Adhikarana ata vAtashoNitacikitsitannAma caturviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വാതശോണിതചികിത്സാം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|൧|
अथातो वातशोणितचिकित्सां व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
ക്രമപ്രാപ്തസ്യ വാതശോണിതസ്യ ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ|| ൧||
Adhikarana raktAvasecanam (2) · Śloka 1
വാതശോണിതിനഃ സ്നിഗ്ധസ്യ ദാഹരാഗരുക്തോദേഷു ജലൌകോഭിഃ കണ്ഡൂപതാപസ്വാപചിമിചിമായനേശു ശൃങ്ഗതുമ്ബൈര്ദേശാദ്ദേശാന്തരം സഞ്ചരത് സിരയാ പ്രച്ഛാനേന വ ദുഷ്ടാമസൃഗസകൃദലപ്മല്പ- മവസേചയേത്||൧||
वातशोणितिनः स्निग्धस्य दाहरागरुक्तोदेषु जलौकोभिः कण्डूपतापस्वापचिमिचिमायनेशु शृङ्गतुम्बैर्देशाद्देशान्तरं सञ्चरत् सिरया प्रच्छानेन व दुष्टामसृगसकृदलप्मल्प- मवसेचयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
സര്വസ്യ വാതശോണിതവതഃ സ്നേഹപൂര്വം രക്തസ്രാവണമിഷ്യതേ| തത്ര വിശേഷാദ്ദാഹാദിഷു ജലൌകോഭിഃ| കണ്ഡ്വാദിഷു ശൃങ്ഗതുമ്ബൈഃ| അനിയതദേശസ്ഥിതം രക്തം സിരയാ പ്രച്ഛാനേന വാ| സര്വത്ര ച വാതശോണിതേഷു ദുഷ്ടമസൃക്സ്തോകമവസേചയേത്| ജലൌകാദിഭിരസൃക്സ്രാവേ ക്രിയമാണേ രക്തസ്യാവസേചനം സകൃദേവ ന കാര്യമ്| ന ബഹു|| ൨||
Adhikarana asRukakShaye vyApadaH (3) · Śloka 3
അസൃക്ക്ഷയേ ഹി ഗമ്ഭീരശോഫസ്തമ്ഭകമ്പഗ്ലാനിസങ്കോചാദയഃ സ്യുഃ| സിരാവ്യധോക്താശ്ച മൂര്ച്ഛാദയഃ||൩||
असृक्क्षये हि गम्भीरशोफस्तम्भकम्पग्लानिसङ्कोचादयः स्युः| सिराव्यधोक्ताश्च मूर्च्छादयः||३||
🔊 Audio coming soon
അസൃക്ക്ഷയ ഇത്യാദി| യസ്മാത് സകൃദസ്രേ വിസ്രാവിതേ രക്തക്ഷയേ സതി ഗമ്ഭീരശ്വയഥ്വാദയഃ സ്യുഃ| ഗമ്ഭീരഃ ശോഫ അവഗാഢഃ| ഗ്ലാനിരുപശോഷഃ| ആദിഗ്രഹണേന സര്വേഷാമപതര്പണജാനാം ഗ്രഹണമ്|| ൩||
Adhikarana asisrAvyAvasthA tatra karma ca (4) · Śloka 4
നൈവ ച സ്രാവയേദങ്ഗഗ്ലാനൌ രൂക്ഷേ വാതോത്തരഞ്ച രക്തമ്| തതശ്ച പുനഃ സ്നേഹയിത്വ മൃദൂനി സ്നേഹയുക്താനി രൂക്ഷാണി വാ വിരേച- നാനി ബസ്തികര്മ ചാസകൃത് പ്രയോജയേത്||൪||
नैव च स्रावयेदङ्गग्लानौ रूक्षे वातोत्तरञ्च रक्तम्| ततश्च पुनः स्नेहयित्व मृदूनि स्नेहयुक्तानि रूक्षाणि वा विरेच- नानि बस्तिकर्म चासकृत् प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൪||
Adhikarana vAtaprabale ghRutapAnam (5) · Śloka 5
അഥ വാതപ്രബലേ പുരാണഘൃതം പിബേച്ഛതാവരീഘൃതം Vവാ||൫||
अथ वातप्रबले पुराणघृतं पिबेच्छतावरीघृतं Vवा||५||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനാ വാതാദിവിശേഷേണ ചികിത്സാമാഹ പുരാണം സര്പിഃ പഞ്ചദശാദിവര്ഷോഷിതമ്|| ൫||
Adhikarana jIvanIyaM ghRutaM taila~jca (6) · Śloka 6
ദശമൂലപുനര്നവദ്വയൈരണ്ഡമുദ്ഗപര്ണീമാഷപര്ണീമഹാമേദാശതാവ രീരാസ്നാവ്ക്പുഷ്പീശങ്ഖപുഷ്പീബലാതിബലാ ദ്വിപലാംശാഃ പൃഥ ഗ്ജലദ്രോണേ വിപാചയേത്| പാദശേഷേ ച തത്തുല്യാനി പൃഥക്ഛാ ഗമാംസാമലകേക്ഷുരസ ഘൃതക്ഷീരാണി സംയോജ്യം കല്കഞ്ച പിപ്പ ലീമരിചകാശ്മര്യഫലോത്പലദ്വിമേദാദ്വിശ്രാവണീവീരാപുന ര്നവനാഗരസമങ്ഗാതുകാക്ഷീരീക്ഷീരകാകോലീദ്രാക്ഷാക്ഷോടപദ്മ ബീജശൃങ്ഗാടകാനികോചകഭവ്യോരുമാണഖര്ജൂരവാതാമമുഞ്ജാ താഭിഷുകാണാം പുനഃ പചേത്| ഏതജ്ജീവനീയാഖ്യം സര്പി ര്വാതപിത്തവികാരാന് വിശേഷതശ്ച പാണ്ഡുരോഗജ്വരാപസ്മാര ഭഗന്ദരശ്വാസഹിധ്മാസ്വരഭേദപാര്ശ്വശൂലയകൃത്പ്ലീഹമൂത്ര സങ്ഗാശ്മരീവാതശോണിതസര്Vവാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗാനപഹരതി| വര്ണ്യം ബല്യം വൃഷ്യം ചക്ഷുഷ്യം പുത്രദഞ്ച| തൈലസാത്മ്യോ വാ ക്ഷീരസിതോ പലം തൈലം പിബേത്||൬||
दशमूलपुनर्नवद्वयैरण्डमुद्गपर्णीमाषपर्णीमहामेदाशताव रीरास्नाव्क्पुष्पीशङ्खपुष्पीबलातिबला द्विपलांशाः पृथ ग्जलद्रोणे विपाचयेत्| पादशेषे च तत्तुल्यानि पृथक्छा गमांसामलकेक्षुरस घृतक्षीराणि संयोज्यं कल्कञ्च पिप्प लीमरिचकाश्मर्यफलोत्पलद्विमेदाद्विश्रावणीवीरापुन र्नवनागरसमङ्गातुकाक्षीरीक्षीरकाकोलीद्राक्षाक्षोटपद्म बीजशृङ्गाटकानिकोचकभव्योरुमाणखर्जूरवाताममुञ्जा ताभिषुकाणां पुनः पचेत्| एतज्जीवनीयाख्यं सर्पि र्वातपित्तविकारान् विशेषतश्च पाण्डुरोगज्वरापस्मार भगन्दरश्वासहिध्मास्वरभेदपार्श्वशूलयकृत्प्लीहमूत्र सङ्गाश्मरीवातशोणितसर्Vवाङ्गैकाङ्गरोगानपहरति| वर्ण्यं बल्यं वृष्यं चक्षुष्यं पुत्रदञ्च| तैलसात्म्यो वा क्षीरसितो पलं तैलं पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലേത്യാദിനാ ജീവനീയാഖ്യം സര്പിഃ| അവാക്പുഷ്പീ വാരാഹീ| ശങ്ഖപുഷ്പീ കാശ്മീരേഷു വീരടീതി പ്രസിദ്ധാ| ഛാഗമാംസരസാദീനി പഞ്ച പൃഥക്പ്രത്യേകം ക്വഥിതശേഷസമാനി| പിപ്പല്യാദീനാം കല്കഃ സ്നേഹാച്ചതുര്ഥാംശേന| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| നികോചകം ഫലവിശേഷഃ| ജീവനീയാഖ്യമേതത് പാണ്ഡുരോഗാദീന് വാതപിത്തവികാരാന് വിശേഷതോऽപഹരതി| ബല്യത്വാദിയുക്തം ച| തൈലസാത്മ്യഃ സന് വാതശോണിതീ സഃ ക്ഷീരശര്കരായുക്തമേവ തൈലം പിബേത്|| ൬||
Adhikarana tailAntarANi (7) · Śloka 7
അഥവ ശതാവരീമയൂരകക്ഷീരവിദാരീബലാദ്വയതൃണപഞ്ചമൂല ക്വാഥേ പദ്മകാദിഗര്ഭം സാധിതമ്| ബലാതൈലം വാ വാത വ്യാധ്യുക്തമ്| ശതപാകം വാ| വാതഹരസിദ്ധേന പയസാമ്ലൈര്വാ സ്പര്ശസുഖം പരിഷേകം കുര്വീത||൭||
अथव शतावरीमयूरकक्षीरविदारीबलाद्वयतृणपञ्चमूल क्वाथे पद्मकादिगर्भं साधितम्| बलातैलं वा वात व्याध्युक्तम्| शतपाकं वा| वातहरसिद्धेन पयसाम्लैर्वा स्पर्शसुख़ं परिषेकं कुर्वीत||७||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ ശതാവര്യാദിക്വാഥേ പദ്മകാദിഗണഗര്ഭം സാധിതം തൈലം തൈല| സാത്മ്യഃ പിബേത്| മയൂരകഃ അപാമാര്ഗഃ| ബലാതൈലം വാതവ്യാധ്യുകമ്| തത്ര ചോക്തം വാ ശതപാകമ്| വാതഹരൈരിത്യാദിനാ പരിഷേകമ്| ദ്രാക്ഷാമധുകതോയാഭ്യാം സിദ്ധം വ സസിതോപലമ്| പിബേദ് ഘൃതം തഥാ ക്ഷീരം ഗുഡൂചീസ്വരസേ ശൃതമ്|| ഇതി ചരകപാഠഃ| ദ്രാക്ഷാമധുകതോയാഭ്യാമിത്യത്ര ദ്വിവചനസാമര്ഥ്യാത് പ്രത്യേകം ഘൃതമിതി ജേജ്ജടഃ|| ൭||
Adhikarana upanAhaH (8) · Śloka 8
പ്രത്യേകശോ യവഗോധൂമതിലമുദ്ഗമാഷേഷു കാകോലീജീവകര്ഷ ഭകബലാസൃഗാലവിന്നാമേഷശൃങ്ഗീപ്രിയാലസിതോപലാസുരഭിവ ചാകശേരുകല്കമിശ്രേഷൂപനാഹാര്ഥം സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജ ദുഗ്ധസിദ്ധാന് പഞ്ച പായസാനുപകല്പയേത്| സ്നൈഹികഫല മജ്ജോത്കാരികാം വാ| ബില്വപേശികാതഗരദേവദാരുസരല രാസ്നാഹരേണുകുഷ്ഠശതപുഷ്പാഭിര്വാ ദധിമസ്തുയുക്താഭിരുപ നാഹഃ||൮||
प्रत्येकशो यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु काकोलीजीवकर्ष भकबलासृगालविन्नामेषशृङ्गीप्रियालसितोपलासुरभिव चाकशेरुकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्ज दुग्धसिद्धान् पञ्च पायसानुपकल्पयेत्| स्नैहिकफल मज्जोत्कारिकां वा| बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरल रास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा दधिमस्तुयुक्ताभिरुप नाहः||८||
🔊 Audio coming soon
യവാദിഷു പഞ്ചസു പ്രത്യേകം സര്പിരാദിഭിഃ പഞ്ചഭിഃ കാകോല്യാദികല്കേന ചോപനാഹാര്ഥം പഞ്ച പായസാന് കല്പയേത്| യവാദിഭിര്മാഷാന്തൈഃ| ശൃഗാലവിന്നാ പൃശ്നിപര്ണീ| സ്നൈഹികാനാം ഫലാനാമക്ഷോഡാദീനാം മജ്ജാ ഉത്കാരികാ ച| ബില്വപേശികാദിഭിരുപനാഹഃ| പിഷ്ടബന്ധോ ദധിമസ്തുഭ്യാം യുക്താദിഭിഃ|| ൮||
Adhikarana pralepAbhya~ggau (9) · Śloka 9
യവമധുകൈരണ്ഡബീജപുനര്നവൈര്ധാന്യാമ്ബുപിഷ്ഠൈഃ പ്രലേപഃ| മാതു ലുങ്ഗാമ്ലവേതസസൈന്ധവഘൃതമിശ്രം വാ ശിഗ്രുമൂലമ്| സഹചര ജീവന്തീമൂലം വാ| രാസ്നാമധുകഗുഡൂചീബലാദ്വയജീവകര്ഷ ഭകല്കക്ഷീരസിദ്ധം സസിക്ഥകം സര്പിരഭ്യങ്ഗഃ||൯||
यवमधुकैरण्डबीजपुनर्नवैर्धान्याम्बुपिष्ठैः प्रलेपः| मातु लुङ्गाम्लवेतससैन्धवग़ृतमिश्रं वा शिग्रुमूलम्| सहचर जीवन्तीमूलं वा| रास्नामधुकगुडूचीबलाद्वयजीवकर्ष भकल्कक्षीरसिद्धं ससिक्थकं सर्पिरभ्यङ्गः||९||
🔊 Audio coming soon
യവാദിഭിര്ധാന്യാമ്ബുപിഷ്ടൈഃ പ്രലേപഃ| അഥവാ ശിഗ്രുമൂലം മാതുലുങ്ഗാമ്ലവേതസാദിഭിര്യുക്തമ്| മാതുലുങ്ഗാമ്ലമമ്ലമാതുലുങ്ഗമ്| തദ്യുക്തം വാ| സഹചരീജീവന്ത്യോര്മൂലമാലേപഃ| രാസ്നാദികല്കേന ക്ഷീരേണ സസിക്ഥകം സിദ്ധം സര്പിരഭ്യങ്ഗഃ| സിക്ഥകം മദനമ്| ഇതി വാതാധികേ|| ൯||
Adhikarana pittaprabale upacArAH (10) · Śloka 10
പിത്തപ്രബലേ ദ്രാക്ഷാരേവതഫലപയസ്യാമധുകചന്ദനകാശ്മ ര്യകഷായം ശക്രരാമധുമധുരം പായയേത്| ശതാവരീപടോല ത്രിഫലാഗുഡൂചീകടുകാകഷായം വാ| സ്വാദുതിക്തവര്ഗസിദ്ധം ച സര്പിഃ ക്ഷീരം ച| രാസ്നാഭീരുദശമൂലബലാസിദ്ധം വാ| ധാരോഷ്ണം വാ| വിരേകാര്ഥേ ത്രിവൃച്ചൂര്ണയുക്തം വാ| ക്ഷീരാഹാരോ വാ ക്ഷീരേണൈരണ്ഡതൈലം ബഹുശഃ പിബേത്| അമൃതാരഗ്വധാടാരൂ ഷകകഷായേണ വാ| ക്ഷീരബസ്തീന് വാ സഘൃതാന് ദദ്യാത്| ശീതൈശ്ചന്ദനപദ്മകബിസമൃണാലാദിഭിഃ ശൃതേന ക്ഷീരേണ പരി ഷേകഃ| ക്ഷീരേക്ഷുരസമധുശര്കരാതണ്ഡുലോദകേന വാ| ദ്രാക്ഷാ മധുകകാശ്മര്യയുതേന വാ| ധാന്യാമ്ലേന വാ ജീവനീയസിദ്ധേന വാ സര്പിഷാ ശതധൌതേന വാ| മസൂരോശീരപ്രപൌണ്ഡരീകദാര്വീമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാചന്ദനോത്പല പദ്മകൈരകാസക്തുഭിഃ സഘൃതക്ഷീരശര്കരൈഃ പ്രദേഹോ ദാഹരാ ഗരുഗ്വിസര്പശോഫഹരഃ| ഗോധൂമചൂര്ണോ വാ ഛാഗക്ഷീരസംയുക്തോ ലേപഃ| തിലാശ്ച പയസാ പിഷ്ടാഃ ഭൃഷ്ടാ കപാലേ പുനഃ പയസി പ്രക്ഷിപ്യ നിര്വാപിതാഃ||൧൦||
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतफलपयस्यामधुकचन्दनकाश्म र्यकषायं शक्ररामधुमधुरं पाययेत्| शतावरीपटोल त्रिफलागुडूचीकटुकाकषायं वा| स्वादुतिक्तवर्गसिद्धं च सर्पिः क्षीरं च| रास्नाभीरुदशमूलबलासिद्धं वा| धारोष्णं वा| विरेकार्थे त्रिवृच्चूर्णयुक्तं वा| क्षीराहारो वा क्षीरेणैरण्डतैलं बहुशः पिबेत्| अमृतारग्वधाटारू षककषायेण वा| क्षीरबस्तीन् वा सग़ृतान् दद्यात्| शीतैश्चन्दनपद्मकबिसमृणालादिभिः शृतेन क्षीरेण परि षेकः| क्षीरेक्षुरसमधुशर्करातण्डुलोदकेन वा| द्राक्षा मधुककाश्मर्ययुतेन वा| धान्याम्लेन वा जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषा शतधौतेन वा| मसूरोशीरप्रपौण्डरीकदार्वीमधुकमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पल पद्मकैरकासक्तुभिः सग़ृतक्षीरशर्करैः प्रदेहो दाहरा गरुग्विसर्पशोफहरः| गोधूमचूर्णो वा छागक्षीरसंयुक्तो लेपः| तिलाश्च पयसा पिष्टाः भृष्टा कपाले पुनः पयसि प्रक्षिप्य निर्वापिताः||१०||
🔊 Audio coming soon
പിത്തപ്രബലേ ദ്രാക്ഷാദികഷായം ശര്കരാമധുഭ്യാം മധുരമ്| മധുരശബ്ദേന തയോര്മധുര്യാപാദനീ മാത്രോക്താ| ശതാവര്യാദികഷായോ വാ ശര്കരാമധുമധുരഃ| യഥാ സൂത്രോക്താഭ്യാം മധുരതിക്തവര്ഗാഭ്യാം സിദ്ധം ഘൃതമ്| രാസ്നാദിശൃതം ക്ഷീരം വാ ധാരോഷ്ണമേവ വാ| വിരേകാര്ഥേ ക്ഷീരം ത്രിവൃച്ചൂര്ണേന യുക്തം വാ| അഥവ ക്ഷീരേണ സഹൈരണ്ഡതൈലം ക്ഷീരാന്നാദോ ബഹുശഃ പിബേത്| അമൃതാദികഷായേണ വൈരണ്ഡതൈലം ക്ഷീരാഹാരോ ബഹുശഃ പിബേത്| സുബോധമ്| ചന്ദനാദിഭിഃ ശീതൈഃ ശീതവിര്യൈഃ ശൃതേന ക്ഷീരേണ പരിഷേകഃ| ക്ഷീരാദിനാ വാ| ഉദകശര്കരാതണ്ഡുലാഭ്യാം സമ്ബന്ധഃ| അഥവാ ദ്രാക്ഷാദിയുക്തേന ധാന്യാമ്ലേന പരിഷേകഃ| അഥവാ ജീവനയൌഷധസിദ്ധേന സര്പിഷാ പരിഷേചയേത്| ശതധൌതേന സര്പിഷാ വാ| ശതധൌതം യത് സര്പിര്ബഹുവാരം വിലാപ്യാഗ്നൌ ക്ഷീരവൃക്ഷാദിശീതോദകേ പ്രക്ഷിപ്യ മഥ്നാഖജിതത്വാത്സ്ത്യാനീക്രിയതേ| മസൂരാദിഭിഃ സക്ത്വന്തൈഃ ഘൃതാദിയുക്തൈഃ പ്രദേഹോ ദാഹാദിഹരഃ| ഏരകാസക്തുഃ ഏരകാബീജസക്തുഃ| പയസി| സുബോധമ്| നിര്വാപിതാ ഊഷ്മാണം ത്യാജിതാ ഇതി പിത്താധികേ|| ൧൦||
Adhikarana raktAdhike visheShaH (11) · Śloka 11
രക്തപ്രബലേऽപ്യേവം ബഹുശശ്ച ശോണിതമവസേചയേത്||൧൧||
रक्तप्रबलेऽप्येवं बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
രക്തപ്രബലേऽപി വാതശോണിതേ ഏവമിതി പിത്തോക്തമ്| അത്ര തു ബഹുശഃ ശോണിതമവസേചയേത്| അതിദേശേന ലാഘവാര്തം വ്യുത്ക്രമഃ|| ൧൧||
Adhikarana shleShmaprabale visheShaH (12) · Śloka 12
ശ്ലേഷ്മപ്രബലേ ധാത്രീനിശാമുസ്താകഷായം മധുമധുരം പിബേത്| ത്രിഫലാകഷായം വ| മധുകശൃങ്ഗീവേരാഭയാകടുരോഹിണീനിര്യൂഹം വാ| യഥാര്ഹസ്നേഹപീതം ച മൃദു വാമയേദ്വിരൂക്ഷയേച്ച| ന ചാതി സേകലേപാന് ദദ്യാത്| നിമ്ബസര്ഷപാശ്വഗന്ധാക്ഷാരതിലൈഃ കോഷ്ണൈര്ലേപഃ| വചാഗാര ധൂമദ്വിനിശാകുഷ്ഠശതപുഷ്പാഭിര്വാ| പുനര്നവേന വാ സഘൃതേന| തിലസര്ഷപാതസീയവചൂര്ണേ വാ| ശ്ലേഷ്മാതകകപിത്ഥമധു ശിഗ്രുമിശ്രാഃ ക്ഷാരമൂത്രപിഷ്ടഃ കടുകസ്കന്ധസിദ്ധൈഃ ക്ഷാരോദ കതൈലമൂത്രൈഃ സേകഃ||൧൨||
श्लेष्मप्रबले धात्रीनिशामुस्ताकषायं मधुमधुरं पिबेत्| त्रिफलाकषायं व| मधुकशृङ्गीवेराभयाकटुरोहिणीनिर्यूहं वा| यथार्हस्नेहपीतं च मृदु वामयेद्विरूक्षयेच्च| न चाति सेकलेपान् दद्यात्| निम्बसर्षपाश्वगन्धाक्षारतिलैः कोष्णैर्लेपः| वचागार धूमद्विनिशाकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा| पुनर्नवेन वा सग़ृतेन| तिलसर्षपातसीयवचूर्णे वा| श्लेष्मातककपित्थमधु शिग्रुमिश्राः क्षारमूत्रपिष्टः कटुकस्कन्धसिद्धैः क्षारोद कतैलमूत्रैः सेकः||१२||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മപ്രബലേ വാതശോണിതേ ധാത്ര്യാദികഷായം മാക്ഷികയുക്തം പിബേത്| ത്രിഫലാകഷായം വാ| മധുകാദികഷായം വാ| തം ച യഥായോഗ്യസ്നേഹപീതം മൃദു സ്തോകം വാമയേത്| മൃദു ച വിരൂക്ഷയേത്| സുബോധമ്| നിമ്ബാദിഭിഃ കോഷ്ണൈര്ലേപഃ| വചാദിഭിര്വാ കോഷ്ണൈര്ലേപഃ| സുബോധമ്| തിലാദിചൂര്ണോ വാ| കിമ്ഭൂതഃ ശ്ലേഷ്മാതകാദിമിശ്രഃ ക്ഷാരമൂത്രേണ ക്ഷാരസ്രുതേന മൂത്രേണ പിഷ്ടഃ| കടുകസ്കന്ധസിദ്ധൈഃ ക്ഷാരോദകാദിഭിഃ സേകഃകാര്യഃ|| ൧൨||
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (13) · Śloka 13
സംസര്ഗേ മിശ്രം യഥോദ്രേകം വാ പ്രതികുര്യാത്| സര്വേഷു ച യഥാ യഥ ഗുഡൂചീമ് ഗുഡഹരീതകീം പിപ്പലീവര്ധമാനം വാ ശീലയേദ്ബ സ്തികര്മ ചാഭീക്ഷ്ണമിതി||൧൩||
संसर्गे मिश्रं यथोद्रेकं वा प्रतिकुर्यात्| सर्वेषु च यथा यथ गुडूचीम् गुडहरीतकीं पिप्पलीवर्धमानं वा शीलयेद्ब स्तिकर्म चाभीक्ष्णमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
മിശ്രദോഷാധികേ ദോഷാനുരോധേന യഥോക്തമുപക്രമം മിശ്രം കാര്യമ്| അഥവാ മിശ്രദോഷോദ്ഭവേऽപ്യുദ്രിക്തമേവ ദോഷം പ്രതികുര്യാത്| ഗുഡൂച്യാദികം പൃഥക് സര്വേഷു വാതശോണിതേഷു സമാന്യം ശീലയേത്|| ൧൩||
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (14) · Śloka 14
ഭവതി ചാത്ര- ബാഹ്യമാലേപനാഭ്യങ്ഗപരിഷേകാവഗാഹനൈഃ| വിരേകാസ്ഥാപനസ്നേഹപാനൈരാന്തരമാചരേത്| സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജപാനാഭ്യഞ്ജനബസ്തിഭിഃ| ലേപോപനാഹസേകൈശ്ച കോഷ്ണൈര്വാതോത്തരം ജയേത്| വിരേചനര്ഘൃതക്ഷീരപാനസേചനബസ്തിഭിഃ| പിത്തരക്തോത്തരം വാതരക്തം ലേപൈശ്ച ശീതലൈഃ| വമനം മൃദു നാത്യര്ഥം സ്നേഹസേകാദിലങ്ഘനമ്| കോഷ്ണാ ലേപാശ്ച ശസ്യന്തേ വാതരക്തേ കഫോത്തരേ| വാതശ്ലേഷ്മോത്തരേ ശീതൈഃ പ്രലിപ്തേ വാതശോണിതേ| വിദാഹശോഫരുക്കണ്ഡൂവിവൃദ്ധിഃ സ്തമ്ഭനാദ്ഭവേത്| പിത്തരക്തോത്തരേ വാതരക്തേ ലേപാദയോ ഹിമാഃ| ഉഷ്ണൈഃ പ്ലോഷോഷരുഗ്രാഗസ്വേദാവദരണോദ്ഭവഃ||൧൪||
भवति चात्र- बाह्यमालेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः| विरेकास्थापनस्नेहपानैरान्तरमाचरेत्| सर्पिस्तैलवसामज्जपानाभ्यञ्जनबस्तिभिः| लेपोपनाहसेकैश्च कोष्णैर्वातोत्तरं जयेत्| विरेचनर्ग़ृतक्षीरपानसेचनबस्तिभिः| पित्तरक्तोत्तरं वातरक्तं लेपैश्च शीतलैः| वमनं मृदु नात्यर्थं स्नेहसेकादिलङ्ग़नम्| कोष्णा लेपाश्च शस्यन्ते वातरक्ते कफोत्तरे| वातश्लेष्मोत्तरे शीतैः प्रलिप्ते वातशोणिते| विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्| पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः| उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः||१४||
🔊 Audio coming soon
ഗതാനുഗതികാ| ബാഹ്യമുത്താനം വാതശോണിതമാലേപനാദിഭിര്ജയേത്| വിരേകാദിനാ ഗമ്ഭീരമ്| സര്പിരാദിഭിഃ പാനാദ്യുപയുക്തൈഃ കോഷ്ണൈശ്ച ലേപാദിഭിര്വാതോത്തരം ജയേത്| വിരേകാദിഭിര്ലേപൈശ്ച ശീതലൈഃ പിത്തോത്തരം രക്തോത്തരം ച| കഫോത്തരേ വാതരക്തേ മൃദു ച വമനം സ്നേഹസേകാദി ചാത്യര്ഥം ന ശസ്യതേ| യഥാബലം ലങ്ഘനം ചാലേപാശ്ച കോഷ്ണാഃ ശസ്യന്ത ഇതി| വാതേശ്ലേഷ്മോത്തരേ വാതാധികേ കഫാദികേ ച| കോഷ്ണദ്രവ്യലേപാദിവിധാനേ ശീതലേപാദിപ്രതിഷേധേ ച ഹേതുര്വാത ഇത്യാദിനോച്യതേ| ശീതൈഃ പ്രലേപൈര്ദോഷസ്യ സ്തമ്ഭനാദ്വിദാഹാദേര്വിവൃദ്ധിര്ഭവതി| പിത്തോത്തരേ രക്തോത്തരേ ചൌഷ്ണൈര്ദാഹാദ്യുദ്ഭവഃ|| ൧൪||
Adhikarana madhuyaShTItailam (15) · Śloka 15
മധുയഷ്ട്യാഃ പലശതാത് കഷായേ പാദശേശിതേ| തൈലാഢകം സമീക്ഷരം പചേത്കല്കൈഃ പലോന്മിതൈഃ| ശതപുഷ്പാവരീമൂര്വാപയസ്യാഭീരുചന്ദനൈഃ| സ്ഥിരാഹംസപദീമാംസീദ്വിമേദാമധുപര്ണിഭിഃ| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീതാമലക്യര്ധിപദ്മകൈഃ| ജീവന്തീജീവകര്ഷഭത്വക്പത്രനഖവാലകൈഃ| പ്രപൌണ്ഡതീകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവൈന്ദ്രീവിതുന്നകൈഃ| ചതുഷ്പ്രയോഗം വാതാസൃക്പിത്തദാഹജ്വരാര്തിനുത്||൧൫||
मधुयष्ट्याः पलशतात् कषाये पादशेशिते| तैलाढकं समीक्षरं पचेत्कल्कैः पलोन्मितैः| शतपुष्पावरीमूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः| स्थिराहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः| काकोलीक्षीरकाकोलीतामलक्यर्धिपद्मकैः| जीवन्तीजीवकर्षभत्वक्पत्रनखवालकैः| प्रपौण्डतीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगं वातासृक्पित्तदाहज्वरार्तिनुत्||१५||
🔊 Audio coming soon
മധുയഷ്ടിതൈലം ചതുഷ്പ്രയോഗം പാനനസ്യാഭ്യഞ്ജനസേകപ്രയോഗം വാതരക്താദ്യര്തിനുത്| ദാഹശബ്ദോ ജ്വരശബ്ദേന സമ്ബധ്യതേ| വരീ ശതാവരീ| പയസ്യാ ക്ഷീരികാ| സ്ഥിരാ സാലപര്ണീ| ഹംസപദീ ഘൃതമണ്ഡാ| മധുപര്ണീ മേദാ| താമലകീ താലീ| ഏന്ദ്രീ ഇന്ദ്രവാരുണീ| വിതുന്നകം ധാതകീഫലമ്||൧൫|
Adhikarana madhuyaShTItailam-shatapAkam (16) · Śloka 16
മധുയഷ്ട്യാഃ പലം ദത്വാ തൈലപ്രസ്ഥം ചതുര്ഗുണേ| ക്ഷീരേ പചേച്ഛതം വാരാംസ്തദേവം മധുകാച്ഛതേ| സിദ്ധം യോജ്യം തൃഡുന്മാദശ്വാസകാസവിസര്പിഷു| ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗവാതാസൃക്പിത്താദിഷു ച പൂര്വവത്||൧൬||
मधुयष्ट्याः पलं दत्वा तैलप्रस्थं चतुर्गुणे| क्षीरे पचेच्छतं वारांस्तदेवं मधुकाच्छते| सिद्धं योज्यं तृडुन्मादश्वासकासविसर्पिषु| हृत्पाण्डुरोगवातासृक्पित्तादिषु च पूर्ववत्||१६||
🔊 Audio coming soon
മധുയഷ്ട്യാ ഇത്യാദി| തൈലപ്രസ്ഥം ചതുര്ഗുണേ ക്ഷീരേ മധുയഷ്ടീപലം ദത്വാ പചേത്| ഏവം പലേന പലേന മധുകസ്യ ക്ഷീരേണ ച ശതം വാരാന് പചേത്| താവതാ ശതം മധുയഷ്ട്യാഃ പ്രവിശതി| തത്സിദ്ധം തൃഡാദിഷു യോജ്യമ്| പൂര്വവദിതി ചതുര്ഷു പ്രയോഗേഷ്വതിദിശതി|| ൧൬||
Adhikarana mArgAvarodhajanye visheShaH (17) · Śloka 17
കുപിതേ മാര്ഗസംരോധാന്മേദസോ വാ കഫസ്യ വാ| അതിവൃദ്ധാനിലേ ശസ്തം നാദൌ സ്നേഹനബൃംഹണമ്| കൃത്വാ തത്രാഢ്യവാതോക്തം വാതശോണിതികം തതഃ| ഭേഷജം സ്നേഹനം കുര്യാദ്യച്ച രക്തപ്രസാദനമ്||൧൭||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्धानिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्| कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः| भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
മേദസോऽതിവൃദ്ധ്യാ കഫസ്യ വാതിവൃദ്ധ്യാ യോ മാര്ഗരോധഃ സ്രോതഃ പിധാനം തതോ ഹേതോരനിലേ കുപിതേ പ്രഥമം സ്നേഹനബൃംഹണം ന ശസ്തമ്| തത്രാഢ്യവാതവിധാനം കൃത്വാ വാതശോണിതോക്തം ഭേഷജം സ്നേഹനം രക്തപ്രസാദനം ച കുര്യാത്|| ൧൭||
Adhikarana gambhIre avasthAvisheShasyAsAdhyatA (18) · Śloka 18
ഗമ്ഭീരേ രക്തമാക്രാന്തം സ്യാച്ചേദ്വാതേന വര്ജയേത്||൧൮||
गम्भीरे रक्तमाक्रान्तं स्याच्चेद्वातेन वर्जयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
ഗമ്ഭീരേ വാതശോണിതേ വാതേന യദി രക്തമാക്രാന്തം ഭവതി തദ്വാതശോണിതം കേവലവാതം വര്ജയേത്|| ൧൮||
Adhikarana raktapittayorativRuddhau visheShaH (19) · Śloka 19
രക്തപിത്താതിവൃദ്ധ്യാ തു പാകമാശു നിഗച്ഛതി| ഭിന്നം സ്രവതി തദ്രക്തം വിദഗ്ധം പൂയമേവ വാ| തയോശ്ചികിത്സാം വ്രണവദ്ഭേദശോധനരോപണീമ്| കുര്യാദുപദ്രവാണാഞ്ച തസ്മാത്തസ്മാച്ചികിത്സിതാത്||൧൯||
रक्तपित्तातिवृद्ध्या तु पाकमाशु निगच्छति| भिन्नं स्रवति तद्रक्तं विदग्धं पूयमेव वा| तयोश्चिकित्सां व्रणवद्भेदशोधनरोपणीम्| कुर्यादुपद्रवाणाञ्च तस्मात्तस्माच्चिकित्सितात्||१९||
🔊 Audio coming soon
യത്ര തു രക്തപിത്തയോരതിവൃദ്ധസ്തയാ ശോണിതമാശു പാകം ഗച്ഛതി| തതോ യത്നേനായത്നേന വ തദ്വാതശോണിതം ഭിന്നം വിദഗ്ധം പാകാഭിമുഖം രക്തം സ്രവതി പൂയമേവ വാ സ്രവതി തയോര്വിദഗ്ധരക്തപൂയയോഃ ഭേദാദിഭിര്വ്രണവച്ചികിത്സാം കുര്യാത്| ഉപദ്രവാണാം മോഹമൂര്ച്ഛാദീനാം തത്തച്ചികിത്സിതാച്ചികിത്സിതമ് കുര്യാത്|| ൧൯||
Adhikarana prANAdikope cikitsAsUtram (20) · Śloka 20
പ്രാണാദികോപേ യുഗപദ്യഥോദ്ദിഷ്ടം യഥാമയമ്| യഥാസന്നഞ്ച ഭൈഷജ്യം വികല്പ്യം സ്യാദ്യഥാബലമ്||൨൦||
प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्| यथासन्नञ्च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्||२०||
🔊 Audio coming soon
നിദാനാനുക്രമേണ പ്രാണാദീനാമ് ചികിത്സിതമാഹ-യത്ര യുഗപത്പ്രാണാദീനാം കോപസ്തത്ര യഥോദ്ദിഷ്ടമുദ്ദിശ്യ വാതവ്യാധിചികിത്സാസന്നമിതി പ്രാണാദീനാമന്യതമമാസന്നമനതിക്രമ്യ| യസ്മിന്നേവ ഗദേ യ ഏവ പ്രാണാദീനാമന്യതമ ആസന്നസ്തമേവ ചികിത്സേദിത്യര്ഥഃ| യഥാബലമിത്യന്യതമസ്യ ബലിനഃ പൂര്വം പ്രതീകാരം കുര്യാദിതി| ഏവമത്ര ഭൈഷജ്യം വികല്പ്യമ്|| ൨൦||
Adhikarana sAmAdibhedAdvisheShaH (21) · Śloka 21
നീതേ നിരാമതാം സാമേ സ്വേദലങ്ഘനപാചനൈഃ| രൂക്ഷൈശ്ചാലേപസേകാദ്യൈഃ കുര്യാത്കേവലവാതനുത്||൨൧||
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्ग़नपाचनैः| रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात्केवलवातनुत्||२१||
🔊 Audio coming soon
സര്വത്ര ചാമയുക്തേ വാതേ സ്വേദാദിഭിര്നിരാമതാം നീതേ കേവലവാതനുത്സര്വം കുര്യാത്|| ൨൧||
Adhikarana pittAvRute vAyau (22) · Śloka 22
വായൌ പിത്താവൃതേ ശീതാമുഷ്ണാഞ്ച ബഹുശഃ ക്രിയാമ്| വ്യത്യാസാദ്യോജയേത്സര്പിര്ജീവനീയം ച പായയേത്| ധന്വമാംസം യവഃ ശാലിര്വിരേകഃ ക്ഷീരവാന്മൃദുഃ| സക്ഷീരാ ബസ്തയഃ ക്ഷീരം പഞ്ചമൂലബലാശൃതമ്| കാലേऽനുവാസനം തൈലൈര്മധുരൌഷധസാധിതൈഃ| യഷ്ടീമധുബലാതൈലഘൃതക്ഷീരൈശ്ച സേചനമ്| പഞ്ചമൂലകഷായേണ വാരിണാ ശീതലേന വാ||൨൨||
वायौ पित्तावृते शीतामुष्णाञ्च बहुशः क्रियाम्| व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्| धन्वमांसं यवः शालिर्विरेकः क्षीरवान्मृदुः| सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्| कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः| यष्टीमधुबलातैलग़ृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा||२२||
🔊 Audio coming soon
അഥ വായൌ പിത്താവൃത ഇത്യാദിനാ ആവൃതവാതചികിത്സാ പിത്താവൃതേ വായൌ വ്യത്യാസാത് പര്യായേണ ശീതാമുഷ്ണാഞ്ച ക്രിയാം യോജയേത്| ജീവനീയം ച സര്പിഃ പായയേത്| ഏതച്ചാസ്മിന്നേവാധ്യായേ ദശമൂലാദിനോക്തമ്| ധന്വാമാംസാദികം വാത്ര യോജ്യമ്| സുബോധമ്| കാല ഇത്യനുവാസനയോഗ്യേ| മധുരദ്രവ്യസാധിതൈസ്തൈലൈരനുവാസനമ്| യഷ്ടീതൈലാദിഭിഃ സേചനമ്| പഞ്ച-മൂലകഷായേണ വാ ശീതോദകേന വേതി പിത്താവൃതചികിത്സാ|| ൨൨||
Adhikarana kaphAvRute vAyau kaphapittAvRute visheShaH (23) · Śloka 23
കഫാവൃതേ യവന്നാനി ജാങ്ഗലാ മൃഗപക്ഷിണഃ| സ്വേദാസ്തീക്ഷ്ണാ നിരുഹാശ്ച വമനം സവിരേചനമ്| പുരാണസര്പിസ്തൈലം ച തിലസര്ഷപജം ഹിതമ്| സംസൃഷ്ഠേ കഫപിത്താഭ്യാം പിത്തമാദൌ വിനിര്ജയേത്||൨൩||
कफावृते यवन्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरुहाश्च वमनं सविरेचनम्| पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्| संसृष्ठे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
കഫാവൃതേ വാതേ യവാന്നാദികം ഹിതമ്| കഫപിത്താഭ്യാം യുഗപത് സംസൃഷ്ടേ വാതേ ശീഘ്രം പിത്തം വിനിര്ജയേത്| തതഃ കഫമ്|| ൨൩||
Adhikarana raktAdyAvRute vAyau (24) · Śloka 24
കാരയേദ്രക്തസംസൃഷ്ടേ വാതശോണിതികീം ക്രിയാമ്| സ്വേദാഭ്യങ്ഗരസാഃ ക്ഷീരം സ്നേഹോമാംസാവൃതേ ഹിതമ്| പ്രമേഹമേദാവാതഘ്നമാഢ്യവാതേ ഭിഷഗ്നിജതമ്| മഹാസ്നേഹോऽസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ പൂര്വോക്തം രേതസാവൃതേ||൨൪||
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्| स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहोमांसावृते हितम्| प्रमेहमेदावातग़्नमाढ्यवाते भिषग्निजतम्| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसावृते||२४||
🔊 Audio coming soon
രക്തസംസൃഷ്ടേ സാമാന്യാം വാതശോണിതചികിത്സാം കാരയേത്| മാംസാവൃതേ സ്വേദാദയഃ സ്നേഹാന്താശ്ചേതി ഹിതാഃ| ആഢ്യവാതേ മേദസാവൃതേ വായൌ പ്രമേഹഘ്നം മേദോഘ്നം വാതഘ്നം ഭിഷിഗ്ജിതമൌഷധം ഹിതമ്| അസ്ഥിസ്ഥേ മജ്ജസ്ഥേ ച മഹാസ്നേഹം സ്നേഹചതുഷ്ടയം യുഗപത്| രേതസാ ശുക്രേനാവൃതേ പൂര്വോക്തം വാതവ്യാധൌ ശുക്രസ്ഥവാതോക്തം പുത്രകാമീയോക്തം ച|| ൨൪||
Adhikarana annAdyAvRute vAyau (25) · Śloka 25
അന്നാവൃതേ പാചനീയം വമനം ദീപനം ലഘു| മൂത്രാവൃതേ മൂത്രലാനി സ്വേദാശ്ചോത്തരവസ്തയഃ| ഏരണ്ഡതൈലം വര്ചസ്ഥേ വസ്തിസ്നേഹാശ്ച ഭേദിനഃ||൨൫||
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लग़ु| मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरवस्तयः| एरण्डतैलं वर्चस्थे वस्तिस्नेहाश्च भेदिनः||२५||
🔊 Audio coming soon
അന്നാവൃതേ സുബോധമ്| മൂത്രാവൃതേ മൂത്രലാന്യന്നാദീനി| ഉത്തരബസ്തിര്മേഢ്രയോജ്യഃ| വര്ചസ്ഥേ പുരീഷാവൃതേ ഏരണ്ഡതൈലാദികമ്|| ൨൫||
Adhikarana sarvAvaraNAnAM sAmAnyacikitsitam (26) · Śloka 26
കഫപിത്താവിരുദ്ധം യദ്യശ്ച വാതാനുലോമനമ്| സര്വസ്ഥാനാവൃതേऽപ്യാശു തത്കാര്യം മാതരിശ്വനി| അനഭിഷ്യന്ദി ച സ്നിഗ്ധം സ്രോതസാം ശുദ്ധികാരണമ്| യാപനാബസ്തയഃ പ്രായോ മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ| പ്രസമീക്ഷ്യ ബലാധിക്യം മൃദു കാര്യം വിരേചനമ്| രസായനാനാം സര്വേഷാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ| ശിലാഹ്വസ്യ വിശേഷേണ പയസാ ശുദ്ധഗുഗ്ഗുലോഃ| ലേഹോ വാ ഭാര്ഗവസ്തദ്വദേകാദശസിതാശതഃ| അപാനേ ത്വാവൃതേ സര്വം ദീപനം ഗ്രാഹി ഭേഷജമ്| വാതാനുലോമനം കാര്യം മൂത്രാശയവിശോധനമ്||൨൬||
कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि| अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्| यापनाबस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते| शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशतः| अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
കഫപിത്താവിരുദ്ധമിത്യാദിനാ സര്വാവരണാനാം സാമാന്യേന ചികിത്സാ| അനഭിഷ്യന്ദ്യാദിഗുണം ച യത് കിഞ്ചിത്| പ്രായോ ബാഹുല്യേന യാപനാബസ്തയസ്തേ ച കല്പേ വക്ഷ്യന്തേ| സുബോധമ്| രസായനാനാം സ്വവിഷയവിഭാഗേന| ഭാര്ഗവോ ലേഹോ രസായനോക്തശ്ച്യവനപ്രാശഃ| അപാനേ തു യേന കേനചിദാവൃതേ സര്വം ഭേഷജം ദീപനത്വാദിഗുണം കാര്യമ്|| ൨൬||
Adhikarana prANApAnAnAmanyonyAvaraNe sUtram (27) · Śloka 27
ഇതി സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്തമാവൃതാനാം ചികിത്സിതമ്| പ്രാണാപാനാം ഭിഷക്കുര്യ്യാദ്വിതര്ക്യ സ്വയമേവ തത്| ഉദാനം യോജയേദൂര്ധ്വമപാനം ചാനുലോമയേത്| സമാനം ശമയേദ്വിദ്വാംസ്ത്രിധാ വ്യാനഞ്ച യോജയേത്| പ്രാണോ രക്ഷ്യശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി തത്സ്ഥിതൌ ദേഹസംസ്ഥിതിഃ| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേദേവം വൃതാന് വാതാന് വിമാര്ഗഗാന്||൨൭||
इति संक्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्| प्राणापानां भिषक्कुर्य्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्| समानं शमयेद्विद्वांस्त्रिधा व्यानञ्च योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः| स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्||२७||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യനന്തരോക്തപ്രകാരേണാവൃതാനാം സംക്ഷേപേണ ചികിത്സിതമുക്തമ്| പ്രാണാദ്യാനം സ്വവിശേഷേണാവൃതാനാം തദിതി ചികിത്സിതം വികല്പ്യ സ്വയമൂഹ്യ കുര്യാത്| ഉദാനമിത്യാവൃതം വിജ്ഞേയമ്| വ്യാനം ത്രിധാ യോജയേദൂര്ധ്വമധസ്തിര്യക്ച| ചതുര്ഭ്യോऽപ്യുദാനാദിഭ്യഃ സര്വഥാ പ്രാണോ യത്നേന രക്ഷ്യഃ| യത്തസ്യ പ്രാണസ്യ സ്ഥിതൌ ദേഹസ്യ സമ്യക് സ്ഥിതിര്ഭവതി| ഏവംസ്ഥിതേ വൃതാന് ആവൃതാന് വാതാനുന്മാര്ഗഗാന് നാനാവിധേനാപായേന സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേത്|| ൨൭||
Adhikarana sarvopayoga cikitsanirdeshaH (28) · Śloka 28
സര്വം ചാവരണം പിത്തരക്തസംസര്ഗവര്ജിതമ്| രസായനവിധാനേന ലശുനോ ഹന്തി ശീലിതഃ| പിത്താവ്രുതേ പിത്തഹരം മരുതശ്ചാനുലോമനമ്| രക്താവൃതേऽപി തദ്വച്ച ഖുഡോക്തം യച്ച ഭേഷജമ്| പിത്തരക്താനിലഹിതം വിവിധം ച രസായനമ്||൨൮||
सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्| रसायनविधानेन लशुनो हन्ति शीलितः| पित्ताव्रुते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्| रक्तावृतेऽपि तद्वच्च ख़ुडोक्तं यच्च भेषजम्| पित्तरक्तानिलहितं विविधं च रसायनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ലശുനശ്ച സര്വാവരണം ഹന്തി പിത്തരക്തസംസര്ഗം വര്ജയിത്വാ| പിത്താവൃത ഇത്യാദി സുബോധമ്| ഖുഡ ഇതി വാതശോണിതസ്യ നാമ| നാനാപ്രകാരം പിത്താദിഹിതം ച രസായനം പിത്തരക്താവൃതേ ഹിതമ്|| ൨൮||
Adhikarana cikitsAsthAnopAsaMhAraH (29-30) · Śloka 30
യഥാനിദാനാം നിര്ദിഷ്ടമിതി സമ്യക്ചികിത്സിതമ്| ആയുര്വേദഫലം സ്ഥാനമേതത്സദ്യോऽര്തിനാശനാമ്| ചികിത്സിതം ഹിതം പഥ്യം പ്രായശ്ചിത്തം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ഭേഷജം ശമനം ശസ്തം പര്യായൈഃ സ്മൃതമൌഷധമ്||൨൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാത ശോണിതചികിത്സിതന്നാമ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ||൩൦||
यथानिदानां निर्दिष्टमिति सम्यक्चिकित्सितम्| आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनाम्| चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्| भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने वात शोणितचिकित्सितन्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
യഥേത്യാദിനാ ചികിത്സിതമുപസംഹ്രിയതേ| ഇത്യനന്തരോക്തൈരധ്യായൈര്യഥാനിദാനം നിദാനോക്താര്ഥാനതിക്രമേണ ചികിത്സിതം സമ്യങ് നിര്ദിഷ്ടമ്| ഏതച്ച ചികിത്സിതമായുര്വേദഫലം സദ്യ ഏവാര്തിനാശനാദ്ധേതോഃ| സ്ഥാനേ ചികിത്സിതശബ്ദ ഉപചാരാത് പ്രാധാന്യേന| ചികിത്സിതമിത്യാദിഭിഃ പര്യായൈരൌഷധം സ്മൃതമാചാര്യൈരിതി|| ൨൯|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ