Adhikarana atha shvayathucikitsitannAmaikonaviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતઃ શ્વયથુચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ક્રમપ્રાપ્તસ્ય શ્વયથોશ્ચિકિત્સિતં પ્રદર્શયિતુમધ્યાય આરભ્યતે||૧||
Adhikarana tatrAdau cikitsAsUtram (2) · Śloka 2
શ્વયથુષુ દોષજેશુ સર્વેષુ સર્વસરેષ્વામાનુબદ્ધેશુ લઙ્ઘન પાચનશોધનાન્યાદૌ યોજયેત્| સ્નેહજેષુ વિરૂક્ષ્ણાન્યૌશ ધાનિ વિરૂક્ષણોત્થેષુ સ્નેહનાનિ||૨||
श्वयथुषु दोषजेशु सर्वेषु सर्वसरेष्वामानुबद्धेशु लङ्घन पाचनशोधनान्यादौ योजयेत्| स्नेहजेषु विरूक्ष्णान्यौश धानि विरूक्षणोत्थेषु स्नेहनानि||२||
🔊 Audio coming soon
શ્વયથુષુ દોષજેષ્વિતિ નિજેશુ સર્વસરેષ્વિતિ દેહવ્યાપિષુ| સુબોધમ્|| ૨||
Adhikarana AmajeShUpacArAH (3) · Śloka 3
તત્રામજેશુ લઙ્ઘિતવતો લઘ્વન્નમશિતસ્ય ભદ્રદારુનાગર મરિચપ્રતિવિષાવિડઙ્ગેન્દ્રયવાનુષ્ણામ્બુના| નાગરદેવદારુપ થ્યાવર્ષાભ્વો વા| પઞ્ચ કોલકાજાજીનિદિગ્ધિકામુસ્તપા ઠારજનીર્વા| મૂત્રવર્તિ વા નવાયસં વા||૩||
तत्रामजेशु लङ्घितवतो लघ्वन्नमशितस्य भद्रदारुनागर मरिचप्रतिविषाविडङ्गेन्द्रयवानुष्णाम्बुना| नागरदेवदारुप थ्यावर्षाभ्वो वा| पञ्च कोलकाजाजीनिदिग्धिकामुस्तपा ठारजनीर्वा| मूत्रवर्ति वा नवायसं वा||३||
🔊 Audio coming soon
ભદ્રદાર્વાદિનુષ્ણામ્બુના| તેનૈવ નાગરાદીનિ વા પઞ્ચકોલાદીનિ વા| મૂત્રવર્તિરુદરોક્તા| નવાયસચૂર્ણસ્ત્રિફલાદિઃ પાણ્ડુરોગોક્તઃ|| ૩||
Adhikarana gurubhinnapurIShe visheShaH (4) · Śloka 4
ગુરુભિન્નપુરીષસ્તુ તક્રં સવ્યોષસૌવર્ચલક્ષૌદ્રમ્| ગુડહરી તકીં વા શીલયેત્||૪||
गुरुभिन्नपुरीषस्तु तक्रं सव्योषसौवर्चलक्षौद्रम्| गुडहरी तकीं वा शीलयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
શીલયેદિતિ ચિરકાલમભ્યસેત્|| ૪||
Adhikarana laghubaddhapurIShe visheShaH (5) · Śloka 5
ઇતરસ્ત્રિવૃત્યૂષણકટુરોહિણ્યયશ્ચૂર્ણાનિ ત્રિફલાક્વાથેન| વ્યોષયવક્ષારાયોરજાંસિ વા| બિભીતકકલ્કં વા તણ્ડુ લામ્બુના| ગુગ્ગુલું વા ગોમૂત્રેણ| હરીતકીં વા| તુલ્યગુડાં વા શુણ્ઠીં પુનર્નવકષાયાનુપાનામ્| આર્દ્રકં વા તુલ્યગુડ મર્ધપલાભિવૃદ્ધં પઞ્ચપલપ્રકર્ષં પ્રયુઞ્જીત| માસમયં પ્રયોગઃ શોફશોષાર્ષઃ શ્વાસકાસપ્રસેકપીનસાલસકાગ્નિસાદગુ લ્મોદરપ્રમેહપાણ્ડુકામિલામનોવિકારાનપહરતિ| આર્દ્રક રસં વા શાલિક્ષીરાહારઃ પિબેત્||૫||
इतरस्त्रिवृत्यूषणकटुरोहिण्ययश्चूर्णानि त्रिफलाक्वाथेन| व्योषयवक्षारायोरजांसि वा| बिभीतककल्कं वा तण्डु लाम्बुना| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण| हरीतकीं वा| तुल्यगुडां वा शुण्ठीं पुनर्नवकषायानुपानाम्| आर्द्रकं वा तुल्यगुड मर्धपलाभिवृद्धं पञ्चपलप्रकर्षं प्रयुञ्जीत| मासमयं प्रयोगः शोफशोषार्षः श्वासकासप्रसेकपीनसालसकाग्निसादगु ल्मोदरप्रमेहपाण्डुकामिलामनोविकारानपहरति| आर्द्रक रसं वा शालिक्षीराहारः पिबेत्||५||
🔊 Audio coming soon
ઇતર ઇતિ લઘુબદ્ધપુરીષઃ ત્રિવૃદાદીનિ ત્રિફલાક્વાથેન| વ્યોષાદીનિ વા| વિભીતકકલ્કં તણ્ડુલામ્બુના| ગુગ્ગુલું ગોમૂત્રેણ હરીતકીં વા| પુનર્નવકષાયમનુપાનં યસ્યાસ્તુલ્યગુડાયાઃ શુણ્ઠ્યાસ્તામ્| અયમિતિ મિશ્રયોરર્ધપલાભિવૃદ્ધ્યા પઞ્ચપલપ્રકર્ષે માસં પ્રયોગઃ| પઞ્ચપલાનિ સગુડસ્ય સતઃ| મનોવિકારા યે કેચન સન્તર્પણોત્થા મનોવહસ્તોરોદુષ્ટિપ્રભવાઃ| સુબોધમ્|| ૫||
Adhikarana nivRuttAmadoShe prayojyam (6) · Śloka 6
નિવૃત્તામદોષઃ શૃતાનિ પયાંસિ સર્પીષિ ચ| ત્રિકટુકૈ રણ્ડશ્યામામૂલૈઃ સિદ્ધં ક્ષીરમ્| મહૌષધમુરુઙ્ગીમૂલાભ્યાં વા| વર્ષાભૂમયૂરકપઞ્ચકોલૈર્વા| કુમ્ભનિકુમ્ભવ્યોષા ગ્નિકૈર્વા| કરભીક્ષીરવૃત્તિર્વા સ્યાત્| ગોમૂત્રં મહિષીમૂત્રં વા સક્ષીરં ક્ષીરાશનઃ પિબેત્||૬||
निवृत्तामदोषः शृतानि पयांसि सर्पीषि च| त्रिकटुकै रण्डश्यामामूलैः सिद्धं क्षीरम्| महौषधमुरुङ्गीमूलाभ्यां वा| वर्षाभूमयूरकपञ्चकोलैर्वा| कुम्भनिकुम्भव्योषा ग्निकैर्वा| करभीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात्| गोमूत्रं महिषीमूत्रं वा सक्षीरं क्षीराशनः पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
એભિસ્તીક્ષ્ણૈર્નિવૃત્તામદોષઃ શૃતાનીત્યૌષધૈઃ પયાંસિ સર્પીષિ ચ પિબેદિતિ સમ્બન્ધઃ| ત્રિકટુકમહૌષધવર્ષાભૂકુમ્ભાદીનિ ચત્વારિ ક્ષીરાણિ| શ્યાવમૂલં ત્રિવૃન્મૂલમ્| મહૌષધં શુણ્ઠી| મુરુઙ્ગીમૂલં મૂર્વામૂલમ્| વર્ષાભૂ પુનર્નવા| મયૂરમપામાર્ગઃ| કુમ્ભનિકુમ્ભૌ દન્તીદ્રવાન્ત્યૌ| અગ્નિકશ્ચિત્રકઃ| સુબોધમ્|| ૬||
Adhikarana ghRutayogAH (7) · Śloka 7
દાડિમયવાનીયવાનકધનિકાપાઠામ્લવેતસમરિચપઞ્ચકોલ બિલ્વફલયાવશૂકાનક્ષમાત્રાન્ સલિલાઢકે વિપાચ્ય તત્કષાયેણ ઘૃતપ્રસ્થં સાધયેચ્છોફાર્શોગુલ્મમેહાગ્નિસાદ હરમ્| અર્શોવિહિતવિધિના ચિત્રકદધ્નો નવનીતમાદદીત| તચ્ચિત્રકમૂલગર્ભં સચિત્રકકલ્કતક્રસિદ્ધં સમાનં પૂર્વેણ||૭||
दाडिमयवानीयवानकधनिकापाठाम्लवेतसमरिचपञ्चकोल बिल्वफलयावशूकानक्षमात्रान् सलिलाढके विपाच्य तत्कषायेण घृतप्रस्थं साधयेच्छोफार्शोगुल्ममेहाग्निसाद हरम्| अर्शोविहितविधिना चित्रकदध्नो नवनीतमाददीत| तच्चित्रकमूलगर्भं सचित्रककल्कतक्रसिद्धं समानं पूर्वेण||७||
🔊 Audio coming soon
યથાદોષોચ્છ્રાયં ચ ધાન્વન્તરં કલ્યાણકં પઞ્ચગવ્યં તિક્તં મહાતિક્તમુદરોક્તાનિ વા તિલ્વકચતુર્થાનિ ઘૃતાનિ પાયયેત્| દાડિમાદ્યમપિ ઘૃતં સુબોધમ્| ચિત્રકચૂર્ણેન સહ જાતાદ્દધ્નો મથિતાદ્યન્નવનીતં તચ્ચિત્રકમૂલચૂર્ણગર્ભં ચિત્રકકલ્કસહોષિતેન તક્રેણ સહ સિદ્ધં પૂર્વેણ દાડિમાદિના સમાનમ્| યથાદોષોચ્છ્રાયમિત્યુચ્છ્રિતદોષાનુગુણ્યેન ધાન્વન્તરાદીનામન્યતમં ઘૃતં પાયયેત્| ધાન્વન્તરં પ્રમેહોક્તમ્| કલ્યાણકમુન્માદોક્તમ્| પઞ્ચગવ્યમપસ્મારોક્તમ્| તિક્તમહાતિક્તે કુષ્ઠે|| ૭||
Adhikarana dashamUlaharItakI (8) · Śloka 8
દશમૂલક્વાથકંસે પથ્યાશતં ગુડતુલોન્મિશ્રમધિશ્રયેત્| લેહીભૂતે તત્ર ત્રિકટુકત્રિજાતકયવક્ષારચૂર્ણં પ્રક્ષિપેત્ક્ષો દ્રાર્ધપ્રસ્થં ચ| એતા દશમૂલહરીતક્યોઽતિપ્રવૃદ્ધમપિ શ્વયથુમુદરારોચકાવિપાકપાણ્ડુરોગગુલ્મમેહશ્વાસકાસ કાર્શ્યામવાતામ્લપિત્તમૂત્રશુક્રદોષાંશ્ચ નિઘ્નન્તિ||૮||
दशमूलक्वाथकंसे पथ्याशतं गुडतुलोन्मिश्रमधिश्रयेत्| लेहीभूते तत्र त्रिकटुकत्रिजातकयवक्षारचूर्णं प्रक्षिपेत्क्षो द्रार्धप्रस्थं च| एता दशमूलहरीतक्योऽतिप्रवृद्धमपि श्वयथुमुदरारोचकाविपाकपाण्डुरोगगुल्ममेहश्वासकास कार्श्यामवाताम्लपित्तमूत्रशुक्रदोषांश्च निघ्नन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
દાશમૂલિકે દશમૂલપલાનિ દ્વાત્રિંશત્તતઃ ષોડશગુણં જલં સદ્વાદશાનિ પઞ્ચપલશતાનિ ચત્વારિ કંસાનિ ભવન્તિ| ક્વથિતશેષઃ કંસમષ્ટાવિંશદધિકં પલશતમ્| દશમૂલેન સહ હરીતકીનાં ક્વાથનમનસ્થીનાં ચ પુનર્ગુડેન સહ કષાયે પ્રક્ષેપઃ| આગસ્ત્યવદવિચ્છિન્નપારમ્પર્યેણ લેહીભૂતે ત્રિકટુકાદિચૂર્ણં તથા ક્ષિપેદ્યથા લેહતા ન નશ્યતિ|| ૮||
Adhikarana saMskRutamannam (9) · Śloka 9
શઠીપુષ્કરમૂલકારવીચિત્રકાજાજીજીવન્તીબિલ્વમધ્ય યવક્ષારવૃક્ષામ્લૈર્દશમૂલેન ચ પરિગૃહીતાનિ ઘૃતતૈલભૃષ્ટનિ પેયાદીન્યન્નાન્યલ્પસ્નેહલવણાન્યુપકલ્પયેત્||૯||
शठीपुष्करमूलकारवीचित्रकाजाजीजीवन्तीबिल्वमध्य यवक्षारवृक्षाम्लैर्दशमूलेन च परिगृहीतानि घृततैलभृष्टनि पेयादीन्यन्नान्यल्पस्नेहलवणान्युपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
શઠ્યાદિભિઃ ક્વાથાદિપ્રયુક્તૈઃ પરિગૃહીતનિ સંસ્કારેણાત્મીકૃતનિ ઘૃતેન તૈલેન વ ભૃષ્ટાન્યલ્પસ્નેહાદીનિ પેયાયૂષાદીન્યન્નાનિ કલ્પયેત્|| ૯||
Adhikarana abhya~ggAdikam (10) · Śloka 10
સ્પર્શસુખાંશ્ચાભ્યઙ્ગપ્રદેહસેકાન્| શૈલેયસ્થૌણેયકશ્રીવેષ્ટ કાગરુદેવદારુહરેણુકાકુષ્ઠધ્યામકપદ્મકમાંસીમાગધિકાVવ ન્યધાન્યતાલીસપત્રકચતુર્જાતકપલાશામ્બુદામ્બુપ્રિયઙ્ગુ સ્પૃક્કાનખૈઃ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈસ્તૈલમભ્યઙ્ગં પચેત્| તૈશ્ચ પ્રદેહં કુર્યાત્| સર્ષપસૌવર્ચલસૈન્ધવશાર્ઙ્ગાષ્ઠાભિશ્ચ| કેવ લૈર્વાક્ષમજ્જાભિઃ| વિશેષતશ્ચૈકાઙ્ગજેષુપુનર્નવહિંસ્રાકોશાતકીકરવીર કિંશુકાતિવિષાર્ધિવૃદ્ધિમૂશિકપર્ણીહસ્તિકર્ણનલિકાના કુલાસ્થૂલકાકાદનીસાલત્રિફલાદેવદારુલોધ્રતાલપર્ણી દશપત્રિકાજયન્તીભિઃ પ્રલેપઃ| મૂલકતોયેન કવોષ્ણેન વૃક્ષકાર્કનક્તમાલનિમ્બ વર્ષાભૂક્વાથેન વા સ્નાનમ્||૧૦||
स्पर्शसुखांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान्| शैलेयस्थौणेयकश्रीवेष्ट कागरुदेवदारुहरेणुकाकुष्ठध्यामकपद्मकमांसीमागधिकाVव न्यधान्यतालीसपत्रकचतुर्जातकपलाशाम्बुदाम्बुप्रियङ्गु स्पृक्कानखैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तैलमभ्यङ्गं पचेत्| तैश्च प्रदेहं कुर्यात्| सर्षपसौवर्चलसैन्धवशार्ङ्गाष्ठाभिश्च| केव लैर्वाक्षमज्जाभिः| विशेषतश्चैकाङ्गजेषुपुनर्नवहिंस्राकोशातकीकरवीर किंशुकातिविषार्धिवृद्धिमूशिकपर्णीहस्तिकर्णनलिकाना कुलास्थूलकाकादनीसालत्रिफलादेवदारुलोध्रतालपर्णी दशपत्रिकाजयन्तीभिः प्रलेपः| मूलकतोयेन कवोष्णेन वृक्षकार्कनक्तमालनिम्ब वर्षाभूक्वाथेन वा स्नानम्||१०||
🔊 Audio coming soon
સ્પર્શસુખાંશ્ચાભ્યઙ્ગાદીન્ શૈલેયકાદિભિસ્તૈલમભ્યઙ્ગાર્થં પચેત્| તૈરેવ ચ જલિપિષ્ટૈઃ પ્રદેહં કુર્યાત્| શૈલેયં શિલાપુષ્પમ્| (નિ) સ્થૌણેયં શુકબર્હાખ્યં કનીયં તૈલપીતકમ્| શ્રીવેષ્ટકો વાયસિકો દધિશ્યાવશ્ચ શબ્દિતઃ|| ધ્યામકં રોમિકમ્| અમ્બુદં મુસ્તમ્| અમ્બુ વાલકમ્| (નિ) 'અરેણુકા રાજપુત્રી ચર્માણિ કપિલા દ્વિજા| કપિલોલા પાણ્ડુપત્રી સ્મૃત કૌન્તી હરેણુકા| સ્પૃહાસ્પૃગ્બ્રાહ્મણી દેવીં માલાલાકાયિકાગુરુઃ||" સર્ષપાદિભિરપિ તૈલપ્રભેદશ્ચ| વિશેષત ઇત્યનેનૈતત્ પ્રદર્શ્યતે| યથા-સર્વાઙ્ગજવિહિતમપ્યેકાઙ્ગજે શ્વયથૌ યદ્યપિ હિતં તથાપિ પુનર્નવાદિકં વિશેષેણ| હિંસ્રા માંસી| (નિ) 'ધામાર્ગવઃ કોશફલા રાજકોશાતકી તથા| કટુકોશાતકી જ્ઞેયા જાલિની કૃતવેધનમ્||" કિંશુકઃ પલાશવૃક્ષઃ| ઋદ્ધિઃ પીતપુષ્પા| લોહિતપુષ્પા પ્રસિદ્ધા| વૃદ્ધિર્લક્ષ્મીઃ| મૂષિકપર્ણી વૃષકર્ણી| હસ્તિકર્ણઃ રક્તૈરણ્ડઃ| (નિ) 'નલિકા વિદ્રુમલતા કપોતચરણા નલી|" નાકુલી સર્પસુગન્ધા| સ્થૂલકાકાદની સ્થૂલકાકનાસાખ્યા| ગુઞ્જાભિહિતા| તાલપર્ણી તાલી| દશપત્રિકા વિશાલા| (નિ) 'જયન્ત્યાવર્તિકાપત્રા જયનામાસુરાજિતા|' મૂલકક્વથિતોષ્ણોદકેન સ્નાનમ્| વૃક્ષકાદિક્વથિતેન વા| વૃક્ષકઃ કુટજઃ| નક્તમાલ આરગ્વધઃ| ઇતિ સમાન્યેન શ્વયથૌ||૧૦||
Adhikarana vAtajashvayathau (11) · Śloka 11
અથાનિલજે શ્વયથૌ ત્રિવૃતમેરણ્ડતૈલં વાર્ધમાસં માસં વા પિબેત્| એરણ્ડતૈલમેવ ચ વિડ્વાતસઙ્ગે પ્રાગ્ભક્તં પયસા રસૈર્વા| વાતહરાભ્યઙ્ગસ્વેદોપનાહાંશ્ચ કુર્યાત્| વિશેષેણ ચૈકાઙ્ગે માતુલુઙ્ગે માતુલુઙ્ગાગ્નિમન્થશુણ્ઠી દેવરારુહિંસ્રાપ્રલેપઃ||૧૧||
अथानिलजे श्वयथौ त्रिवृतमेरण्डतैलं वार्धमासं मासं वा पिबेत्| एरण्डतैलमेव च विड्वातसङ्गे प्राग्भक्तं पयसा रसैर्वा| वातहराभ्यङ्गस्वेदोपनाहांश्च कुर्यात्| विशेषेण चैकाङ्गे मातुलुङ्गे मातुलुङ्गाग्निमन्थशुण्ठी देवरारुहिंस्राप्रलेपः||११||
🔊 Audio coming soon
અથેત્યાદિના વાતાદિષુ વિશેષેણ| ત્રિવૃત ઇતિ સ્નેહત્રયસ્ય નામોક્તમ્| મૂત્રેણૈરણ્ડતૈલમ્| એવશબ્દોઽન્યસ્નેહનિષેધાય| પ્રાગ્ભક્તમેવ પયસા રસૈર્વા સહિતમેરણ્ડતૈલમ્| વાતહરૈર્દ્રવ્યૈરભ્યઙ્ગાદિ કુર્યાત્| અભ્યઙ્ગઃ સ્નેહલેપઃ| વિશેષેણ ચૈકાઙ્ગગેઽનિલજ ઇતિ બોદ્ધવ્યમ્| માતુલુઙ્ગાદિભિઃ પ્રદેહઃ| હિંસ્રા માંસી| ઇતિ વાતજ ઉક્તમ્|| ૧૧||
Adhikarana pittajashvayathau (12) · Śloka 12
પિત્તજે ન્યગ્રોધાદિસિદ્ધં સર્પિઃ પિબેત્| તિક્તકં વા| મૂર્ચ્છારતિતૃડ્દાહેષુ ક્ષીરમ્| તદેવ તુ સ્રંસનાર્થી મૂત્ર યુક્તમ્| અભયામરદારુમધુકકટુકાદન્તીચન્દનનિચુલ પટોલમૂર્વાદાર્વીંત્રાયમાણોપકુલ્યાવિશાલાક્વાથઃ સસ ર્પિરુપયુક્તઃ શ્વયથુવિષવીસર્પજ્વરદાહપિપાસાન્તઃ સન્તા પસન્નિપાતાનુપશમયતિ| ઘૃતક્ષીરક્ષીરિવૃક્ષવેતસમઞ્જિષ્ઠા મૃણાલચન્દનાદિભિઃ શીતવીર્યૈઃ કલ્પયેદભ્યઙ્ગાદીન્||૧૨||
पित्तजे न्यग्रोधादिसिद्धं सर्पिः पिबेत्| तिक्तकं वा| मूर्च्छारतितृड्दाहेषु क्षीरम्| तदेव तु स्रंसनार्थी मूत्र युक्तम्| अभयामरदारुमधुककटुकादन्तीचन्दननिचुल पटोलमूर्वादार्वींत्रायमाणोपकुल्याविशालाक्वाथः सस र्पिरुपयुक्तः श्वयथुविषवीसर्पज्वरदाहपिपासान्तः सन्ता पसन्निपातानुपशमयति| घृतक्षीरक्षीरिवृक्षवेतसमञ्जिष्ठा मृणालचन्दनादिभिः शीतवीर्यैः कल्पयेदभ्यङ्गादीन्||१२||
🔊 Audio coming soon
પૈત્તે સુબોધમ્| મૂર્ચ્છાદિષુ પૈત્તે કેવલમેવ ક્ષીરં પિબેત્| સ્રંસનાર્થીતિ શોધ્યે પિત્તે તદેવ ક્ષીરં મૂત્રયુક્તમ્| અભયાદીનાં ક્વાથઃ સસર્પિરુપયુક્તઃ શ્વયથ્વાદીનુપશમયતિ| મધુકં મધુયષ્ટી| નિચુલં જલવેતસમ્| ઉપકુલ્યા પિપ્પલી| વિશાલા ગવાક્ષી| પૈત્તે ઘૃતાદિભિરન્યૈશ્ચ શીતવીર્યૈરભ્યઙ્ગાદીન્ કલ્પયેત્| ઇતિ પિત્તજ ઉક્તમ્|| ૧૨||
Adhikarana kaphajashvayathau (13) · Śloka 13
કફોત્થે ત્વારગ્વધાદિસાધિતં તૈલં પિબેત્| ક્ષારમૂત્ર તક્રાસવારિષ્ટાંશ્ચ|૧૩|
कफोत्थे त्वारग्वधादिसाधितं तैलं पिबेत्| क्षारमूत्र तक्रासवारिष्टांश्च|१३|
🔊 Audio coming soon
૦૦
Adhikarana bhallAtakAriShTaH (13) · Śloka 13
ભલ્લાતકચિત્રકવ્યોષવિડઙ્ગબૃહતીફલાનિ પૃથક્પ્રસ્થાં શાન્યચ્છધાન્યમ્લદ્રોણે ગોમયાગ્નિના ત્રિભાગશેષમવતા રયેત્| તત્પૂતશીતં મસ્તુકલશેન સિતોપલાતુલયા ચ યુક્ત-મગ્નિકમાગધિકાકલ્કલિપ્તે દૃઢે ભાણ્ડે સમા વાપ્ય વૈહાયસે સુગુપ્તં સ્થાપયેત્| તતો દશાહસ્થિતોઽય મુપયુક્તો ભલ્લાતકારિષ્ટઃ શોફોદરાર્શોભગન્દરગ્રહણી કૃમિકુષ્ઠમેહકાર્શ્યહિક્કસાન્ સત્વરમપનયતિ||૧૩||
भल्लातकचित्रकव्योषविडङ्गबृहतीफलानि पृथक्प्रस्थां शान्यच्छधान्यम्लद्रोणे गोमयाग्निना त्रिभागशेषमवता रयेत्| तत्पूतशीतं मस्तुकलशेन सितोपलातुलया च युक्त-मग्निकमागधिकाकल्कलिप्ते दृढे भाण्डे समा वाप्य वैहायसे सुगुप्तं स्थापयेत्| ततो दशाहस्थितोऽय मुपयुक्तो भल्लातकारिष्टः शोफोदरार्शोभगन्दरग्रहणी कृमिकुष्ठमेहकार्श्यहिक्कसान् सत्वरमपनयति||१३||
🔊 Audio coming soon
કફોત્થ ઇત્યાદિ સુબોધમ્| ભલ્લાતકારિષ્ટઃ શોફાદીનપનયતિ| અચ્છં સુપ્રસન્નં કાઞ્જિકમ્| શુષ્કદ્રવ્યાણાં પ્રસ્થં ષોડશપલાનિ| કાઞ્ચિકસ્ય દ્રોણઃ પઞ્ચપલશતાનિ દ્વાદશપલસહિતાનિ| મસ્તુનઃ કલશમિતિ દ્રોણાસ્યૈવ નામ| અગ્નિકશ્ચિત્રકઃ| સમાવાપ્યનિક્ષિપ્ય| વૈહાયસમાકાશસ્થાપિતત્વાદવલમ્બ્ય શિક્યમ્|| ૧૩||
Adhikarana aShTashatAriShTaH (14) · Śloka 14
ત્રિફલામરિચદ્રાક્ષાપિપ્પલીકાશ્મર્યફલાનાં પ્રત્યેકં શતં ગુડતુલામુદકદ્રોણં ચ મધુલિપ્તભાજનસ્થં સપ્તાહમુષ્ણે કાલે દ્વિસપ્તાહં શીતે ધારયેત્| અયમષ્ટશતારિષ્ટઃ સમાનઃ પૂર્વેણઃ|૧૪|
त्रिफलामरिचद्राक्षापिप्पलीकाश्मर्यफलानां प्रत्येकं शतं गुडतुलामुदकद्रोणं च मधुलिप्तभाजनस्थं सप्ताहमुष्णे काले द्विसप्ताहं शीते धारयेत्| अयमष्टशतारिष्टः समानः पूर्वेणः|१४|
🔊 Audio coming soon
૦૦
Adhikarana pralepAdikam (14) · Śloka 14
પુરાણપિણ્યાકકૃષ્ણાશિગ્રુત્વગતસીસિકતાહ મૂત્રપિષ્ટાઃ સુખોષ્ણાઃ પ્રલેપે દદ્યાત્| એકાઙ્ગે તુ કાલાસરલાજશૃ ઙ્ગગજગન્ધાશ્વગન્ધૈકૈષિકાઃ| શુણ્ઠીકુલત્થતક્કારી કુષ્ઠર્જકચિત્રકજલમૂત્રાણિ સ્નાને| ચણ્ડાગરુણી વિલે પને||૧૪||
पुराणपिण्याककृष्णाशिग्रुत्वगतसीसिकताह मूत्रपिष्टाः सुखोष्णाः प्रलेपे दद्यात्| एकाङ्गे तु कालासरलाजशृ ङ्गगजगन्धाश्वगन्धैकैषिकाः| शुण्ठीकुलत्थतक्कारी कुष्ठर्जकचित्रकजलमूत्राणि स्नाने| चण्डागरुणी विले पने||१४||
🔊 Audio coming soon
ત્રિફલાદીનાં ફલસઙ્ખ્યા પ્રત્યેકં શતમ્| મધુલિપ્તભાજનસ્થં ધારયેદિતિ સમ્બન્ધઃ| નામ્ના અષ્ટશતારિષ્ટોઽયં યતો હરીતક્યાદિદ્રવ્યાણ્યષ્ટશતાનિ ભવન્તિ| પૂર્વેણ ભલ્લાતકારિષ્ટેન સમાનસ્તુલ્યઃ| સુબોધમ્| અતસી ક્ષુમા| એકાઙ્ગે તુ શોફે કાલાદિર્મૂત્રપિષ્ટાઃ સુખો-ષ્ણાશ્ચ પ્રલેપે દદ્યાત્| કાલા મઞ્જિષ્ઠા| અજશૃઙ્ગી વિષાણી| એકૈ-ષિકા માંસી| શુણ્ઠ્યાદિસિદ્ધે મૂત્રજલે સ્નાનાય હિતે| અર્જકઃ કઞ્જકઃ| વિલેપને ચણ્ડાગરુણિ| ચણ્ડા ચોરકઃ||૧૪||
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (15) · Śloka 15
સંસર્ગસન્નિપાતયોર્યથાદોષોદયમિદમેવ સાધનમ્| એક દેશાશ્રયે ચ શ્વયથૌ યથાસન્નં વમનાદીનિ રક્તાવસેચનં ચ કુર્વીતેતિ||૧૫||
संसर्गसन्निपातयोर्यथादोषोदयमिदमेव साधनम्| एक देशाश्रये च श्वयथौ यथासन्नं वमनादीनि रक्तावसेचनं च कुर्वीतेति||१५||
🔊 Audio coming soon
ઇદમેવ પૃથગ્દોષોક્તં સાધનં સંસર્ગે સન્નિપાતે ચ દોષોદ્રેકાનતિક્રમેણ મિશ્રીકૃત્ય યોજ્યમ્| યસ્તુ શ્વયથુરેકદેશેઽઙ્ગસ્યાશ્રિતસ્તસ્મિન્યથાસન્નં વમનાદીન્ કુર્વિત| ઊર્ધ્વનાભિજે વમનમધોનાભિજે વિરેચનં બસ્તિશ્ચ| શિરોરોગે નસ્યમિતિ યથાસન્નશબ્દાર્થઃ| ઔષધિના કૃતે શોફે રક્તાવસેકો દોષાપેક્ષમનેકધા|| ૧૫||
Adhikarana AgantushophacikitsAsUtram (16) · Śloka 16
ભવતિ ચાત્ર- પ્રાયોઽભિઘાતાદનિલઃ સરક્તઃ શોફં સરાગં પ્રકરોતિ તત્ર| વિસર્પનુન્મારુતરક્તનુચ્ચ કાર્યં વિષઘ્નં વિષજે ચ કર્મ||૧૬||
भवति चात्र- प्रायोऽभिघातादनिलः सरक्तः शोफं सरागं प्रकरोति तत्र| विसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्यं विषघ्नं विषजे च कर्म||१६||
🔊 Audio coming soon
ગતાનુગતિકા| પ્રાય ઇત્યાદિનાઽઽગન્તુશોફચિકિત્સા| અભિઘાતાન્મારુતઃ સરક્તઃ પ્રાયો દુષ્યતિ| સ ચ દુષ્ટઃ સરાગં શોફં વિકરોતિ| પ્રાયોગ્રહણમન્યાનુબન્ધજ્ઞાપનાર્થમ્| તત્રાભિઘાતજે વિસર્પચિકિત્સિતં કાર્યમન્યચ્ચ યત્કિઞ્ચિદ્વાતશોણિતનુચ્ચ| ઉભયત્રાપિ દોષાનુબન્ધઘ્નત્વે વિશેષઃ સમ્ભવત્યેવ| વિષજે શોફે વિષઘ્નં કર્મ કાર્યમ્|| ૧૬||
Adhikarana shvayathAvapathyam (17-19) · Śloka 19
ગ્રામ્યાદ્યબ્જાનૂપં પિશિતમબલં શુષ્કશાકં તિલાન્નં ગૌડં પિષ્ટાન્નં દધિ સલવણં પિચ્છિલં મદ્યમમ્લમ્| ધાનાવલ્લૂરં સમશનમથો ગુર્વસાત્મ્યં વિદાહિ સ્વપ્નં ચારાત્રૌ શ્વયથુગદવાન્ વર્જયેન્મૈથુનં ચ||૧૭|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવ ષ્ટઙ્ગસંગ્રહસિંહિતાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને શ્વયથુ ચિકિત્સિતન્નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ||૧૯||
ग्राम्याद्यब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं तिलान्नं गौडं पिष्टान्नं दधि सलवणं पिच्छिलं मद्यमम्लम्| धानावल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टङ्गसंग्रहसिंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वयथु चिकित्सितन्नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
સર્વશ્ચ શ્વયથુગદવાન્ ગ્રામ્યાદિપિશિતં શુષ્કશાકાદિકં ચ વર્જયેત્| ગ્રામ્યં જનપદમધ્યચારિપ્રાણિજમ્| અબ્જસ્યાનૂપજત્વેઽપિ વર્જનીયપ્રાધાન્યાત્ પૃથગ્ગ્રહણમ્| અબલં દુર્બલપ્રાણિજમ્| ગૌડં પાનકં| પિષ્ટાન્નં પિષ્ટકૃતં યત્કિઞ્ચિત્| સલવણમિતિ કેવલમપિ લવણં વર્જયેદ્વર્જને સહભાવઃ| પિચ્છિલં ક્લિન્નરૂપમ્| મદ્યં ચામ્લમ્| ધાના ભૃષ્ટવયમ્| વલ્લૂરં શુષ્કમાંસમ્| સમશનં મિશ્રં પથ્યમપથ્યં ચ ભુક્તં સમશર્નં મતમ્| ગુરુ યત્કિઞ્ચિત્ ગુરુત્વાદિયુક્તમ્| દિવાસ્વપ્નં મૈથુનં ચ સર્વદેતિ|| ૧૭|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયામષ્ટા ઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં ચિકિ ત્સિતસ્થાને એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ