3. raktapittacikitsitam

Adhikarana adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಅಥ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana mArgaBedAnusAraM sAdhyAsAdhyatA (2) · Śloka 2

ಊರ್ಧ್ವಗಂ ಬಲಿನೋಽವೇಗಮೇಕದೋಷಾನುಗಂ ನವಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಸುಖೇ ಕಾಲೇ ಸಾಧಯೇನ್ನಿರುಪದ್ರವಮ್| ಅಧೋಗಂ ಯಾಪಯೇದ್ರಕ್ತಂ ಯಚ್ಚದೋಷದ್ವಯಾನುಗಮ್| ಶಾನ್ತಂ ಶಾನ್ತಂ ಪುನಃ ಕುಪ್ಯನ್ಮಾರ್ಗಾನ್ಮಾರ್ಗಾನ್ತರಞ್ಚ ಯತ್| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಂ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಸ್ತಿದೋಷಂ ದ್ವಿಪಥಂ ತ್ಯಜೇತ್||೨||

ಊರ್ಧ್ವಗಮಿತ್ಯಾದಿವಿಶಿಷ್ಟಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಸಾಧಯೇತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಅಧೋಗಮಿತ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಞ್ಚ ಯಾಪಯೇತ್| ಯದ್ ವ್ರಜನ್ ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತತ್ವಾದಿಯುಕ್ತನ್ತು ತ್ಯಜೇತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಖಃ ಕಾಲೋ ದ್ವಿವಿಧೋಽಪ್ಯಭಿಭತಃ| ಉಪದ್ರವಾಃ ವಿಕೃತವ್ಯಾಧಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾಃ||೨||

Adhikarana cikitsAsUtram (3) · Śloka 3

ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನಿದಾನಮಯನಂ ಮಲಾವನುಬಲೌ ಬಲಮ್| ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯವಸ್ಥಾಞ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಲಙ್ಘನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಚಾದೌ ಶೋಧನಂ ಶಮನಂ ತಥಾ||೩||

ಸಾಧ್ಯೇ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ನಿದಾನಾದಿಕಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತದಾನುಗುಣ್ಯೇನ ಕದಾಚಿದಾದಾವೇವ ಲಙ್ಘನಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಕದಾಚಿತ್ ಬೃಂಹಣಮಿತಿ| ತಥಾ ಕದಾಚಿಚ್ಛೋಧನಂ ಕದಾಚಿಚ್ಛಮನಮ್| ಅನುಬಲೌ ಮಲೌ ವಾತಕಫೌ||೩||

Adhikarana shodhanashamanayorviShayavisheShaH (4) · Śloka 4

ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಂ ಬಲಿನೋ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಸಾಧಯೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಭಾಗಂ ವಿರೇಕೇಣ ವಮನೇನ ತ್ವಧೋಗತಮ್| ಶಮನೈರ್ಬೃಂಹಣೈಶ್ಚಾನ್ಯಲ್ಲಙ್ಘ್ಯಬೃಂಹ್ಯಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಚ||೪||

ಶೋಧನಾದೇಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತತ್ವಾತ್ ಸಂತರ್ಪಣೋತ್ಥಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಶೇಷ ಉಚ್ಯತೇ| `ತು'ಶಬ್ದಾತ್ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮೇವಾಧೋಭಾಗಂ ವಮನೇನ| ಅನ್ಯದಿತ್ಯಪತರ್ಪಣೋತ್ಥಂ ಅಬಲಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ಚ ಯದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ತಚ್ಛಮನೈಱ್ಬೃಂಹಣೈಶ್ಚ ಸಾಧಯೇತ್| ಲಙ್ಘ್ಯಬೃಂಹ್ಯಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಸಾಧಯೇದಿತಿ| ಅನೇನೈತದುಕ್ತಂ ವ್ಯಾಧಿಕರ್ಶಿತಾದಯೋ ಬೃಂಹ್ಯತ್ವೇನ ಯೇ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್ ಶೋಧನೇನ ತಥಾ ಸಾಧಯೇದ್ಯಥಾ ಬೃಂಹತ್ವಾತ್ ಲಙ್ಘನಂ ನ ದೋಷಾಯ ಭವತಿ| ತಥಾ ಯೇಽಪಿ ಮೇಹ್ಯಾದಯೋ ಲಙ್ಘ್ಯತ್ವೇನ ಪಠಿತಾಸ್ತೇಷಾಮಪತರ್ಪಣೋತ್ಥತ್ವಾದಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತಥಾವಿಧಾಭ್ಯಾಂ ಶಮನಬೃಂಹಣಾಭ್ಯಾಂ ಸಾಧಯೇದ್ಯಥಾವಿಧಾಭ್ಯಾಂ ಲಙ್ಘ್ಯಸ್ಯ ಬಾಧಾ ನ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ||೪||

Adhikarana mArgaBedAnusAraM SamanaviShayaH (5) · Śloka 5

ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶಮನೌ ರಸೌ ತಿಕ್ತಕಷಾಯಕೌ| ಉಪವಾಸಶ್ಚ ನಿಶ್ಶುಣ್ಠೀಷಡಙ್ಗೋದಕಪಾಯಿನಃ| ಅಧೋಗೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ತು ಬೃಂಹಣೋ ಮಧುರೋ ರಸಃ||೫||

ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಶಮನಬೃಹಣಯೋರ್ಮಾರ್ಗವಿಶೇಷೇಣ ವಿಷಯಪ್ರದರ್ಶನಮ್| ಷಡಙ್ಗಂ ಘನದಿಸಾಧಿತಮುದಕಂ ಜ್ವರಪಠಿತಮ್| ಮಧುರೋ ರಸೋ ನಾನಾವಿಧಯಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾದಿಕಲ್ಪನಯಾ||೫||

Adhikarana tarpaNaM peyA~jca (6) · Śloka 6

ಊರ್ಧ್ವಗೇ ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಪೇಯಾಪೂರ್ವಮಧೋಗತೇ||೬||

ಊರ್ಧ್ವಗೇ ಯದಾಽನ್ನಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ಪ್ರಥಮಂ ತರ್ಪಣಂ ಲಾಜಸಕ್ತವಃ| ಅಧೋಗೇ ತು ಪೇಯಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ||೬||

Adhikarana avidhAraNIyaM vidhAraNIya~jca raktapittam (7) · Śloka 7

ಅಶ್ನತೋ ಬಲಿನೋಽಶುದ್ಧಂ ನ ಧಾರ್ಯಂ ತದ್ಧಿ ರೋಗಕೃತ್| ಧಾರಯೇದನ್ಯಥಾ ಶೀಘ್ರಮಗ್ನಿವಚ್ಛೀಘ್ರಕಾರಿ ತತ್||೭||

ಅಶುದ್ಧಂ ರಕ್ತಮಶ್ನತೋಃ ಬಲಿನಶ್ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ನೈವ ಧಾರ್ಯಂ ಸ್ತಮ್ಭನಾದಿನಾ ತದ್ವಿಧಾರಿತಂ ರೋಗಕೃದ್ಭವತಿ| ಅನ್ಯಥಾ ಪುನರ್ಯದ್ಭೋಜನರಹಿತಸ್ಯಾಬಲಸ್ಯ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಶುದ್ಧಞ್ಚ ತಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಧಾರಯೇತ್| ಯತಸ್ತದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಮಗ್ನಿವಚ್ಛೀಘ್ರಕಾರಿ ರಕ್ತಕ್ಷಯಾಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಮಾರಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೭||

Adhikarana virecanaprayogAH (8) · Śloka 8

ತ್ರಿವೃತಾತ್ರಿಫಲಾಧಾತ್ರೀತ್ರಾಯನ್ತ್ಯಾರಗ್ವಧಾಭಯಾಃ| ಗವಾಕ್ಷೀಕ್ಷುರಸಕ್ಷೀರದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ಷೋದ್ರಾಸಿತೋತ್ಕಟಾಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಲ್ಪವಿಹಿತಾ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕಷಾಯೇಣ ಕಲ್ಕೇನ ಚ ಸಶರ್ಕರಮ್| ಸಾಧಯೇದ್ವಿಧಿವಲ್ಲೇಹಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಪಾಣಿತಲಂ ತತಃ| ತ್ರಿಫಲಾತ್ರಿವೃತಾಶ್ಯಾಮಾಪಿಪ್ಪಲೀಶರ್ಕರಾಮಧು| ಮೋದಕಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಪಿತ್ತಜ್ವರಪಹಃ| ತ್ರಿವೃತ್ಸಮಸಿತಾ ತದ್ವತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಾದಸಂಯುತಾ||೮||

ತ್ರಿವೃತ್ತಾದಯೋಽಭಯಾನ್ತಾಃ ಪೃಥಕ್ಕಲ್ಪೋಕ್ತೇನ ವಿಧನೇನ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಷಯೇಷು ಗವಾಕ್ಷೀಕ್ಷುರಸಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಯೋಗಮೇಕದ್ವಿತ್ರೈರುತ್ಕಟಾ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತ್ರಿವೃತಃ ಶಾಮಾಯಶ್ಚ ಕ್ವಾಥಂ ಶರ್ಕರಾಞ್ಚ ವಿಪಾಚ್ಯ ತತ್ರೈವ ಚ ಲೇಹತ್ವಾಪಾದನಯೋಗ್ಯಂ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕಲ್ಕಂ ದತ್ವಾ ಲೇಹಂ ಸಾಧಯೇತ್| ತ್ರಿಫಲದಿಭಿಃ ಸಮೈಃ ಶರ್ಕರಯಾ ಪಿತ್ತಜಯಾಯಾಧಿಕಯಾ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಕೃತೋ ಮೋದಕಃ ಸನ್ನಿಪಾತಮೂರ್ಧ್ವಪ್ರವೃತ್ತಂ ರಕ್ತಂ ಶೋಫಂ ಜ್ವರಂ ಚಾಪಹನ್ತಿ| ತ್ರಿವೃತಶ್ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಭಾಗೇನ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ತದ್ವದಿತಿ ಮೋದಕಃ| ಸನ್ನಿಪಾತಾದಿಹರಃ| ಮಾಕ್ಷಿಕಮನುಕ್ತಮಪಿ ತದ್ವದ್ಗ್ರಹಣೇನ ಮೋದಕತ್ವಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ| ಇತಿ ವಿರೇಚನಾನಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ||೮||

Adhikarana vamanam (9) · Śloka 9

ವಮನಂ ಫಲಸಂಯುಕ್ತಂ ತರ್ಪಣಂ ಸಸಿತಾ ಮಧು| ಸಸಿತಂ ವಾ ಜಲಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಮಧುಕೋದಕಮ್| ಫಲೇನ್ದ್ರಯವಗಾಙ್ಗೇಯೀಮಧುಕಂ ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ರಸಮಿಕ್ಷೋರ್ವಾ ...................||೯||

ಫಲಸಂಯುಕ್ತಂ ತರ್ಪಣಾದಿಕಮಧೋಗತೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ವಮನಂ ಭವತಿ| ತರ್ಪಣಂ ಲಾಜಸಕ್ತವೋ ಮದನಸಿತಾಮಧುಯುಕ್ತಮ್| ಸಸಿತಂ ವಾ ಜಲಮಿತಿ ವಾಶಬ್ದಾತ್ ಫಲಸಂಯುಕ್ತಮೇವ| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಯೋರನುಕ್ತಾನ್ಯಪಿ ಫಲಾನಿ ವಮನತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾಚ್ಚ ಲಭ್ಯನ್ತೇ||೯||

Adhikarana Sodhanottaro vidhiH (10) · Śloka 10

.......................................ಶುದ್ಧಸ್ಯಾನನ್ತರೋ ವಿಧಿಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಮನ್ಥಪೇಯಾದಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ರಕ್ಷತಾ ಬಲಮ್||೧೦||

ಏವಂ ವಿರೇಕೇಣ ವಮನೇನ ವಾ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಷಯೇಷ್ವನನ್ತರೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ವಿಧಿಃ ಕ್ವಚಿನ್ಮನ್ಥಾದಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ಕ್ವಚಿತ್ ಪೇಯಾದಿಃ| ತಥಾ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ಯಥಾ ಬಲಹಾನಿರ್ನ ಭವತಿ||೧೦||

Adhikarana tatra manthAH (11) · Śloka 11

ಅನ್ಥೋ ಜ್ವರೋಕ್ತೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಃ ಪಿತ್ತಘ್ನೈರ್ವಾ ಫಲೈಃ ಕೃತಃ| ಮಧುಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾಪರೂಷಕತಿತಾಮ್ಭಸಾ| ಮನ್ಥೋ ವಾ ಪಞ್ಚಸಾರೇಣ ಸಘೃತೈರ್ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ| ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾಮ್ಲೋ ವಾ ಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯಮ್ಲಾಭಿಲಾಷಿಣಃ||೧೧||

ಜ್ವರೋಕ್ತೋ ದ್ರಾಕ್ಷದಿರ್ಮನ್ಥಃ- ದ್ರಾಕ್ಷಾದಾಡಿಮಕಾಶ್ಮರ್ಯಪಥ್ಯಾಬಿಲ್ವಪರೂಷಕೈಃ| ಸಮಧೂಕೈಃ ಸಬದರೈಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರೈಃ ಸಸಿತೋತ್ಪಲೈಃ|| ಜ್ವರಘ್ನೈಸ್ತೋಯಮೃದಿತೈಃ.....................||ಇತಿ| ಅನ್ಯೈರ್ವಾ ಪಿತ್ತಘ್ನೈಃ ಫಲೈಃ ಕೃತಃ| ಅಥವಾ ಪಞ್ಚಸಾರಾದನ್ಯೇನಾಮ್ಭಸಾ ಕರಣಭೂತೇನ ಘೃತಾಕ್ತೈರ್ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ ಕೃತೋ ಮನ್ಥಃ| ಅನ್ಯೈಃ ಪಞ್ಚಸಾರಶ್ಬ್ದೇನ ಕ್ಷತಕ್ಷಯಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಪಠಿತಂ - ಶರ್ಕರಾಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣೈಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಚ| ಸಂಯುಕ್ತಂ ವಾ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ..............|| ಇತಿ ಕ್ಷೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ತತ್ರ ತ ಏವ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ಪ್ರಮಾಣಮ್| ಮನ್ದಾಗ್ನೇರಮ್ಲಾಭಿಲಾಷಿಣಶ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತವತೋ ದಾಡಿಮೇನಾಮ್ಲಕೈಶ್ಚಾಪಾದಿತಾಮ್ಲತ್ವೋ ಮನ್ಥಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕ್ಯಾದಿನಾ ಪೇಯಾಯೋಗ್ಯಸ್ಯೈತೇ ಮನ್ಥಾಃ| ತತ್ರ ಚ ಜ್ವರೋಕ್ತಂ ಸ್ಮರಣೀಯಮ್||೧೧||

Adhikarana peyAH (12) · Śloka 12

ಕಮಲೋತ್ಪಲ್ಕಿಞ್ಜಲ್ಕಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಃ| ಉಶೀರಂ ಶಾಬರಂ ಲೋಧ್ರಂ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಂ ಕುಚನ್ದನಮ್| ಹ್ರೀಬೇರಂ ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಂ ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಂ ದುರಾಲಭಾ| ಅರ್ಧಾರ್ಧೈರ್ವಿಹಿತಾಃ ಪೇಯಾ ವಕ್ಷನ್ತೇ ಪಾದಯೌಗಿಕಾಃ| ಭೂನಿಮ್ಬಸೇವ್ಯಜಲದಾಶ್ಚನ್ದನಾಮ್ಬುಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ| ಶಾಲಿಪರ್ಣ್ಯಾ ಯುತಾ ಮುದ್ಗಾ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಾ ಮಸೂರಕಾಃ| ತುವರ್ಯೋ ವಾಽತಿಬಲಯಾ ಬಲಯಾ ವಾ ಹರೇಣವಃ| ತತ್ಕಷಾಯೇ ಹಿತಾ ಪೇಯಾ ಮಾಂಸಪೇಯಾಸ್ತಥಾ ರಸಾಃ| ಅನಶ್ಮ್ಲಾಃ ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲಾ ವಾ ಸಘೄತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾಃ||೧೨||

ಯತ್ರ ತು ಯೋಗ್ಯಾಃ ಪೇಯಾಸ್ತತ್ರ ಕಮಲಾದ್ಯುಶೀರಾದಿಹ್ರೀಬೇರಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರರ್ಧಶ್ಲೋಕೈರಾಚಾರ್ಯೈರ್ವಿಹಿತಾಃ ಪೇಯಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ| ಭೂನಿಮ್ಬೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶ್ಲೋಕಚತುರ್ಭಾಗೈಃ ಷಟ್ ಪೇಯಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ತುವರ್ಯ ಆಢಕ್ಯಃ| ಏಷಾಂ ಚಾನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ಪೇಯೌಷಧಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಸಿದ್ಧಾಃ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಕದಾಚಿತ್ ಪೇಯಾಃ ಕೇವಲಾ ಹಿತಾಃ| ಕದಾಚಿನ್ಮಾಂಸಪೇಯಾಃ ಕದಾಚಿನ್ಮಾಂಸರಸಾಃ| ತೇ ಚ ಪೇಯಾದಯ ಔಷಧಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಾಃ ಕದಾಚಿದ್ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾದಿನಾಮ್ಲಾಃ ಸರ್ವೇ ಚ ಘೃತಾದಿಯುಕ್ತಾಃ||೧೨||

Adhikarana dhAnyaSAkAdikam (13) · Śloka 13

ಶೂಕಶಿಮ್ಬೀಭವಂ ಧಾನ್ಯಂ ಶಾಕಂ ಮಾಂಸಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಅನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನೇ ಯದುಕ್ತಂ ಲಘುಶೀತಲಮ್||೧೩||

ಅನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನೀಯೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಶೂಕಧಾನ್ಯಾದಿಕಂ ಯಲ್ಲಘುಶೀತಂ ಚೋಕ್ತಂ ತದ್ರಕ್ತೇ ಶಸ್ಯತೇ, ನ ತು ಯವಕಾದಿಮಾಷಾದಿಕಾಕಮಾಚ್ಯಾದಿ||೧೩||

Adhikarana ambupAnam (14) · Śloka 14

ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಮ್ಬುಪಾನೀಯಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ವಾ ಶೃತಮ್| ಲಘುನಾ ಶೃತಶೀತಂ ವಾ ಮಧ್ವಮ್ಭೋ ವಾ ಫಲಾಮ್ಬು ವಾ||೧೪||

ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಮ್ಬು ನಿಶ್ಶುಣ್ಠೀಷಡಙ್ಗಮ್| ಅಥವಾ ಲಘುನಾ ಹ್ರಸ್ವೇನ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸಿದ್ಧಮ್| ಶೃತಶೀತಂ ವಾ ಕೇವಲಮ್| ಫಲಾಮ್ಬು ದ್ರಾಕ್ಷಾಶರ್ಕರಾಖರ್ಜೂರಾದಿಮೄದಿತಪೂರ್ವಕಮ್||೧೪||

Adhikarana annapAne padmakAdigaNAnAmupayogaH (15) · Śloka 15

ಪದ್ಮಕಾದ್ಯಞ್ಜನಾದಿಞ್ಚ ಸಾರಿವಾದಿಞ್ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಅನ್ನಪಾನೇ ಗಣಂ ತದ್ವದ್ದಶಕಂ ದಾಹನಾಶನಮ್| ಕಫಾನುಗೇ ಯೂಷಶಾಕಂ ಮಾರುತಾನುಗತೇ ರಸಮ್||೧೫||

ಅನ್ನಪಾನೇ ಚ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯಞ್ಜನಾದಿಸಾರಿವಾದಿಕಂ ಗಣಂ ದಾಹನಾಶನಮ್ ಚ ದಶಕಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಏಷಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಾಧಯೇತ್ಪಾನಂ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಥವಾನ್ನಂ ಪಾನಂ ಯಥಾಯೋಗಮೇತೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಕಾರಯೇತ್| ಪದ್ಮಕಲಾಜೋಶೀರಂ ಮಧುಕೋತ್ಪಲಸಾರಿವಾಸಿತೋದೀಚ್ಯಮ್| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಂ ಚನ್ದನಮೇಷ ಗಣೋ ದಾಹನಾಶನಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ|| ಸುಬೋಧಮ್| ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ||೧೫||

Adhikarana mAMsarasAH (16) · Śloka 16

ಅಭೀರೋರಙ್ಕುರೈರ್ಲಾವಾಃ ಸಹ ಮುದ್ಗಾಃ ಪಟೋಲಜೈಃ| ಮಕುಷ್ಠಾ ಧಾನ್ಯಯಾಸೋತ್ಥೈ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪರಂ ಮತಾಃ| ಶಶಃ ಸವಾಸ್ತುಕಃ ಶಸ್ತೋ ವಿಬನ್ಧೇ ತಿತ್ತಿರಿಃ ಪುನಃ| ಉದುಮ್ಬರಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಸಾಧಿತೋ ಮಾರುತೇಽಧಿಕೇ| ಪ್ಲಕ್ಷಸ್ಯ ಬರ್ಹಿಣಸ್ತದ್ವನ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಸ್ಯ ಚ ಕುಕ್ಕುಟಃ| ಬಿಸೋತ್ಪಲಮೃಣಾಲಾನಾಂ ವರ್ತಕಕ್ರಕರೌ ಹಿತೌ| ವರ್ತಿಕಾಮ್ಭೋಜನಾಲಾನಾಮಶ್ವತ್ಥಸ್ಯ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ| ಯತ್ಕಿಞ್ಚದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೧೬||

ಲಾವಾ ನಾಮ ಪಕ್ಷಿಣಃ| ಅಭೀರೋಃ ಶತಾವರ್ಯಾಃ ಅಙ್ಕುರೈಃ ಸಹ ಸಿದ್ಧಾಃ| ತಥಾ ಮಕುಷ್ಠಾದುರಾಲಭೋತ್ಥೈಶ್ಚಾಙ್ಕುರೈಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪುನಃ ಶಬ್ದಾತ್ತಿತ್ತಿರಿರಪಿ ಸವಾಸ್ತುಕಃ| ಮಾರುತಾಧಿಕೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಉದುಮ್ಬರಕ್ವಾಥಸಾಧಿತಃ ತಿತ್ತಿರಿಃ| ಕ್ವಚಿನ್ಮಾರುತೇಽಧಿಕೇ ಪ್ಲಕ್ಷಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಬರ್ಹಿಣೋ ಮಯೂರಃ| ಫಲಬರ್ಹಾಭ್ಯಾಮಿನಙ್ಮತ್ವರ್ಥೀಯಃ| ತಥಾ ಬಿಸಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹೇ ವರ್ತಕಃ ಕ್ರಕರೋ ವಾ ಹಿತಃ| ಮೃಣಾಲಂ ಬಿಸಾ~ಘ್ಕುರಃ| ಸರ್ವಾ ಷಷ್ಠೀ ನಿರ್ಯೂಹಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಭೃಶೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿ ಸರ್ವಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಾರಣಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೀ ವರ್ಜಯೇತ್||೧೬||

Adhikarana vAsArasAdiyogAH (17) · Śloka 17

ವಾಸಾರಸೇನ ಫಲಿನೀಮೃಲ್ಲೋಧ್ರಾಞ್ಜನಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಪಿತ್ತಸೃಕ್ಶಮಯೇತ್ಪೀತಂ ನಿರ್ಯಾಸೋ ವಾಽಟರೂಷಕಾತ್| ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುಕ್ತಃ ಕೇವಲೋ ವಾ ಶೃತೋಽಪಿ ವಾ| ವೃಷಃ ಸದ್ಯಃ ಜಯತ್ಯಸ್ರಂ ಸ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪರಮೌಷಧಮ್| ವಾಸಾರಸೇನ ಭೂನಿಮ್ಬಕಟುಕಾಶರ್ಕರಾಃ ಪಿಬೇತ್| ತೇನೈವ ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಪದ್ಮಕೇಸರಪದ್ಮಕಮ್| ಸಲೋಧ್ರನಾಗಕುಸುಮಶಾಡ್ವಲೋತ್ಪಲವಾಸ್ತುಕಮ್||೧೭||

ಫಲಿನ್ಯಾದಿ ವಾಸಾಸ್ವರಸೇನ ಪೀತಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಶಮನಮ್ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಏವಾಟರೂಷಸ್ಯ ವಾಸಾಯಾ ನಿರ್ಯಾಸಃ ಸ್ವರಸಃ| ಅಥವಾ ನ ಕೇವಲೋಽಪಿ ತು ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುತ್ಕ್ತಃ ಸ ವಾಸಾನಿರ್ಯಾಸಃ| ಅಥವಾ ಶೃತಃ ಕ್ವಥಿತಃ| ವೃಷಃ ಸದ್ಯೋ ಜಯತ್ಯಸ್ರಮ್| ಹಿಶಬ್ದೋ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೋಽಪಿ ವೃಷೋಽಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ಪರಂ ಪ್ರಧಾನಮೌಷಧಮ್| ಭೂನಿಮ್ಬಾದಿಚೂರ್ಣಂ ವಾಸಾರಸೇನ ಪ್ರಯೋಗಃ| ತೇನೈವ ಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಂ ಪದ್ಮಕೇಸರಾದಿ ವಾಸ್ತುಕಾನ್ತಂ ಪ್ರಯೋಗಃ||೧೭||

Adhikarana prayogAntarANi (18) · Śloka 18

ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಗವಾಶ್ವಶಕೃತೋ ರಸಮ್| ಪಥ್ಯಾ ರಜನ್ಯಹಿಂಸ್ರಾ ವಾ ಪಲಾಣ್ಡುಂ ತದ್ವದೇವ ವಾ| ಫಲಿನೀಲೋಧ್ರಖದಿರಶಾಲ್ಮಲೀಕೋವಿದಾರಜಮ್| ಶಿರೀಶಶೇಲುಕಕುಭವಿನ್ದುವಾರಾತಿಮುಕ್ತಜಮ್| ಪಲಾಶಯೂಥಿಕಾಶಿಗ್ರುಮಧೂಕಾಸನಜನ್ಮ ಚ| ಮಧುನಾ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಪುಷ್ಪಮೇಕತ್ರ ಪೃಥಗೇವ ವಾ| ಪುಷ್ಪೈರೇಭಿರ್ವಿಪಕ್ವಂ ಚ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮಾಹಿಷಂ ಘೃತಮ್| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಪಥ್ಯಾಂ ವಾ ಕಿಞ್ಜಲ್ಕಂ ಕಮಲಸ್ಯ ವಾ| ಲಾಜಾಃ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಮುಸ್ತಂ ಖರ್ಜೂರಂ ಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಾಮ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಙ್ಕುರಾನ್ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ತವಕ್ಷೀರೀಂ ಸಿತೋಪಲಾಂಮ್| ಗೈರಿಕಂ ಮಧುಕಂ ಲೋಧ್ರಂ ಶಙ್ಖಂ ಶಮ್ಬೂಕಮಞ್ಜನಮ್| ತಣ್ಡುಲೀಯಕಮೂಲಂ ವಾ ಬೀಜಂ ವಾ ವಾಸ್ತುಕೋದ್ಭವಮ್| ಪಟೋಲಮಾಲತೀನಿಮ್ಬಚನ್ದನದ್ವಯಪದ್ಮಕಮ್| ಲೋಧ್ರೋ ವೃಷಸ್ತಣ್ಡುಲೀಯಃ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೃನ್ಮದಯನ್ತಿಕಾ| ಶತಾವರೀ ಗೋಪಕನ್ಯಾ ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಃ ಕ್ವಾಥಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾಃ| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಗ್ರಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಾರಾವತಾಚ್ಛಕೃತ್||೧೮||

ಗವಾಶ್ವಸ್ಯ ಶಕೃದ್ರಸೋ ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಲೇಹಪ್ರಯೋಗಃ| ಪಥ್ಯಾದೀನಾಂ ತದ್ವನ್ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಯೋಗಃ| ತಥಾ ಪಲಾಣ್ಡೋಃ| ಫಲಿನ್ಯಾದೀನಾಂ ಯಥಾ ಸಮ್ಭವಂ ಪುಷ್ಪಂ ಪೃಥಙ್ಮಿಶ್ರಿತಂ ವಾ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಮಧುನಾ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಅಥವಾ ತ್ರಿಭಿಃ ಶ್ಲೋಕಾದ್ಯೈಸ್ತ್ರಯಃ ಪ್ರಯೋಗಾಃ| ಸುಬೋಧಮ್||೧೮||

Adhikarana raktAnitiHsrutau yogAH (19) · Śloka 19

ಅತಿನಿಃಸ್ರುತರಕ್ತೋ ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ರುಧಿರಂ ಪಿಬೇತ್| ಜಾಙ್ಗಲಂ ಭಕ್ಷಯೇದ್ವಾಜಂ ಮಾಂಸಂ ಪಿತ್ತಯುತಂ ಯಕೃತ್| ಲೋಧ್ರಕಾಲೀಯಕೋಶೀರಫಲಿನೀಶಙ್ಖಗೈರಿಕಮ್| ಪಟೋಲಪತ್ರಂ ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾ ಸಮಙ್ಗಾ ಸಾರಿವಾ ಲತಾ| ತ್ವಗ್ಜಮ್ಬುವೇತಸಾಶ್ವತ್ಥಹಯಾಹ್ವೋದುಮ್ಬರಾರ್ಜುನಾತ್| ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕ್ರಮುಕಮುಸ್ತಕಟ್ಫಲಪದ್ಮಕಮ್| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಹ್ರೀಬೇರ ಕಮಲೋತ್ಪಲಪರ್ಪಟಮ್| ಚನ್ದನೇನ ಪೃಥಗ್ಯುಕ್ತಂ ಸಮಸ್ತಂ ವಾ ಸಶರ್ಕರಮ್| ಫಾಣ್ಟೀಕೃತಂ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಭಸಾ| ಪೀತಮಾಶು ಜಯತ್ಯಸ್ರಂ ತೃಡ್ದಾಹತಮಕಾನಪಿ||೧೯||

ಸೃತಮೇವ ನಿಃಸ್ರುತಮ್| ಜಾಙ್ಗಲಜೀವಪ್ರಭಾವಾದ್ರುಧಿರಂ ಜಾಙ್ಗಲಮ್| ಅಥವಾ ಆಜಂ ಯಕೃದಪಕ್ವಂ ಸಜಾತೀಯಪಿತ್ತಸಂಯುಕ್ತಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಲೋಧ್ರಾದಿಭಿರ್ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಂ ಪೃಥಙ್ಮಿಶ್ರೈರ್ವಾ ಫಾಣ್ಟಂ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ವಾ ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುಮಿಶ್ರಂ ಸರ್ವಮೇವ ಚನ್ದನಶರ್ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಪೀತಮಸ್ರಾದೀನಾಮಾಶು ಜಯತಿ| ಅರ್ಜುನಾನ್ತಾನಾಂ ತ್ವಚಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧೯||

Adhikarana candanAdi kaShAyaH (20) · Śloka 20

ಚನ್ದನೋಶೀರಜಲದಲಾಜಮುದ್ಗಕಣಾಯವೈಃ| ಬಲಾಜಲೇ ಪರ್ಯುಷಿತೈಃ ಕಷಾಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹಾ||೨೦||

ಬಲಾಯಾಃ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಷಟ್ಸು ಫಲೇಷು ಚನ್ದನಾದೀನಾಂ ಫಲಂ ರಾತ್ರಿಸ್ಥಿತಂ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಪ್ರಾತಃ ಕಷಾಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಘ್ನಃ||೨೦||

Adhikarana nIlotpalAdiSItakaShAyaH (22) · Śloka 22

ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ಸಿತಾ ಯಷ್ಟೀ ಮಧುಕಂ ಪದ್ಮಕೇಸರಮ್| ಛಿನ್ನೋದ್ಭವಾ ಚ ಶೀತೋಽಯಂ ಕಷಾಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಿತ್| ಅತಿದೇಶೇನ ಪಿತ್ತಜ್ವರಘ್ನಾಃ ಕಷಾಯಾಃ ಯೇ ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಕಷಾಯಾಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಯೋಜಯೇತ್||೨೨||

ನೀಲೋತ್ಪಲಾದಿಭಿಃ ಶೀತಕಷಾಯಃ| ಛಿನ್ನೋದ್ಭ್ವಾ ಗುಡೂಚೀ| ಸುಬೋಧಮ್||೨೨||

Adhikarana kShIraviShayaH yogASca (23) · Śloka 23

ಕಷಾಯೈರ್ವಿವಿಧೈರೇಭಿರ್ದೀಪ್ಯತೇಽಗ್ನೌ ವಿಜಿತೇ ಕಫೇ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯೇತ್ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಪಯಃ| ಯುಞ್ಜಾಚ್ಛಾಗಂ ಶೃತಂ ತದ್ವದ್ಗವ್ಯಂ ಪಞ್ಚಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ| ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಲಘುನಾ ಶೃತಂ ವಾ ಸಸಿತಾ ಮಧು| ಜೀವಕರ್ಷಭಕದ್ರಾಕ್ಷಾಬಲಾಗೋಕ್ಷುರನಾಗರೈಃ| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ಸಘೃತಂ ಸಿತಯಾಽಥವಾ| ಕ್ಷೀರೇಣ ವಮನೀಪುಷ್ಪಂ ಮಧುಕಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಮ್||೨೩||

ಕಷಾಯೈರ್ವಿವಿಧೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷೀರವಿಷಯೋ ದರ್ಶಿತಃ| ತದ್ವದಿತಿ ಗವ್ಯಂ ಪಯಃ ಶೃತಮೇತಲ್ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಶೃತಮೇವ ಸಸಿತಾ ಮಧು| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಗಿತಿ ಕದಾಚಿಜ್ಜೀವಕೇನ ಕದಾಚಿದ್ವೃಷಭಕೇಣೇತ್ಯೇವಂ ಸರ್ವೈಃ| ಅಥವಾ ಶರ್ಕರಯಾ ಶೃತಂ ಸರ್ವಥಾ ಸಘೃತಮ್| ವಮನೀಪುಷ್ಪಾದಿಕಂ ಪೃಥಕ್ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚೂರ್ಣಿತಮಾಲೋಡ್ಯ| ವಮನೀ ಛರ್ದನಫಲಾ| ವಾಟಯಾ ಕಾರ್ಪಾಸನಗ್ನಿಕಾ||೨೩||

Adhikarana adhoge payoyogAH (24) · Śloka 24

ಗೋಕಣ್ಟಕಾಭೀರುಶೃತಂ ಪರ್ಣಿನೀಭಿಸ್ತಥಾ ಪಯಃ| ಹನ್ತ್ಯಾಶು ರಕ್ತಂ ಸರುಜಂ ವಿಶೇಷಾನ್ಮೂತ್ರಮಾಗಜಮ್| ವಿಣ್ಮಾರ್ಗಗೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಹಿತಂ ಮೋಚರಸೇನ ತು| ವಟಪ್ರರೋಹೈಃ ಶುಙ್ಗೈರ್ವಾ ಶುಣ್ಠ್ಯುದೀಚ್ಯೋತ್ಪಲೈರಪಿ||೨೪||

ಗೋಕಣ್ಟಕಶತಾವರೀಭ್ಯಾಂ ಶೃತಮಥವಾ ಪರ್ಣಿನೀಭಿಃ| ಪರ್ಣಿನ್ಯೋ ಮುದ್ಗ-ಮಾಷಸಾಲಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಃ| ಮೋಚರಸೇನ ಶೃತಂ ಪಯ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನಿರ್ಯಾಸೋ ಯಸ್ತು ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾಃ ಸ ಮೋಚರಸಸಂಜ್ಞಿತಃ| ಪ್ರರೋಹಾಽಙ್ಕುರಃ| ಶುಙ್ಗಂ ಪ್ರಥಮೋದ್ಭಿನ್ನಂ ಕಿಸಲಯಮ್| ತಚ್ಚ ಪ್ರಕರಣಾದ್ವಟಸ್ಯೈವ||೨೪||

Adhikarana raktAtisAradurnAmacikitsAtideSaH (25) · Śloka 25

ರಕ್ತಾತಿಸಾರದುರ್ನಾಮಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚಾತ್ರ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೫||

ಅತ್ರ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ರಕ್ತಾತಿಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ರಕ್ತಾರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೫||

Adhikarana siddhaghRutaviShayaH (26) · Śloka 26

ಪೀತ್ವಾ ಕಷಾಯಾನ್ ಪಯಸಾ ಭುಞ್ಜೀತ ಪಯಸೈವ ತು| ಕಷಾಯಯೋಗೈರೇಭಿರ್ವಾ ವಿಪಕ್ವಂ ಪಾಯಯೇದ್ ಘೃತಮ್||೨೬||

ಕಷಾಯಾಂಶ್ಚೂರ್ಣಾದೀನ್ ಪಯಸಾ ಪೀತ್ವಾ ಪಯಸೈವ ಭುಞ್ಜೀತ| ಯಥಾದೋಷಾದಿ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ನಾನಾವಿಧಕಲ್ಪನೋಪಾಯೋಗೈರೌಷಧೈರ್ವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್||೨೬||

Adhikarana vRuShaghRutam (27) · Śloka 27

ಸಮೂಲಮಸ್ತಕಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಂ ವೃಷಮಷ್ಟಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ| ಪಕ್ತ್ವಾಷ್ಟಾಂಶಾವಶೇಷೇಣ ಘೃತಂ ತೇನ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತತ್ಪುಷ್ಪಗರ್ಭಂ ತಚ್ಛೀತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಮ್| ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಹೃದ್ರೋಗಕಾಮಿಲಾಃ| ತಿಮಿರಭ್ರಮವೀಸರ್ಪಸ್ವರಸಾದಾಂಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್||೨೭||

ಸಮೂಲಶಾಖಸ್ಯಾರ್ದ್ರವೃಷಸ್ಯೋಲೂಖಕ್ತೇ ಕ್ಷುಣ್ಣಸ್ಯ ಷೋಡಶಪಲಾನ್ಯಷ್ಟಾವಿಂಶೇನ ಶತೇನ ಜಲಪಲಾನಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಕ್ವಸ್ಯ ಚ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತೇನ ತಾವದೇವ ಘೄತಂ ಘೄತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ ಶೌನಕಮತೇನ ಷಷ್ಠಾಂಶೇನ ವಾ ವೃಷಪುಷ್ಪಾಣಿ ಗರ್ಭೇ ದತ್ವಾ ವಿಪಚೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್||೨೭||

Adhikarana ghRutAntarANi (28) · Śloka 28

ಪಲಾಶವೃನ್ತಸ್ವರಸೇ ತದ್ಗರ್ಭಂ ಚ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಚ್ಚ ರಕ್ತಘ್ನಂ ತದ್ವದ್ವತ್ಸಕಸಾಧಿತಮ್| ಲೋಧ್ರೋತ್ಪಲಸಮಙ್ಗಾಭಿಸ್ತಥೈವ ತ್ರಾಯಮಾಣಯಾ||೨೮||

ಪಲಾಶವೃನ್ತಾನಾಂ ಸ್ವರಸಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಸ್ತೇಷಾಮೇವ ಗರ್ಭಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶತ್ವಂ ಶೌನಕಮತೇ ಅಷ್ಟಮಾಂಶಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ| ಅನೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ವತ್ಸಕಲೋಧ್ರಾದಿತ್ರಾಯಮಾಣಾಸಾಧಿತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಘೃತಾನಿ| ವೃನ್ತಂ ಪತ್ರಮ್||೨೮||

Adhikarana utkArikA (29) · Śloka 29

ಲಾಜಗೋಧೂಮಮಧುಕಸಿತಾಚೂರ್ಣಂ ಪಯೋದ್ರವಮ್| ಘೃತೇನೋತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಖಾದೇತ್ಪಿತ್ತಾಸ್ರವಾರಿಣೀಮ್||೨೯||

ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ಯಾ ಪಿಷ್ಟಮಾಲೋಡ್ಯ ಸಂವೇದ್ಯ ಚ ಪಿಣ್ಡೀಕ್ರಿಯತೇ||೨೯||

Adhikarana kShArayogAH (kaNThage rakte) (30) · Śloka 30

ರಕ್ತೇ ಸಪಿಚ್ಛೇ ಸಕಫೇ ಗ್ರಥಿತೇ ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಗೇ| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾರಮುತ್ಪಲನಾಲಜಮ್| ಮೃಣಾಲಾಮ್ಭೋಜಕಿಞ್ಜಲ್ಕಶ್ಯಾಮಾಸನಮಧೂಕಜಮ್| ತದ್ವತ್ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಕ್ಷಾರಂ ...................||೩೦||

ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಗೇ ರಕ್ತೇ ಪಿಚ್ಛಾತ್ವಾದಿಯುತೇ ನೀಲೋತ್ಪಲನಾಲಜಃ ಕ್ಷಾರೋ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಲೇಹ್ಯಃ| ಪಿಚ್ಛಾಮಣುಪ್ರಾಯಮ್| ಗ್ರಥಿತಂ ಸಂಹತಮ್| ಮೃಣಾಲಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಕ್ಷಾರೋ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ತದ್ವತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಲೀಢ ಉತ್ಪಲನಾಲವದ್ವಿಜ್ಞೇಯಃ||೩೦||

Adhikarana abhIrvAdighRutAni (31) · Śloka 31

.........................ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಾಧಯೇತ್| ಪಿಷ್ಟೈರಭೀರುಕಾಕೋಲೀಮೇದಾವೃಕ್ಷಾಮ್ಲದಾಡಿಮೈಃ| ಫಲಪೂರಕಮೂಲೇನ ವಿದಾರ್ಯಾ ಮಧುಕೇನ ಚ| ತದ್ವಿಬನ್ಧ್ಜ್ವರಾನಾಹಶೂಲಕಾಸಾಸ್ರಪಿತ್ತಜಿತ್||೩೧||

ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಮಘೃತೇನ| ಪುನರ್ವಸುಮತೇ ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನಾಭೀರ್ವಾದಿಕಲ್ಕೇನ ಘೃತಂ ಪಚೇತ ಜಲಂ ವಿನಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನ ಸಂಸ್ಕಾರಯೋಗ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತೀತ್ಯನುಕ್ತಾವಪ್ಯಾಚಾರ್ಯಾಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಮಂ ಜಲಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಅಭೀರುಃ ಶತಾವರೀ| ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ತಿನ್ತಿಣೀಕಮ್| ಫಲಪೂರಕಂ ಬೀಜಪೂರಕಮ್||೩೧||

Adhikarana bastiviShayaH (32) · Śloka 32

ಪಞ್ಚಭಿಃ ಪಞ್ಚಮೂಲೈಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಮಾದ್ಯೈಸ್ತದರ್ಥಕೃತ್| ಗುದಾಗಮೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೋಣಿತೇ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ||೩೨||

ಆದ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಮೂಲಾನಿ ಮಹದ್ ಹ್ರಸ್ವಮಧ್ಯಜೀವನತೃಣಾಖ್ಯಾನಿ| ತದರ್ಥಕೃದಿತಿ ವಿಬನ್ಧಜ್ವರಾದಿಜಿತ್| ಅತ್ರ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಮ್| ಪಞ್ಚಮೂಲಕಲ್ಕಶ್ಚ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ| ಸುಬೋಧಮ್||೩೨

Adhikarana bastiprayogAH (33) · Śloka 33

ಮಧುಕಾಞ್ಜನಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮೃಣಾಲೋತ್ಪಲಗೈರಿಕೈಃ| ಸುವರ್ಣಲೋಧ್ರಕಾಲೀಯಸಮಙ್ಗಾಮ್ಬುಜಚನ್ದನೈಃ| ಸೌಗನ್ಧಿಕಸಿತಾಶಙ್ಖೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಮಧುಘೃತಾನ್ವಿತೈಃ| ಕ್ಷೀರೇಣಸ್ಥಾಪಯೇದೇನಂ ಸ್ನಾತಞ್ಚ ಶಿಶಿರಾಮ್ಭಸಾ| ಕ್ಷೀರೇಣೈವಾಶಯೇಚ್ಛಾಲೀಂಸ್ತತೋ ಮಧುಕಸರ್ಪಿಷಾ| ಕಾಲೇಽನುವಾಸಯೇದೇವಮತಿಸಾರೇಽಪಿ ದುಸ್ತರೇ| ಜೀರ್ಣೇಽಸೃಕ್ಪ್ರಬಲೇ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿರೇಕೇ ಚಾತಿಯೋಗಿನಿ| ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣೇನೇಷ್ಟಂ ಶೃತಂ ವಾಸ್ಥಾಪನೇ ಪಯಃ| ಸಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ಪಿಶ್ಚೈವಾನುವಾಸನೇ| ಮೂತ್ರಾಶಯಸ್ಥಂ ಶಮಯೇದ್ರಕ್ತಮುತ್ತರಬಸ್ತಿಭಿಃ| ಈದೃಶೈರೇವ ತದ್ವಚ್ಚ ಪ್ರದರೇಽಪಿ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಛೇದಭೇದಾದಿಭಿಶ್ಚಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶುದ್ಧಶೋಣಿತೇ| ವಿಶೇಷಾತ್ಪ್ರದರಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಯೋನಿರೋಗೇಷು ಚೌಷಧಮ್||೩೩||

ಮಧುಕಾದಿಭಿಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಸುವರ್ಣಂ ಪದ್ಮಕಮ್| ಕಾಲೀಯಂ ಪೀತಚನ್ದನಮ್| ಸಮಙ್ಗಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಸೌಗನ್ಧಿಕಮತ್ರ ಪದ್ಮಕಮ್| ಅಮ್ಬು ವಾಲಕಮ್| ಅನೇನೇಸ್ಥಾಪಿತಂ ಸ್ನಾತಾಶಿತಞ್ಚ ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತೇನ ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸೂತ್ರೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಕಾಲೇಽನುವಾಸಯೇತ್| ಅಯಞ್ಚ ಉಕ್ತೋ ಬೃಂಹಣೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕ್ರಮಃ ಸ ಪುರಾಣೇ ರಕ್ತಾಧಿಕೇಽತಿಸಾರೇ ವಿರೇಚನಾತಿಯೋಗೇ ಚ ವಿಧೇಯಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಸಕ್ಷೌದ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಪಯೋವಿಶೇಷಣಮ್| ಈದೃಶೈರೇವೇತಿ ಯ ಏವ ಬಸ್ತಯೋ ಗುದೇನೋಕ್ತಾಸ್ತ ಏವ ಮೇಢ್ರೇಣ ಯೋಜ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಯಞ್ಚ ಮೇಢ್ರಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತನಿಬರ್ಹೋ ವಿಧಿಃ ಪ್ರದರೇಽಪಿ ಯೋನಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಜಸಿ ಗುಹ್ಯರೋಗೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇ ವಿಧೇಯಃ| ತಥಾಯಮೇವ ರಕ್ತಪಿತ್ತವಿಧಿರ್ಬೃಂಹಣಃ ಛೇದಾಭಿಘಾತಾದಿನಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶುದ್ಧಶೋಣಿತೇ ಚ ವಿಧೇಯಃ| ಪ್ರದರಸ್ಯ ಚ ಯೋನಿಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಚ ರಕ್ತಸ್ಯ ಯೋನಿರೋಗೋಕ್ತಂ ರಕ್ತಶಮನಾಯೌಷಧಂ ವಿಶೇಷಾದ್ವಿಶೇಷತಃ||೩೩||

Adhikarana ghrANapravRuttaraktacikitsitam (34) · Śloka 34

ಘ್ರಾಣಗೇ ರುಧಿರೇ ಶುದ್ಧೇ ನಾವನಂ ಚಾನುಷೇಚಯೇತ್| ಕಷಾಯಯೋಗಾನ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷ್ವಾದಿರಸಾದ್ಯುತಾನ್| ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ ಸಸಿತಂ ತೋಯಂ ಕೇವಲಂ ವಾ ಹಿತಂ ಜಲಮ್| ರಸೋ ದಾಡಿಮಪುಷ್ಪಾಣಾಮಾಮ್ರಸ್ಥ್ನಃ ಶಾಡ್ವಲಸ್ಯ ಚ||೩೪||

ಘ್ರಾಣಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶುದ್ಧೇ ರಕ್ತೇ ನಸ್ಯಮನುಷೇಚಯೇತ್| ಕಿಮಿತ್ಯಾಹ - ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂಶ್ಚೂರ್ಣಾದಿಕಷಾಯಯೋಗಾನ್ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷ್ವಾದ್ಯನ್ಯತಮರಸೇನಾಲೋಡಿತಾನಥವಾ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಾದೀನ್ ಸಶರ್ಕರಾಂಸ್ತೋಯಂ ವಾ ಸಶರ್ಕರಂ ಕೇವಲಮೇವ ವಾ ತೋಯಮ್| ಸುಬೋಧಮ್||೩೪||

Adhikarana atideSena cikitsitam (35-3) · Śloka 3

ಕಲ್ಪಯೇಚ್ಛೀತವರ್ಗಂ ಚ ಪ್ರದೇಹಾಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು| ಯಚ್ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಭೇಷಜಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಹಿತಂ ತಚ್ಚ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೇ ಹಿತಞ್ಚ ತತ್||೩೫|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||

ಶೀತೋ ವರ್ಗಃ ಪಿತ್ತಶಮನೋ ದೂರ್ವಾದಿಃ ಶೋಧನಾದಿರ್ಗಣಪಠಿತಃ ಅಥವಾ ಮಹಾಕಷಾಯಸಂಗ್ರಹಪಠಿತಃ ಪದ್ಮಕಲಾಜಾದಿರ್ದಾಹಹಾ ದಶಕಃ ಶೀತಃ| ಸುಬೋಧಃ ಶ್ಲೋಕಃ||೩೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ