Adhikarana adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ രക്തപിത്തചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो रक्तपित्तचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
അഥ ക്രമപ്രാപ്തസ്യ രക്തപിത്തസ്യ ചികിത്സാം ദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana mArgaBedAnusAraM sAdhyAsAdhyatA (2) · Śloka 2
ഊര്ധ്വഗം ബലിനോऽവേഗമേകദോഷാനുഗം നവമ്| രക്തപിത്തം സുഖേ കാലേ സാധയേന്നിരുപദ്രവമ്| അധോഗം യാപയേദ്രക്തം യച്ചദോഷദ്വയാനുഗമ്| ശാന്തം ശാന്തം പുനഃ കുപ്യന്മാര്ഗാന്മാര്ഗാന്തരഞ്ച യത്| അതിപ്രവൃത്തം മന്ദാഗ്നേസ്തിദോഷം ദ്വിപഥം ത്യജേത്||൨||
ऊर्ध्वगं बलिनोऽवेगमेकदोषानुगं नवम्| रक्तपित्तं सुखे काले साधयेन्निरुपद्रवम्| अधोगं यापयेद्रक्तं यच्चदोषद्वयानुगम्| शान्तं शान्तं पुनः कुप्यन्मार्गान्मार्गान्तरञ्च यत्| अतिप्रवृत्तं मन्दाग्नेस्तिदोषं द्विपथं त्यजेत्||२||
🔊 Audio coming soon
ഊര്ധ്വഗമിത്യാദിവിശിഷ്ടം രക്തപിത്തം സാധയേത് ചികിത്സേത്| അധോഗമിത്യാദിയുക്തഞ്ച യാപയേത്| യദ് വ്രജന് അതിപ്രവൃത്തത്വാദിയുക്തന്തു ത്യജേത് ചികിത്സേദിത്യര്ഥഃ| സുഖഃ കാലോ ദ്വിവിധോऽപ്യഭിഭതഃ| ഉപദ്രവാഃ വികൃതവ്യാധിവിജ്ഞാനീയേ പ്രദര്ശിതാഃ||൨||
Adhikarana cikitsAsUtram (3) · Śloka 3
ജ്ഞാത്വാ നിദാനമയനം മലാവനുബലൌ ബലമ്| ദേശകാലാദ്യവസ്ഥാഞ്ച രക്തപിത്തേ പ്രയോജയേത്| ലങ്ഘനം ബൃംഹണം ചാദൌ ശോധനം ശമനം തഥാ||൩||
ज्ञात्वा निदानमयनं मलावनुबलौ बलम्| देशकालाद्यवस्थाञ्च रक्तपित्ते प्रयोजयेत्| लङ्घनं बृंहणं चादौ शोधनं शमनं तथा||३||
🔊 Audio coming soon
സാധ്യേ ച രക്തപിത്തേ നിദാനാദികം ജ്ഞാത്വാ തദാനുഗുണ്യേന കദാചിദാദാവേവ ലങ്ഘനം യോജയേത്| കദാചിത് ബൃംഹണമിതി| തഥാ കദാചിച്ഛോധനം കദാചിച്ഛമനമ്| അനുബലൌ മലൌ വാതകഫൌ||൩||
Adhikarana shodhanashamanayorviShayavisheShaH (4) · Śloka 4
സന്തര്പണോത്ഥം ബലിനോ ബഹുദോഷസ്യ സാധയേത്| ഊര്ധ്വഭാഗം വിരേകേണ വമനേന ത്വധോഗതമ്| ശമനൈര്ബൃംഹണൈശ്ചാന്യല്ലങ്ഘ്യബൃംഹ്യാനവേക്ഷ്യ ച||൪||
सन्तर्पणोत्थं बलिनो बहुदोषस्य साधयेत्| ऊर्ध्वभागं विरेकेण वमनेन त्वधोगतम्| शमनैर्बृंहणैश्चान्यल्लङ्घ्यबृंह्यानवेक्ष्य च||४||
🔊 Audio coming soon
ശോധനാദേഃ സാമാന്യേനോക്തത്വാത് സംതര്പണോത്ഥമിത്യാദിനാ വിശേഷ ഉച്യതേ| `തു'ശബ്ദാത് സന്തര്പണോത്ഥത്വാദിയുക്തമേവാധോഭാഗം വമനേന| അന്യദിത്യപതര്പണോത്ഥം അബലസ്യാല്പദോഷസ്യ ച യദ്രക്തപിത്തം തച്ഛമനൈറ്ബൃംഹണൈശ്ച സാധയേത്| ലങ്ഘ്യബൃംഹ്യാനവേക്ഷ്യ ച രക്തപിത്തം സാധയേദിതി| അനേനൈതദുക്തം വ്യാധികര്ശിതാദയോ ബൃംഹ്യത്വേന യേ പൂര്വമുക്താസ്തേഷാം സന്തര്പണോത്ഥത്വാദിയുക്തമ് ശോധനേന തഥാ സാധയേദ്യഥാ ബൃംഹത്വാത് ലങ്ഘനം ന ദോഷായ ഭവതി| തഥാ യേऽപി മേഹ്യാദയോ ലങ്ഘ്യത്വേന പഠിതാസ്തേഷാമപതര്പണോത്ഥത്വാദിത്യുക്തം തഥാവിധാഭ്യാം ശമനബൃംഹണാഭ്യാം സാധയേദ്യഥാവിധാഭ്യാം ലങ്ഘ്യസ്യ ബാധാ ന സമ്പദ്യത ഇതി||൪||
Adhikarana mArgaBedAnusAraM SamanaviShayaH (5) · Śloka 5
ഊര്ധ്വം പ്രവൃത്തേ ശമനൌ രസൌ തിക്തകഷായകൌ| ഉപവാസശ്ച നിശ്ശുണ്ഠീഷഡങ്ഗോദകപായിനഃ| അധോഗേ രക്തപിത്തേ തു ബൃംഹണോ മധുരോ രസഃ||൫||
ऊर्ध्वं प्रवृत्ते शमनौ रसौ तिक्तकषायकौ| उपवासश्च निश्शुण्ठीषडङ्गोदकपायिनः| अधोगे रक्तपित्ते तु बृंहणो मधुरो रसः||५||
🔊 Audio coming soon
ഊര്ധ്വം പ്രവൃത്ത ഇത്യാദിനാ ശമനബൃഹണയോര്മാര്ഗവിശേഷേണ വിഷയപ്രദര്ശനമ്| ഷഡങ്ഗം ഘനദിസാധിതമുദകം ജ്വരപഠിതമ്| മധുരോ രസോ നാനാവിധയാ ഭക്ഷ്യാദികല്പനയാ||൫||
Adhikarana tarpaNaM peyA~jca (6) · Śloka 6
ഊര്ധ്വഗേ തര്പണം യോജ്യം പേയാപൂര്വമധോഗതേ||൬||
ऊर्ध्वगे तर्पणं योज्यं पेयापूर्वमधोगते||६||
🔊 Audio coming soon
ഊര്ധ്വഗേ യദാऽന്നം പ്രയുജ്യതേ തദാ പ്രഥമം തര്പണം ലാജസക്തവഃ| അധോഗേ തു പേയാ പ്രയോജ്യാ||൬||
Adhikarana avidhAraNIyaM vidhAraNIya~jca raktapittam (7) · Śloka 7
അശ്നതോ ബലിനോऽശുദ്ധം ന ധാര്യം തദ്ധി രോഗകൃത്| ധാരയേദന്യഥാ ശീഘ്രമഗ്നിവച്ഛീഘ്രകാരി തത്||൭||
अश्नतो बलिनोऽशुद्धं न धार्यं तद्धि रोगकृत्| धारयेदन्यथा शीघ्रमग्निवच्छीघ्रकारि तत्||७||
🔊 Audio coming soon
അശുദ്ധം രക്തമശ്നതോഃ ബലിനശ്ച പ്രവൃത്തം നൈവ ധാര്യം സ്തമ്ഭനാദിനാ തദ്വിധാരിതം രോഗകൃദ്ഭവതി| അന്യഥാ പുനര്യദ്ഭോജനരഹിതസ്യാബലസ്യ ച പ്രവൃത്തം ശുദ്ധഞ്ച തച്ഛീഘ്രം ധാരയേത്| യതസ്തദ്രക്തപിത്താമഗ്നിവച്ഛീഘ്രകാരി രക്തക്ഷയാച്ഛീഘ്രം മാരയതീത്യര്ഥഃ||൭||
Adhikarana virecanaprayogAH (8) · Śloka 8
ത്രിവൃതാത്രിഫലാധാത്രീത്രായന്ത്യാരഗ്വധാഭയാഃ| ഗവാക്ഷീക്ഷുരസക്ഷീരദ്രാക്ഷാക്ഷോദ്രാസിതോത്കടാഃ| യഥാസ്വം കല്പവിഹിതാ വിരേകാര്ഥം പ്രയോജയേത്| ത്രിവൃച്ഛ്യാമാകഷായേണ കല്കേന ച സശര്കരമ്| സാധയേദ്വിധിവല്ലേഹം ലിഹ്യാത് പാണിതലം തതഃ| ത്രിഫലാത്രിവൃതാശ്യാമാപിപ്പലീശര്കരാമധു| മോദകഃ സന്നിപാതോര്ധ്വരക്തപിത്തജ്വരപഹഃ| ത്രിവൃത്സമസിതാ തദ്വത് പിപ്പലീപാദസംയുതാ||൮||
त्रिवृतात्रिफलाधात्रीत्रायन्त्यारग्वधाभयाः| गवाक्षीक्षुरसक्षीरद्राक्षाक्षोद्रासितोत्कटाः| यथास्वं कल्पविहिता विरेकार्थं प्रयोजयेत्| त्रिवृच्छ्यामाकषायेण कल्केन च सशर्करम्| साधयेद्विधिवल्लेहं लिह्यात् पाणितलं ततः| त्रिफलात्रिवृताश्यामापिप्पलीशर्करामधु| मोदकः सन्निपातोर्ध्वरक्तपित्तज्वरपहः| त्रिवृत्समसिता तद्वत् पिप्पलीपादसंयुता||८||
🔊 Audio coming soon
ത്രിവൃത്താദയോऽഭയാന്താഃ പൃഥക്കല്പോക്തേന വിധനേന യഥാസ്വം വിഷയേഷു ഗവാക്ഷീക്ഷുരസാദിഭിര്യഥായോഗമേകദ്വിത്രൈരുത്കടാ വിരേകാര്ഥം രക്തപിത്തേ പ്രയോജയേത്| ത്രിവൃതഃ ശാമായശ്ച ക്വാഥം ശര്കരാഞ്ച വിപാച്യ തത്രൈവ ച ലേഹത്വാപാദനയോഗ്യം ത്രിവൃച്ഛ്യാമാകല്കം ദത്വാ ലേഹം സാധയേത്| ത്രിഫലദിഭിഃ സമൈഃ ശര്കരയാ പിത്തജയായാധികയാ മാക്ഷികേണ കൃതോ മോദകഃ സന്നിപാതമൂര്ധ്വപ്രവൃത്തം രക്തം ശോഫം ജ്വരം ചാപഹന്തി| ത്രിവൃതശ്ചതുര്ഗുണേന ഭാഗേന പിപ്പലീ| തദ്വദിതി മോദകഃ| സന്നിപാതാദിഹരഃ| മാക്ഷികമനുക്തമപി തദ്വദ്ഗ്രഹണേന മോദകത്വാല്ലഭ്യതേ| ഇതി വിരേചനാനി രക്തപിത്തേ||൮||
Adhikarana vamanam (9) · Śloka 9
വമനം ഫലസംയുക്തം തര്പണം സസിതാ മധു| സസിതം വാ ജലം ക്ഷൌദ്രയുക്തം വാ മധുകോദകമ്| ഫലേന്ദ്രയവഗാങ്ഗേയീമധുകം വാ സമാക്ഷികമ്| ക്ഷീരം വാ രസമിക്ഷോര്വാ ...................||൯||
वमनं फलसंयुक्तं तर्पणं ससिता मधु| ससितं वा जलं क्षौद्रयुक्तं वा मधुकोदकम्| फलेन्द्रयवगाङ्गेयीमधुकं वा समाक्षिकम्| क्षीरं वा रसमिक्षोर्वा ...................||९||
🔊 Audio coming soon
ഫലസംയുക്തം തര്പണാദികമധോഗതേ രക്തപിത്തേ വമനം ഭവതി| തര്പണം ലാജസക്തവോ മദനസിതാമധുയുക്തമ്| സസിതം വാ ജലമിതി വാശബ്ദാത് ഫലസംയുക്തമേവ| ക്ഷീരേക്ഷുരസയോരനുക്താന്യപി ഫലാനി വമനത്വാത് പ്രാധാന്യാച്ച ലഭ്യന്തേ||൯||
Adhikarana Sodhanottaro vidhiH (10) · Śloka 10
.......................................ശുദ്ധസ്യാനന്തരോ വിധിഃ| യഥാസ്വം മന്ഥപേയാദിഃ പ്രയോജ്യോ രക്ഷതാ ബലമ്||൧൦||
.......................................शुद्धस्यानन्तरो विधिः| यथास्वं मन्थपेयादिः प्रयोज्यो रक्षता बलम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ഏവം വിരേകേണ വമനേന വാ ശുദ്ധസ്യ യഥാസ്വം വിഷയേഷ്വനന്തരോ വക്ഷ്യമാണോ വിധിഃ ക്വചിന്മന്ഥാദിഃ പ്രയോജ്യഃ| ക്വചിത് പേയാദിഃ| തഥാ ച പ്രയോജ്യോ യഥാ ബലഹാനിര്ന ഭവതി||൧൦||
Adhikarana tatra manthAH (11) · Śloka 11
അന്ഥോ ജ്വരോക്തോ ദ്രാക്ഷാദിഃ പിത്തഘ്നൈര്വാ ഫലൈഃ കൃതഃ| മധുഖര്ജൂരമൃദ്വീകാപരൂഷകതിതാമ്ഭസാ| മന്ഥോ വാ പഞ്ചസാരേണ സഘൃതൈര്ലാജസക്തുഭിഃ| ദാഡിമാമലകാമ്ലോ വാ മന്ദാഗ്ന്യമ്ലാഭിലാഷിണഃ||൧൧||
अन्थो ज्वरोक्तो द्राक्षादिः पित्तघ्नैर्वा फलैः कृतः| मधुखर्जूरमृद्वीकापरूषकतिताम्भसा| मन्थो वा पञ्चसारेण सघृतैर्लाजसक्तुभिः| दाडिमामलकाम्लो वा मन्दाग्न्यम्लाभिलाषिणः||११||
🔊 Audio coming soon
ജ്വരോക്തോ ദ്രാക്ഷദിര്മന്ഥഃ- ദ്രാക്ഷാദാഡിമകാശ്മര്യപഥ്യാബില്വപരൂഷകൈഃ| സമധൂകൈഃ സബദരൈഃ സക്ഷൌദ്രൈഃ സസിതോത്പലൈഃ|| ജ്വരഘ്നൈസ്തോയമൃദിതൈഃ.....................||ഇതി| അന്യൈര്വാ പിത്തഘ്നൈഃ ഫലൈഃ കൃതഃ| അഥവാ പഞ്ചസാരാദന്യേനാമ്ഭസാ കരണഭൂതേന ഘൃതാക്തൈര്ലാജസക്തുഭിഃ കൃതോ മന്ഥഃ| അന്യൈഃ പഞ്ചസാരശ്ബ്ദേന ക്ഷതക്ഷയകാസചികിത്സിതേ പഠിതം - ശര്കരാപിപ്പലീചൂര്ണൈഃ സര്പിഷാ മാക്ഷികേണ ച| സംയുക്തം വാ ശൃതം ക്ഷീരം ..............|| ഇതി ക്ഷീരം വ്യാഖ്യാതമ്| തത്ര ത ഏവ പണ്ഡിതാഃ പ്രമാണമ്| മന്ദാഗ്നേരമ്ലാഭിലാഷിണശ്ച രക്തപിത്തവതോ ദാഡിമേനാമ്ലകൈശ്ചാപാദിതാമ്ലത്വോ മന്ഥഃ പിത്തശ്ലേഷ്മാധിക്യാദിനാ പേയായോഗ്യസ്യൈതേ മന്ഥാഃ| തത്ര ച ജ്വരോക്തം സ്മരണീയമ്||൧൧||
Adhikarana peyAH (12) · Śloka 12
കമലോത്പല്കിഞ്ജല്കപൃശ്നിപര്ണീപ്രിയങ്ഗുകാഃ| ഉശീരം ശാബരം ലോധ്രം ശൃങ്ഗിവേരം കുചന്ദനമ്| ഹ്രീബേരം ധാതകീപുഷ്പം ബില്വമധ്യം ദുരാലഭാ| അര്ധാര്ധൈര്വിഹിതാഃ പേയാ വക്ഷന്തേ പാദയൌഗികാഃ| ഭൂനിമ്ബസേവ്യജലദാശ്ചന്ദനാമ്ബുപ്രിയങ്ഗവഃ| ശാലിപര്ണ്യാ യുതാ മുദ്ഗാ പൃശ്നിപര്ണ്യാ മസൂരകാഃ| തുവര്യോ വാऽതിബലയാ ബലയാ വാ ഹരേണവഃ| തത്കഷായേ ഹിതാ പേയാ മാംസപേയാസ്തഥാ രസാഃ| അനശ്മ്ലാഃ കിഞ്ചിദമ്ലാ വാ സഘൃൗതക്ഷൌദ്രശര്കരാഃ||൧൨||
कमलोत्पल्किञ्जल्कपृश्निपर्णीप्रियङ्गुकाः| उशीरं शाबरं लोध्रं शृङ्गिवेरं कुचन्दनम्| ह्रीबेरं धातकीपुष्पं बिल्वमध्यं दुरालभा| अर्धार्धैर्विहिताः पेया वक्षन्ते पादयौगिकाः| भूनिम्बसेव्यजलदाश्चन्दनाम्बुप्रियङ्गवः| शालिपर्ण्या युता मुद्गा पृश्निपर्ण्या मसूरकाः| तुवर्यो वाऽतिबलया बलया वा हरेणवः| तत्कषाये हिता पेया मांसपेयास्तथा रसाः| अनश्म्लाः किञ्चिदम्ला वा सघॄतक्षौद्रशर्कराः||१२||
🔊 Audio coming soon
യത്ര തു യോഗ്യാഃ പേയാസ്തത്ര കമലാദ്യുശീരാദിഹ്രീബേരാദിഭിസ്ത്രിഭിരര്ധശ്ലോകൈരാചാര്യൈര്വിഹിതാഃ പേയാ രക്തപിത്തേ| ഭൂനിമ്ബേത്യാദിനാ ശ്ലോകചതുര്ഭാഗൈഃ ഷട് പേയാ വക്ഷ്യന്തേ| തുവര്യ ആഢക്യഃ| ഏഷാം ചാനന്തരോക്താനാം പേയൌഷധാനാം ക്വാഥേ സിദ്ധാഃ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ കദാചിത് പേയാഃ കേവലാ ഹിതാഃ| കദാചിന്മാംസപേയാഃ കദാചിന്മാംസരസാഃ| തേ ച പേയാദയ ഔഷധക്വാഥസിദ്ധാഃ കദാചിദ്ദാഡിമാമലകാദിനാമ്ലാഃ സര്വേ ച ഘൃതാദിയുക്താഃ||൧൨||
Adhikarana dhAnyaSAkAdikam (13) · Śloka 13
ശൂകശിമ്ബീഭവം ധാന്യം ശാകം മാംസം ച ശസ്യതേ| അന്നസ്വരൂപവിജ്ഞാനേ യദുക്തം ലഘുശീതലമ്||൧൩||
शूकशिम्बीभवं धान्यं शाकं मांसं च शस्यते| अन्नस्वरूपविज्ञाने यदुक्तं लघुशीतलम्||१३||
🔊 Audio coming soon
അന്നസ്വരൂപവിജ്ഞാനീയേऽധ്യായേ ശൂകധാന്യാദികം യല്ലഘുശീതം ചോക്തം തദ്രക്തേ ശസ്യതേ, ന തു യവകാദിമാഷാദികാകമാച്യാദി||൧൩||
Adhikarana ambupAnam (14) · Śloka 14
പൂര്വോക്തമമ്ബുപാനീയം പഞ്ചമൂലേന വാ ശൃതമ്| ലഘുനാ ശൃതശീതം വാ മധ്വമ്ഭോ വാ ഫലാമ്ബു വാ||൧൪||
पूर्वोक्तमम्बुपानीयं पञ्चमूलेन वा शृतम्| लघुना शृतशीतं वा मध्वम्भो वा फलाम्बु वा||१४||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വോക്തമമ്ബു നിശ്ശുണ്ഠീഷഡങ്ഗമ്| അഥവാ ലഘുനാ ഹ്രസ്വേന പഞ്ചമൂലേന സിദ്ധമ്| ശൃതശീതം വാ കേവലമ്| ഫലാമ്ബു ദ്രാക്ഷാശര്കരാഖര്ജൂരാദിമൃൗദിതപൂര്വകമ്||൧൪||
Adhikarana annapAne padmakAdigaNAnAmupayogaH (15) · Śloka 15
പദ്മകാദ്യഞ്ജനാദിഞ്ച സാരിവാദിഞ്ച കല്പയേത്| അന്നപാനേ ഗണം തദ്വദ്ദശകം ദാഹനാശനമ്| കഫാനുഗേ യൂഷശാകം മാരുതാനുഗതേ രസമ്||൧൫||
पद्मकाद्यञ्जनादिञ्च सारिवादिञ्च कल्पयेत्| अन्नपाने गणं तद्वद्दशकं दाहनाशनम्| कफानुगे यूषशाकं मारुतानुगते रसम्||१५||
🔊 Audio coming soon
അന്നപാനേ ച പദ്മകാദ്യഞ്ജനാദിസാരിവാദികം ഗണം ദാഹനാശനമ് ച ദശകം കല്പയേത്| ഏഷാം ക്വാഥേന സാധയേത്പാനം ചേത്യര്ഥഃ| അഥവാന്നം പാനം യഥായോഗമേതൈഃ സംയുക്തം കാരയേത്| പദ്മകലാജോശീരം മധുകോത്പലസാരിവാസിതോദീച്യമ്| കാശ്മര്യഫലം ചന്ദനമേഷ ഗണോ ദാഹനാശനഃ പ്രോക്തഃ|| സുബോധമ്| രസോ മാംസരസഃ||൧൫||
Adhikarana mAMsarasAH (16) · Śloka 16
അഭീരോരങ്കുരൈര്ലാവാഃ സഹ മുദ്ഗാഃ പടോലജൈഃ| മകുഷ്ഠാ ധാന്യയാസോത്ഥൈ രക്തപിത്തേ പരം മതാഃ| ശശഃ സവാസ്തുകഃ ശസ്തോ വിബന്ധേ തിത്തിരിഃ പുനഃ| ഉദുമ്ബരസ്യ നിര്യൂഹേ സാധിതോ മാരുതേऽധികേ| പ്ലക്ഷസ്യ ബര്ഹിണസ്തദ്വന്ന്യഗ്രോധസ്യ ച കുക്കുടഃ| ബിസോത്പലമൃണാലാനാം വര്തകക്രകരൌ ഹിതൌ| വര്തികാമ്ഭോജനാലാനാമശ്വത്ഥസ്യ കപിഞ്ജലഃ| യത്കിഞ്ചദ്രക്തപിത്തസ്യ നിദാനം തച്ച വര്ജയേത്||൧൬||
अभीरोरङ्कुरैर्लावाः सह मुद्गाः पटोलजैः| मकुष्ठा धान्ययासोत्थै रक्तपित्ते परं मताः| शशः सवास्तुकः शस्तो विबन्धे तित्तिरिः पुनः| उदुम्बरस्य निर्यूहे साधितो मारुतेऽधिके| प्लक्षस्य बर्हिणस्तद्वन्न्यग्रोधस्य च कुक्कुटः| बिसोत्पलमृणालानां वर्तकक्रकरौ हितौ| वर्तिकाम्भोजनालानामश्वत्थस्य कपिञ्जलः| यत्किञ्चद्रक्तपित्तस्य निदानं तच्च वर्जयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ലാവാ നാമ പക്ഷിണഃ| അഭീരോഃ ശതാവര്യാഃ അങ്കുരൈഃ സഹ സിദ്ധാഃ| തഥാ മകുഷ്ഠാദുരാലഭോത്ഥൈശ്ചാങ്കുരൈഃ| സുബോധമ്| പുനഃ ശബ്ദാത്തിത്തിരിരപി സവാസ്തുകഃ| മാരുതാധികേ രക്തപിത്തേ ഉദുമ്ബരക്വാഥസാധിതഃ തിത്തിരിഃ| ക്വചിന്മാരുതേऽധികേ പ്ലക്ഷസ്യ നിര്യൂഹേ ബര്ഹിണോ മയൂരഃ| ഫലബര്ഹാഭ്യാമിനങ്മത്വര്ഥീയഃ| തഥാ ബിസാദീനാമന്യതമസ്യ നിര്യൂഹേ വര്തകഃ ക്രകരോ വാ ഹിതഃ| മൃണാലം ബിസാ~ഘ്കുരഃ| സര്വാ ഷഷ്ഠീ നിര്യൂഹാപേക്ഷയാ| ഭൃശോഷ്ണതീക്ഷ്ണാദി സര്വം രക്തപിത്തകാരണം രക്തപിത്തീ വര്ജയേത്||൧൬||
Adhikarana vAsArasAdiyogAH (17) · Śloka 17
വാസാരസേന ഫലിനീമൃല്ലോധ്രാഞ്ജനമാക്ഷികമ്| പിത്തസൃക്ശമയേത്പീതം നിര്യാസോ വാऽടരൂഷകാത്| ശര്കരാമധുസംയുക്തഃ കേവലോ വാ ശൃതോऽപി വാ| വൃഷഃ സദ്യഃ ജയത്യസ്രം സ ഹ്യസ്യ പരമൌഷധമ്| വാസാരസേന ഭൂനിമ്ബകടുകാശര്കരാഃ പിബേത്| തേനൈവ വാ ക്ഷൌദ്രയുതം പദ്മകേസരപദ്മകമ്| സലോധ്രനാഗകുസുമശാഡ്വലോത്പലവാസ്തുകമ്||൧൭||
वासारसेन फलिनीमृल्लोध्राञ्जनमाक्षिकम्| पित्तसृक्शमयेत्पीतं निर्यासो वाऽटरूषकात्| शर्करामधुसंयुक्तः केवलो वा शृतोऽपि वा| वृषः सद्यः जयत्यस्रं स ह्यस्य परमौषधम्| वासारसेन भूनिम्बकटुकाशर्कराः पिबेत्| तेनैव वा क्षौद्रयुतं पद्मकेसरपद्मकम्| सलोध्रनागकुसुमशाड्वलोत्पलवास्तुकम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ഫലിന്യാദി വാസാസ്വരസേന പീതം പിത്താസൃക്ശമനമ് അഥവാ കേവല ഏവാടരൂഷസ്യ വാസായാ നിര്യാസഃ സ്വരസഃ| അഥവാ ന കേവലോऽപി തു ശര്കരാമധുസംയുത്ക്തഃ സ വാസാനിര്യാസഃ| അഥവാ ശൃതഃ ക്വഥിതഃ| വൃഷഃ സദ്യോ ജയത്യസ്രമ്| ഹിശബ്ദോ യസ്മാദര്ഥേ| യസ്മാത് സര്വപ്രകാരോऽപി വൃഷോऽസ്യ രക്തസ്യ പരം പ്രധാനമൌഷധമ്| ഭൂനിമ്ബാദിചൂര്ണം വാസാരസേന പ്രയോഗഃ| തേനൈവ മാക്ഷികയുക്തം പദ്മകേസരാദി വാസ്തുകാന്തം പ്രയോഗഃ||൧൭||
Adhikarana prayogAntarANi (18) · Śloka 18
ലിഹ്യാദ്വാ മധുസര്പിര്ഭ്യാം ഗവാശ്വശകൃതോ രസമ്| പഥ്യാ രജന്യഹിംസ്രാ വാ പലാണ്ഡും തദ്വദേവ വാ| ഫലിനീലോധ്രഖദിരശാല്മലീകോവിദാരജമ്| ശിരീശശേലുകകുഭവിന്ദുവാരാതിമുക്തജമ്| പലാശയൂഥികാശിഗ്രുമധൂകാസനജന്മ ച| മധുനാ ചൂര്ണിതം പുഷ്പമേകത്ര പൃഥഗേവ വാ| പുഷ്പൈരേഭിര്വിപക്വം ച സക്ഷൌദ്രം മാഹിഷം ഘൃതമ്| ലിഹ്യാത്ക്ഷൌദ്രേണ പഥ്യാം വാ കിഞ്ജല്കം കമലസ്യ വാ| ലാജാഃ ശൃങ്ഗാടകം മുസ്തം ഖര്ജൂരം കൃഷ്ണമൃത്തികാമ്| ക്ഷീരിവൃക്ഷാങ്കുരാന് ദ്രാക്ഷാം തവക്ഷീരീം സിതോപലാംമ്| ഗൈരികം മധുകം ലോധ്രം ശങ്ഖം ശമ്ബൂകമഞ്ജനമ്| തണ്ഡുലീയകമൂലം വാ ബീജം വാ വാസ്തുകോദ്ഭവമ്| പടോലമാലതീനിമ്ബചന്ദനദ്വയപദ്മകമ്| ലോധ്രോ വൃഷസ്തണ്ഡുലീയഃ കൃഷ്ണാ മൃന്മദയന്തികാ| ശതാവരീ ഗോപകന്യാ കാകോല്യൌ മധുയഷ്ടികാ| രക്തപിത്തഹരാഃ ക്വാഥാസ്ത്രയഃ സമധുശര്കരാഃ| സക്ഷൌദ്രം ഗ്രഥിതേ രക്തേ ലിഹ്യാത്പാരാവതാച്ഛകൃത്||൧൮||
लिह्याद्वा मधुसर्पिर्भ्यां गवाश्वशकृतो रसम्| पथ्या रजन्यहिंस्रा वा पलाण्डुं तद्वदेव वा| फलिनीलोध्रखदिरशाल्मलीकोविदारजम्| शिरीशशेलुककुभविन्दुवारातिमुक्तजम्| पलाशयूथिकाशिग्रुमधूकासनजन्म च| मधुना चूर्णितं पुष्पमेकत्र पृथगेव वा| पुष्पैरेभिर्विपक्वं च सक्षौद्रं माहिषं घृतम्| लिह्यात्क्षौद्रेण पथ्यां वा किञ्जल्कं कमलस्य वा| लाजाः शृङ्गाटकं मुस्तं खर्जूरं कृष्णमृत्तिकाम्| क्षीरिवृक्षाङ्कुरान् द्राक्षां तवक्षीरीं सितोपलांम्| गैरिकं मधुकं लोध्रं शङ्खं शम्बूकमञ्जनम्| तण्डुलीयकमूलं वा बीजं वा वास्तुकोद्भवम्| पटोलमालतीनिम्बचन्दनद्वयपद्मकम्| लोध्रो वृषस्तण्डुलीयः कृष्णा मृन्मदयन्तिका| शतावरी गोपकन्या काकोल्यौ मधुयष्टिका| रक्तपित्तहराः क्वाथास्त्रयः समधुशर्कराः| सक्षौद्रं ग्रथिते रक्ते लिह्यात्पारावताच्छकृत्||१८||
🔊 Audio coming soon
ഗവാശ്വസ്യ ശകൃദ്രസോ ഘൃതമാക്ഷികാഭ്യാം ലേഹപ്രയോഗഃ| പഥ്യാദീനാം തദ്വന്മധുസര്പിര്ഭ്യാം പ്രയോഗഃ| തഥാ പലാണ്ഡോഃ| ഫലിന്യാദീനാം യഥാ സമ്ഭവം പുഷ്പം പൃഥങ്മിശ്രിതം വാ ചൂര്ണിതം മധുനാ പ്രയോഗഃ| അഥവാ ത്രിഭിഃ ശ്ലോകാദ്യൈസ്ത്രയഃ പ്രയോഗാഃ| സുബോധമ്||൧൮||
Adhikarana raktAnitiHsrutau yogAH (19) · Śloka 19
അതിനിഃസ്രുതരക്തോ വാ ക്ഷൌദ്രേണ രുധിരം പിബേത്| ജാങ്ഗലം ഭക്ഷയേദ്വാജം മാംസം പിത്തയുതം യകൃത്| ലോധ്രകാലീയകോശീരഫലിനീശങ്ഖഗൈരികമ്| പടോലപത്രം ദുഃസ്പര്ശാ സമങ്ഗാ സാരിവാ ലതാ| ത്വഗ്ജമ്ബുവേതസാശ്വത്ഥഹയാഹ്വോദുമ്ബരാര്ജുനാത്| കിരാതതിക്തക്രമുകമുസ്തകട്ഫലപദ്മകമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകഹ്രീബേര കമലോത്പലപര്പടമ്| ചന്ദനേന പൃഥഗ്യുക്തം സമസ്തം വാ സശര്കരമ്| ഫാണ്ടീകൃതം ശൃതം ശീതം ചൂര്ണം വാ തണ്ഡുലാമ്ഭസാ| പീതമാശു ജയത്യസ്രം തൃഡ്ദാഹതമകാനപി||൧൯||
अतिनिःस्रुतरक्तो वा क्षौद्रेण रुधिरं पिबेत्| जाङ्गलं भक्षयेद्वाजं मांसं पित्तयुतं यकृत्| लोध्रकालीयकोशीरफलिनीशङ्ख़गैरिकम्| पटोलपत्रं दुःस्पर्शा समङ्गा सारिवा लता| त्वग्जम्बुवेतसाश्वत्थहयाह्वोदुम्बरार्जुनात्| किराततिक्तक्रमुकमुस्तकट्फलपद्मकम्| प्रपौण्डरीकह्रीबेर कमलोत्पलपर्पटम्| चन्दनेन पृथग्युक्तं समस्तं वा सशर्करम्| फाण्टीकृतं शृतं शीतं चूर्णं वा तण्डुलाम्भसा| पीतमाशु जयत्यस्रं तृड्दाहतमकानपि||१९||
🔊 Audio coming soon
സൃതമേവ നിഃസ്രുതമ്| ജാങ്ഗലജീവപ്രഭാവാദ്രുധിരം ജാങ്ഗലമ്| അഥവാ ആജം യകൃദപക്വം സജാതീയപിത്തസംയുക്തം ഭക്ഷയേത്| ലോധ്രാദിഭിര്ദോഷാദ്യപേക്ഷം പൃഥങ്മിശ്രൈര്വാ ഫാണ്ടം ശൃതം ശീതം വാ ചൂര്ണം വാ തണ്ഡുലാമ്ബുമിശ്രം സര്വമേവ ചന്ദനശര്കരാഭ്യാം സംയുക്തം പീതമസ്രാദീനാമാശു ജയതി| അര്ജുനാന്താനാം ത്വചാ സമ്ബന്ധഃ||൧൯||
Adhikarana candanAdi kaShAyaH (20) · Śloka 20
ചന്ദനോശീരജലദലാജമുദ്ഗകണായവൈഃ| ബലാജലേ പര്യുഷിതൈഃ കഷായോ രക്തപിത്തഹാ||൨൦||
चन्दनोशीरजलदलाजमुद्गकणायवैः| बलाजले पर्युषितैः कषायो रक्तपित्तहा||२०||
🔊 Audio coming soon
ബലായാഃ ക്വാഥസ്യ ഷട്സു ഫലേഷു ചന്ദനാദീനാം ഫലം രാത്രിസ്ഥിതം ദ്വിതീയേऽഹ്നി പ്രാതഃ കഷായോ രക്തപിത്തഘ്നഃ||൨൦||
Adhikarana nIlotpalAdiSItakaShAyaH (22) · Śloka 22
നീലോത്പലം സിതാ യഷ്ടീ മധുകം പദ്മകേസരമ്| ഛിന്നോദ്ഭവാ ച ശീതോऽയം കഷായോ രക്തപിത്തജിത്| അതിദേശേന പിത്തജ്വരഘ്നാഃ കഷായാഃ യേ ച പിത്തജ്വരേ പ്രോക്താഃ കഷായാസ്താംശ്ച യോജയേത്||൨൨||
नीलोत्पलं सिता यष्टी मधुकं पद्मकेसरम्| छिन्नोद्भवा च शीतोऽयं कषायो रक्तपित्तजित्| अतिदेशेन पित्तज्वरघ्नाः कषायाः ये च पित्तज्वरे प्रोक्ताः कषायास्तांश्च योजयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
നീലോത്പലാദിഭിഃ ശീതകഷായഃ| ഛിന്നോദ്ഭ്വാ ഗുഡൂചീ| സുബോധമ്||൨൨||
Adhikarana kShIraviShayaH yogASca (23) · Śloka 23
കഷായൈര്വിവിധൈരേഭിര്ദീപ്യതേऽഗ്നൌ വിജിതേ കഫേ| രക്തപിത്തം ന ചേച്ഛാമ്യേത്തത്ര വാതോല്ബണേ പയഃ| യുഞ്ജാച്ഛാഗം ശൃതം തദ്വദ്ഗവ്യം പഞ്ചഗുണേऽമ്ഭസി| പഞ്ചമൂലേന ലഘുനാ ശൃതം വാ സസിതാ മധു| ജീവകര്ഷഭകദ്രാക്ഷാബലാഗോക്ഷുരനാഗരൈഃ| പൃഥക്പൃഥക് ശൃതം ശീതം സഘൃതം സിതയാऽഥവാ| ക്ഷീരേണ വമനീപുഷ്പം മധുകം മധുശര്കരാമ്||൨൩||
कषायैर्विविधैरेभिर्दीप्यतेऽग्नौ विजिते कफे| रक्तपित्तं न चेच्छाम्येत्तत्र वातोल्बणे पयः| युञ्जाच्छागं शृतं तद्वद्गव्यं पञ्चगुणेऽम्भसि| पञ्चमूलेन लघुना शृतं वा ससिता मधु| जीवकर्षभकद्राक्षाबलागोक्षुरनागरैः| पृथक्पृथक् शृतं शीतं सघृतं सितयाऽथवा| क्षीरेण वमनीपुष्पं मधुकं मधुशर्कराम्||२३||
🔊 Audio coming soon
കഷായൈര്വിവിധൈരിത്യാദിനാ ക്ഷീരവിഷയോ ദര്ശിതഃ| തദ്വദിതി ഗവ്യം പയഃ ശൃതമേതല്ലഘുപഞ്ചമൂലശൃതമേവ സസിതാ മധു| പൃഥക്പൃഥഗിതി കദാചിജ്ജീവകേന കദാചിദ്വൃഷഭകേണേത്യേവം സര്വൈഃ| അഥവാ ശര്കരയാ ശൃതം സര്വഥാ സഘൃതമ്| വമനീപുഷ്പാദികം പൃഥക് ക്ഷീരേണ ചൂര്ണിതമാലോഡ്യ| വമനീ ഛര്ദനഫലാ| വാടയാ കാര്പാസനഗ്നികാ||൨൩||
Adhikarana adhoge payoyogAH (24) · Śloka 24
ഗോകണ്ടകാഭീരുശൃതം പര്ണിനീഭിസ്തഥാ പയഃ| ഹന്ത്യാശു രക്തം സരുജം വിശേഷാന്മൂത്രമാഗജമ്| വിണ്മാര്ഗഗേ വിശേഷേണ ഹിതം മോചരസേന തു| വടപ്രരോഹൈഃ ശുങ്ഗൈര്വാ ശുണ്ഠ്യുദീച്യോത്പലൈരപി||൨൪||
गोकण्टकाभीरुशृतं पर्णिनीभिस्तथा पयः| हन्त्याशु रक्तं सरुजं विशेषान्मूत्रमागजम्| विण्मार्गगे विशेषेण हितं मोचरसेन तु| वटप्ररोहैः शुङ्गैर्वा शुण्ठ्युदीच्योत्पलैरपि||२४||
🔊 Audio coming soon
ഗോകണ്ടകശതാവരീഭ്യാം ശൃതമഥവാ പര്ണിനീഭിഃ| പര്ണിന്യോ മുദ്ഗ-മാഷസാലപൃശ്നിപര്ണ്യഃ| മോചരസേന ശൃതം പയ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| നിര്യാസോ യസ്തു ശാല്മല്യാഃ സ മോചരസസംജ്ഞിതഃ| പ്രരോഹാऽങ്കുരഃ| ശുങ്ഗം പ്രഥമോദ്ഭിന്നം കിസലയമ്| തച്ച പ്രകരണാദ്വടസ്യൈവ||൨൪||
Adhikarana raktAtisAradurnAmacikitsAtideSaH (25) · Śloka 25
രക്താതിസാരദുര്നാമചികിത്സാം ചാത്ര കല്പയേത്||൨൫||
रक्तातिसारदुर्नामचिकित्सां चात्र कल्पयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
അത്ര ച രക്തപിത്തേ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ രക്താതിസാരചികിത്സാം രക്താര്ശശ്ചികിത്സാം ച കല്പയേത്||൨൫||
Adhikarana siddhaghRutaviShayaH (26) · Śloka 26
പീത്വാ കഷായാന് പയസാ ഭുഞ്ജീത പയസൈവ തു| കഷായയോഗൈരേഭിര്വാ വിപക്വം പായയേദ് ഘൃതമ്||൨൬||
पीत्वा कषायान् पयसा भुञ्जीत पयसैव तु| कषाययोगैरेभिर्वा विपक्वं पाययेद् घृतम्||२६||
🔊 Audio coming soon
കഷായാംശ്ചൂര്ണാദീന് പയസാ പീത്വാ പയസൈവ ഭുഞ്ജീത| യഥാദോഷാദി ച പൂര്വോക്തൈര്നാനാവിധകല്പനോപായോഗൈരൌഷധൈര്വിപക്വം ഘൃതം പായയേത്||൨൬||
Adhikarana vRuShaghRutam (27) · Śloka 27
സമൂലമസ്തകം ക്ഷുണ്ണം വൃഷമഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി| പക്ത്വാഷ്ടാംശാവശേഷേണ ഘൃതം തേന വിപാചയേത്| തത്പുഷ്പഗര്ഭം തച്ഛീതം സക്ഷൌദ്രം പിത്തശോണിതമ്| പിത്തഗുല്മജ്വരശ്വാസകാസഹൃദ്രോഗകാമിലാഃ| തിമിരഭ്രമവീസര്പസ്വരസാദാംശ്ച നാശയേത്||൨൭||
समूलमस्तकं क्षुण्णं वृषमष्टगुणेऽम्भसि| पक्त्वाष्टांशावशेषेण घृतं तेन विपाचयेत्| तत्पुष्पगर्भं तच्छीतं सक्षौद्रं पित्तशोणितम्| पित्तगुल्मज्वरश्वासकासहृद्रोगकामिलाः| तिमिरभ्रमवीसर्पस्वरसादांश्च नाशयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
സമൂലശാഖസ്യാര്ദ്രവൃഷസ്യോലൂഖക്തേ ക്ഷുണ്ണസ്യ ഷോഡശപലാന്യഷ്ടാവിംശേന ശതേന ജലപലാനാം പക്ത്വാ പക്വസ്യ ച ഷോഡശപലാനി ഗൃഹീത്വാ തേന താവദേവ ഘൃൗതം ഘൃൗതാച്ചതുര്ഥാംശേന ശൌനകമതേന ഷഷ്ഠാംശേന വാ വൃഷപുഷ്പാണി ഗര്ഭേ ദത്വാ വിപചേത്| സുബോധമ്||൨൭||
Adhikarana ghRutAntarANi (28) · Śloka 28
പലാശവൃന്തസ്വരസേ തദ്ഗര്ഭം ച ഘൃതം പചേത്| സക്ഷൌദ്രം തച്ച രക്തഘ്നം തദ്വദ്വത്സകസാധിതമ്| ലോധ്രോത്പലസമങ്ഗാഭിസ്തഥൈവ ത്രായമാണയാ||൨൮||
पलाशवृन्तस्वरसे तद्गर्भं च घृतं पचेत्| सक्षौद्रं तच्च रक्तघ्नं तद्वद्वत्सकसाधितम्| लोध्रोत्पलसमङ्गाभिस्तथैव त्रायमाणया||२८||
🔊 Audio coming soon
പലാശവൃന്താനാം സ്വരസഃ സാമാന്യപരിഭാഷയാ ഘൃതാച്ചതുര്ഗുണസ്തേഷാമേവ ഗര്ഭചൂര്ണസ്യ ഘൃതാച്ചതുര്ഥാംശത്വം ശൌനകമതേ അഷ്ടമാംശം കല്കസ്യ| അനേനൈവ വിധിനാ വത്സകലോധ്രാദിത്രായമാണാസാധിതാനി ത്രീണി ഘൃതാനി| വൃന്തം പത്രമ്||൨൮||
Adhikarana utkArikA (29) · Śloka 29
ലാജഗോധൂമമധുകസിതാചൂര്ണം പയോദ്രവമ്| ഘൃതേനോത്കാരികാം കൃത്വാ ഖാദേത്പിത്താസ്രവാരിണീമ്||൨൯||
लाजगोधूममधुकसिताचूर्णं पयोद्रवम्| घृतेनोत्कारिकां कृत्वा खादेत्पित्तास्रवारिणीम्||२९||
🔊 Audio coming soon
ഉത്കാരികാ യാ പിഷ്ടമാലോഡ്യ സംവേദ്യ ച പിണ്ഡീക്രിയതേ||൨൯||
Adhikarana kShArayogAH (kaNThage rakte) (30) · Śloka 30
രക്തേ സപിച്ഛേ സകഫേ ഗ്രഥിതേ കണ്ഠമാര്ഗഗേ| ലിഹ്യാന്മാക്ഷികസര്പിഭ്യാം ക്ഷാരമുത്പലനാലജമ്| മൃണാലാമ്ഭോജകിഞ്ജല്കശ്യാമാസനമധൂകജമ്| തദ്വത്പൃഥക് പൃഥക് ക്ഷാരം ...................||൩൦||
रक्ते सपिच्छे सकफे ग्रथिते कण्ठमार्गगे| लिह्यान्माक्षिकसर्पिभ्यां क्षारमुत्पलनालजम्| मृणालाम्भोजकिञ्जल्कश्यामासनमधूकजम्| तद्वत्पृथक् पृथक् क्षारं ...................||३०||
🔊 Audio coming soon
കണ്ഠമാര്ഗഗേ രക്തേ പിച്ഛാത്വാദിയുതേ നീലോത്പലനാലജഃ ക്ഷാരോ മധുസര്പിഭ്യാം ലേഹ്യഃ| പിച്ഛാമണുപ്രായമ്| ഗ്രഥിതം സംഹതമ്| മൃണാലാദീനാമന്യതമസ്യ ക്ഷാരോ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ പ്രയുക്തസ്തദ്വത് സര്പിര്മധുഭ്യാം ലീഢ ഉത്പലനാലവദ്വിജ്ഞേയഃ||൩൦||
Adhikarana abhIrvAdighRutAni (31) · Śloka 31
.........................ഘൃതം ക്ഷീരേണ സാധയേത്| പിഷ്ടൈരഭീരുകാകോലീമേദാവൃക്ഷാമ്ലദാഡിമൈഃ| ഫലപൂരകമൂലേന വിദാര്യാ മധുകേന ച| തദ്വിബന്ധ്ജ്വരാനാഹശൂലകാസാസ്രപിത്തജിത്||൩൧||
.........................घृतं क्षीरेण साधयेत्| पिष्टैरभीरुकाकोलीमेदावृक्षाम्लदाडिमैः| फलपूरकमूलेन विदार्या मधुकेन च| तद्विबन्ध्ज्वरानाहशूलकासास्रपित्तजित्||३१||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരേണ സമഘൃതേന| പുനര്വസുമതേ ചതുര്ഥാംശേനാഭീര്വാദികല്കേന ഘൃതം പചേത ജലം വിനാ ദ്രവ്യാണി ന സംസ്കാരയോഗ്യാനി ഭവന്തീത്യനുക്താവപ്യാചാര്യാഃ സര്പിഷാ സമം ജലമിച്ഛന്തി| അഭീരുഃ ശതാവരീ| വൃക്ഷാമ്ലം തിന്തിണീകമ്| ഫലപൂരകം ബീജപൂരകമ്||൩൧||
Adhikarana bastiviShayaH (32) · Śloka 32
പഞ്ചഭിഃ പഞ്ചമൂലൈശ്ച സിദ്ധമാദ്യൈസ്തദര്ഥകൃത്| ഗുദാഗമേ വിശേഷേണ ശോണിതേ ബസ്തിരിഷ്യതേ||൩൨||
पञ्चभिः पञ्चमूलैश्च सिद्धमाद्यैस्तदर्थकृत्| गुदागमे विशेषेण शोणिते बस्तिरिष्यते||३२||
🔊 Audio coming soon
ആദ്യാനി പഞ്ച പഞ്ചമൂലാനി മഹദ് ഹ്രസ്വമധ്യജീവനതൃണാഖ്യാനി| തദര്ഥകൃദിതി വിബന്ധജ്വരാദിജിത്| അത്ര ഘൃതാച്ചതുര്ഗുണം ജലമ്| പഞ്ചമൂലകല്കശ്ച ഘൃതാച്ചതുര്ഥാംശേന| സുബോധമ്||൩൨
Adhikarana bastiprayogAH (33) · Śloka 33
മധുകാഞ്ജനമഞ്ജിഷ്ഠാമൃണാലോത്പലഗൈരികൈഃ| സുവര്ണലോധ്രകാലീയസമങ്ഗാമ്ബുജചന്ദനൈഃ| സൌഗന്ധികസിതാശങ്ഖൈഃ പിഷ്ടൈര്മധുഘൃതാന്വിതൈഃ| ക്ഷീരേണസ്ഥാപയേദേനം സ്നാതഞ്ച ശിശിരാമ്ഭസാ| ക്ഷീരേണൈവാശയേച്ഛാലീംസ്തതോ മധുകസര്പിഷാ| കാലേऽനുവാസയേദേവമതിസാരേऽപി ദുസ്തരേ| ജീര്ണേऽസൃക്പ്രബലേ കുര്യാദ്വിരേകേ ചാതിയോഗിനി| വിദാര്യാദിഗണേനേഷ്ടം ശൃതം വാസ്ഥാപനേ പയഃ| സക്ഷൌദ്രശര്കരാസര്പിഃ സര്പിശ്ചൈവാനുവാസനേ| മൂത്രാശയസ്ഥം ശമയേദ്രക്തമുത്തരബസ്തിഭിഃ| ഈദൃശൈരേവ തദ്വച്ച പ്രദരേऽപി വിധിഃ സ്മൃതഃ| ഛേദഭേദാദിഭിശ്ചാതിപ്രവൃത്തേ ശുദ്ധശോണിതേ| വിശേഷാത്പ്രദരസ്യോക്തം യോനിരോഗേഷു ചൌഷധമ്||൩൩||
मधुकाञ्जनमञ्जिष्ठामृणालोत्पलगैरिकैः| सुवर्णलोध्रकालीयसमङ्गाम्बुजचन्दनैः| सौगन्धिकसिताशङ्खैः पिष्टैर्मधुघृतान्वितैः| क्षीरेणस्थापयेदेनं स्नातञ्च शिशिराम्भसा| क्षीरेणैवाशयेच्छालींस्ततो मधुकसर्पिषा| कालेऽनुवासयेदेवमतिसारेऽपि दुस्तरे| जीर्णेऽसृक्प्रबले कुर्याद्विरेके चातियोगिनि| विदार्यादिगणेनेष्टं शृतं वास्थापने पयः| सक्षौद्रशर्करासर्पिः सर्पिश्चैवानुवासने| मूत्राशयस्थं शमयेद्रक्तमुत्तरबस्तिभिः| ईदृशैरेव तद्वच्च प्रदरेऽपि विधिः स्मृतः| छेदभेदादिभिश्चातिप्रवृत्ते शुद्धशोणिते| विशेषात्प्रदरस्योक्तं योनिरोगेषु चौषधम्||३३||
🔊 Audio coming soon
മധുകാദിഭിഃ പിഷ്ടൈര്ഘൃതമാക്ഷികയുക്തൈശ്ച ക്ഷീരേണ സഹാസ്ഥാപയേത്| സുവര്ണം പദ്മകമ്| കാലീയം പീതചന്ദനമ്| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| സൌഗന്ധികമത്ര പദ്മകമ്| അമ്ബു വാലകമ്| അനേനേസ്ഥാപിതം സ്നാതാശിതഞ്ച മധുയഷ്ട്യാ സംയുക്തേന സിദ്ധേന വാ സര്പിഷാ സൂത്രോക്തേന വിധിനാ കാലേऽനുവാസയേത്| അയഞ്ച ഉക്തോ ബൃംഹണോ രക്തപിത്തക്രമഃ സ പുരാണേ രക്താധികേऽതിസാരേ വിരേചനാതിയോഗേ ച വിധേയഃ| സുബോധമ്| സക്ഷൌദ്രേത്യാദി പയോവിശേഷണമ്| ഈദൃശൈരേവേതി യ ഏവ ബസ്തയോ ഗുദേനോക്താസ്ത ഏവ മേഢ്രേണ യോജ്യാ ഇത്യര്ഥഃ| അയഞ്ച മേഢ്രപ്രവൃത്തരക്തനിബര്ഹോ വിധിഃ പ്രദരേऽപി യോനിപ്രവൃത്തേ രജസി ഗുഹ്യരോഗേ വക്ഷ്യമാണേ വിധേയഃ| തഥായമേവ രക്തപിത്തവിധിര്ബൃംഹണഃ ഛേദാഭിഘാതാദിനാതിപ്രവൃത്തേ ശുദ്ധശോണിതേ ച വിധേയഃ| പ്രദരസ്യ ച യോനിപ്രവൃത്തസ്യ ച രക്തസ്യ യോനിരോഗോക്തം രക്തശമനായൌഷധം വിശേഷാദ്വിശേഷതഃ||൩൩||
Adhikarana ghrANapravRuttaraktacikitsitam (34) · Śloka 34
ഘ്രാണഗേ രുധിരേ ശുദ്ധേ നാവനം ചാനുഷേചയേത്| കഷായയോഗാന് പൂര്വോക്താന് ക്ഷീരേക്ഷ്വാദിരസാദ്യുതാന്| ക്ഷീരാദീന് സസിതം തോയം കേവലം വാ ഹിതം ജലമ്| രസോ ദാഡിമപുഷ്പാണാമാമ്രസ്ഥ്നഃ ശാഡ്വലസ്യ ച||൩൪||
घ्राणगे रुधिरे शुद्धे नावनं चानुषेचयेत्| कषाययोगान् पूर्वोक्तान् क्षीरेक्ष्वादिरसाद्युतान्| क्षीरादीन् ससितं तोयं केवलं वा हितं जलम्| रसो दाडिमपुष्पाणामाम्रस्थ्नः शाड्वलस्य च||३४||
🔊 Audio coming soon
ഘ്രാണപ്രവൃത്തേ ശുദ്ധേ രക്തേ നസ്യമനുഷേചയേത്| കിമിത്യാഹ - പൂര്വോക്താംശ്ചൂര്ണാദികഷായയോഗാന് ക്ഷീരേക്ഷ്വാദ്യന്യതമരസേനാലോഡിതാനഥവാ ക്ഷീരേക്ഷുരസാദീന് സശര്കരാംസ്തോയം വാ സശര്കരം കേവലമേവ വാ തോയമ്| സുബോധമ്||൩൪||
Adhikarana atideSena cikitsitam (35-3) · Śloka 3
കല്പയേച്ഛീതവര്ഗം ച പ്രദേഹാഭ്യഞ്ജനാദിഷു| യച്ച പിത്തജ്വരേ പ്രോക്തം ബഹിരന്തശ്ച ഭേഷജമ്| രക്തപിത്തേ ഹിതം തച്ച ക്ഷതക്ഷീണേ ഹിതഞ്ച തത്||൩൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ രക്തപിത്തചികിത്സിതന്നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||
कल्पयेच्छीतवर्गं च प्रदेहाभ्यञ्जनादिषु| यच्च पित्तज्वरे प्रोक्तं बहिरन्तश्च भेषजम्| रक्तपित्ते हितं तच्च क्षतक्षीणे हितञ्च तत्||३५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने रक्तपित्तचिकित्सितन्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ശീതോ വര്ഗഃ പിത്തശമനോ ദൂര്വാദിഃ ശോധനാദിര്ഗണപഠിതഃ അഥവാ മഹാകഷായസംഗ്രഹപഠിതഃ പദ്മകലാജാദിര്ദാഹഹാ ദശകഃ ശീതഃ| സുബോധഃ ശ്ലോകഃ||൩൫|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ തൃതീയോऽധ്യായഃ