ध्वभक्तिकैः| घृतैः क्षीरैश्च सकफं जयेत् स्नेहविरेचनैः||२||
🔊 Audio coming soon
నిదానోక్తక్రమస్యాశ్రయణాత్ ప్రథమం కేవలేత్యాదినా వాతకాసచికిత్సోచ్యతే| స్నేహైః ఘృతాదిభిర్యథాయోగ్యం| వాతఘ్నాని శోధనాదిగణపఠితాని భద్రదారూనతకుష్ఠాదీని| పేయాదిభిరవగాహాంతైర్ఘృతాదిరయోగాత్ స్నిగ్ధైః| అభ్యంగస్యావిషయప్రదర్శనార్థం విశేషణం| విడ్బద్ధా కఠినా| వాతో విబద్ధ అసమ్యగ్వాహీ| ఘృతైరేవౌర్ధ్వభక్తికైః క్షీరైరితి సామాన్యేన| సపిత్తం సకఫం చేత్యనిలజకాసవిశేషణం||
Adhikarana guDUcyAdighRutam (3) · Śloka 3
గుడూచీకంటకారీభ్యాం పృథక్ త్రింశత్పలాద్రసే| ప్రస్థః సిద్ధో ఘృతాద్వాతకాసనుద్విహ్నిదీపనః||3||
गुडूचीकण्टकारीभ्यां पृथक् त्रिंशत्पलाद्रसे| प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातकासनुद्विह्निदीपनः||३||
🔊 Audio coming soon
గుడూచీకంటకార్యోః షష్టిః పలాని తతో నిష్పీడితో రసో యథాసంభవం తస్యాలాభే క్వాథకల్పనయా క్వాథః|| 3||
Adhikarana kShAraghRutam (4) · Śloka 4
క్షారరాస్నావచాహింగుపాఠాయష్ట్యాహ్వధాన్యకైః| ద్విశణైః సర్పిషః ప్రస్థం పంచకోలయుతైః పచేత్| దశమూలస్య నిర్యూహే పీతో మండానుపాయినా| సకాసశ్వాసహృత్పార్శ్వగ్రహణీరోగగుల్మనుత్||4||
क्षाररास्नावचाहिङ्गुपाठायष्ट्याह्वधान्यकैः| द्विशणैः सर्पिषः प्रस्थं पञ्चकोलयुतैः पचेत्| दशमूलस्य निर्यूहे पीतो मण्डानुपायिना| सकासश्वासहृत्पार्श्वग्रहणीरोगगुल्मनुत्||४||
🔊 Audio coming soon
క్షారాదీనాం పంచకోలానాం ప్రత్యేకమర్ధకర్షః| దశమూలక్వాథే ఘృతాచ్చతుర్గుణః| సహ శ్వాసేన వర్తతే యః కాసః స తథోక్తః|| 4||
Adhikarana kAshmaryAdighRutam (5) · Śloka 5
కాశ్మర్యత్రిఫలావ్యోషశఠీద్రాక్షాపరూషకం| ద్వే పాఠే దేవదార్వర్ద్ధిస్వగుప్తాగ్నికగోక్షురం| వ్యాఘ్రీతామలకీమేదాకాకనాసాశతావరీః| విదారీ చ ఘృతప్రస్థః కర్షాంశైస్తైర్విపాచితః| క్షీరేణ చ జయత్యాశు జ్వరకాసహలీమకాన్| గుల్మారుచియకృత్ప్లీహశిరోహృత్పార్శ్వవేదనాః| కామిలార్శోనిలాష్ఠీలాక్షతశోఫక్షయాంశ్చ సః||5||
काश्मर्यत्रिफलाव्योषशठीद्राक्षापरूषकम्| द्वे पाठे देवदार्वर्द्धिस्वगुप्ताग्निकगोक्षुरम्| व्याघ्रीतामलकीमेदाकाकनासाशतावरीः| विदारी च घृतप्रस्थः कर्षांशैस्तैर्विपाचितः| क्षीरेण च जयत्याशु ज्वरकासहलीमकान्| गुल्मारुचियकृत्प्लीहशिरोहृत्पार्श्ववेदनाः| कामिलार्शोनिलाष्ठीलाक्षतशोफक्षयांश्च सः||५||
🔊 Audio coming soon
కాశ్మర్యాదిభిః కర్షాశైర్ఘృతప్రస్థం తద్వత్ సమేన క్షీరేణ యుక్తం పచేత్| అత్ర ఘృతసమం జలమిచ్ఛంతి| అగ్నికః చిత్రకః| తామలకీ తాలీ| కాకనాసా కాకతుండఫలా| శోషో మాంసక్షయః| క్షయో రాజయక్ష్మా|| 5||
Adhikarana rAsnAdighRutam (6) · Śloka 6
ద్రోణేఽపాం సాధయేద్రాస్నాదశమూలశతావరీః| పలోన్మితా ద్వికుడవం కులత్థం బదరం యవం| తులార్ధం చాజమాంసస్య తేన సాధ్యం ఘృతాఢకం| సమక్షీరం పలాశైశ్చ జీవనీయైః సమీక్ష్య తత్| ప్రయుక్తం వాతరోగేషు పాననావనబస్తిభిః| పంచకాసాన్ శిరః కంపం యోనివంక్షణవేదనాం| సర్వాంగైకాంగరోగాంశ్చ సప్లీహోర్ధ్వానిలాంజయేత్||6||
द्रोणेऽपां साधयेद्रास्नादशमूलशतावरीः| पलोन्मिता द्विकुडवं कुलत्थं बदरं यवम्| तुलार्धं चाजमांसस्य तेन साध्यं घृताढकम्| समक्षीरं पलाशैश्च जीवनीयैः समीक्ष्य तत्| प्रयुक्तं वातरोगेषु पाननावनबस्तिभिः| पञ्चकासान् शिरः कम्पं योनिवंक्षणवेदनाम्| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च सप्लीहोर्ध्वानिलाञ्जयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
రాస్నాదీనాం ద్వాదశపలాణి కులత్థాదీనాం ప్రత్యేకమష్టౌ పలాని ఆజమాంసస్య పలాని పంచాశదితి పానీయపలశతపంచకేన సద్వాదశపలేన సాధయేత్| తేనేతి సిద్ధేన సాధితప్రయోగాత్ మాంసవత్ మాంసపాకావిధిరస్య సిద్ధతా| చరకే తు పఠితం-పాదశేషేణ తేన చేతి| జీవనీయా ఉక్తాః| తైః పలాంశైః సమేన క్షీరేణ యుక్తం ఘృతాఢకం పచేత్| సమీక్ష్యేతి బృంహణీయత్వం సమ్యగ్వికల్య సర్వాంగరోగా నానావిధా వాతవ్యాధయః| ఊర్ధ్వం ప్రవృత్తోఽనిల ఊర్ధ్వానిలః| సహశబ్దేన తావపి జయేదిత్యుక్తం|| 6||
Adhikarana vidAryAdighRutam (7) · Śloka 7
విదార్యాదిగణక్వాథకల్కసిద్ధం చ కాసజిత్||7||
विदार्यादिगणक्वाथकल्कसिद्धं च कासजित्||७||
🔊 Audio coming soon
విదార్యాదిగణస్య క్వాథః స్నేహాచ్చతుర్గుణః కల్కశ్చతుర్థాశః| ఇదం చ ఘృతం వాతపిత్తకాసే విధేయం|| 7||
Adhikarana ashokabIjAdighRutam (8) · Śloka 8
అశోకబీజక్షవకజంతుఘ్నాంజనపద్మకైః| సవిడైశ్చ ఘృతం సిద్ధం తచ్చూర్ణం వా ఘృతాద్యుతం| లిహ్యాత్పయశ్చాను పిబేదాజం కాసాభిపీడితః||8||
अशोकबीजक्षवकजन्तुघ्नाञ्जनपद्मकैः| सविडैश्च घृतं सिद्धं तच्चूर्णं वा घृताद्युतम्| लिह्यात्पयश्चानु पिबेदाजं कासाभिपीडितः||८||
🔊 Audio coming soon
అశోకబీజాదీని ఘృతాచ్చతుర్థాంశాని| పానీయం చాత్ర ఘృతసమమిచ్ఛంతి| తదిత్యశోకబీజాదిపరామర్శః|| 8||
Adhikarana viDa~ggAdicUrNam (9) · Śloka 9
విడంగం నాగరం రాస్నా పిప్పలీ హింగుసైంధవం| భారంగీక్షారశ్చ తచ్చూర్ణం పిబేద్వా ఘృతమాత్రయా| సకఫేఽనిలజే కాసే శ్వాసహిధ్మాహతాగ్నిషు||9||
विडङ्गं नागरं रास्ना पिप्पली हिङ्गुसैन्धवम्| भार्ङ्गीक्षारश्च तच्चूर्णं पिबेद्वा घृतमात्रया| सकफेऽनिलजे कासे श्वासहिध्माहताग्निषु||९||
🔊 Audio coming soon
విడంగాదిచూర్ణోపయోగే ఘృతే మాత్రాశబ్దః స్తోకపర్యాయః| తచ్చ విడంగాదిచూర్ణం వాతకాసే సశ్లేష్మణి హితం శ్వాసాదిషు చ|| 9||
Adhikarana avalehacUrNAdikam (10) · Śloka 10
దురాలభాం శృంగివేరం శఠీ రాస్నా సితోపలాం| లిహ్యాత్కర్కటశృంగంచ కాసే తైలేన వాతజే| దుఃస్పర్శాం పిప్పలీం ముస్తం భారంగీ కర్కటకీం శఠీం| పురాణగుడతైలాభ్యాం చూర్ణితాన్యవలేహయేత్| తద్వత్సకృష్ణాం శుంఠీం చ సభారంగీ తద్వదేవ చ| పిబేత్కృష్ణాంచ కోష్ణేన సలిలేన ససైంధవాం| మస్తునా ససితాం శుంఠీం దధ్నా వా కణరేణుకాః| పిబేద్బదరమజ్జ్ఞౌ వా మదిరాదధిమస్తుభిః| అథవా పిప్పలీకల్కం ఘృతభృష్టం ససైంధవం||10||
दुरालभां शृङ्गिवेरं शठी रास्ना सितोपलाम्| लिह्यात्कर्कटशृङ्गञ्च कासे तैलेन वातजे| दुःस्पर्शां पिप्पलीं मुस्तं भार्ङ्गी कर्कटकीं शठीम्| पुराणगुडतैलाभ्यां चूर्णितान्यवलेहयेत्| तद्वत्सकृष्णां शुण्ठीं च सभार्ङ्गी तद्वदेव च| पिबेत्कृष्णाञ्च कोष्णेन सलिलेन ससैन्धवाम्| मस्तुना ससितां शुण्ठीं दध्ना वा कणरेणुकाः| पिबेद्बदरमज्ज्ञौ वा मदिरादधिमस्तुभिः| अथवा पिप्पलीकल्कं ग़ृतभृष्टं ससैन्धवम्||१०||
🔊 Audio coming soon
దురాలభాదీన్ కర్కటశృంగీసహితాంస్తైలేన లిహ్యాదితి కృష్ణాశుంఠ్యోః పురాణగుడతైలాభ్యాం ప్రయోగః| తద్వదేవ భారంగీశుంఠ్యోః| సైంధవపిప్పల్యోరుష్ణోదకేన ప్రయోగః| సితాశుంఠ్యోర్మస్తునా| దధ్నా కణరేణుకాః పిప్పలీబీజాని| తథా బదరమజ్జ్ఞౌ రేణుకాః మదిరయా వా దధ్నా వ మస్తునా వ| పిప్పలీనాం కల్కో జలపిష్టః సైంధవయుక్తేనజ్ ఘృతేన భృష్టః క్రియతే|| 10||
Adhikarana dhUmapAnam (11) · Śloka 11
కాసీ సపీనసో ధూమం స్నైహికం విధినా పిబేత్| హిధ్మాశ్వాసోక్తధూమాంశ్చ క్షీరమాంసరసాశనః||11||
कासी सपीनसो धूमं स्नैहिकं विधिना पिबेत्| हिध्माश्वासोक्तधूमांश्च क्षीरमांसरसाशनः||११||
🔊 Audio coming soon
స్నైహికం ధూమవిధావుక్తం| హిధ్మాశ్వాసే యే ధూమా వక్ష్యంతే తాన్ సేవేత క్షీరమాంసరసాశనః సన్|| 11||
Adhikarana saMskRutAH rasAH (12) · Śloka 12
గ్రామ్యానూపౌదకైః శాలియవగోధూమషష్టికాన్| రసైర్మాషాత్మగుప్తానాం యూషైర్వా భోజయేద్ధితాన్||12||
ग्राम्यानूपौदकैः शालियवगोधूमषष्टिकान्| रसैर्माषात्मगुप्तानां यूषैर्वा भोजयेद्धितान्||१२||
🔊 Audio coming soon
గ్రామ్యాదిమాంసకృతైః రసైర్మాషాత్మగుప్తాకృతైర్వా యూషైః శాలియవాదీన్ హితాన్ పథ్యాన్ భోజయేత్|| 12||
Adhikarana saMskRutAH peyAH (13) · Śloka 13
యవానీపిప్పలీబిల్వమధ్యనాగరచిత్రకైః| రాస్నాజాజీపృథక్పర్ణీపలాశశఠిపౌష్కరైః| సిద్ధాం స్నిగ్ధామ్లలవణాం పేయామనిలజే పిబేత్| కటీహృత్పార్శ్వకోష్ఠార్తిశ్వాసహిధ్మాప్రణాశినీం| దశమూలరసే తద్వత్ పంచకోలగుడాన్వితాం| పిబేత్సమతిలాం పేయాం క్షైరేయీం వా ససైంధవాం| మాత్స్యకౌక్కుటవారాహైర్మాంసైర్వా సాజ్యసైంధవాం|13|
यवानीपिप्पलीबिल्वमध्यनागरचित्रकैः| रास्नाजाजीपृथक्पर्णीपलाशशठिपौष्करैः| सिद्धां स्निग्धाम्ललवणां पेयामनिलजे पिबेत्| कटीहृत्पार्श्वकोष्ठार्तिश्वासहिध्माप्रणाशिनीम्| दशमूलरसे तद्वत् पञ्चकोलगुडान्विताम्| पिबेत्समतिलां पेयां क्षैरेयीं वा ससैन्धवाम्| मात्स्यकौक्कुटवाराहैर्मांसैर्वा साज्यसैन्धवाम्|१३|
🔊 Audio coming soon
అనిలజే కాసే యవాన్యాదిభిః సిద్ధాం దాడిమాదిభిరమ్లాం చ పేయాం పిబేత్| దశమూలరసే పంచకోలగుడసంయుతాం తద్వత్ కటీరుగాదినాశినీమిత్యర్థః| సమశాలితిలాం ససైంధవామథవా క్షైరేయీం| మత్స్యాదిభిర్మాంసైః| పేయా ఘృతసైంధవయుక్తా|| 13||
Adhikarana pathyam (13) · Śloka 13
వాస్తుకో వాయసీశాకం కాసఘ్నః సునిషణ్ణకః| కంటకార్యాః ఫలం పత్రం వాలం శుష్కం చ ములకం| స్నేహాస్తైలాదయో భక్ష్యాః క్షీరేక్షురసగౌడికాః| దధిమస్త్వారనాలామ్మఫలాంబుమదిరాః పిబేత్||13||
वास्तुको वायसीशाकं कासग़्नः सुनिषण्णकः| कण्टकार्याः फलं पत्रं वालं शुष्कं च मुलकम्| स्नेहास्तैलादयो भक्ष्याः क्षीरेक्षुरसगौडिकाः| दधिमस्त्वारनालाम्मफलाम्बुमदिराः पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
వాస్తుకాదిశాకం కాసే పథ్యం| స్నేహాస్తైలాదయః తైలపూర్వాః| భక్ష్యా నానావిధాః క్షీరాదీనాం పిబేదిత్యనేన సంబంధః| గుడేన కృతం గౌడికం| సుబోధం|| 13||
Adhikarana pittajakAsacikitsA vamanam (14) · Śloka 14
పిత్తకాసే తుసకఫే త్రివృతాం మధురైర్యుతాం| యుంజ్యాద్విరేకాయ యుతాం ఘనశ్లేష్మణి తిక్తకైః||14||
पित्तकासे तुसकफे त्रिवृतां मधुरैर्युताम्| युञ्ज्याद्विरेकाय युतां घनश्लेष्मणि तिक्तकैः||१४||
🔊 Audio coming soon
తనుకఫే పిత్తకాసే మధురైరౌషధైర్యుక్తాం త్రివృతాం| ఘనే కఫే తు తిక్తకైర్యుక్తాం|| 14||
Adhikarana saMsarjanam (15) · Śloka 15
హతదోషో హిమం స్నిధం స్వాదు సంసర్జనం భజేత్| ఘనే కఫే తు శిశిరం రూక్షం తిక్తోపసంహితం||15||
हतदोषो हिमं स्निधं स्वादु संसर्जनं भजेत्| घने कफे तु शिशिरं रूक्षं तिक्तोपसंहितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
తథా చ త్రివృతయా హతదోషః సన్ శీతాదిగుణం సంసర్జనం పేయాదికమం భజేత్| ఘనకఫే పిత్తకాసే శీతరూక్షాదికం తిక్తోపసంహితం మిశ్రితం|| 15||
Adhikarana lehAH (16) · Śloka 16
పిప్పలీముస్తయష్ట్యాహ్వద్రాక్షామూర్వామహౌషధం| లాజామృతాఫలద్రాక్షాత్వక్క్షీరీపిప్పలీసితాః| దుఃస్పర్శాకర్కటీశుంఠీశఠీద్రాక్షాసితాబలాః| నిదిగ్ధకామూలఫలం వటబీజం రసాంజనం| ఖర్జూరం పిప్పలీ వాంశీ శ్వదంష్ట్రా చేతి పంచ తే| ఘృతక్షౌద్రయుతా లేహాః శ్లోకార్ధైః పిత్తకాసినాం| పయోఽనుపానాం శృంగీం వా లిహ్యాత్సాజ్యసితామధుం||16||
पिप्पलीमुस्तयष्ट्याह्वद्राक्षामूर्वामहौषधम्| लाजामृताफलद्राक्षात्वक्क्षीरीपिप्पलीसिताः| दुःस्पर्शाकर्कटीशुण्ठीशठीद्राक्षासिताबलाः| निदिग्धकामूलफलं वटबीजं रसाञ्जनम्| खर्जूरं पिप्पली वांशी श्वदंष्ट्रा चेति पञ्च ते| घृतक्षौद्रयुता लेहाः श्लोकार्धैः पित्तकासिनाम्| पयोऽनुपानां शृङ्गीं वा लिह्यात्साज्यसितामधुम्||१६||
🔊 Audio coming soon
పిప్పలీలాజదుఃస్పర్శానిదిగ్ధకాఖర్జూరాదిభిః పంచభిరర్ధశ్లోకైః పంచ ఘృతక్షౌద్రాభ్యాం యుక్తా లేహాః పిత్తకాసినాముక్తాః| మహౌషధం శుంఠీ| అమృతాఫలమామలకఫలం| కర్కటీ కర్కటశృంగీ వాంశీ తుకాక్షీరీ| శృంగ్యా ఆజ్యసితా మధునో దోషాద్యపేక్షయా మాత్రా|
Adhikarana apare lehAH (17) · Śloka 17
లేహః పైత్తే సితాధాత్రీక్షౌద్రద్రాక్షాహిమోత్పలైః| సకఫే సాబ్దమరిచః సఘృతః సానిలే హితః| మృద్వీకార్ధశతం త్రింశత్ పిప్పలీః శర్కరాపలం| లేహయేన్మధునా గోర్వా క్షీరపస్య శకృద్రసం| త్వగేలావ్యోషమృద్వీకాపిప్పలీమూలపౌష్కరైః| లాజముస్తశఠీరాస్నాధాత్రీఫలబిభీతకైః| శర్కరాక్షౌద్రసర్పిభిర్లేహో హృద్రోగకాసహా| పిప్పల్యామలకద్రాక్షాలాజలాక్షాసితోపలాః| సంచూర్ణ్య పక్త్వా పయసా లిహ్యాత్క్షౌద్రాష్టభాగికాః||17||
लेहः पैत्ते सिताधात्रीक्षौद्रद्राक्षाहिमोत्पलैः| सकफे साब्दमरिचः सघृतः सानिले हितः| मृद्वीकार्धशतं त्रिंशत् पिप्पलीः शर्करापलम्| लेहयेन्मधुना गोर्वा क्षीरपस्य शकृद्रसम्| त्वगेलाव्योषमृद्वीकापिप्पलीमूलपौष्करैः| लाजमुस्तशठीरास्नाधात्रीफलबिभीतकैः| शर्कराक्षौद्रसर्पिभिर्लेहो हृद्रोगकासहा| पिप्पल्यामलकद्राक्षालाजलाक्षासितोपलाः| सञ्चूर्ण्य पक्त्वा पयसा लिह्यात्क्षौद्राष्टभागिकाः||१७||
🔊 Audio coming soon
ఏవం పిత్తకాసే సితాదిభిర్లేహః| సకఫే పైత్తే ముస్తమరిచాభ్యాం యుక్తః సితాదిభిర్లేహః| సానిలే తు పైత్తే అబ్దమరిచాభ్యాం వినా సఘృతః సితాదిభిర్హితః| మృద్వీకాఫలాని పంచాశత్ ఫలానాం సంఖ్యాశబ్దేన కేవలేన ప్రయోగే ఉక్తమానం న నేచ్ఛంతి| పిప్పలీఫలాని త్రింశత్| శర్కరాయాః పలమిత్యేతన్మాక్షికేణావలేహయేత్| అథవా పుంగవస్య క్షీరవృత్తేః సంబంధి యః శకృతో రసః తం మధునా లేహయేత్| త్వగాదీనాం శర్కరాంతానాం క్షౌద్రసర్పిభ్యాం లేహో హృద్రోగకాసయోర్హంతా| పిప్పల్యాదీనాం చూర్ణం క్షీరేణ పక్త్వా ఆలేహత్వప్రాప్తేస్తతశ్చాష్టభాగం క్షౌద్రం దత్వా లిహ్యాత్|| 17||
Adhikarana vidAryAdInAM pAnam (18) · Śloka 18
విదారీక్షుమృణాలానాం రసాన్ క్షీరం సితోపలాం| పిబేత్ క్షౌద్రేణ సంయోజ్య పిత్తకాసమపోహతి||18||
विदारीक्षुमृणालानां रसान् क्षीरं सितोपलाम्| पिबेत् क्षौद्रेण संयोज्य पित्तकासमपोहति||१८||
🔊 Audio coming soon
విదార్యాదీనాం రసాన్ క్షీరం సితోపలాం చ సమభాగాని దోషాద్యపేక్షమాత్రేణ క్షౌద్రేణ సంయోజ్య పిబేత్| తత్ పిత్తకాసమపోహతి|
Adhikarana pathyam (19) · Śloka 19
మధురైర్జాంగలరసైర్యవశ్యామాకకోద్రవాః| ముద్గాదియూషైః శాకైశ్చ తిక్తకైర్మాత్రయా హితాః||19||
मधुरैर्जाङ्गलरसैर्यवश्यामाककोद्रवाः| मुद्गादियूषैः शाकैश्च तिक्तकैर्मात्रया हिताः||१९||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ పిత్తకాసే యవాదయో జాంగలానాం మాంసానం రసైర్మధురైరమ్లరహితైః సహమాత్రయా హితాస్తథా ముద్గాదీనాం యూషైః శాకైశ్చ పటోలాదిభిస్తిక్తకైః|| 19||
Adhikarana tanukaPayorvisheShaH (20) · Śloka 20
ఘనశ్లేష్మణి లేహాశ్చ తిక్తకా మధుసంయుతాః| శాలయః స్యుస్తనుకఫే షష్టికాశ్చ రసాదిభిః| శర్కరాంభోఽనుపానార్థం ద్రాక్షేక్షుస్వరసః పయః||20||
घनश्लेष्मणि लेहाश्च तिक्तका मधुसंयुताः| शालयः स्युस्तनुकफे षष्टिकाश्च रसादिभिः| शर्कराम्भोऽनुपानार्थं द्राक्षेक्षुस्वरसः पयः||२०||
🔊 Audio coming soon
ఘనశ్లేష్మణి పిత్తకాసే తిక్తకైర్ద్రవ్యైర్మధుసహితా లేహాశ్చ హితాః| తనుకఫే పైత్తే శాలయః షష్టికాశ్చ రసయూషశాకాదిభిః| సుబోధం|| 20||
Adhikarana siddharasayUShAdikam (21) · Śloka 21
కాకోలీబృహతీమేదాద్వయైః సవృషనాగరైః| పిత్తకాసే రసక్షీరపేయాయూషాన్ ప్రకల్పయేత్||21||
काकोलीबृहतीमेदाद्वयैः सवृषनागरैः| पित्तकासे रसक्षीरपेयायूषान् प्रकल्पयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
కాకోల్యాదీనాం క్వాథేన పిత్తకాసినో మాంసరసాదీన్ కల్పయేత్| కల్పయేదిత్యనేన చూర్ణితైరపి సంయుక్తా రసాదయ ఇష్యంతే|| 21||
Adhikarana drAkShAkShIrAdikam (22) · Śloka 22
ద్రాక్షాం కణాం పంచమూలం తృణాఖ్యం చ పచేజ్జలే| తేన క్షీరం శృతం శీతం పిబేత్ సమధుశర్కరం| సాధితాం తేన పేయాం వా సుశీతాం మధునాన్వితాం||22||
द्राक्षां कणां पञ्चमूलं तृणाख़्यं च पचेज्जले| तेन क्षीरं शृतं शीतं पिबेत् समधुशर्करम्| साधितां तेन पेयां वा सुशीतां मधुनान्विताम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ద్రాక్షాదిక్వాథేన సమం క్షీరం శృతం శీతం సన్మధుశర్కరాభ్యాం సహ పిబేత్| తేన వా ద్రాక్షాదిక్వథితజలేన సాధితాం పేయాం కేవలేన మధునాన్వితాం పిబేత్|| 22||
Adhikarana saghRutaM siddhajalam (23) · Śloka 23
శఠీ హ్నీబేరబృహతీశర్కరావిశ్వభేషజం| పిష్ట్వా రసం పిబేత్పూతం వస్త్రేణ ఘృతమూర్చ్ఛితం||23||
शठी ह्नीबेरबृहतीशर्कराविश्वभेषजम्| पिष्ट्वा रसं पिबेत्पूतं वस्त्रेण घृतमूर्च्छितम्||२३||
🔊 Audio coming soon
జలేన శఠ్యాదికం తద్రసం వస్త్రపూతం ఘృతమిశ్రితం పిబేత్|
Adhikarana pa~jcasamaM sarpiH (24) · Śloka 24
మహిష్యజావీగోక్షీరధాత్రీఫలరసైః సమైః| సర్పిః సిద్ధం పిబేత్ .......................||24||
महिष्यजावीगोक्षीरधात्रीफलरसैः समैः| सर्पिः सिद्धं पिबेत् .......................||२४||
🔊 Audio coming soon
మహిష్యాదీనాం క్షీరాణి ధాత్రీఫలానాం చ రస ఇతి పంచసమాని తావచ్చ సర్పిర్విపక్వం సిద్ధం పిబేత్ పిత్తకాసే|| 24||
Adhikarana madhuragaNasiddhaM sarpiH (25) · Śloka 25
.................................తద్వన్మధురేణ గణేన వా| క్వాథీకృతేనేక్షురసే క్షీరయుక్తేన సాధితం| సశర్కరం పిబేత్ప్రాతర్లిహ్యాద్వా మాక్షికాన్వితం||25||
.................................तद्वन्मधुरेण गणेन वा| क्वाथीकृतेनेक्षुरसे क्षीरयुक्तेन साधितम्| सशर्करं पिबेत्प्रातर्लिह्याद्वा माक्षिकान्वितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
తథా మధురగణస్య క్వాథేన స్నేహసమేన క్షీరేణ చ స్నేహసమేన స్నేహాచ్చతుర్గుణ ఇక్షురసే సర్పిః సాధితం శర్కరయా సహ ప్రాతః పిబేత్| మధురో గణో రసభేదీయోక్తో మధురస్కంధః| అథవైతత్ సర్పిః సశర్కరమేవ ప్రాతర్మాక్షికాన్వితం లిహ్యాత్ స్త్యానం సత్|
Adhikarana kShIrivrukShA~gkuraghRutam (26) · Śloka 26
క్షీరివృక్షాంకురక్వాథే పక్వం క్షీరసమం ఘృతం| పాయయేత్ పిత్తకాసార్తం మధునా వాఽవలేహయేత్||26||
क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्वाथे पक्वं क्षीरसमं घृतम्| पाययेत् पित्तकासार्तं मधुना वाऽवलेहयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
క్షీరివృక్షాంకురక్వాథః స్నేహాచ్చతుర్గుణః| సర్వసర్పీషి స్త్యానాని లేహ్యయోగీని భవంతి|| 26||
Adhikarana medAdisarpiH (27) · Śloka 27
మేదాం విదారీం కాకోలీం స్వయంగుప్తాఫలం బలాం| శర్కరాం జీవకం ముద్గమాషపర్ణ్యౌ దురాలభాం| కల్కీకృత్య పచేత్సర్పిః క్షీరేణాష్టగుణేన తత్| పానభోజనలేహేశు ప్రయుక్తం పిత్తకాసజిత్||27||
मेदां विदारीं काकोलीं स्वयंगुप्ताफलं बलाम्| शर्करां जीवकं मुद्गमाषपर्ण्यौ दुरालभाम्| कल्कीकृत्य पचेत्सर्पिः क्षीरेणाष्टगुणेन तत्| पानभोजनलेहेशु प्रयुक्तं पित्तकासजित्||२७||
🔊 Audio coming soon
మేదాదీని స్నేహాచ్చతుర్థాంశేన| జలమౌషధస్య వీర్యగ్రహణాయ స్నేహసమమష్టగుణేన క్షీరేణ సర్పిః పచేత్| తత్ పక్వం పానాదిషు ప్రయుక్తం పిత్తకాసానుత్|| 27||
Adhikarana cUrNayogAH kaShAyayogAshca (28) · Śloka 28
లిహ్యాద్వా చూర్ణమేతేషాం కశాయమథవా పిబేత్||28||
लिह्याद्वा चूर्णमेतेषां कशायमथवा पिबेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ఏతేషాం వానంతరోక్తానాం ఘృతద్రవ్యాణాం చూర్ణం లిహ్యాన్మధునేత్యర్థాల్లభ్యతే| అథవా యైరేవ ద్రవ్యైర్ఘృతాన్యుక్తాని తేశాం కషాయం పిబేదితి పిత్తకాసః|| 28||
Adhikarana kaPajakAsacikitsA virecanam (29) · Śloka 29
కఫకాసీ పిబేదాదౌ సురకాష్ఠాత్ప్రదీపితాత్| స్నేహం పరిస్రుతం వ్యోషయవక్షారావచూర్ణితం| స్నిగ్ధం విరేచయేదూర్ధ్వమధో మూర్ధ్ని చ యుక్తితః| తీక్ష్ణైర్విరేకైర్బలినం..........................||29||
कफकासी पिबेदादौ सुरकाष्ठात्प्रदीपितात्| स्नेहं परिस्रुतं व्योषयवक्षारावचूर्णितम्| स्निग्धं विरेचयेदूर्ध्वमधो मूर्ध्नि च युक्तितः| तीक्ष्णैर्विरेकैर्बलिनम्..........................||२९||
🔊 Audio coming soon
కఫకాసీత్యాది సుబోధం| సురకాష్ఠం దేవదారు స్నిగ్ధమిత్యనేనైవ స్నేహేన త్రిభిర్భాగైర్యుక్త్యా వాతరక్షదిరూపయా| విరేచయేత్ ఊర్ధ్వమితి వమనేన| అధ ఇతి విరేచనే| మూర్ధ్నీతి నస్యేన| తీక్ష్ణైః పునద్రవ్యై-స్త్రిధాపి బలినమేవ విరేచయేత్| అబలంతు మృదుభివిరేకైరిత్యర్థః|| 29||
Adhikarana saMsargIkramaH (30) · Śloka 30
.............................సంసర్గీ చాస్య యోజయేత్| యవముద్గకులత్థాన్నైరుష్ణరూక్షైః కటూత్కటైః| కాసమర్దకవార్తాకవ్యాఘ్Rఈక్షారకణాన్వితైః| ధాన్వబైలరసైః స్నేహైస్తిలసర్షపనింబజైః||30||
.............................संसर्गी चास्य योजयेत्| यवमुद्गकुलत्थान्नैरुष्णरूक्षैः कटूत्कटैः| कासमर्दकवार्ताकव्याघ्ऱीक्षारकणान्वितैः| धान्वबैलरसैः स्नेहैस्तिलसर्षपनिम्बजैः||३०||
🔊 Audio coming soon
అస్య చ విరిక్తస్య కాసినః సంసర్గీ పేయాదిక్రమాఖ్యాం యోజయేత్| కేనేత్యాహ-యవాద్యన్నైః| కింభూతైరూష్ణై రూక్షైశ్చ తథా కటుభిర్మరిచ్యాదిభిరుత్కటైః కాసమర్దాదిభిర్నానావిధేన ప్రకారేణాన్వితైస్తథా ధన్వైర్జాంగలై రసైర్బలైశ్చ బిలేశయప్రభావైస్తిలాదిజైశ్చ స్నేహైః|| 30||
Adhikarana pAnIyam (31) · Śloka 31
దశమూలాంబు ధర్మాంబు మద్యం మధ్వంబు వా పిబేత్| మూలైః పౌష్కరశమ్యాకపటోలైరన్వితం నిశాం| పిబేద్వాతి సహ క్షౌద్రం కాలేష్వన్నస్య వా త్రిషు||31||
दशमूलाम्बु धर्माम्बु मद्यं मध्वम्बु वा पिबेत्| मूलैः पौष्करशम्याकपटोलैरन्वितं निशाम्| पिबेद्वाति सह क्षौद्रं कालेष्वन्नस्य वा त्रिषु||३१||
🔊 Audio coming soon
తృషితశ్చ దశమూలాంబ్వాదికం పిబేత్| ఘర్మాంబూష్ణోదకం| పౌష్కరాదిమూలైః సకలాం రాత్రిం సమన్వితం వారి శ్వోభూతేషు త్రిషు కాలేష్వన్నస్య పిబేత్| భోజనస్యారంభమధ్యపర్యవసానేష్విత్యర్థః| పూర్వప్రయోగాపేక్షయా వికల్పః|| 31||
Adhikarana kaphakAsaghnAH lehAH (32) · Śloka 32
పిప్పలీపిప్పలీమూలం శృంగివేరం బిభీతకం| దేవదార్వభయా ముస్తం పిప్పలీవిశ్వభేషజం| గుడూచీ పిప్పలీభారంగీశృర్ఙీకర్కటకస్య చ| వ్యోషదారువిడంగాని త్రిఫలాశర్కరావలాః| నిదిగ్ధికాయా మూలత్వఙ్మరిచైః సహ యోజితా| శిఖికుక్కుటపిచ్ఛానాం మషీ క్షారో యవోద్భవః| విశాలాపిప్పలీమూలం త్రివృతా చ మధుద్రవాః| కఫకాసహరా లేహాః సప్తశ్లోకార్ధయోజితాః| మధునా మరిచం లిహ్యాన్మధునైవ చ జోంగకం| పృథగ్రసాంశ్చ మధునా వ్యాఘ్రీవార్తాకభృంగజాన్| కాసఘ్నస్యాశ్వశకృతః సురసస్యాసితస్య చ||32||
पिप्पलीपिप्पलीमूलं शृङ्गिवेरं बिभीतकम्| देवदार्वभया मुस्तं पिप्पलीविश्वभेषजम्| गुडूची पिप्पलीभार्ङ्गीशृर्ङीकर्कटकस्य च| व्योषदारुविडङ्गानि त्रिफलाशर्करावलाः| निदिग्धिकाया मूलत्वङ्मरिचैः सह योजिता| शिखिकुक्कुटपिच्छानां मषी क्षारो यवोद्भवः| विशालापिप्पलीमूलं त्रिवृता च मधुद्रवाः| कफकासहरा लेहाः सप्तश्लोकार्धयोजिताः| मधुना मरिचं लिह्यान्मधुनैव च जोङ्गकम्| पृथग्रसाम्श्च मधुना व्याघ्रीवार्ताकभृङ्गजान्| कासघ्नस्याश्वशकृतः सुरसस्यासितस्य च||३२||
🔊 Audio coming soon
పిప్పలీదేవదారుగుడూచీవ్యోషనిదిగ్ధికాశిఖిపిచ్ఛవిశాలాదిభిః శ్లోకార్ధైః సప్త మక్షికద్రవా లేహాః కఫకాసహరా భవంతి| మరిచైః ఫలైః సహ యోజితా నిదిగ్ధికామూలత్వక్| సుబోధం| జోంగకం కృష్ణాగరు| కాసఘ్నాదీనాం షష్ఠ్యంతానాం పృథగ్రసో విజ్ఞేయః కాసఘ్నః కాసమర్దః| అసిత ఇతి సురసవిశేషణం|| 32||
Adhikarana vAtAnuge kaPe lehau (33) · Śloka 33
దేవదారుశఠీరాస్నాకర్కటాఖ్యాదురాలభాః| పిప్పలీ నాగరం ముస్తం పథ్యా ధాత్రీ సితోపలాః| మధుతైలయుతావేతౌ లేహౌ వాతనుగే కఫే||33||
देवदारुशठीरास्नाकर्कटाख़्यादुरालभाः| पिप्पली नागरं मुस्तं पथ्या धात्री सितोपलाः| मधुतैलयुतावेतौ लेहौ वातनुगे कफे||३३||
🔊 Audio coming soon
దేవదార్వాదిభిః పిప్పల్యాదిభిశ్చ ద్వౌ తైలమాక్షికయుతౌ లేహౌ వాతానుగే కఫే కఫకాసే భవతః|| 33||
Adhikarana viDa~ggAdicUrNalehaH (34) · Śloka 34
విడంగం సైంధవం హింగు కుష్ఠం వ్యోషం మనఃశిలాం| కాసే శ్వాసే చ హిధ్మాయాం లిహ్యాత్క్షౌద్రఘృతాద్యుతం||34||
विडङ्गं सैन्धवं हिङ्गु कुष्ठं व्योषं मनःशिलाम्| कासे श्वासे च हिध्मायाम् लिह्यात्क्षौद्रघृताद्युतम्||३४||
🔊 Audio coming soon
విడంగాదిచూర్ణం క్షౌద్రఘృతాద్యుతం కాసాదికే లిహ్యాత్|| 34||
Adhikarana guDAdicUrNam (35) · Śloka 35
గుడక్షారోషణకణాదాడిమం శ్వాసకాసజిత్| క్రమాత్పలద్వయార్ధాక్షకర్శార్ధాక్షపలోన్మితం| ద్వే పలే దాడిమాదష్టౌ గుడద్వ్యోషాత్ పలత్రయం| రోచనం దీపనం స్వర్యం పీనసశ్వాసకాసజిత్||35||
गुडक्षारोषणकणादाडिमं श्वासकासजित्| क्रमात्पलद्वयार्धाक्षकर्शार्धाक्षपलोन्मितम्| द्वे पले दाडिमादष्टौ गुडद्व्योषात् पलत्रयम्| रोचनं दीपनं स्वर्यं पीनसश्वासकासजित्||३५||
🔊 Audio coming soon
గుడాదికం క్రమాత్ పలద్వయాదిరూపోన్మానమితం శ్వాసకాసజిత్| గుడస్య పలద్వయం| యవక్షారస్యార్ధకర్షః| మరిచస్య కర్షః| పిప్పలీనామర్ధకర్షః| దాడిమస్య పలమితి క్రమార్థః సుబోధం|| 35||
Adhikarana pAThAdikaM mustAdika~jca cUrNam (36) · Śloka 36
పాఠాశుంఠీశఠీముర్వాగవాక్షీపిప్పలీఘనం| పిష్ట్వా ఘర్మాంబునా హింగుసైంధవాభ్యాం యుతం పిబేత్| తద్వాన్ముస్తాశఠీశుంఠీనాగరాతివిషయాఽభయాః||36||
पाठाशुण्ठीशठीमुर्वागवाक्षीपिप्पलीघनम्| पिष्ट्वा घर्माम्बुना हिङ्गुसैन्धवाभ्यां युतं पिबेत्| तद्वान्मुस्ताशठीशुण्ठीनागरातिविषयाऽभयाः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAcanAntarANi (37) · Śloka 37
పిబేజ్జ్వరోక్తం పథ్యాది సశృంగీకంచ పాచనం| అథవా దీప్యకత్రివృద్ధిశాలాఘనపౌష్కరం| సకణం క్వథితే మూత్రే కఫకాసీ జలేఽపి వా||37||
पिबेज्ज्वरोक्तं पथ्यादि सशृङ्गीकञ्च पाचनम्| अथवा दीप्यकत्रिवृद्धिशालाघनपौष्करम्| सकणं क्वथिते मूत्रे कफकासी जलेऽपि वा||३७||
🔊 Audio coming soon
జ్వరోక్తం పథ్యాది| రుగ్విబంధానిలశ్లేష్మయుక్తే దీపనపాచనం| అభయా పిప్పలీమూలశమ్యాకకటుకాఘనం|| తత్ సశృంగీకం పిబేత్| దీప్యకాదికం పిప్పల్యంతం గోమూత్రే క్వథితం కఫకాసీ పిబేత్|| 37||
Adhikarana vaidehIkalkaH (38) · Śloka 38
తైలభృష్టంచ వైదేహీకల్కాక్షం ససితోపలాం| పాయయేత్కఫకాసఘ్నం కులత్థసలిలాద్యుతం||38||
तैलभृष्टञ्च वैदेहीकल्काक्षं ससितोपलाम्| पाययेत्कफकासघ्नं कुलत्थसलिलाद्युतम्||३८||
🔊 Audio coming soon
వైదేహ్యాః పిప్పల్యాః కల్కస్యాక్షం కర్షం తైలేన భర్జితం సత్ శర్కరయా దోషమాత్రయా యుక్తం కులత్థక్వథితసలిలేన పాయయేత్| తద్భి కఫకాసఘ్నం|| 38||
Adhikarana sauvarcalAdicUrNam (39) · Śloka 39
సౌవర్చలాభయాధాత్రీపిప్పలీక్షారనాగరం| చూర్ణితం సర్పిషా వాతకఫకాసహరం పిబేత్||39||
सौवर्चलाभयाधात्रीपिप्पलीक्षारनागरम्| चूर्णितं सर्पिषा वातकफकासहरं पिबेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
సౌవర్చలాదికం చూర్ణితం ఘృతేనాలోడ్య వాతశ్లేష్మకాసే పిబేత్||
Adhikarana dashamUlAdighRutam (40) · Śloka 40
దశమూలాఢకే ప్రస్థం ఘృతస్యాక్షసమైః పచేత్| పుష్కరాహ్వశఠీబిల్వసురసవ్యోషహింగుభిః| పేయానుపానం తత్సర్వం వాతశ్లేష్మామయాపహం||40||
दशमूलाढके प्रस्थं घृतस्याक्षसमैः पचेत्| पुष्कराह्वशठीबिल्वसुरसव्योषहिङ्गुभिः| पेयानुपानं तत्सर्वं वातश्लेष्मामयापहम्||४०||
🔊 Audio coming soon
ద్రవపాఠాసంభవాచ్చ దశమూలరసస్యాఢకో విజ్ఞేయః| దశమూలాఢకః పునర్ఘృతప్రస్థేనాభ్యక్తతామేవ న ప్రాప్నోతి| అక్షసమైః కార్షికైః||
Adhikarana nirguNDIghRutam (1) · Śloka 1
నిర్గుండీపత్రనిర్యాససాధితం కాసజిద్ ఘృతం|1|
निर्गुण्डीपत्रनिर्याससाधितं कासजिद् घृतम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDa~ggaghRutam (1) · Śloka 1
ఘృతం రసే విడంగానాం వ్యోషగర్భం చ సాధితం||1||
घृतं रसे विडङ्गानां व्योषगर्भं च साधितम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarnavAghRutam (41) · Śloka 41
పునర్నవశివాటికాసరలకాసమర్దామృతా పటోలబృహతీఫణిజ్ఝకరసైః పయఃసంయుతైః| ఘృతం త్రికటునా చ సిద్ధముపయుజ్య సుజాయతే న కాసవిషమజ్వరక్షయగుదాంకురేభ్యో భయం||41||
पुनर्नवशिवाटिकासरलकासमर्दामृता पटोलबृहतीफणिज्झकरसैः पयःसंयुतैः| घृतं त्रिकटुना च सिद्धमुपयुज्य सुजायते न कासविषमज्वरक्षयगुदाङ्कुरेभ्यो भयम्||४१||
🔊 Audio coming soon
నిర్గుండీపత్రాణాం స్వరసః స్నేహాచ్చతుర్గుణః స్నేహాచ్చతుర్థాశః| నిర్గుండీ శోఫాలికా| తస్యా ఏవ పత్రం సుబోధం|| 41||
Adhikarana kaNTakArighRutam (42) · Śloka 42
సమూలఫలపత్రాయాః కంటకార్యా రసాఢకే| ఘృతప్రస్థం బలావ్యోషవిడంగశఠిదాడిమైః| సౌవర్చలయవక్షారమూలామలకపౌష్కరైః| వృశ్చీవబృహతీపథ్యాయవానీచిత్రకర్ధిభిః| మృద్వీకాచవ్యవర్షాభూదురాలంభామ్లవేతసైః| శృంగీతామలకీభారంగీరాస్నాగోక్షురకైః పచేత్| కల్కైస్తత్సర్వకాసేషు శ్వాసహిధ్మాసు చేష్యతే||42||
समूलफलपत्रायाः कण्टकार्या रसाढके| घृतप्रस्थं बलाव्योषविडङ्गशठिदाडिमैः| सौवर्चलयवक्षारमूलामलकपौष्करैः| वृश्चीवबृहतीपथ्यायवानीचित्रकर्धिभिः| मृद्वीकाचव्यवर्षाभूदुरालम्भाम्लवेतसैः| शृङ्गीतामलकीभार्ङ्गीरास्नागोक्षुरकैः पचेत्| कल्कैस्तत्सर्वकासेषु श्वासहिध्मासु चेष्यते||४२||
🔊 Audio coming soon
కంటకార్యా రసో నిష్పీడితః బలాదీని స్నేహాచ్చతుర్థాంశాని| మూలం పిప్పలీమూలం| ఆమలకఫలాని| పౌష్కరం పుష్కరమూలం| చరకవిదః పఠంతి-'సౌవర్చలయవక్షారపిప్పలీమూలపౌష్కరైరీతి| తే హ్యామలకాని న పఠంతి|| 42||
Adhikarana dvitIyaM kaNTakArIghRutam (43) · Śloka 43
కంటకార్యసితులాం క్షుణ్ణం పక్త్వా ద్రోణేఽంభసః పచేత్| తేనాఢకేన క్వాథస్య ఘృతప్రస్థం పిచూన్మితైః| రాస్నాదుఃస్పర్శషడ్గ్రంథాపిప్పలీద్వయచిత్రకైః| సౌవర్చలయవక్షారకృష్ణామూలైశ్చ తజ్జయేత్| కాసశ్వాసకఫష్ఠీవహిధ్మారోచకపీనసాన్||43||
कण्टकार्यसितुलां क्षुण्णं पक्त्वा द्रोणेऽम्भसः पचेत्| तेनाढकेन क्वाथस्य घृतप्रस्थं पिचून्मितैः| रास्नादुःस्पर्शषड्ग्रन्थापिप्पलीद्वयचित्रकैः| सौवर्चलयवक्षारकृष्णामूलैश्च तज्जयेत्| कासश्वासकफष्ठीवहिध्मारोचकपीनसान्||४३||
🔊 Audio coming soon
కంటకార్యాః పలశతం| జలద్రోణం సద్వాదశపలాని పంచశతని| క్వథితశేష ఆఢకమష్టావింశత్యధికం పలశతం| రాస్నాదీని కర్షోన్మితాని| షడ్గ్రంథా శతపర్వికా| కఫష్ఠీవః శ్లేష్మోద్గిరణం|| 43||
Adhikarana kaNTakArIlehaH (44) · Śloka 44
పచేద్వ్యాఘ్రీతులాం క్షుణ్ణాం వహేఽపామాఢకస్థితే| క్షిపేత్పూతే తు సంచూర్ణ్య వ్యోవరాస్నామృతాగ్నికాన్| శృంగీభారంగీఘనగ్రంథిధన్వయాసాన్ పలార్ధకాన్| సర్పిషః షోడశపలం చత్వారింశత్పలాని చ| మత్స్యండికాయాః శుద్ధాయాః పునశ్చ తదధిశ్రయేత్| దర్వీంలేపిని శీతే చ పృథగ్ద్వికుడవం క్షిపేత్| పిప్పలీనాం తవక్షీర్యా మాక్షికస్యానవస్య చ| లేహోఽయం గుల్మహృద్రోగదుర్నామశ్వాసకాసజిత్||44||
पचेद्व्याघ्रीतुलां क्षुण्णां वहेऽपामाढकस्थिते| क्षिपेत्पूते तु सञ्चूर्ण्य व्योवरास्नामृताग्निकान्| शृङ्गीभार्ङ्गीघनग्रन्थिधन्वयासान् पलार्धकान्| सर्पिषः षोडशपलं चत्वारिंशत्पलानि च| मत्स्यण्डिकायाः शुद्धायाः पुनश्च तदधिश्रयेत्| दर्वींलेपिनि शीते च पृथग्द्विकुडवं क्षिपेत्| पिप्पलीनां तवक्षीर्या माक्षिकस्यानवस्य च| लेहोऽयं गुल्महृद्रोगदुर्नामश्वासकासजित्||४४||
🔊 Audio coming soon
వ్యాఘ్ర్యాః పలశతం| అపాం జలస్య వహః పలసహస్రద్వయమష్టచత్వారింశదధికం| పూతం స్రుతం| గ్రంథిః పిప్పలీమూలం| మత్స్యండికా ఖండాదూనా శర్కరా| శుద్ధా నిర్మలా| అధిశ్రయణం పాకాయ చుల్యామారోహణం| పిప్పలీనాం ద్వికుడవమష్టౌ పలాని| తద్వత్తుకాక్షీర్యాః మాక్షికస్య ద్వికుడవం షోడశపలాని| అనవశబ్దేన తద్వత్సరకృతం ప్రతిషిధ్యతే|| 44||
Adhikarana triPalAdilehaH (45) · Śloka 45
త్రిఫలాపిప్పలీపాఠాశారివాబృహతీద్వయం| మరిచం పద్మకం ముస్తముశీరం చాక్షసమ్మితం| పక్త్వా జలాఢకే పాదశేషే క్షీరపలాష్టకం| దత్వా గుడస్య చ పలం పచేదాదర్విలేపనాత్| లేహః కఫోల్బణం కాసం సర్వమేవ నియచ్ఛతి| సాధితం క్షీరమేభిర్వా తిలక్షౌద్రయుతం పిబేత్||45||
त्रिफलापिप्पलीपाठाशारिवाबृहतीद्वयम्| मरिचं पद्मकं मुस्तमुशीरं चाक्षसम्मितम्| पक्त्वा जलाढके पादशेषे क्षीरपलाष्टकम्| दत्वा गुडस्य च पलं पचेदादर्विलेपनात्| लेहः कफोल्बणं कासं सर्वमेव नियच्छति| साधितं क्षीरमेभिर्वा तिलक्षौद्रयुतं पिबेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాదికే త్రిఫలాదయః కర్షప్రమాణాః| సుబోధం|| 45||
Adhikarana dhUmapAnam (46) · Śloka 46
శమనం చ పిబేద్ధూమం శోధనం బహలే కఫే||46||
शमनं च पिबेद्धूमं शोधनं बहले कफे||४६||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్మిన్ కఫకాసే శమనం ధూమం పిబేత్| శమనః ప్రాయోగికో మధ్య ఇతి పర్యాయాః| యదా తు కఫకాసే వహలో ఘనః కఫో భవతి తదా శోధనం ధూమం పిబేత్| శోధనో విరేచనస్తీక్ష్ణ ఇతి పర్యాయాః| ఏతౌ ధూమవిధౌ ప్రదర్శితౌ|| 46||
Adhikarana manaHshilAdidhUmaH (47) · Śloka 47
మనఃశిలాలమధుకమాంసీముస్తేఽంగుదీత్వచః| ధూమం కాసఘ్నవిధినా పీత్వా క్షీరం పిబేదను| నిష్ఠ్యూతాంతే గుడయుతం కోష్ణం ధూమో నిహంతి సః| వాతశ్లేష్మోత్తరన్ కాసనచిరేణ చిరంతనాన్||47||
मनःशिलालमधुकमांसीमुस्तेऽङ्गुदीत्वचः| धूमं कासघ्नविधिना पीत्वा क्षीरं पिबेदनु| निष्ठ्यूतान्ते गुडयुतं कोष्णं धूमो निहन्ति सः| वातश्लेष्मोत्तरन् कासनचिरेण चिरन्तनान्||४७||
🔊 Audio coming soon
మనఃశిలాదీనాం ధూమం కాసఘ్నధూమవిధానేన పీత్వా క్షీరం పిబేత్| కాసఘ్నధూమవిధానం తు 'చూర్ణం గులికాం వా నిర్ధూమదీపస్థిరాంగారపూర్ణే సుసంస్థితే శరావే ప్రక్షిప్యాన్యేవ నేత్రం, మూర్ధ్ని ప్రవృత్తఛిద్రేణ శరావేణ పిధాయ నిధాయ చ తత్ సోఽతీసముఖేనైవ ధూమం పిబేట్ ఉరఃప్రాప్తం చ ముఖేనైవోద్వమేత్| ప్రశాంతే చ ధూమే పునః పునః క్షిపేత్| పిబేచ్చాదోషశుద్ధేర్లాఘవాద్వేతి| ఏతచ్చ ధూమవిధౌ వ్యాఖ్యాతం| తత్ర చ క్షీరం ధూమాత్ నిష్ఠ్యూతస్య శ్లేష్మణోఽంతే గుడయుతమీష్దుష్ణం చ పిబేత్|
Adhikarana prapauNDarIkAdidhUmaH (48) · Śloka 48
ప్రపౌండరీకం మధుకం శారంగాష్ఠాలం మనఃశిలాం| మరిచం పిప్పలీం ద్రాక్షామేలాం సురసమంజరీం| కృత్వ వర్తి పిబేద్ధూమం క్షౌమచైలానువర్తినీం| ఘృతాక్తామను చ పిబేత్తద్వద్గుడాంబు వా||48||
प्रपौण्डरीकं मधुकं शार्ङ्गाष्ठालं मनःशिलाम्| मरिचं पिप्पलीं द्राक्षामेलां सुरसमञ्जरीम्| कृत्व वर्ति पिबेद्धूमं क्षौमचैलानुवर्तिनीम्| घृताक्तामनु च पिबेत्तद्वद्गुडाम्बु वा||४८||
🔊 Audio coming soon
ప్రపౌండరీకాదిభిః శ్లక్ష్ణపిష్టైః క్షౌమచైలేన సహ వర్తి కృత్వా తాంచ ఘృతాక్తాం కృత్వా తత ఏవ ధూమం పిబేత్| అను చ క్షీరం| తద్వదితి నిష్ఠ్యూతాంతే గుడయుతం కోష్ణంచ| అథవా గుడాంబ్వను పిబేత్; న తు తథావిధం క్షీరం|| 48||
Adhikarana nepAlyAdidhUmaH (49) · Śloka 49
నేపాలీతలమరిచలాక్షాంజనకుటన్నటైః| ఉశీరరోహిషఫలద్రామికీవంశలేఖనైః| పూర్వకల్పేన ధూమోఽయం సానుపానో విధీయతే| కార్పాసాస్థ్యశ్వగంధా చ ధూమః కాసవినాశనః| కోశాతకీఫలాన్మధ్యైః పిబేద్వా సమనఃశిలైః||49||
नेपालीतलमरिचलाक्षाञ्जनकुटन्नटैः| उशीररोहिषफलद्रामिकीवंशलेखनैः| पूर्वकल्पेन धूमोऽयं सानुपानो विधीयते| कार्पासास्थ्यश्वगन्धा च धूमः कासविनाशनः| कोशातकीफलान्मध्यैः पिबेद्वा समनःशिलैः||४९||
🔊 Audio coming soon
నేపాల్యాదిభిః పూర్వవద్ధూమః| నేపాలీ మనఃశిలా| కుటన్నటం ప్లవం ధాన్యం వితున్నం పరిపేలవం| రోహిషం భూతికం| ఫలం మదనఫలం| ద్రామికీ సూక్ష్మైలా| వంశలేఖనం వంశశిలా తనుశకలం వదంతి| సుబోధం| కోశాతకఫలమజ్జా మనఃశిలా చ ధూమం|
Adhikarana kAse~anubandhAnusAraM cikitsA (50-4) · Śloka 4
తమకః కఫకాసే తు స్యాచ్చేత్పిత్తానుబంధజః| పిత్తకాసక్రియాం తత్ర యథావస్థం ప్రయోజయేత్| కఫానుబంధే పవనే కుర్యాత్కఫహరాం కిర్యాం| పిత్తానుబంధయోర్వాతకఫయోః పిత్తనాశినీం| వాతశ్లేష్మాత్మకే శుష్కే స్నిగ్ధమార్ద్రే విరుక్షణం| కాసే కర్మ సపిత్తే తు కఫజే తిక్తసంయుతం||50|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే కాసచికిత్సితన్నామ చతుర్థోఽధ్యాయః||4||
तमकः कफकासे तु स्याच्चेत्पित्तानुबन्धजः| पित्तकासक्रियां तत्र यथावस्थं प्रयोजयेत्| कफानुबन्धे पवने कुर्यात्कफहरां किर्याम्| पित्तानुबन्धयोर्वातकफयोः पित्तनाशिनीम्| वातश्लेष्मात्मके शुष्के स्निग्धमार्द्रे विरुक्षणम्| कासे कर्म सपित्ते तु कफजे तिक्तसंयुतम्||५०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने कासचिकित्सितन्नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
యత్ర తు కఫకాసే పిత్తానుబంధాత్ తమకాఖ్యః శ్వాసః స్యాత్తత్ర కఫకాసే పిత్తకాసక్రియాం యథావస్థం కుర్యాత్| వాతకాసే తు కఫానుబంధే కఫకాసహరాం క్రియాం కుర్యాత్| వాతకఫయోర్మిశ్రితయోరపి పిత్తానుబంధే పిత్తకాసక్రియాం కుర్యాత్| సుబోధం| తిక్తసంయుతశబ్దేన కర్మ సంబధ్యతే|| 50|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహ- వ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానే చతుర్థోఽధ్యాయః