Adhikarana atha madAtyayacikitsitannAma navamo~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ മദാത്യയചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो मदात्ययचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ക്രമപ്രാപ്തം മദാത്യയം നിര്ണേതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana madAtyaye doShajayakramaH (2) · Śloka 2
യം ദോഷമധികം പശ്യേത്തസ്യാദൌ പ്രതികാരയേത്| കഫസ്ഥാനാനുപൂര്വ്യാ വാ തുല്യദോഷം മദാത്യയേ| പിത്തമാരുതപര്യന്തഃ പ്രായേണഹി മദാത്യയഃ||൨||
यं दोषमधिकं पश्येत्तस्यादौ प्रतिकारयेत्| कफस्थानानुपूर्व्या वा तुल्यदोषं मदात्यये| पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेणहि मदात्ययः||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വസ്യ മദാത്യയസ്യ ത്രിദോഷജത്വാദുച്യതേ -യം ദോഷമിത്യാദി| യത്ര പുനര്ന കസ്യചിദാധിക്യം സര്വേ സമാഃ തത്ര കഫസ്ഥാനാനുപൂര്വ്യാ| ആദൌ കഫഃ പശ്ചാത് പിത്തം തതോ വായുഃ| അസ്മിന് ക്രമേ യുക്തിഃ -പിത്തമാരുതേത്യാദി| സര്വസ്മിന് മദാത്യയേ കാലക്രമേണ പിത്തമാരുതാവാധികീഭവതഃ| പ്രഥമം തു കഫസ്യൈവാധിക്യമ്||൨||
Adhikarana madyapAne mAtrAdoShe tadeva samam (3) · Śloka 3
ഹീനമിഥ്യാതിപീതേന യോ വ്യാധിരുപജായതേ| സമപീതേന തേനൈവ സ മദ്യേനോപശാമ്യതി||൩||
हीनमिथ्यातिपीतेन यो व्याधिरुपजायते| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति||३||
🔊 Audio coming soon
സാമ്യാദ്ധീനപീതേന വാ വിപരീതപീതേന വാऽതിപീതേന വാ മദ്യേന യോ വ്യാധിരുപജായതേ സ തേനൈവ സാത്മേന പീതേനോപശാമ്യതി||൩||
Adhikarana madye madyamevauShadham (4) · Śloka 4
മദ്യസ്യ വിഷസാദൃശ്യാദ്വിഷം തൂത്കര്ഷവൃത്തിഭിഃ| തീക്ഷ്ണാദിഭിര്ഗുണൈയോഗാദ്വിഷാന്തരമപേക്ഷതേ||൪||
मद्यस्य विषसादृश्याद्विषं तूत्कर्षवृत्तिभिः| तीक्ष्णादिभिर्गुणैयोगाद्विषान्तरमपेक्षते||४||
🔊 Audio coming soon
കഥം യേനൈവ രോഗ ഉത്പന്നസ്തേനൈവ ശാമ്യതീത്യാഹ - മദ്യസ്യ വിഷസാദൃശ്യാത്| യഥാ വിഷം തീക്ഷ്ണാദിഗുണയുതം തീക്ഷ്ണാദിഗുണയുതേന വിഷേണൈവ ശാമ്യതി തദ്വന്മദ്യമപി മദ്യേന| മദ്യത്വം വിഷസ്യ വിശേഷഃ| യദ്വിഷമുത്കൃഷ്ടൈസ്തീക്ഷ്ണാദിഭിര്യോഗാദ്വിഷാന്തരം വിജാതീയം വിഷമപേക്ഷതേ| മദ്യം പുനഃ സ്വല്പത്വാത്തീക്ഷ്ണാദീനാം സജാതീയേനൈവോപശാമ്യതി||൪||
Adhikarana madyasyauShadhatve upapattiH (5) · Śloka 5
തീക്ഷ്ണോഷ്ണേനാതിമാത്രേണ പീതേനാന്നവിദാഹിനാ| മദ്യേനാന്നരസക്ലേദോ വിദഗ്ധഃ ക്ഷാരതാം ഗതഃ| യാന് കുര്യാന്മദതൃണ്മോഹജ്വരാന്തര്ദാഹവിഭ്രമാന്| മദ്യോത്ക്ലിഷ്ടേന ദോഷേണ രുദ്ധഃ സ്രോതസ്സു മാരുതഃ| സുതീവ്രാ വേദനാ യാശ്ച ശിരസ്യസ്ഥിഷു സന്ധിഷു| ജീര്ണാമമദ്യദോഷസ്യ പ്രകാംക്ഷാലാഘവേ സതി| യൌഗികം വിധിവദ്യുക്തം മദ്യമേവ നിഹന്തി താന്||൫||
तीक्ष्णोष्णेनातिमात्रेण पीतेनान्नविदाहिना| मद्येनान्नरसक्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः| यान् कुर्यान्मदतृण्मोहज्वरान्तर्दाहविभ्रमान्| मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतस्सु मारुतः| सुतीव्रा वेदना याश्च शिरस्यस्थिषु सन्धिषु| जीर्णाममद्यदोषस्य प्रकांक्षालाघवे सति| यौगिकं विधिवद्युक्तं मद्यमेव निहन्ति तान्||५||
🔊 Audio coming soon
സ്വഭാവത ഏവ തീക്ഷ്ണാദിഗുണവതാ മദ്യേനാതിമാത്രപീതേനാന്നരസോ വിദഗ്ധഃ ക്ഷാരഗുണഃ സന് യാന് മദാദീന് കുര്യാത് താന് മദാദീന് കാല ഉപയുക്തം വിശിഷ്ടമദ്യമേവ നാശയതി| തഥാ മദ്യോത്ക്ലിഷ്ടേന ദോഷേണ ശ്ലേഷ്മണാ സ്രോതഃസു മാരുതോ രുദ്ധഃ സന് ശിരഃപ്രഭൃതിഷു യാശ്ച വേദനാഃ കുര്യാത്താ അപി മദ്യമേവ നിഹന്തി| കസ്മിന് കാല ഇത്യാഹ - ജീര്ണാമമദ്യദോഷസ്യ| ആമാ അഭിനവാ മദ്യവികാരാ ആമമദ്യദോഷാഃ| ജീര്ണാ ആമദോഷാ യസ്യ| തഥാ പ്രകാംക്ഷായാം മദ്യവിഷയായാം ലാഘവേ തനുത്വേ സതി പ്രയുക്തമ്| കിമ്ഭൂതം മദ്യം നിഹന്തീത്യാഹ- യൌഗികം വിധിവദ്യുക്തം ച| ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ യദാതുരസ്യ യോഗമര്ഹതി തദ്യൌഗികമ്| വിധിസ്ത്വസ്മിന്നേവാധ്യായേ വക്ഷ്യതേ||൫||
Adhikarana yuktyantara~jca (6) · Śloka 6
ക്ഷാരോ ഹി യാതി മാധുര്യം ശീഘ്രമമ്ലോപസംഹിതഃ| മദ്യമമ്ലേഷു ച ശ്രേഷ്ഠം ദോഷവിഷ്യന്ദനാദലമ്| തീക്ഷ്ണോഷ്ണാദ്യൈഃ പുരാ പ്രോക്തൈര്ദീപനാദ്യൈസ്തഥാ ഗുണൈഃ| സാത്മ്യത്വാച്ച തദേവാസ്യ ധാതുസാമ്യകരം പരമ്||൬||
क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| मद्यमम्लेषु च श्रेष्ठं दोषविष्यन्दनादलम्| तीक्ष्णोष्णाद्यैः पुरा प्रोक्तैर्दीपनाद्यैस्तथा गुणैः| सात्म्यत्वाच्च तदेवास्य धातुसाम्यकरं परम्||६||
🔊 Audio coming soon
മദ്യോദ്ഭവാനാം മദ്യേനൈവ ശാന്തേഃ പ്രകാരാന്തരേണ യുക്തിരുച്യതേ- ക്ഷാരോ ഹീത്യാദി| പ്രഥമേന മദ്യേനാന്നരസേ ക്ഷാരതാം ഗതേ രോഗാ ഉത്പദ്യന്തേ| ക്ഷാര-ശ്ചാമ്ലോപസംഹിതഃ സന് മാധുര്യം ശീഘ്രം യാതി| അമ്ലേഷു ച മദ്യം ശ്രേഷ്ഠ-മതസ്തദേവ വികാരനാശനമ്| തഥാ തീക്ഷ്ണോഷ്ണാദ്യൈഃ പുരാ നിദാനസ്ഥാന-പ്രോക്തൈഃ ദീപനാദ്യൈശ്ച ദോഷാണാം വിഷ്യന്ദനാത് സ്രാവണാത്തദേവ പഥ്യമ്| അസ്യ ച പുരുഷസ്യ സാത്മ്യത്വാദ്ധേതോസ്തദേവ പരം ധാതുസാമ്യകരമ്||൬||
Adhikarana pAnAtyayauShadhakAlaH (7) · Śloka 7
സപ്താഹമഷ്ടരാത്രം വാ കുര്യാത്പാനാത്യയൌഷധമ്| ജീര്യത്യേതാവത പാനം കാലേന വിപഥാശ്രിതമ്||൭||
सप्ताहमष्टरात्रं वा कुर्यात्पानात्ययौषधम्| जीर्यत्येतावत पानं कालेन विपथाश्रितम्||७||
🔊 Audio coming soon
യച്ച മദാത്യയോദ്ദേശേ ഔഷധമുക്തം തത് സപ്താഹമഷ്ടരാത്രം വാ കുര്യാത്| ഏതാവതാ ഹി കാലേന വിമാര്ഗസ്ഥം മദ്യം ജീര്യതി||൭||
Adhikarana anubandhacikitsopakramaH (8) · Śloka 8
പരം തതോऽനുബധ്നാതി യോ രോഗസ്തസ്യ ഭേഷജമ്| യഥായഥം പ്രയുഞ്ജീത കൃതപാനാത്യയൌഷധമ്||൮||
परं ततोऽनुबध्नाति यो रोगस्तस्य भेषजम्| यथायथं प्रयुञ्जीत कृतपानात्ययौषधम्||८||
🔊 Audio coming soon
തത ഊര്ധ്വം യ ഏവ രോഗഃ കൃതപാനാത്യയൌഷധമാതുരമനുബധ്നാതി തസ്യൈവ ഭേഷജം കുര്യാത്| യഥായഥമിതി ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ സ്വസ്യ പ്രകരണേ വിഹിതമ്||൮||
Adhikarana vAtolbaNe pAnAtyaye cikitsA (9) · Śloka 9
തത്ര വാതോല്ബണേ മദ്യേ ദദ്യാത്പിഷ്ടകൃതം യുതമ്| ബീജപൂരകവൃക്ഷാമ്ലകോലദാഡിമദീപ്യകൈഃ| യവാനീഹപുഷാജാജീ വ്യോഷത്രിലവണാര്ദ്രകൈഃ| ശൂല്യൈര്മാംസൈര്ഹരിതകൈഃ സ്നേഹവദ്ഭിശ്ച സക്തുഭിഃ| ഉഷ്ണസ്നിഗ്ധാമ്ലലവണാ മേദ്യമാംസരസാ ഹിതാഃ| ആമ്രാമ്രാതകപേശീഭിഃ സംസ്കൃതാ രാഗഷാഡവാഃ| ഗോധൂമമാഷവികൃതീര്മൃദുചിത്രാ മുഖപ്രിയാഃ| ആര്ദ്രികാര്ദ്രകകുല്മാഷശുക്തമാംസാദിഗര്ഭിണീഃ| സുരഭിര്ലവണാ ശീതാ നിഗദാ വാച്ഛവാരുണീ| സ്വരസോ ദാഡിമാത്ക്വാഥഃ പഞ്ചമൂലാത്കനീയസഃ| ശുണ്ഠീധാന്യാത്തഥാമസ്തുശുക്താമ്ഭോച്ഛാമ്ലകാഞ്ജികമ്| അഭ്യങ്ഗോദ്വര്തനസ്നാനമുഷ്ണം പ്രാവരണം ഘനമ്| ഘനശ്ചാഗുരുജോ ധൂപഃ പങ്കശ്ചാഗുരുകുങ്കുമാത്| കുചോരുശ്രോണിശാലിന്യോ യൌവനോഷ്ണാങ്ഗയഷ്ടയഃ| ഹര്ഷേണാലിങ്ഗനേ യുക്താഃ പ്രിയാഃ സംവാഹനേഷു ച||൯||
तत्र वातोल्बणे मद्ये दद्यात्पिष्टकृतं युतम्| बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमदीप्यकैः| यवानीहपुषाजाजी व्योषत्रिलवणार्द्रकैः| शूल्यैर्मांसैर्हरितकैः स्नेहवद्भिश्च सक्तुभिः| उष्णस्निग्धाम्ललवणा मेद्यमांसरसा हिताः| आम्राम्रातकपेशीभिः संस्कृता रागषाडवाः| गोधूममाषविकृतीर्मृदुचित्रा मुखप्रियाः| आर्द्रिकार्द्रककुल्माषशुक्तमांसादिगर्भिणीः| सुरभिर्लवणा शीता निगदा वाच्छवारुणी| स्वरसो दाडिमात्क्वाथः पञ्चमूलात्कनीयसः| शुण्ठीधान्यात्तथामस्तुशुक्ताम्भोच्छाम्लकाञ्जिकम्| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानमुष्णं प्रावरणं घनम्| घनश्चागुरुजो धूपः पङ्कश्चागुरुकुङ्कुमात्| कुचोरुश्रोणिशालिन्यो यौवनोष्णाङ्गयष्टयः| हर्षेणालिङ्गने युक्ताः प्रियाः संवाहनेषु च||९||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദിനാ പാനാത്യയൌഷധം പ്രദര്ശ്യതേ| ശാലിപിഷ്ടം മദ്യം ബീജപൂരകാദിഭിര്യഥായോഗം യുക്തം മദാത്യയേ വാതോല്ബണേ ദദ്യാത്| തത്ര ചോഷ്ണാദിഗുണാ മാംസരസാഃ ഹിതാഃ| സുബോധമ്| പേശ്യഃ ഖണ്ഡാഃ| മൃദ്വാദിഗുണയുക്താ ഗോധൂമമാഷവികൃതീഃ ചിത്രാ ഭക്ഷ്യാദിനാനേകപ്രകാരാഃ| തഥാ ആര്ദ്രികാദിമിശ്രാ വികൃതീഃ| കുല്മാഷോऽര്ധസ്വിന്നാനി സസ്യാനി| ഗര്ഭിണീരന്തരാന്തരാ യുക്താഃ| അച്ഛവാരുണീ സുരഭിത്വാദിഗുണയുക്താ ഹിതാ| സുബോധമ്| ശുണ്ഠീധാന്യാത് ക്വാഥഃ| ധൂപോ ഘനഃ പ്രഭൂതഃ| പങ്കഃ കര്ദമഃ| പ്രിയശ്ച ഹിതാഃ| കീദൃഗ്ഭൂതാഃ കുചാദിഭീ രമണിയത്വേന യാഃ ശ്ലാഘ്യന്തേ| യാശ്ച യൌവനോഷ്ണാങ്ഗയഷ്ടയോ ഹര്ഷേണ പ്രീത്യാ ആലിങ്ഗനേ സംവാഹനേഷു ച യുക്താഃ അനുരൂപാഃ||൯||
Adhikarana pittolbaNe cikitsA (10) · Śloka 10
പിത്തോല്ബണേ ബഹുജലം ശാര്കരം മധു വാ യുതമ്| രസൈര്ദാഡിമഖര്ജൂരഭവ്യദ്രാക്ഷാപരൂഷജൈഃ| സുശീതം സസിതാ സക്തു യോജ്യം താദൃക്ച പാനകമ്| സ്വാദുവര്ഗകഷായൈര്വാ യുക്തം മദ്യം സമാക്ഷികമ്| ശാലിഷഷ്ടികമശ്നീയാച്ഛശാജൈണകപിഞ്ജലൈഃ| സതീനമുദ്ഗാമലകപടോലീദാഡിമൈരപി||൧൦||
पित्तोल्बणे बहुजलं शार्करं मधु वा युतम्| रसैर्दाडिमखर्जूरभव्यद्राक्षापरूषजैः| सुशीतं ससिता सक्तु योज्यं तादृक्च पानकम्| स्वादुवर्गकषायैर्वा युक्तं मद्यं समाक्षिकम्| शालिषष्टिकमश्नीयाच्छशाजैणकपिञ्जलैः| सतीनमुद्गामलकपटोलीदाडिमैरपि||१०||
🔊 Audio coming soon
പിത്തോല്ബണേ മദത്യയേ ബഹുനാ ജലേന മിശ്രിതം ശാര്കരം മധു മാര്ദ്വീകം വാ ബഹുജലം ദാഡിമാദിജൈ രസൈര്യുക്തം ഉഭയമപി യോജ്യമ്| പാനകമപി താദൃക്സശര്കരം സസക്തു ച||൧൦||
Adhikarana kaPapittolbaNe cikitsA (11) · Śloka 11
കഫപിത്തം സമുത്ക്ലിഷ്ടമുല്ലിഖേത്തൃഡ്വിദഹവാന്| പീത്വാമ്ബു ശീതം മദ്യം വാ ഭൂരീക്ഷുരസമം യുതമ്| ദ്രാക്ഷാരസം വാ സംസര്ഗീ തര്പണാദിഃ പരം ഹിതമ്| തഥാഗ്നിര്ദീപ്യതേ തസ്യ ദോഷശേഷാന്നപാചകഃ||൧൧||
कफपित्तं समुत्क्लिष्टमुल्लिखेत्तृड्विदहवान्| पीत्वाम्बु शीतं मद्यं वा भूरीक्षुरसमं युतम्| द्राक्षारसं वा संसर्गी तर्पणादिः परं हितम्| तथाग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचकः||११||
🔊 Audio coming soon
കഫപിത്തമിത്യാദി സുബോധമ്| സംസര്ഗീ ശോധനക്രമാഖ്യാ തര്പണാദികാ ഹിതാ| തര്പണാഃ സക്തവഃ പേയാസ്ഥാനേ തത്ര യോജ്യാഃ ന തു പേയാഃ| തഥാ ശോധനസംസര്ഗീക്രമേണാഗ്നിര്ദീപ്യതേ യോऽഗ്നിര്ദോഷശേഷമന്നം ച പചതി||൧൧||
Adhikarana kAsAdiyukte cikitsA (12) · Śloka 12
കാസേ സരക്തനിഷ്ഠീവേ പാര്ശ്വസ്തനരുജാസു ച| തൃഷ്ണായാം സവിദാഹായാം സോത്ക്ലേശേ ഹൃദയോരസി| ഗുഡൂചീഭദ്രമുസ്താനാം പടോലസ്യാഥവാ രസമ്| സനാഗരം യോജയേത തിത്തിരിപ്രതിഭോജനമ്||൧൨||
कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च| तृष्णायां सविदाहायां सोत्क्लेशे हृदयोरसि| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथवा रसम्| सनागरं योजयेत तित्तिरिप्रतिभोजनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
കാസാദികേ ഗുഡൂച്യാദീനാം ക്വാഥഃ സനാഗരഃ| ഭോജനം തിത്തിരിണാം രസാദിപ്രയുക്തേന||൧൨||
Adhikarana tRuShNAyukte cikitsA (13) · Śloka 13
തൃഷ്യതേ ചാതിബലവദ്വാതപിത്തേ സമുദ്ധതേ| ദദ്യാദ് ദ്രാക്ഷാരസം പാനം ശീതം ദോഷാനുലോമനമ്| ജീര്ണേऽദ്യാന്മധുരാമ്ലേന ഛാഗമാംസരസേന ച| തൃഷ്യല്പശഃ പിബേന്മദ്യം മദം രക്ഷന് ബഹൂദകമ്| മുസ്തദാഡിമലാജാമ്ബു ജലം വാ പര്ണിനീശൃതമ്| പാരസ്യുത്പലകന്ദൈര്വാ സ്വഭാവാദേവ വാ ഹിമമ്||൧൩||
तृष्यते चातिबलवद्वातपित्ते समुद्धते| दद्याद् द्राक्षारसं पानं शीतं दोषानुलोमनम्| जीर्णेऽद्यान्मधुराम्लेन छागमांसरसेन च| तृष्यल्पशः पिबेन्मद्यं मदं रक्षन् बहूदकम्| मुस्तदाडिमलाजाम्बु जलं वा पर्णिनीशृतम्| पारस्युत्पलकन्दैर्वा स्वभावादेव वा हिमम्||१३||
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്യത ഇതി സുബോധമ്| ജീര്ണ ഇതി ദ്രാക്ഷാരസേ| തൃഷി സത്യാം അല്പമല്പം മദ്യം പിബേത്| യദാ പിബേത്തദാ ബഹുനോദകേന യുക്തം പിബേത്| മദം രക്ഷന് മുസ്താദ്യമ്ബുനാ പര്ണിനീചതുഷ്ടയകൃതം വാ ജലമ്| കേവലമേവ വാ സ്വഭാവശീതമ്||൧൩|
Adhikarana tRuShANAtivRuddhau tasya samprAptiH cikitsA ca (14) · Śloka 14
മദ്യാതിപാനാദബ്ധാതൌ ക്ഷീണേ തേജസി ചോദ്ധതേ| യഃ ശുഷ്കഗലതാല്വോഷ്ഠൌ ജിഹ്വാം നിഷ്ക്രമ്യ വേഷ്ടതേ| പായയേത് കാമതോऽമ്ഭസ്തം നിശീതപവനാഹതമ്| കോലദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലചുക്രീകാചുക്രികാരസഃ| പഞ്ചാമ്ലകോ മുഖാലേപഃ സദ്യതൃഷ്ണാം നിയച്ഛതി||൧൪||
मद्यातिपानादब्धातौ क्षीणे तेजसि चोद्धते| यः शुष्कगलताल्वोष्ठौ जिह्वां निष्क्रम्य वेष्टते| पाययेत् कामतोऽम्भस्तं निशीतपवनाहतम्| कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यतृष्णां नियच्छति||१४||
🔊 Audio coming soon
മദ്യാതിപാനാദിത്യാദി സുബോധമ്| കാമതോ യഥേച്ഛം തമാതുരമമ്ഭഃ പയയേദ്രാത്രൌ പ്രവാതസ്ഥിതമ്| കോലദികോ മുഖാലേപോ നാമ്നാ പഞ്ചാമ്ലകസ്തൃഷ്ണാം സദ്യോ നിയച്ഛതി||൧൪||
Adhikarana pAnAtyayajadAhasamprAptiH tasya saMprAptiH (15) · Śloka 15
ത്വചം പ്രാപ്തശ്ച പാനോഷ്മാ പിത്തരക്താഭിമൂര്ച്ഛിതഃ| ദാഹം പ്രകുരുതേ ഘോരം വിഹ്വലോ യേന മുഹ്യതി||൧൫||
त्वचं प्राप्तश्च पानोष्मा पित्तरक्ताभिमूर्च्छितः| दाहं प्रकुरुते घोरं विह्वलो येन मुह्यति||१५||
🔊 Audio coming soon
പാനകൃത ഊഷ്മാ പിത്തരക്താഭ്യാം മിശ്രിതഃ സന് ത്വചം പ്രാപ്തോ ഘോരം ദാഹം പ്രകുരുതേ| യേന ദാഹേന വിഹ്വലോ യേന മുഹ്യതി||൧൫||
Adhikarana tatra cikitsAkramaH (16) · Śloka 16
തൃഷ്ണാദാഹപരീതസ്യ തസ്യ ദാഹജ്വരാപഹമ്| വിധിം യഥോക്തം യുഞ്ജീത ബാഹ്യാന്തഃ പരിമാര്ജനമ്||൧൬||
तृष्णादाहपरीतस्य तस्य दाहज्वरापहम्| विधिं यथोक्तं युञ्जीत बाह्यान्तः परिमार्जनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ തൃഷ്ണയാ ദാഹേന ച പരീതസ്യ യഥോക്തം ബാഹ്യാന്തഃ പരിമാര്ജനം ദാഹജ്വരഹരം വിധിം കുര്വീത||൧൬||
Adhikarana candanasya dAhanASakatvam (17) · Śloka 17
പ്രഭാതമാരുതോദ്ധൂതാഃ പ്രാലേയജലവര്ഷിണഃ| സ്മര്യമാണാ അപി ഘ്നന്തി ദാഹം മലയപാദപാഃ||൧൭||
प्रभातमारुतोद्धूताः प्रालेयजलवर्षिणः| स्मर्यमाणा अपि घ्नन्ति दाहं मलयपादपाः||१७||
🔊 Audio coming soon
മലയഗിരൌ യേ ചന്ദനാദയഃ പാദപാഃ തേ സ്മര്യമാണാ അപി ദാഹം ഘ്നന്തി| കിമ്ഭൂതാഃ പ്രഭാതമാരുതേന നിശാന്തവാതേനോദ്ധൂതാഃ കമ്പിതാസ്തഥാ പ്രാലേയജലമവശ്യായാമ്ഭോ യേ വര്ഷന്തി തേ തഥാവിധാഃ||൧൭||
Adhikarana muktAkalApAdInAM tRuDdAhAdinASanatvam (18) · Śloka 18
മുക്താകലാപാഃ ശശിരശ്മിശുഭ്രാഃ മൃണാലപദ്മോത്പലപത്രരമ്യാഃ| സേകാവഗാഹാഃ സജലാജലാര്ദ്രാ വാതാഃ സുശീതാ മണയോ മഹാര്ഹാഃ| അലിഞ്ജരാഃ പദ്മപുടാഭിധാനാഃ പ്രവാലവര്ണാഹിമവാരിപൂര്ണാഃ| പരിസ്രവന്തോ ദൃതയോമഹാന്തഃ പുത്രാഃ പ്രിയാദര്പണമണ്ഡലാനി| നാര്യശ്ച നേത്രോത്പലകര്ണപൂരാ മധ്യം വയഃ കിഞ്ചിദിവസ്പൃശന്ത്യഃ| മനോനുകൂലാ ഹരിചന്ദനാര്ദ്രാ സ്തൃഡ്ദാഹമൂര്ച്ഛാദവഥൂഞ്ജയന്തി||൧൮||
मुक्ताकलापाः शशिरश्मिशुभ्राः मृणालपद्मोत्पलपत्ररम्याः| सेकावगाहाः सजलाजलार्द्रा वाताः सुशीता मणयो महार्हाः| अलिञ्जराः पद्मपुटाभिधानाः प्रवालवर्णाहिमवारिपूर्णाः| परिस्रवन्तो दृतयोमहान्तः पुत्राः प्रियादर्पणमण्डलानि| नार्यश्च नेत्रोत्पलकर्णपूरा मध्यं वयः किञ्चिदिवस्पृशन्त्यः| मनोनुकूला हरिचन्दनार्द्रा स्तृड्दाहमूर्च्छादवथूञ्जयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
മുക്താകലാപാദയസ്തൃഡ്ദാഹാദീന് ജയന്തി| ശശിരശ്മിവദ്ധിമരശ്മി കിരണവച്ഛുഭ്രാഃ ശുക്ലാഃ| സേകാവഗാഹാശ്ച മൃണാലാദിഭിശ്ചിത്രാഃ രമ്യാഃ തേ ച സജലാഃ ബലാഹകാഃ| തഥാ ജലാര്ദ്രാ സിക്താപരാ| മഹാര്ഹാ ഉത്കൃഷ്ടാഃ| അലിഞ്ജരാ മണികാ മഹാമൃന്മയാ ജലാധാരാഃ| തേ ച പക്വത്വാത് പ്രവാലവര്ണാഃ| മഹാന്തശ്ച ജലപൂര്ണത്വാത് സ്രവന്തോ ദൃതയഃ| നേത്രാണ്യേവോത്പലാനി താന്യേവായതത്വാത് കര്ണപൂരാ യാസാമ്| മധ്യം വയഃ കിഞ്ചിദിവ സ്പൃഷന്ത്യഃ ഈഷദ്വിലസിതനവയൌവനാഃ| ദവഥുശ്ചക്ഷുരാദിദാഹഃ||൧൮||
Adhikarana sindhusmaraNAdikam (19) · Śloka 19
കരേണുകാഭിഃ പരിവാരിതേന വിക്ഷോഭണം വരണയൂഥപേന| ആസ്ഫാലനം ശീകരവര്ഷണഞ്ച സിന്ധോഃ സ്മരന്ദാഹതൃഷോരഗമ്യഃ| സരിദ്ധ്രദാനാം ഹിമവദ്യരീണാഞ്ചന്ദ്രോദയാനാം കമലാകരാണാമ്| മനോരമാന്യാപി കഥാ പ്രവൃത്തദാഹഞ്ച തൃഷ്ണാഞ്ച നിഹന്തി സദ്യഃ||൧൯||
करेणुकाभिः परिवारितेन विक्षोभणं वरणयूथपेन| आस्फालनं शीकरवर्षणञ्च सिन्धोः स्मरन्दाहतृषोरगम्यः| सरिद्ध्रदानां हिमवद्यरीणाञ्चन्द्रोदयानां कमलाकराणाम्| मनोरमान्यापि कथा प्रवृत्तदाहञ्च तृष्णाञ्च निहन्ति सद्यः||१९||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ സിന്ധൌസ്തസ്മാദ്വാ സിന്ധോര്വാരണയൂഥപേന കരിയൂഥപതിനാ വിക്ഷോഭണം ജലാസ്ഫാലനം കരേണ ച ശീകരവര്ഷണം സ്മരന് പുരുഷോ ദാഹതൃഷ്ണോരഗമ്യോ ഭവതി| കിമ്ഭൂതേന കരേണുകാഭിര്വാരണവധൂഭിഃ പരിവാരിതേന| സരിദ്ധ്രദാദീനാം കഥാ അന്യാശ്ച മനോരമാഃ കഥാഃ സദ്യോ ദാഹം തൃഷ്ണാഞ്ച നിയച്ഛന്തി| ഹ്രദഃ നദീപ്രവാഹേഷ്വന്തരാന്തരാ മഹാന്തോ ദൂരാവഗാഢാഃ| ശിശിരമന്ദമന്ദസഞ്ചാരജലാശയാഃ| ദരയോ ഗിരിഗുഹാഃ||൧൯||
Adhikarana lAjAdyambupAnam (20) · Śloka 20
ലാജോത്പലോശീരകുചന്ദനാമ്ബുശീതാഭിധാനം മധുശര്കരാഢ്യമ്| മദ്യോദ്ഭവാം പിത്തകൃതാഞ്ച തൃഷ്ണാം സദാഹശോഷാം വിനിഹന്തി പീതമ്||൨൦||
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनाम्बुशीताभिधानं मधुशर्कराढ्यम्| मद्योद्भवां पित्तकृताञ्च तृष्णां सदाहशोषां विनिहन्ति पीतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ലാജാദിമിശ്രമമ്ബു പ്രഭൂതഘൃതശര്കരം നാമ്നാ ശീതം മദ്യാദിതൃഷ്ണാം നിഹന്തി||൨൦||
Adhikarana priya~ggvAdilepaH (21) · Śloka 21
പ്രിയങ്ഗുപത്രപ്ലവലോധ്സേവ്യഹ്രീബേരകലേയകനാഗപുഷ്പൈഃ| ശീതാമ്ബുപിഷ്ടൈര്നവകര്പരസ്ഥൈസ്തൃഡ്ദാഹഹാ സര്വശരീരലേപഃ||൨൧||
प्रियङ्गुपत्रप्लवलोध्सेव्यह्रीबेरकलेयकनागपुष्पैः| शीताम्बुपिष्टैर्नवकर्परस्थैस्तृड्दाहहा सर्वशरीरलेपः||२१||
🔊 Audio coming soon
പ്രിയങ്ഗ്വാദിഭിഃ ശീതാമ്ബുപിഷ്ടൈര്നവകര്പരസ്ഥൈശ്ച സര്വശരീരലേപഃ തൃഡ്ദാഹഹാ| പത്രം ഗന്ധപത്രമ്| സേവ്യമുശീരമ്| കര്പരഗ്രഹണം വാതാഹതിയോഗ്യപാത്രോപലക്ഷണാര്ഥമ്||൨൧||
Adhikarana sirAvyadhaH (22) · Śloka 22
അശാമ്യത്യഥവാ ദാഹേ രസൈസ്തൃപ്തസ്യ ജാങ്ഗലൈഃ| ശാഖാശ്രയാം യഥാന്യായം രോഹിണീം വ്യധ്യേത്സിരാമ്||൨൨||
अशाम्यत्यथवा दाहे रसैस्तृप्तस्य जाङ्गलैः| शाख़ाश्रयां यथान्यायं रोहिणीं व्यध्येत्सिराम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ഏവമപ്യശാമ്യതി ദാഹേ ജാങ്ഗലൈ രസൈഃ കൃതതൃപ്തേഃ പുരുഷസ്യ രോഹിണീം ശുദ്ധശോണിതവഹാം സിരാം ശാഖാശ്രായാം വ്യധയേത്| യഥാന്യായം സിരാവ്യധം ശാസ്ത്രോക്തേന വിധാനേന||൨൨||
Adhikarana kaPaje madAtyaye cikitsA tatra kramaH (23) · Śloka 23
ഉല്ലേഖനോപവാസാഭ്യാം വിജയേത കഫോല്ബണമ്||൨൩||
उल्लेख़नोपवासाभ्यां विजयेत कफोल्बणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
കഫോല്ബണം തു മദാത്യയമുല്ലേഖനോപവാസാഭ്യാം ജയേത്| ഉല്ലേഖനം വമനമ്| ദോഷാദ്യപേക്ഷയൈതയോരുപയോഗഃ||൨൩||
Adhikarana jalapAnam (24) · Śloka 24
തൃഷിതോऽമ്ബു പിബേച്ഛീതം മുസ്തയാ പര്പടേന വാ| സ്ഥിരാശുണ്ഠീബലോദീച്യദുസ്പര്ശാന്യതമേന വാ| സിദ്ധമേതച്ച സര്വേഷു പാനദോഷേഷു ശസ്യതേ||൨൪||
तृषितोऽम्बु पिबेच्छीतं मुस्तया पर्पटेन वा| स्थिराशुण्ठीबलोदीच्यदुस्पर्शान्यतमेन वा| सिद्धमेतच्च सर्वेषु पानदोषेषु शस्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
തൃഷിതശ്ച സന് കഫമദാത്യയീ മുസ്തയാ പര്പടകേന വാ സിദ്ധമമ്ബു ശീതം പിബേത്| സ്ഥിരാദീനാമന്യതമേന വാ സിദ്ധമ്| ഏതച്ചാമ്ബു സര്വത്ര മദാത്യയേ ശുദ്ധസ്യ ദോഷശേഷേ ശസ്യതേ||൨൪||
Adhikarana nirAme~ariShTapAnAdi (25) · Śloka 25
നിരാമം ക്ഷുധിതം കാലേ പായയേദ്ബഹുമാക്ഷികമ്| ശാര്കരം മധു വാ ജീര്ണമരിഷ്ടം ശീധുമേവ വാ| രൂക്ഷതര്പണസംയുക്തം യവാനീനാഗരാന്വിതമ്||൨൫||
निरामं क्षुधितं काले पाययेद्बहुमाक्षिकम्| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं शीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
നിരാമം മദാത്യയിനം ക്ഷുധിതം രൂക്ഷൈരസ്നേഹൈസ്തര്പണൈര്ലാജസക്തുഭിഃ സംയുക്തം ശാര്കരം വാ ജീര്ണം Vവാ മധു ദ്രാക്ഷാരസമരിഷ്ടം സീധുമേവ വാ ബഹുനാ മാക്ഷികേണ യുക്തം കാലേ പായയേത്| തച്ച സര്വം യവാനീനാഗരാഭ്യാം സമന്വിതമ്||൨൫||
Adhikarana yUShAdyannam (26) · Śloka 26
യൂഷേണ യവഗോധൂമം തനുനാऽല്പേന ഭോജയേത്| ഉഷ്ണാമ്ലകടുതിക്തേന കൌലത്ഥേനാല്പസര്പിഷാ| ശുഷ്കമൂലകജൈശ്ഛാഗൈ രസൈര്വാ ധന്വചാരിണാമ്| സാമ്ലവേതസവൃക്ഷാമ്ലപടോലീവ്യോഷദാഡിമൈഃ||൨൬||
यूषेण यवगोधूमं तनुनाऽल्पेन भोजयेत्| उष्णाम्लकटुतिक्तेन कौलत्थेनाल्पसर्पिषा| शुष्कमूलकजैश्छागै रसैर्वा धन्वचारिणाम्| साम्लवेतसवृक्षाम्लपटोलीव्योषदाडिमैः||२६||
🔊 Audio coming soon
കൌലത്ഥേന ച യൂഷേണ തനുനാ സ്വല്പേന ചോഷ്ണാദിഗുണേനാല്പസര്പിഷാ യവഗോധൂമം ഭോജയേത്| രസൈര്വാ ഭോജയേത്| കൈരിത്യാഹ- ശുഷ്കമൂലകച്ഛാഗകൃതൈര്ധന്വചാരിണാം സമ്ബന്ധിഭിഃ||൨൬||
Adhikarana mAMsamadyAdyannam (27) · Śloka 27
പ്രഭൂതശുണ്ഠീമരിചഹരിതാര്ദ്രകപേശികമ്| ബീജപൂരരസാദ്യമ്ലം ഭൃഷ്ടം നീരസവര്തിതമ്| കരീരകരമര്ദാദി രോചിഷ്ണു ബഹുശാവനമ്| പ്രവ്യക്താഷ്ടാങ്ഗലവണംവികല്പിതനിമര്ദകമ്| യഥാഗ്നി ഭക്ഷയന്മാംസം മാധവം നിഗദം പിബേത്||൨൭||
प्रभूतशुण्ठीमरिचहरितार्द्रकपेशिकम्| बीजपूररसाद्यम्लं भृष्टं नीरसवर्तितम्| करीरकरमर्दादि रोचिष्णु बहुशावनम्| प्रव्यक्ताष्टाङ्गलवणंविकल्पितनिमर्दकम्| यथाग्नि भक्षयन्मांसं माधवं निगदं पिबेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
തസ്മിംശ്ച മദാത്യയേ യഥാഗ്നി മാംസം ഭക്ഷയന്നിഗദം നിര്ദോഷം മാധവം പിബേത്| തച്ച മാംസം പ്രഭൂതശുണ്ഠ്യാദികമ്| ആര്ദ്രകപേശികാ ആര്ദ്രകദലാനി| ബീജപൂരരസാദിനാ ചാമ്ലമ്| ഭൃഷ്ടം ഘൃതേ| നീരസവര്തിതം നിര്ഗതോ രസോऽസ്യേതി നീരസം വര്തിതം വൃത്തതാം യാതം പരിശുഷ്കവ്യഞ്ജനമിതി യാവത് - ഇതി ജേജ്ജടഃ| നീരസവര്തിതം സമചിക്കണപക്വമ്| കരീരാദികം രോചിഷ്ണു ബഹു ച ശാവനമുപദംശോ യസ്മിന് മാംസേ| തഥാ പ്രവ്യക്തം പ്രഭൂതമഷ്ടാങ്ഗാഖ്യം വക്ഷ്യമാണം ലവണം യത്ര| വികല്പിതാ വിമര്ദകാ യേന മാംസേന| മാംസഹരിതകവര്ഗാദിനാനാരസോऽച്ഛാഗോധൂമവേഷ്ടിതോ വടകാകൃത്യാ ഛിന്നോ നിമര്ദക ഉച്യതേ||൨൭||
Adhikarana aShTA~ggalavaNam (28) · Śloka 28
സിതാസൌവര്ചലാജാജിതിന്തിണീകാമ്ലവേതസമ്| ത്വഗേലാമരിചാര്ധാംശമഷ്ടാങ്ഗലവണം ഹിതമ്| സ്രോതോവിശുദ്ധ്യഗ്നികരം കഫപ്രായേ മദാത്യയേ||൨൮||
सितासौवर्चलाजाजितिन्तिणीकाम्लवेतसम्| त्वगेलामरिचार्धांशमष्टाङ्गलवणं हितम्| स्रोतोविशुद्ध्यग्निकरं कफप्राये मदात्यये||२८||
🔊 Audio coming soon
സിതാദികമഷ്ടാങ്ഗം ലവണാഖ്യം കഫപ്രായേ മദാത്യയേ ഹിതം സ്രോതോവിശുദ്ധ്യഗ്നികരഞ്ച| ഏകോ ഭാഗഃ സിതാദീനാം തതോऽര്ധേന ദ്വിതീയസ്ത്വഗാദീനാമ്||൨൮||
Adhikarana mRudvIkArAgaH (29) · Śloka 29
കടുസ്കന്ധയുതാം ശ്വേതാം മൃദ്വീകാം നിഷ്കുലീകൃതാമ്| രസേന മാതുലുങ്ഗസ്യ കല്കയേദ്ദാഡിമസ്യ വാ| തയാ ക്ഷൌദ്രയുതോ രാഗഃ കൃതോ ദീപനപാചനഃ||൨൯||
कटुस्कन्धयुतां श्वेतां मृद्वीकां निष्कुलीकृताम्| रसेन मातुलुङ्गस्य कल्कयेद्दाडिमस्य वा| तया क्षौद्रयुतो रागः कृतो दीपनपाचनः||२९||
🔊 Audio coming soon
(കടുസ്കന്ധയുതാമിത്യത്ര യുതഗ്രഹണേന കടുസ്കന്ധാനാമല്പമാത്രത്വം ദര്ശയതീതി ജേജ്ജടഃ ) ശ്വേതാം മൃദ്വീകാം നിഷ്കുലീകൃതാം ത്വഗസ്ഥിരഹിതാം കടുസ്കന്ധേന സംയോജ്യ മാതുലുങ്ഗരസേന ദാഡിമരസേന വാ കല്കയേത്| തയാ കല്കിതയാ ക്ഷൌദ്രയുതോ രാഗഃ കൃതോ രോചനോ ദീപനശ്ച ഭവതി|
Adhikarana kAravyAH rAgaH (30) · Śloka 30
സൌവര്ചലൈലാമരിചദീപ്യകാജാജിചോചവത്| കാരവ്യാഃ കല്പയേദേവം ശുക്തം മത്സ്യണ്ഡികാന്വിതമ്| ആമ്രാമലകപേശീഭിഃ കുര്യാദ്രാഗാന് പൃഥക് പൃഥക്| ധാന്യസൌവര്ചലാജാജീ കാരവീ മരിചാചിതാന്| സഗുഡാന് മധുയുക്തേന വ്യക്താമ്ലാന് മരിചോത്കടാന്||൩൦||
सौवर्चलैलामरिचदीप्यकाजाजिचोचवत्| कारव्याः कल्पयेदेवं शुक्तं मत्स्यण्डिकान्वितम्| आम्रामलकपेशीभिः कुर्याद्रागान् पृथक् पृथक्| धान्यसौवर्चलाजाजी कारवी मरिचाचितान्| सगुडान् मधुयुक्तेन व्यक्ताम्लान् मरिचोत्कटान्||३०||
🔊 Audio coming soon
കാരവ്യാഃ കല്കേന സൌവര്ചലാദിയുതം ശുക്തം മത്സ്യണ്ഡികാന്വിതം രാഗം കല്പയേത്| ആമ്രാമലകഖണ്ഡൈഃ പൃഥഗ്ധാന്യാദ്യന്വിതാന് രാഗാന് കല്പയേത്| മധു മാക്ഷികമ്| കാരവീ ദ്രാക്ഷീവിശേഷോ യാ ഗോസ്തനികേത്യുച്യതേ- ഇതി ജേജ്ജടഃ||൩൦||
Adhikarana udvartanAdyupacArAH (31) · Śloka 31
രൂക്ഷോഷ്ണോദ്വര്തനോദ്ഘര്ഷസ്നാനഭോജനലങ്ഗനൈഃ| സകാമാഭിഃ സഹ സ്ത്രീഭിര്യുക്ത്യാ ജാഗരണേന ച||൩൧||
रूक्षोष्णोद्वर्तनोद्घर्षस्नानभोजनलङ्गनैः| सकामाभिः सह स्त्रीभिर्युक्त्या जागरणेन च||३१||
🔊 Audio coming soon
മദാത്യയഃ കഫപ്രായഃ ശീഘ്രം സമുപശാമ്യതി| രൂക്ഷോഷ്ണാദിഭിഃ കഫപ്രായോ മദാത്യയഃ ശീഘ്രം സമുപശാമ്യതി||൩൧||
Adhikarana sannipAtamadAtyaye (32) · Śloka 32
യദിദം കര്മ നിര്ദിഷ്ടം പൃഥഗ്ദോഷബലം പ്രതി| സന്നിപാതേ ദശവിധേ തച്ഛേഷേऽപി വികല്പയേത്||൩൨||
यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति| सन्निपाते दशविधे तच्छेषेऽपि विकल्पयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
പൃഥഗ്വാതാദിദോഷബലം പ്രതി നിര്ദിഷ്ടം യത് കര്മ തന്മിശ്രീകൃത്യ താരതമ്യവികല്പേന ച ശേഷേ ദശവിധേ സന്നിപാതേऽപി വികല്പയേത്| പൂര്വം ഹി ത്രയോദശവിധഃ സന്നിപാത ഉക്തഃ| തത്ര ഏകദോഷാതിശയേന യഃ സോऽത്ര പ്രദര്ശിതഃ| ദ്വ്യതിശയേന ത്രയസ്തുല്യാധികൈശ്ചൈകഃ സന്നിപാതഃ താരതമ്യവികല്പനാച്ച ഷട്ത്വമിത്യേതദ്ദശകമ്||൩൨||
Adhikarana trayaH pAnakayogAH (33) · Śloka 33
ത്വങ്നാഗപുഷ്പമഗധാമരിചാജാജിധാന്യകൈഃ| പരൂഷകമധുകൈലാസുരാഹ്വൈശ്ച സിതാന്വിതൈഃ| സകപിത്ഥരസം ഹൃദ്യം പാനകം ശശിബോധിതമ്| മദാത്യയേഷു സര്വേഷു പേയം രുച്യഗ്നിദീപനമ്| തദ്വദ്ദാഡിമമൃദ്വീകാകണാകാശ്മര്യദാരുഭിഃ| സബീജപൂരകരസൈര്ബിഡസൌവര്ചലാന്വിതമ്| ഫലൈര്വാ വിവിധൈരമ്ലൈഃ സന്നിവൃച്ചൂര്ണശര്കരമ്||൩൩||
त्वङ्नागपुष्पमगधामरिचाजाजिधान्यकैः| परूषकमधुकैलासुराह्वैश्च सितान्वितैः| सकपित्थरसं हृद्यं पानकं शशिबोधितम्| मदात्ययेषु सर्वेषु पेयं रुच्यग्निदीपनम्| तद्वद्दाडिममृद्वीकाकणाकाश्मर्यदारुभिः| सबीजपूरकरसैर्बिडसौवर्चलान्वितम्| फलैर्वा विविधैरम्लैः सन्निवृच्चूर्णशर्करम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ത്വഗാദിനാ ശശിബോധിതം നാമ പാനകമ്| ശശീകര്പൂരമ്| ദാഡിമാദിഭിഃ സൌവര്ചലാന്വിതം ദ്വിതീയം പാനകമ്|വിവിധൈഃ ഫലൈസ്തൃതീയമ്||൩൩||
Adhikarana kacCudArA~gkurAdicUrNam (34) · Śloka 34
കച്ഛുദാരാങ്കുരദ്രാക്ഷാവര്ഷാഭൂജീരകദ്വയമ്| മധൂകയഷ്ടീത്വക്കൃഷ്ണാകേസരം ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണിതമ്| പിബേദാലോഡ്യ ദുഗ്ധേന സൂക്ഷ്മതാന്തവഗാലിതമ്||൩൪||
कच्छुदाराङ्कुरद्राक्षावर्षाभूजीरकद्वयम्| मधूकयष्टीत्वक्कृष्णाकेसरं श्लक्ष्णचूर्णितम्| पिबेदालोड्य दुग्धेन सूक्ष्मतान्तवगालितम्||३४||
🔊 Audio coming soon
കച്ഛുദാരാങ്കുരാദികം ദുഗ്ധേനാലോഡ്യ സൂക്ഷ്മവസ്ത്രഗാലിതം പിബേത്||൩൪||
Adhikarana madAtyayeShu harShaNI kriyA (35) · Śloka 35
നാക്ഷോഭ്യ ഹി മനോ മദ്യം ശരീരമവിഹന്യ വാ| കുര്യാന്മദാത്യയം തസ്മാദിഷ്യതേ ഹര്ഷണീ ക്രിയാ| സേവ്യാഃ സര്വേന്ദ്രിയസുഖാ ധര്മകല്പദ്രുമാങ്കുരാഃ| വിഷയാതിശയാഃ പഞ്ച ശരാഃ കുസുമധന്വനഃ||൩൫||
नाक्षोभ्य हि मनो मद्यं शरीरमविहन्य वा| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादिष्यते हर्षणी क्रिया| सेव्याः सर्वेन्द्रियसुख़ा धर्मकल्पद्रुमाङ्कुराः| विषयातिशयाः पञ्च शराः कुसुमधन्वनः||३५||
🔊 Audio coming soon
സര്വസ്മിന് മദാത്യയേ ഹര്ഷണീ ക്രിയേഷ്യതേ യസ്മാന്മദ്യം മനോ നാക്ഷോഭ്യ അപി തു സംക്ഷോഭ്യ മദാത്യയം കുരുതേ| ശരീരം ചാവിഹന്യാപി തു വിഹന്യ ഉഭയത്രാപി ഹര്ഷണീ ക്രിയാ ഹിതാ| തഥാ പഞ്ചവിഷയാണാം ശബ്ദാദീനാമതിശയാഃ സേവ്യാഃ ത ഏവ പഞ്ച കുസുമചാപസ്യ ശരാഃ| ധര്മ ഏവ കല്പദ്രുമഃ തസ്യാങ്കുരാഃ ഫലപ്രരോഹാസ്തേ||൩൫||
Adhikarana madAtyaye kShIraviShayaH (36) · Śloka 36
സംശുദ്ധിശമനാദ്യേഷു മദദോഷഃ കൃതേഷ്വപി| ന ചേച്ഛാമ്യേത്കഫേ ക്ഷീണേ ജാതേ ദൌര്ബല്യലാഘവേ| തസ്യ മദ്യവിദഗ്ധസ്യ വാതപിത്താധികസ്യ ച| ഗ്രീഷ്മോപതപ്തസ്യ തരോര്യഥാ വര്ഷം തഥാ പയഃ| മദ്യക്ഷീണസ്യ ഹി ക്ഷീരഃ ക്ഷീണമാശ്വേവ പുഷ്യതി| ഓജസ്തുല്യം ഗുണൈഃ സര്വൈര്വിപരീതം ച മദ്യതഃ||൩൬||
संशुद्धिशमनाद्येषु मददोषः कृतेष्वपि| न चेच्छाम्येत्कफे क्षीणे जाते दौर्बल्यलाघवे| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः| मद्यक्षीणस्य हि क्षीरः क्षीणमाश्वेव पुष्यति| ओजस्तुल्यं गुणैः सर्वैर्विपरीतं च मद्यतः||३६||
🔊 Audio coming soon
സംശുദ്ധീത്യാദിനാ ക്ഷീരസ്യ വിഷയ ഉച്യതേ| മദ്യേന ക്ഷീണസ്യ പുരുഷസ്യ യത്കിഞ്ചിത് ക്ഷീണമോജസ്തത് ക്ഷീരം ശീഘ്രമേവ പുഷ്യതി| യതസ്തത്ക്ഷീരമോജസോ ഗുണൈഃ സര്വൈസ്തുല്യം മദ്യസ്യ ച വിപരീതമ്||൩൬||
Adhikarana tataH krameNa madyasevanam (37) · Śloka 37
പയസാ വിഹതേ രോഗേ ബലേ ജാതേ നിവര്തയേത്| ക്ഷീരപ്രയോഗം മദ്യം ച ക്രമേണാല്പാല്പമാചരേത്| ന വിക്ഷയധ്വംസകോത്ഥൈഃ സ്പൃശേതോപദ്രവൈര്യഥാ| തയോസ്തു സ്യാത് ഘൃതം ക്ഷീരം ബസ്തയോ ബൃംഹണാഃ ശിവാഃ| അഭ്യങ്ഗോദ്വര്തനസ്നാനാന്യന്നപാനം ച വാതജിത്||൩൭||
पयसा विहते रोगे बले जाते निवर्तयेत्| क्षीरप्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्| न विक्षयध्वंसकोत्थैः स्पृशेतोपद्रवैर्यथा| तयोस्तु स्यात् घृतं क्षीरं बस्तयो बृंहणाः शिवाः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातजित्||३७||
🔊 Audio coming soon
തതഃ ക്ഷീരേണ മദ്യരോഗേ വിഹതേ ബലേ ച ജാതേ ക്ഷീരപ്രയോഗം ക്രമേണ നിവര്തയേത് ക്രമേണൈവ ചാല്പാല്പം മദ്യമാചരേത്| സഹസാ മദ്യപാനാത് ധ്വംസകവിക്ഷയോപദ്രവോദ്ഭവഃ| തയോസ്തു ധ്വംസകവിക്ഷയയോര്ഘൃതാദികം വാതജിത് സ്യാത്||൩൭||
Adhikarana yuktamadyasevanam (38) · Śloka 38
യുക്തമദ്യസ്യ മദ്യോത്ഥോ ന വ്യാധിരുപജായതേ| അതോऽസ്യ വക്ഷ്യതേ യോഗോ യഃ സുഖായൈവ കേവലമ്||൩൮||
युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपजायते| अतोऽस्य वक्ष्यते योगो यः सुख़ायैव केवलम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ഉപയുക്തമദ്യസ്യ പുംസോ മദ്യോത്ഥോ വ്യാധിര്നോപജായത ഏവ യതോऽതഃ കാരണാദസ്യ മദ്യസ്യ യോഗോ വക്ഷ്യതേ യഃ സുഖായൈവ കേവലമ്||൩൮||
Adhikarana madyapraSaMsA (39) · Śloka 39
ആശ്വിനം യാ മഹത്തേജോ ബലേ സാരസ്വതം ച യാ| ദധാത്യൈന്ദ്രം ച യാ വീര്യം പ്രഭാവം വൈഷ്ണവഞ്ച യാ| അസ്ത്രം മകരകേതോര്യാ പുരുഷാര്ഥോ ബലസ്യ യാ| സൌത്രാമണ്യാം ദ്വിജമുഖേ ഹുതാശേ ഹൂതയേ ച യാ| യാ സര്വൌഷധിസമ്പൂര്ണാന്മഥ്യമാനാത്സുരാസുരൈഃ| മഹോദധേഃ സമുദ്ഭൂതാ ശ്രീശശാങ്കാമൃതൈഃ സഹ| മധുമാധവമൈരേയസീധുഗൌഡാസവാദിഭിഃ| മദശക്തിമനുജ്ഞന്തീ യാ രൂപൈര്ബഹുഭിഃ സ്ഥിതാ| യാമാസ്വാദ്യ വിലാസിന്യോ യഥാര്ഥം നാമ ബിഭ്രതി| കുലാങ്ഗനാപി യാം പീത്വാ നയത്യുദ്ധതമാനസാ| അനങ്ഗാലിങ്ഗിതൈരങ്ഗൈഃ ക്വാപി ചേതോ മുനേരപി| തരങ്ഗഭങ്ഗഭ്രുകുടീതര്ജനൈര്മാനിനീമനഃ| ഏകം പ്രസാദ്യ കുരുതേ യാ ദ്വയോരപി നിര്വൃതിമ്| യഥാകാമഭടാവാപ്തിപരിഹൃഷ്ടാപ്സരോഗണേ| തൃണവത്പുരുഷാ യുദ്ധേ യാമാസ്വാദ്യ ജഹത്യസൂന്| യാം ശീലയിത്വാപി ചിരം ബഹുധാ ബഹുവിഗ്രഹാമ്| നിത്യം ഹര്ഷാതിവേഗേന തത് പൂര്വമിവ സേവതേ| ശോകോദ്വേഗരതിഭയൈര്യാ ദൃഷ്ട്വാ നാഭിഭൂയതേ| ഗോഷ്ഠീമഹോത്സവോദ്യാനം ന യസ്യാഃ ശോഭതേ വിനാ| സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാ ച ബഹുശോ വിയുക്തഃ ശോചതേ യയാ| അപ്രസന്നാപി യാ പ്രീത്യൈ പ്രസന്നാ സ്വര്ഗ ഏവ യാ| അപീന്ദ്രം മന്യതേ ദുസ്സ്ഥം ഹൃദയസ്ഥിതയാ യയാ| അനിര്ദേശ്യസുഖാസ്വാദാ സ്വസംവേദ്യൈവ യാ പരമ്| ഇതി ചിത്രാസ്വവസ്ഥാസു പ്രിയാമനുകരോതി യാ| പ്രിയാതിപ്രിയതാം യാതി യത്പ്രിയസ്യ വിശേഷതഃ| യാ പ്രീതിര്യാ രതിര്യാ വാഗ്യാ പുഷ്ടിരിതി ച സ്തുതാ| ദേവദാനവഗന്ധര്വയക്ഷരാക്ഷസമാനുഷൈഃ| പാനപ്രവൃതൌ സത്യാം തു താം സുരാം വിധിനാ പിബേത്||൩൯||
आश्विनं या महत्तेजो बले सारस्वतं च या| दधात्यैन्द्रं च या वीर्यं प्रभावं वैष्णवञ्च या| अस्त्रं मकरकेतोर्या पुरुषार्थो बलस्य या| सौत्रामण्यां द्विजमुख़े हुताशे हूतये च या| या सर्वौषधिसम्पूर्णान्मथ्यमानात्सुरासुरैः| महोदधेः समुद्भूता श्रीशशाङ्कामृतैः सह| मधुमाधवमैरेयसीधुगौडासवादिभिः| मदशक्तिमनुज्ञन्ती या रूपैर्बहुभिः स्थिता| यामास्वाद्य विलासिन्यो यथार्थं नाम बिभ्रति| कुलाङ्गनापि यां पीत्वा नयत्युद्धतमानसा| अनङ्गालिङ्गितैरङ्गैः क्वापि चेतो मुनेरपि| तरङ्गभङ्गभ्रुकुटीतर्जनैर्मानिनीमनः| एकं प्रसाद्य कुरुते या द्वयोरपि निर्वृतिम्| यथाकामभटावाप्तिपरिहृष्टाप्सरोगणे| तृणवत्पुरुषा युद्धे यामास्वाद्य जहत्यसून्| यां शीलयित्वापि चिरं बहुधा बहुविग्रहाम्| नित्यं हर्षातिवेगेन तत् पूर्वमिव सेवते| शोकोद्वेगरतिभयैर्या दृष्ट्वा नाभिभूयते| गोष्ठीमहोत्सवोद्यानं न यस्याः शोभते विना| स्मृत्वा स्मृत्वा च बहुशो वियुक्तः शोचते यया| अप्रसन्नापि या प्रीत्यै प्रसन्ना स्वर्ग एव या| अपीन्द्रं मन्यते दुस्स्थं हृदयस्थितया यया| अनिर्देश्यसुख़ास्वादा स्वसंवेद्यैव या परम्| इति चित्रास्ववस्थासु प्रियामनुकरोति या| प्रियातिप्रियतां याति यत्प्रियस्य विशेषतः| या प्रीतिर्या रतिर्या वाग्या पुष्टिरिति च स्तुता| देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| पानप्रवृतौ सत्यां तु तां सुरां विधिना पिबेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ആശ്വിനമിത്യാദേസ്താം സുരാം വിധിനാ പിബേദിത്യനേന സമ്ബന്ധഃ| ഏവമിതിഹാസേഷു ശ്രൂയതേ യഥാ കില സുരയാ അശ്വിഭ്യാം സ്വതേജോ ദത്തമ്| സരസ്വത്യാ ച ബലമ്| ഇന്ദ്രേണ വീര്യമ്| വിഷ്ണുനാ പ്രഭാവഃ| യാ ച സുരാ മകരകേതോഃ കാമസ്യാസ്ത്രം; ബലസ്യ ച ഹലഭൃതോ യാ പുരുഷാര്ഥഃ| യാ ച സൌത്രാമണ്യാധ്വരേ ദ്വിജമുഖേ ബ്രാഹ്മണപ്രത്യക്ഷമഗ്നൌ ഹൂയതേ| യാ ച മഹോദധേഃ സര്വൌഷധിസമ്പൂര്ണാത് സുരാസുരൈര്മഥ്യമാനാത് ശ്യ്രാദിഭിഃ സഹോത്പന്നാ| യാ ച മധ്വാദിഭിര്ബഹുഭീ രൂപൈര്മദശക്തിമനുജ്ഝന്തി സ്ഥിതാ| യാം ചാസ്വാദ്യ വിലാസിന്യഃ കത്രര്യോ വിലാസിനീതി നാമ യഥാര്ഥം ബിഭ്രതി| സുരയാ വിലാസസ്യാഗമനാത്| യാം സുരാം പീത്വാ കുലാങ്ഗനാപി ലജ്ജാദിമത്വാദലലിതാപി മുനേരഭ്യസ്തധൈര്യസ്യാപി ക്വാപി ചേതോ നയത്യനങ്ഗേന കാമേനാലിങ്ഗിതൈരങ്ഗൈഃ കരണഭൂതൈഃ| യാ ച സുരാ ഏകം മാനിനീമനഃ പ്രസാദ്യ ദ്വയോരപി മാനിനീവല്ലഭയോര്നിവൃതിം കുരുതേ| അതിനിവേഡമാനാവഷ്ടമ്ഭപരവശാപ്യാസ്വാദിതകാദമ്ബരീരസാ മാനം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ അവധീരിതപൂര്വമപി പ്രയാംസം പ്രാര്ഥയിതും യതതേ| യത്ര ചൈവമുത്പ്രേക്ഷ്യതേ യസ്യാഃ സുരായാ യേ തരങ്ഗഭാസൈവ ഭ്രുകുടീ തയാ തര്ജനേന സഖീവ സഖ്യാ വല്ലഭാവധീരണാനുതാപഭിയേവ മാനിന്യാ മാനമവധീര്യ മനഃ പ്രസാദയതി| തയാ ച പ്രസന്നമനസാ ദ്വിതീയോ മാനിന്യാ മാനമവധീര്യ മനഃ പ്രസാദയതി| തയാ ച പ്രസന്നമനസാ ദ്വിതീയോ നിര്വൃതിമാസാദയതി| തദിദം സുരായാ മഹത് കൌശലമ്| യദേകത്ര പ്രസാദമാപാദ്യാന്യത്ര നിര്വൃതിമാപ്നോതി| യാം ച സുരാമാസ്വാദ്യ യുദ്ധേ പുരുഷസ്തൃണവദസൂന് പ്രാണാംസ്ത്യജന്തി| കിമ്ഭൂതേ യുദ്ധേ ആഹ-യഥേത്യാദി| യഥാകാമം യഥേച്ഛം യാ ഭടാനാമവാപ്തിസ്തയാ പരിഹൃഷ്ടോऽപ്സരോഗണോ യസ്മിന്യുദ്ധേ| ഇതി ചിത്രാവസ്വസ്ഥാസു പ്രിയാമനുകരോതി യേതി വക്ഷ്യമാണത്വാത്സര്വത്രാപീതഃപ്രഭൃതി പ്രിയായാഃ സുരായാശ്ച ശ്ലേഷഃ| തഥാ ച യേനൈവ പ്രിയാ ആസ്വാദിതാ ഭവതി സ ഏവാപ്സരോവിഷയേऽതിശയം പശ്യംസ്തല്ലാഭോപായേ യുദ്ധേ തൃണവദസൂംസ്ത്യജതി| യാം സുരാം ബഹുധാ മധ്വാദിനാ ബഹുവിഗ്രഹാം ചിരം ശീലയിത്വാപി പുരുഷോ നിത്യം താമ് അപൂര്വമിവ സേവതേ| സദൈവാഭിനവാമേവാതിപ്രിയത്വാജ്ജാനാതീത്യര്ഥഃ| പ്രിയപി ബഹുധാ രതിപ്രയോഗൈര്ബഹുവിഗ്രഹാനേകശഃ കൃതപ്രണയകലഹാപി നിത്യം ഹര്ഷാതിവേഗേനാഭിനവേവ സേവ്യതേ| യാഞ്ച സുരാം ദൃഷ്ട്വാ ശോകാദിഭിര്നാഭിഭൂയതേ| പ്രിയാമപി ദൃഷ്ട്വാ ശോകാദിഭിര്നാഭിഭൂയതേ| ദര്ശനാഭിഭവയോഃ ശോകാദയ ഏവം കര്ത്തൃത്വേന നീയന്തേ യേന സമാനകര്ത്തൃകത്വം ഭവതി| തത്സന്നിധാനേ ശോകാദയോ ന ഭവന്തീതി താത്പര്യമ്| യസ്യാശ്ച സുരായാ വനാ ഗോഷ്ഠ്യാദികം ന ശോഭതേ| പ്രിയയാ വാ വിനാ ന ശോഭതേ| യയാ ച സുരയാ വിയുക്തസ്താം സ്മൃത്വാऽऽത്മാനാം ശോചതേ പ്രിയയാ വിയുക്തശ്ച ശോയതേ| യാ സുരാ അപ്രസന്നാപി ഘനാപി പ്രീത്യൈ ഭവതി| പ്രസന്നാ ച സ്വര്ഗ ഏവ| പ്രിയാപ്യകൃതപ്രസാദാപി പ്രീത്യൈ ഭവതി| പ്രസന്നാ പുനഃ സ്വര്ഗ ഏവ| യഥാ ച സുരയാ ഹൃദയസ്ഥിതയാ പീതയാ പുരുഷ ഇന്ദ്രമപി ദുഃസ്ഥം മന്യതേ ആത്മാനമേവ സുസ്ഥമ്| തദ്വത് പ്രിയയാപി ഹൃദയസ്ഥിതയാ മനസി ഗൃഹീതയാ| യാ ച സുരാ അനിര്ദേശ്യ സുഖാസ്വാദാ സുഖമാസ്വാദശ്ച യസ്യാഃ പരസ്യ നിര്ദേഷ്ടുമിദന്തയാ ന പാര്യതേ| പ്രിയാऽപ്യേവമ്| യാ ച സുരാ പരം സ്വസംവേദ്യൈവ| പ്രിയാപി തദ്വത്| ഇത്യേവമനന്തരോക്തപ്രകാരേണ ചിത്രാസു വിഛിത്രാസ്വവസ്ഥാസു യാ സുരാ പ്രിയാമനുകരോതി താം സുരാം വിധിനാ പിബേദിതി സുരയാഃ പ്രത്യവമര്ശഃ| യസ്യ ഹി സുരാ പ്രിയാ തസ്യ പീതമാത്രായാമേവ തസ്യാം വല്ലഭാപി നിതരാം വല്ലഭാത്വം യാതി| പ്രീത്യാദിശബ്ദൈശ്ച യാ ദേവാദിഭിഃ സ്തുതാ| താം സുരാം മദ്യപാനപ്രവൃത്തൌ സത്യാം പിബേദ്വക്ഷ്യമാണേന വിധിനാ; ന തു യഥേച്ഛമ്||൩൯||
Adhikarana medorogasya vidhipItayA surayA nivRuttiH (40) · Śloka 40
സമ്ഭവന്തി ന തേ രോഗാ മേദാനിലകഫോദ്ഭവാഃ| വിധിയുക്താദൃതേ മദ്യാദ്യേ ന സിദ്ധ്യന്തി ദാരുണാഃ||൪൦||
सम्भवन्ति न ते रोगा मेदानिलकफोद्भवाः| विधियुक्तादृते मद्याद्ये न सिद्ध्यन्ति दारुणाः||४०||
🔊 Audio coming soon
കിം തയാ സുരയാ വിധിനാ പീതയാ ഭവതീത്യാഹ-സമ്ഭവന്തീത്യാദി| യേ രോഗാ മേദോപ്രഭൃതിജാ ദാരുണാസ്തേ വിധിയുക്താന്മദ്യാദൃതേ ദ്രവ്യാന്തരേണ ന സിദ്ധ്യന്തി| വിധിയുക്തേന മദ്യേനൈവ സിദ്ധ്യന്തി| തേ രോഗാ വിധിവിപരീതയാ സുരയാ ന സമ്ഭവന്തി ന ജായന്തേ||൪൦||
Adhikarana vidhiyuktamadyapAne~apavAdaH (41) · Śloka 41
അസ്തി ദേഹസ്യ സാऽവസ്ഥാ യസ്യാം പാനം നിവാര്യതേ| അന്യത്ര മദ്യാന്നിഗദാദ്വിവിധൌഷധസമ്ഭൃതാന്||൪൧||
अस्ति देहस्य साऽवस्था यस्यां पानं निवार्यते| अन्यत्र मद्यान्निगदाद्विविधौषधसम्भृतान्||४१||
🔊 Audio coming soon
ഏവംവിധമപി വിധിയുക്തം പാനം ന സര്വത്ര പ്രയോജ്യമിതി പ്രദര്ശനാര്ഥമാഹ-അസ്തീത്യാദി| സുബോധമ്||൪൧||
Adhikarana madyasaMskArAH (42) · Śloka 42
ആനൂപം ജാങ്ഗലം മാംസം വിധിനാऽപ്യുപകല്പിതമ്| മദ്യം സഹായമപ്രാപ്യ സമ്യക് പരിണമേത്കഥമ്| സുതീവ്രമാരുതവ്യാധിഘതിനോ ലശുനസ്യ ച| മദ്യമാംസവിയുക്തസ്യ പ്രയോഗേ സ്യാക്തിയാന് ഗുണഃ| നിഗൂഢശല്യാഹരണേ ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നികര്മണി| പീതമദ്യോ വിഷഹതേ സുഖം വൈദ്യവികത്ഥനാമ്| അനലോത്തേജനം രുച്യം ശോകശ്രമവിനാശനമ്| ന ചാതഃ പരമസ്ത്യന്യദാരോഗ്യബലപുഷ്ടികൃത്||൪൨||
आनूपं जाङ्गलं मांसं विधिनाऽप्युपकल्पितम्| मद्यं सहायमप्राप्य सम्यक् परिणमेत्कथम्| सुतीव्रमारुतव्याधिघतिनो लशुनस्य च| मद्यमांसवियुक्तस्य प्रयोगे स्याक्तियान् गुणः| निगूढशल्याहरणे शस्त्रक्षाराग्निकर्मणि| पीतमद्यो विषहते सुख़ं वैद्यविकत्थनाम्| अनलोत्तेजनं रुच्यं शोकश्रमविनाशनम्| न चातः परमस्त्यन्यदारोग्यबलपुष्टिकृत्||४२||
🔊 Audio coming soon
ആനൂപേത്യാദിനാ മദ്യസംസ്കാരാ ഉച്യന്തേ| മദ്യേന സഹായേന മാംസം സമ്യക് പരിണതിം യാതീതി താത്പര്യാര്ഥഃ| മഹാഗുണസ്യ ച ലശുനസ്യ മദ്യമാംസസംയുക്തസ്യൈവ സഫലത്വമ്| നിഗൂഢസ്യ ദേഹേ ദൂരപ്രാപ്തസ്യാദൃശ്യസ്യ ശല്യസ്യാഹരണേ ശസ്ത്രാദികര്മണി വൈദ്യവികത്ഥനാം വൈദ്യകദര്ഥനാം പീതമദ്യ ഏവ സുഖം വിഷഹതേ സാധു സോഢും ശക്നോതി സുബോധമ്| അത ഇതി മദ്യാന്||൪൨||
Adhikarana jIvitaM rakShatA madyaM peyam (43) · Śloka 43
രക്ഷതാ ജീവിതം തസ്മാത്പേയമാത്മവതാ സദാ| ആശ്രിതോപാശ്രിതഹിതം പരമം ധര്മസാധനമ്||൪൩||
रक्षता जीवितं तस्मात्पेयमात्मवता सदा| आश्रितोपाश्रितहितं परमं धर्मसाधनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
തസ്മാന്മദ്യമാത്മവതാ ബുദ്ധിമതാ ജീവിതേ രക്ഷാം കുര്വതാ സദാ പേയമ്| മദ്യേ ത്വനേകധാ ജീവിതാപായ ആശങ്ക്യതേ| ആശ്രിതേത്യാദി മദ്യവിശേഷണമ്| ആശ്രിതാ ഉപകൃതാ ഭൃത്യബാന്ധവാദ്യാഃ| ഉപാശ്രിതാഃ ആശ്രിതാശ്രിതാഃ||൪൩||
Adhikarana vasumatAM madyapAnavidhiH (44) · Śloka 44
സ്നാതഃ പ്രണമ്യ സുരവിപ്രഗുരൂന്യഥാസ്വം വൃത്തിം വിധായ ച സമസ്തപരിഗ്രഹസ്യ| ആപാനഭൂമിമഥ ഗന്ധജലഭിഷിക്താമാഹാരമണ്ഡപസമീപഗതാം ശ്രയേത| സ്വാതൃതേऽഥ ശയനേ കമനീയേ മിത്രഭൃത്യരമണീസമവേതഃ| സ്വം യശഃ കഥകചാരണസങ്ഘൈരുദ്ധതം നിശമയന്നതിലോകമ്| വിലാസിനീനാഞ്ച വിലാസശോഭിഗീതം സനൃത്തം കലതൂര്യഘോഷൈഃ| കാഞ്ചീകലാപൈശ്ചലകിങ്കിണീകൈഃ ക്രീഡാവിഹങ്ഗൈശ്ച കൃതാനുനാദമ്| മണികനകസമുത്യൈരാവനേയൈര്വിചിത്രൈഃ സജലവിവിധഭക്തിക്ഷൌമവസ്ത്രാവൃതാങ്ഗൈഃ| അപി മുനിജനചിത്തക്ഷോഭസമ്പാദനീഭിശ്ചകിതഹരിണലോലപ്രേക്ഷണീഭിഃ പ്രിയാഭിഃ| സ്തനനിതമ്ബകൃതാദതിഗൌരവാദലസമാകുലമീശ്വരസംശ്രയാത്| ഇതി ഗതം ദധതീഭിരസംസ്ഥിതം തരുണചിത്തവിലോഭനകാര്മണമ്| യൌവനാസവമത്താഭിര്വിലാസാധിഷ്ഠിതാത്മഭിഃ| സഞ്ചാര്യമാണം യുഗപത്തന്വങ്ഗീഭിരിതസ്തതഃ| താലവൃന്തനലിനീദലാനിലൈഃ ശീതലീകൃതമതീവ ശിതലൈഃ| ദര്ശനേऽപി വിദധദ്വശാനുഗം സ്വാദിതം കിമുത ചിത്തജന്മനഃ| ചൂതരസേന്ദുമൃഗൈഃ കൃതവാസം മല്ലികോജ്ജ്വലതയാ ച സനാഥമ്| സ്ഫടികശുക്തിഗതം സതരങ്ഗം കാന്തമനങ്ഗമിവോദ്വഹദങ്ഗമ്| താലീസാദ്യം ചൂര്ണമേലാദികം വാ ഹൃദ്യം പ്രാശ്യ പ്രാഗ്വയഃസ്ഥാപനം വാ| തത്പ്രാര്ഥിഭ്യോ ഭൂമിഭാഗേ സുമൃഷ്ടേ തോയോന്മിശ്രം ദാപയിത്വാ തതശ്ച| ധൃതിമാന് സ്മൃതിമാന് നിത്യമനൂനാധികമാചരന്| ഉചിതേനോപചാരേണ സര്വമേവോപപാലയന്| ജിതവികസിതാസിതസരോജനയനസങ്ക്രാന്തിവര്ധിതശ്രീകമ്| കാന്താമുഖമിവ സൌരഭഹൃതമധുപഗണം പിബേന്മദ്യമ്||൪൪||
स्नातः प्रणम्य सुरविप्रगुरून्यथास्वं वृत्तिं विधाय च समस्तपरिग्रहस्य| आपानभूमिमथ गन्धजलभिषिक्तामाहारमण्डपसमीपगतां श्रयेत| स्वातृतेऽथ शयने कमनीये मित्रभृत्यरमणीसमवेतः| स्वं यशः कथकचारणसङ्घैरुद्धतं निशमयन्नतिलोकम्| विलासिनीनाञ्च विलासशोभिगीतं सनृत्तं कलतूर्यघोषैः| काञ्चीकलापैश्चलकिङ्किणीकैः क्रीडाविहङ्गैश्च कृतानुनादम्| मणिकनकसमुत्यैरावनेयैर्विचित्रैः सजलविविधभक्तिक्षौमवस्त्रावृताङ्गैः| अपि मुनिजनचित्तक्षोभसम्पादनीभिश्चकितहरिणलोलप्रेक्षणीभिः प्रियाभिः| स्तननितम्बकृतादतिगौरवादलसमाकुलमीश्वरसंश्रयात्| इति गतं दधतीभिरसंस्थितं तरुणचित्तविलोभनकार्मणम्| यौवनासवमत्ताभिर्विलासाधिष्ठितात्मभिः| सञ्चार्यमाणं युगपत्तन्वङ्गीभिरितस्ततः| तालवृन्तनलिनीदलानिलैः शीतलीकृतमतीव शितलैः| दर्शनेऽपि विदधद्वशानुगं स्वादितं किमुत चित्तजन्मनः| चूतरसेन्दुमृगैः कृतवासं मल्लिकोज्ज्वलतया च सनाथम्| स्फटिकशुक्तिगतं सतरङ्गं कान्तमनङ्गमिवोद्वहदङ्गम्| तालीसाद्यं चूर्णमेलादिकं वा हृद्यं प्राश्य प्राग्वयःस्थापनं वा| तत्प्रार्थिभ्यो भूमिभागे सुमृष्टे तोयोन्मिश्रं दापयित्वा ततश्च| धृतिमान् स्मृतिमान् नित्यमनूनाधिकमाचरन्| उचितेनोपचारेण सर्वमेवोपपालयन्| जितविकसितासितसरोजनयनसङ्क्रान्तिवर्धितश्रीकम्| कान्तामुख़मिव सौरभहृतमधुपगणं पिबेन्मद्यम्||४४||
🔊 Audio coming soon
തച്ച മദ്യമേവം പിബേദിതി പ്രദര്ശനാര്ഥമാഹ-സ്നാത ഇത്യാദി| സര്വസ്യ പരിഗ്രഹസ്യ യഥാസ്വം വൃത്തിം വിധായ, ന തു ഭൃത്യാദേരസംവിഭജ്യ| ഏതത്കൃത്വാ പ്രഥമേവാപാനഭൂമിമാശ്രയേത്| കിമ്ഭൂതാമാഹ-ഗന്ധജലാഭിഷിക്താമാഹാരമണ്ഡപനികടവര്തിനീമ്| അഥ സ്വാതൃതേ ശയനേ സ്ഥിത ഇദമിദം കുര്വന് പിബേത്| കമനീയേ കാന്തേ| സ്വം യശോ നിശമയന് മനസാ ഗൃഹ്ണന്| ഉത്കര്ഷേണ ലോകമതിക്രാന്തമതിലോകമ്| വിലാസിനീനാഞ്ച സനൃത്താദികം ഗീതം നിശമയന്| തച്ച ഗീതം കാഞ്ചീകലാപാദിഭിഃ കൃതാനുനാദമ്| തച്ച മദ്യമേവംവിധമേവംവിധാഭിസ്തന്വങ്ഗീഭിഃ സഞ്ചാര്യമാണമ്| കിമ്ഭൂതം മദ്യമാഹ-മണീത്യാദി| ആവരേയൈര്ഭാണ്ഡവിശേഷൈര്മണിമയൈഃ കനകമയൈര്വാ| വിചിത്രൈഃ രമണീയസംസ്ഥാനാദിഭിഃ| അന്യച്ച കിമ്ഭൂതൈരാവരേയൈഃ സജലാനി ജലാര്ദ്രാണി വിവിധഭക്തീനി നാനിവിധരചിതശകുനിപത്രാദിവിച്ഛേദാനി യാനി ക്ഷൌമാണി തൈരാച്ഛാദിതശരീരൈഃ| കിമ്ഭൂതാഭിസ്തന്വങ്ഗീഭിഃ അപി മുനിജനചിത്തക്ഷോഭസമ്പാദനീഭിസ്തഥാ ചകിതഹരിണവത് ലോലപ്രേക്ഷണീഭി- ശ്ചഞ്ചലപ്രേക്ഷണീഭിസ്തഥാ പ്രിയാഭിസ്താഭിശ്ച തന്വങ്ഗീഭിര്ഗതം ദധതീഭിര്ഗമനം ധാരയന്തീഭിഃ| കിമ്ഭൂതം സ്തനാഭ്യാം നിതമ്ബേന ച യത്കൃതം ദേഹസ്യ ഗൌരവം തേനാലസമ്| ഈശ്വരഹേതുകാച്ച സമ്ഭ്രമാദാകുലമ്| തഥാ അസംസ്ഥിതമനേകരൂപമ്| തരുണചിത്തസ്യ വിലോഭനേ കാര്മണം വശീകരണപ്രയോഗമ്| യൌവനമേവ മദഹേതുത്വാദാസവസ്തേന മത്താഭിസ്തന്വങ്ഗീഭിസ്തഥാ വിലാസേനാധിഷ്ഠിത ആത്മാ സ്വഭാവോ യാസാം താഭിര്യുഗപദ്ബഹ്വീഭിഃ| തച്ച മദ്യം താലവൃന്താദ്യനിലൈശ്ചന്ദനാദ്യമ്ബുസംയോഗാദതീവ ശീതലൈഃ ശിതലീ-കൃതമ്| താലവൃന്തം വ്യജനമ്| തഥാ യന്മദ്യം ദര്ശനമാത്രേऽപി ചിത്തജന്മനഃ കാമസ്യ സര്വം വശാനുഗം വിദധത്| കിമുത സ്വാദിതമ്| ചൂതരസാദിഭിഃ കൃതവാസനമ്| ചൂതരസഃ സഹകാരഃ| ഇന്ദുഃ കര്പൂരമ്| മൃഗഃ കസ്തൂരികാ| മല്ലികാ പ്രസിദ്ധഃ പുഷ്പവിശേഷഃ| തത്കാന്തം മദ്യമനങ്ഗമിവ കാമമിവോദ്വഹദങ്ഗം സശരീരമ്| സുബോധമ്| വയഃസ്ഥാപനം യത്കിഞ്ചിജ്ജരാപഹാരകൃത്| തതോऽനന്തരമിദം കൃത്വൈവ മദ്യം പിബേദിതി സമ്ബന്ധഃ| കിം കൃത്വേത്യാഹ-തത്പ്രാര്ഥിഭ്യ ഇത്യാദി| തന്മദ്യം യേ പ്രാര്ഥയന്ത്യഭിലഷന്തി ഭൂതവിശേഷാഃ തേഭ്യസ്തോയോന്മിശ്രം തോയമിശ്രിതം തച്ച ദാപയിത്വാ ധൃതിമത്വാദിയുതഃ പിബേത്| അനൂനാധികം തത്ര മദ്യപാനേ ആചരന്| തഥാവിധേനോപചാരേണ സര്വമേവ പരിവാരമുപലാലയന് സാന്ത്വയന്| തച്ച മദ്യം ജിതാനി ശോഭാതിശയേന പരാഭൂതാനി വികസിതാന്യസിതസരോജാനി നീലോത്പലാനി യാഭ്യാം നയനാഭ്യാം വിവര്ധിതശ്രീകമ്| കാന്താമുഖസദൃശം യതഃ സൌരഭേണ ഹതോ മധുപഗണോऽലിസമൂഹോ യേന ഏവമ്ഭൂതം മദ്യം പിബേത്||൪൪||
Adhikarana madyapAnottaraM Bojanam (45) · Śloka 45
പീത്വൈവം ചഷകത്രയം പരിജനം സമ്മാന്യ സര്വം തതോ| ഗത്വാഹാരഭുവം പുരഃ സുഭിഷജോ ഭുഞ്ജീത ഭൂയോऽത്ര ച| മാംസാപൂപഘൃതാര്ദ്രകാദിഹരിതൈര്യുക്തം സസൌവര്ചലൈഃ| ദ്വിസ്ത്രിര്വാ നിശി ചാല്പമേവ വനിതാസംവല്ഗനാര്ഥം പിബേത്||൪൫||
पीत्वैवं चषकत्रयं परिजनं सम्मान्य सर्वं ततो| गत्वाहारभुवं पुरः सुभिषजो भुञ्जीत भूयोऽत्र च| मांसापूपघृतार्द्रकादिहरितैर्युक्तं ससौवर्चलैः| द्विस्त्रिर्वा निशि चाल्पमेव वनितासंवल्गनार्थं पिबेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
ഏവമനന്തരോക്തേന പ്രകാരേണ ചഷകത്രയം പീത സര്വഞ്ച പരിജനമുചിതേന പ്രകാരേണ സമ്മാന്യ തത ആഹാരഭുവം ഗത്വാ സുഭിഷജഃ പുര ഉത്കൃഷ്ടവൈദ്യസ്യാഗ്രതഃ സ്ഥിതോ ഭുഞ്ജീത| അത്ര ച ഭോജനേ ഭൂയഃ പുനര്മാംസാദിയുക്തം സദ് ദ്വൌ വാരൌ ത്രീന് വാ വാരാന് പിബേത്| നിശി രാത്രാവല്പം വനിതാസംവല്ഗാഹമാത്രം പിബേദ്യാവതാ ചിത്തോല്ലാസേന കേലിസുഖം ഭവതി||൪൫||
Adhikarana tataH krIDA Sayana~jca (46) · Śloka 46
രഹസി ദയിതാമങ്കേ കൃത്വാ ഭുജാന്തരപീഡനാത് പുലകിതതനും ജാതസ്വേദാം സകമ്പപയോധരാമ്| യദി സരഭസം സീധോര്വാരം ന പായയതേ കൃതീ കിമനുഭവതി ക്ലേശപ്രായം തദാ ഗൃഹതന്ത്രതാമ്| വരതനുവക്ത്രം സങ്ഗതിസുഗന്ധിതരം സരകം ദ്രുതമിവ പദ്മരാഗമണിമാസവരൂപധരമ്| ഭവതി രതിശ്രമേണ ച മദഃ പിബേതോऽല്പമപി ക്ഷയമത ഓജസഃ പരിഹരന് സ ശയീത പരമ്||൪൬||
रहसि दयितामङ्के कृत्वा भुजान्तरपीडनात् पुलकिततनुं जातस्वेदां सकम्पपयोधराम्| यदि सरभसं सीधोर्वारं न पाययते कृती किमनुभवति क्लेशप्रायं तदा गृहतन्त्रताम्| वरतनुवक्त्रं सङ्गतिसुगन्धितरं सरकं द्रुतमिव पद्मरागमणिमासवरूपधरम्| भवति रतिश्रमेण च मदः पिबेतोऽल्पमपि क्षयमत ओजसः परिहरन् स शयीत परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
രഹസ്യേകാന്തേ ദയിതാമങ്കേ ഉത്സങ്ഗേ കൃത്വാ യദാ സീധോര്വാരമേകം ചഷകം ന പായയതേ തദാ ഗൃഹതന്ത്രതാം ഗൃഹവിഷമതാം സ കൃതീ കിമര്ഥമനുഭവതി| ക്ലേശപ്രായം ബഹുക്ലേശമ്| കിമ്ഭൂതാം ദയിതാമാഹ-ഭുജാന്തരപീഡനാത് പുലകിതതനും തഥാ ജാതസ്വേദാം രതിശ്രമാത് സകമ്പൌ പയോധരൌ യസ്യാസ്തഥാവിധാമ്| വരതന്വിത്യാദിനാ നത്കുടകാഹ്വയേന സുരാഫലമ്| തച്ച സരകമേവമ്ഭൂതം സദല്പമപി പിബതോ രതിശ്രമേണൈവ മദോ ഭവത്യതോऽനന്തരം സ പുമാന് ഓജസഃ ക്ഷയം പരിഹരന് ശയീത| കിമ്ഭൂതം സകരം വരതനോഃ കാന്തായാ വക്ത്രസങ്ഗത്യാ സ്വഭാവസുഗന്ധ്യപി സുഗന്ധിതരമ്| ഏവമുത്പ്രേക്ഷതേ ദ്രുതമിവ പദ്മരാഗമണിമാസവരൂപധരമ്||൪൬||
Adhikarana vidhivanmadyapAnasya Palam (47) · Śloka 47
ഇത്ഥം യുക്ത്യാ പിബന്മദ്യം ന ത്രിവര്ഗാദ്വിഹീയതേ| അസാരസംസാരസുഖം പരമം ചാധിഗച്ഛതി| ഏശ്വര്യസ്യോപഭോഗോऽയം സ്പൃഹണീയഃ സുരൈരപി| അന്യഥാ ഹി വിപത്സു സ്യാത്പശ്ചാത്താപേന്ധനം ധനമ്| ഉപഭോഗേന രഹിതോ ഭോഗവാനിതി നിന്ദ്യതേ| നിര്മിതോऽതികദര്യോऽയം വിധിനാ നിധിപാവകഃ| ത്സ്മാദ്വ്യവസ്ഥയാ പാനം പാനസ്യ സതതം ഹിതമ്| ജിത്വാ വിഷയലുബ്ധാനാമിന്ദ്രിയാണാം സ്വതന്ത്രതാമ്| വിധിര്വസുമതാമേഷ ഭവിഷ്യദ്വസവസ്തു യേ| യഥോപപത്തിതൈര്മദ്യം പാതവ്യം മാത്രയാ ഹിതമ്||൪൭||
इत्थं युक्त्या पिबन्मद्यं न त्रिवर्गाद्विहीयते| असारसंसारसुख़ं परमं चाधिगच्छति| एश्वर्यस्योपभोगोऽयं स्पृहणीयः सुरैरपि| अन्यथा हि विपत्सु स्यात्पश्चात्तापेन्धनं धनम्| उपभोगेन रहितो भोगवानिति निन्द्यते| निर्मितोऽतिकदर्योऽयं विधिना निधिपावकः| त्स्माद्व्यवस्थया पानं पानस्य सततं हितम्| जित्वा विषयलुब्धानामिन्द्रियाणां स्वतन्त्रताम्| विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्वसवस्तु ये| यथोपपत्तितैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ഇത്ഥമനയാ യുക്ത്യാ മദ്യം പിബന് പുരുഷഃ ത്രിവര്ഗാദ്ധര്മാര്ഥകാമാന്ന ഹീയതേ ന തസ്യ ത്രിവര്ഗഹാനിര്ഭവതീത്യര്ഥഃ| അസാരസ്യ ച സംസാരസ്യ യത് പരമം സ്വാദു വിഷയോപഭോഗാഖ്യം സുഖം തദധിഗച്ഛതി പ്രാപ്നോതി| അയഞ്ച യോ മദ്യസ്യ വിധിരുക്തഃ സ ഏശ്വര്യസ്യോപഭോഗഃ സുരൈരപി സ്പൃഹണീയഃ| അന്യഥാ യോ ധനവാനൈശ്വര്യവാന്നോപഭുങ്ക്തേ തസ്യ വിപത്സു രാജോപദ്രവാദിഷു ധനം പശ്ചാത്താപേന്ധനം പശ്ചാത്താപസ്യേന്ധനമുദ്ബോധകം സ്യാത്| യശ്ച ധനസ്യോപഭോഗേന രഹിതോ ഭോഗവാനിതി ജനൈര്നിന്ദ്യന്തേ| കഥമേവം യഥായമതികദര്യോ വിധിനാ നിധിപാവകോ നിര്മിതഃ| തസ്മാദ്വിഷയേഷു ലുബ്ധാനാമിന്ദ്രിയാണാം സ്വതന്ത്രതാം ജിത്വാ പാനസ്യ മദ്യസ്യ പാനം വ്യവസ്ഥയാ ഹിതം ന ത്വനിയമേന| ഏഷ ച യഥോക്തോ വിധിര്വസുമതാം ധനിനാം വിജ്ഞേയഃ യേ പുനര്ഭവിഷ്യ- ദ്വസവസ്തൈര്മദ്യം യഥോപപത്തി യഥാസമ്ഭവമുപചാരേണ മാത്രയാ പാതവ്യമ്| ഹിതം പഥ്യമ്| ഭവിഷ്യദ്വസുശബ്ദേന വ്യുത്പത്ത്യാ ദരിദ്രാ ഉക്താഃ| ഭവിഷ്യന്തി വസൂനി യേഷാമിതി കൃത്വാ||൪൭||
Adhikarana madyapAnamaryAdA (48) · Śloka 48
യാവദ്ദൃഷ്ടേര്ന സമ്ഭ്രാന്തിര്യാവന്ന ക്ഷോഭ്യതേ മനഃ| താവദേവ വിരന്തവ്യം മദ്യാദാത്മവതാ സദാ||൪൮||
यावद्दृष्टेर्न सम्भ्रान्तिर्यावन्न क्षोभ्यते मनः| तावदेव विरन्तव्यं मद्यादात्मवता सदा||४८||
🔊 Audio coming soon
യാവദിത്യാദിനാ മദ്യപാനവിധിഃ സുബോധഃ||൪൮||
Adhikarana doShAnusAraM madyapAnavidhiH (49) · Śloka 49
അഭ്യങ്ഗോദ്വര്തനസ്നാനവാസധൂപാനുലേപനൈഃ| സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈര്ഭാവിതൈശ്ചാന്നൈഃ പാനം വാതോത്തരഃ പിബേത്| ശീതോപചാരൈര്വിവിധൈര്മധുരസ്നിഗ്ധശീതലൈഃ| പൈത്തികോ ഭാവിതശ്ചാന്നൈഃ പിബന്മദ്യം ന സീദതി| ഉപചാരൈരശിശിരൈര്യവഗോധൂമഭുക് പിബേത്| ശ്ലൈഷ്മികോ ധന്വജൈര്മാംസൈര്മദ്യം മാരിചികൈഃ സഹ||൪൯||
अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानवासधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितैश्चान्नैः पानं वातोत्तरः पिबेत्| शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भावितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति| उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| श्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचिकैः सह||४९||
🔊 Audio coming soon
തച്ച മദ്യമഭ്യങ്ഗാദിഭിര്ഭാവിത അഹിതസംസ്കാരഃ സന് വാതാധികഃ പുരുഷഃ പിബേത്| വാസഃ പടവാസഃ| ശിതോപചാരാദിഭിഃ പൈത്തികോ മദ്യം പിബന് ന സീദതി| അശിശിരോപചാരാദിനാ ശ്ലൈഷ്മികോ മദ്യം പിബേത്| അശിശിരശബ്ദേനാതിശിശിരസ്യ പ്രതിഷേധഃ| നോഷ്ണവിധാനമ്| ഉഷ്ണോപ-ചാരസ്യ മദ്യേ പ്രതിഷേധാത് മരിചേന സംസ്കൃതം മാരിചികമ്| ധന്വജം ജാങ്ഗലമ്||൪൯||
Adhikarana doShAnusAraM madyaprakArAH kAlaSca (50) · Śloka 50
തത്ര വാതേ ഹിതം മദ്യം പ്രായഃ പൈഷ്ടികഗൌഡികമ്| പിത്തേ സാമ്ഭോ മധു കഫേ മാര്ദ്വികാരിഷ്ടമാധവമ്| പ്രാക്പിബേച്ഛ്ലൈഷ്മികോ മദ്യം ഭുക്തസ്യോപരി പൈത്തികഃ| വാതികസ്തു പിബേന്മധ്യേ സമദോഷോ യഥേച്ഛതി||൫൦||
तत्र वाते हितं मद्यं प्रायः पैष्टिकगौडिकम्| पित्ते साम्भो मधु कफे मार्द्विकारिष्टमाधवम्| प्राक्पिबेच्छ्लैष्मिको मद्यं भुक्तस्योपरि पैत्तिकः| वातिकस्तु पिबेन्मध्ये समदोषो यथेच्छति||५०||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദി സുബോധമ്| ശാലിപിഷ്ടേന പൈഷ്ടികമ്| ഗുഡേന ഗൌഡികമ്| പിത്തേ മധു മാക്ഷികം സാമ്ഭഃ| കഫേ മാര്ദ്വികമ്| പ്രാഗിത്യാദിനാ മദ്യസ്യ ദോഷവിശേഷാശ്രയേണ കാലനിയമഃ സുബോധഃ||൫൦||
Adhikarana madamUrcCAyayoScikitsA (51) · Śloka 51
മദേഷു വാതപിത്തഘ്നം പ്രായോ മൂര്ച്ഛാസു ചേഷ്യതേ| സര്വത്രാപി വിശേഷേണ പിത്തമേവോപലക്ഷയേത്| ശീതാഃ പ്രദേഹാഃ മണയഃ സേകാ വ്യജനമാരുതാഃ| സിതാദ്രാക്ഷേക്ഷുഖര്ജൂരകാശ്മര്യസ്വരസാഃ പയഃ| സിദ്ധാ മധുരവര്ഗേണ രസാ യൂഷാഃ സദാഡിമാഃ| ഷഷ്ടികാഃ ശാലയോ മുദ്ഗാ യവാഃ സര്പിശ്ച ജീവനമ്| കല്യാണകം പഞ്ചഗവ്യം ഷട്പലം പയസാഗ്നികമ്| പിപ്പല്യോ വാ ശിലാഹ്വം വാ രസായനവിധാനതഃ| ത്രിഫലാ വാ പ്രയോക്തവ്യാ സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരാ||൫൧||
मदेषु वातपित्तघ्नं प्रायो मूर्च्छासु चेष्यते| सर्वत्रापि विशेषेण पित्तमेवोपलक्षयेत्| शीताः प्रदेहाः मणयः सेका व्यजनमारुताः| सिताद्राक्षेक्षुख़र्जूरकाश्मर्यस्वरसाः पयः| सिद्धा मधुरवर्गेण रसा यूषाः सदाडिमाः| षष्टिकाः शालयो मुद्गा यवाः सर्पिश्च जीवनम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं षट्पलं पयसाग्निकम्| पिप्पल्यो वा शिलाह्वं वा रसायनविधानतः| त्रिफला वा प्रयोक्तव्या सघृतक्षौद्रशर्करा||५१||
🔊 Audio coming soon
മദേഷ്വിത്യാദിനാ ക്രമപ്രാപ്താനാം മദമൂര്ച്ഛാസംന്യാസാനാം ചികിത്സാ| പ്രായോഗ്രഹണം വ്യഭിചാരസൂചനാര്ഥമ്| സര്വസ്യപി മദ്യവികാരേഷു പിത്തമേവ ചികിത്സ്യത്വേനോപലക്ഷയേത്| സര്വത്ര ശീതാഃ പ്രദേഹാദയഃ പ്രയോക്തവ്യാഃ| തഥാ സിതാദിമധുരസ്കന്ധേന ശൃതം പയഃ| സുബോധമ്| കല്യാണകാദീനി വക്ഷ്യന്തേ| ഷട്പലമുക്തം യക്ഷ്മണി||൫൧||
Adhikarana prasaktavegeShu viSeShaH (52) · Śloka 52
പ്രസക്തവേഗേഷു ഹിതം മുഖനാസാവരോധനമ്| പിബേദ്വാ മാനുഷീക്ഷീരം തേന ദദ്യാച്ച നാവനമ്||൫൨||
प्रसक्तवेगेषु हितं मुख़नासावरोधनम्| पिबेद्वा मानुषीक्षीरं तेन दद्याच्च नावनम्||५२||
🔊 Audio coming soon
പ്രസക്തവേഗേഷു സന്തതവേഗേഷു മദമൂര്ച്ഛായേഷു മുഖനാസയോഃ പാണ്യാദികേനാവരോധനം ഹിതമ്| തേന മാനുഷീക്ഷീരേണ നസ്യമ്||൫൨||
Adhikarana vogottarakAlInA cikitsA (53) · Śloka 53
മൃണാലബിസകൃഷ്ണാ വാ ലിഹ്യാത്ക്ഷൌദ്രേണ സാഭയാഃ| ദുരാലഭാം വാ മുസ്താം വാ ശീതേന സലിലേന വാ| പിബേന്മരിചകോലാസ്ഥിമജ്ജോശീരാഹികേസരമ്| ധാത്രീഫലരസേ സിദ്ധം പഥ്യാ ക്വാഥേന വാ ഘൃതമ്| കുര്യാത് ക്രിയാം ജ്വരോക്താഞ്ച യഥാദോഷബലോദയാമ്| പഞ്ച കര്മാണി ശസ്താനി തഥാ രക്താവസേചനമ്| സത്ത്വസ്യാലമ്ബനം ജ്ഞാനമഗൃദ്ധിര്വിഷയേഷു ച||൫൩||
मृणालबिसकृष्णा वा लिह्यात्क्षौद्रेण साभयाः| दुरालभां वा मुस्तां वा शीतेन सलिलेन वा| पिबेन्मरिचकोलास्थिमज्जोशीराहिकेसरम्| धात्रीफलरसे सिद्धं पथ्या क्वाथेन वा घृतम्| कुर्यात् क्रियां ज्वरोक्ताञ्च यथादोषबलोदयाम्| पञ्च कर्माणि शस्तानि तथा रक्तावसेचनम्| सत्त्वस्यालम्बनं ज्ञानमगृद्धिर्विषयेषु च||५३||
🔊 Audio coming soon
മൃണാലാദ്യഭയാന്തം ക്ഷൌദ്രേണ ലേഹഃ ദുരാലഭാം വാ ക്ഷൌദ്രേണ| മുസ്താം വാ| മരിചാദികം ശീതേന സലിലേന പിബേത്| ധാത്രീഫലരസേന വാ ചതുര്ഗുണേന സിദ്ധം ഘൃതമ്| പഥ്യാ ക്വാഥേന വാ സ്നേഹസമേ സിദ്ധം ഘൃതം പിബേത്| ദോഷബലാനതിക്രമേണ ച മദമൂര്ച്ഛായയോഃ ജ്വരോക്താം ക്രിയാം കുര്യാത്| സുബോധമ്| സത്ത്വസ്യാലമ്ബനം ധൈര്യസ്യാവഷ്ടമ്ഭഃ| ഗൃദ്ധിര്ലോലുപതാ വിഷയേഷു ദ്വാരാദിഷു||൫൩||
Adhikarana atipravRuddhAdiShu viSeShaH (54) · Śloka 54
മദേഷ്വതിപ്രവൃദ്ധേഷു മൂര്ച്ഛായേഷു ച യോജയേത്| തീക്ഷ്ണം സംന്യാസവിഹിതം വിഷജം വിഷജേഷു ച||൫൪||
मदेष्वतिप्रवृद्धेषु मूर्च्छायेषु च योजयेत्| तीक्ष्णं संन्यासविहितं विषजं विषजेषु च||५४||
🔊 Audio coming soon
സംന്യാസവിഹിതം തീക്ഷ്ണം നസ്യാദി യത്തത്സര്വമതിപ്രവൃദ്ധേഷു സര്വേഷു മദേഷു മൂര്ച്ഛായേഷു ച യോജയേത്| വിഷയജേഷു മദേഷു വിഷഘ്നഞ്ച യോജയേത്||൫൪||
Adhikarana saMnyAsacikitsA (55) · Śloka 55
ആശു പ്രയോജ്യം സംന്യാസേ സുതീക്ഷ്ണം നസ്യമഞ്ജനമ്| ധൂമം പ്രധമനം തോദഃ സൂചീഭിശ്ച നഖാന്തരേ| കേശാനാം ലുഞ്ചനം ദാഹോ ദംശോ ദശനവൃശ്ചികൈഃ| കദ്വമ്ലഗാലനം വക്ത്രേ കപികച്ഛ്വാവഘര്ഷണമ്| ഉത്ഥിതോ ലബ്ധസംജ്ഞശ്ച ലശുനസ്വരസം പിബേത്| ഖാദേത്സവ്യോഷലവണം ബീജപൂരകകേസരമ്| ലഘ്വന്നം കടുതീക്ഷ്ണോഷ്ണമദ്യാത് സ്രോതോവിശുദ്ധയേ||൫൫||
आशु प्रयोज्यं संन्यासे सुतीक्ष्णं नस्यमञ्जनम्| धूमं प्रधमनं तोदः सूचीभिश्च नख़ान्तरे| केशानां लुञ्चनं दाहो दंशो दशनवृश्चिकैः| कद्वम्लगालनं वक्त्रे कपिकच्छ्वावघर्षणम्| उत्थितो लब्धसंज्ञश्च लशुनस्वरसं पिबेत्| ख़ादेत्सव्योषलवणं बीजपूरककेसरम्| लघ्वन्नं कटुतीक्ष्णोष्णमद्यात् स्रोतोविशुद्धये||५५||
🔊 Audio coming soon
ദുര്ജയത്വേന പ്രാധാന്യാത്സംന്യാസസ്യ ചികിത്സാം പൃഥഗുച്യതേ-ആശ്വിത്യാദി| സംന്യാസേ ശീഘ്രമേവ സുതീക്ഷ്ണം നസ്യാദികം പ്രയോജ്യമ്| പ്രധമനാന്താനാം സുതീക്ഷ്ണശബ്ദേന സമ്ബന്ധഃ| പ്രധമനം നാസായാം ചൂര്ണേന| നഖമാംസയോര്മധ്യേ സൂചീഭിസ്തോദഃ| ലുഞ്ചനമവനയനമ്| ദാഹോऽങ്ഗേഷ്വഗ്ന്യാദിനാ| ദന്തൈര്വൃശ്ചികൈശ്ചാങ്ഗദംശഃ| വക്ത്രേ കടൂനാം മരിചാദിരമ്ലാനാം മദ്യാദീനാം ഗാലനം സ്രാവണമ്||൫൫||
Adhikarana pralayahetoScittasaMrakShaNam (56-9) · Śloka 9
വിസ്മാപനൈഃ സംസ്മരണൈഃ പ്രിയശ്രവണദര്ശനൈഃ| പടുഭിര്ഗീതവാദിത്രശബ്ദൈര്വ്യായാമശീലനൈഃ| സ്രംസനോല്ലേഖനൈര്ധൂമൈഃ ശോണിതസ്യാവസേചനൈഃ| ഉപാചരേത്തം പ്രതതമനുബന്ധഭയാത് പനഃ| തസ്യ സംരക്ഷിതവ്യം ച മനഃ പ്രലയഹേതുതഃ||൫൬|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ മദാത്യയചികിത്സിതന്നാമ നവമോऽധ്യായഃ||൯||
विस्मापनैः संस्मरणैः प्रियश्रवणदर्शनैः| पटुभिर्गीतवादित्रशब्दैर्व्यायामशीलनैः| स्रंसनोल्लेख़नैर्धूमैः शोणितस्यावसेचनैः| उपाचरेत्तं प्रततमनुबन्धभयात् पनः| तस्य संरक्षितव्यं च मनः प्रलयहेतुतः||५६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने मदात्ययचिकित्सितन्नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച നിവൃത്തസംന്യാസസ്യ പ്രലയഹേതോശ്ചിത്തക്ലേശാത്മനോ വിസ്മാപനാദിഭിഃ സംരക്ഷിതവ്യം പുനരനുബന്ധം ന ഗൃഹ്ണാതീതി||൫൬|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ നവമോऽധ്യായഃ