Adhikarana ata vAtashoNitacikitsitannAma caturviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വാതശോണിതചികിത്സാം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|൧|
अथातो वातशोणितचिकित्सां व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAvasecanam (2) · Śloka 1
വാതശോണിതിനഃ സ്നിഗ്ധസ്യ ദാഹരാഗരുക്തോദേഷു ജലൌകോഭിഃ കണ്ഡൂപതാപസ്വാപചിമിചിമായനേശു ശൃങ്ഗതുമ്ബൈര്ദേശാദ്ദേശാന്തരം സഞ്ചരത് സിരയാ പ്രച്ഛാനേന വ ദുഷ്ടാമസൃഗസകൃദലപ്മല്പ- മവസേചയേത്||൧||
वातशोणितिनः स्निग्धस्य दाहरागरुक्तोदेषु जलौकोभिः कण्डूपतापस्वापचिमिचिमायनेशु शृङ्गतुम्बैर्देशाद्देशान्तरं सञ्चरत् सिरया प्रच्छानेन व दुष्टामसृगसकृदलप्मल्प- मवसेचयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asRukakShaye vyApadaH (3) · Śloka 3
അസൃക്ക്ഷയേ ഹി ഗമ്ഭീരശോഫസ്തമ്ഭകമ്പഗ്ലാനിസങ്കോചാദയഃ സ്യുഃ| സിരാവ്യധോക്താശ്ച മൂര്ച്ഛാദയഃ||൩||
असृक्क्षये हि गम्भीरशोफस्तम्भकम्पग्लानिसङ्कोचादयः स्युः| सिराव्यधोक्ताश्च मूर्च्छादयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asisrAvyAvasthA tatra karma ca (4) · Śloka 4
നൈവ ച സ്രാവയേദങ്ഗഗ്ലാനൌ രൂക്ഷേ വാതോത്തരഞ്ച രക്തമ്| തതശ്ച പുനഃ സ്നേഹയിത്വ മൃദൂനി സ്നേഹയുക്താനി രൂക്ഷാണി വാ വിരേച- നാനി ബസ്തികര്മ ചാസകൃത് പ്രയോജയേത്||൪||
नैव च स्रावयेदङ्गग्लानौ रूक्षे वातोत्तरञ्च रक्तम्| ततश्च पुनः स्नेहयित्व मृदूनि स्नेहयुक्तानि रूक्षाणि वा विरेच- नानि बस्तिकर्म चासकृत् प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprabale ghRutapAnam (5) · Śloka 5
അഥ വാതപ്രബലേ പുരാണഘൃതം പിബേച്ഛതാവരീഘൃതം Vവാ||൫||
अथ वातप्रबले पुराणघृतं पिबेच्छतावरीघृतं Vवा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvanIyaM ghRutaM taila~jca (6) · Śloka 6
ദശമൂലപുനര്നവദ്വയൈരണ്ഡമുദ്ഗപര്ണീമാഷപര്ണീമഹാമേദാശതാവ രീരാസ്നാവ്ക്പുഷ്പീശങ്ഖപുഷ്പീബലാതിബലാ ദ്വിപലാംശാഃ പൃഥ ഗ്ജലദ്രോണേ വിപാചയേത്| പാദശേഷേ ച തത്തുല്യാനി പൃഥക്ഛാ ഗമാംസാമലകേക്ഷുരസ ഘൃതക്ഷീരാണി സംയോജ്യം കല്കഞ്ച പിപ്പ ലീമരിചകാശ്മര്യഫലോത്പലദ്വിമേദാദ്വിശ്രാവണീവീരാപുന ര്നവനാഗരസമങ്ഗാതുകാക്ഷീരീക്ഷീരകാകോലീദ്രാക്ഷാക്ഷോടപദ്മ ബീജശൃങ്ഗാടകാനികോചകഭവ്യോരുമാണഖര്ജൂരവാതാമമുഞ്ജാ താഭിഷുകാണാം പുനഃ പചേത്| ഏതജ്ജീവനീയാഖ്യം സര്പി ര്വാതപിത്തവികാരാന് വിശേഷതശ്ച പാണ്ഡുരോഗജ്വരാപസ്മാര ഭഗന്ദരശ്വാസഹിധ്മാസ്വരഭേദപാര്ശ്വശൂലയകൃത്പ്ലീഹമൂത്ര സങ്ഗാശ്മരീവാതശോണിതസര്Vവാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗാനപഹരതി| വര്ണ്യം ബല്യം വൃഷ്യം ചക്ഷുഷ്യം പുത്രദഞ്ച| തൈലസാത്മ്യോ വാ ക്ഷീരസിതോ പലം തൈലം പിബേത്||൬||
दशमूलपुनर्नवद्वयैरण्डमुद्गपर्णीमाषपर्णीमहामेदाशताव रीरास्नाव्क्पुष्पीशङ्खपुष्पीबलातिबला द्विपलांशाः पृथ ग्जलद्रोणे विपाचयेत्| पादशेषे च तत्तुल्यानि पृथक्छा गमांसामलकेक्षुरस घृतक्षीराणि संयोज्यं कल्कञ्च पिप्प लीमरिचकाश्मर्यफलोत्पलद्विमेदाद्विश्रावणीवीरापुन र्नवनागरसमङ्गातुकाक्षीरीक्षीरकाकोलीद्राक्षाक्षोटपद्म बीजशृङ्गाटकानिकोचकभव्योरुमाणखर्जूरवाताममुञ्जा ताभिषुकाणां पुनः पचेत्| एतज्जीवनीयाख्यं सर्पि र्वातपित्तविकारान् विशेषतश्च पाण्डुरोगज्वरापस्मार भगन्दरश्वासहिध्मास्वरभेदपार्श्वशूलयकृत्प्लीहमूत्र सङ्गाश्मरीवातशोणितसर्Vवाङ्गैकाङ्गरोगानपहरति| वर्ण्यं बल्यं वृष्यं चक्षुष्यं पुत्रदञ्च| तैलसात्म्यो वा क्षीरसितो पलं तैलं पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailAntarANi (7) · Śloka 7
അഥവ ശതാവരീമയൂരകക്ഷീരവിദാരീബലാദ്വയതൃണപഞ്ചമൂല ക്വാഥേ പദ്മകാദിഗര്ഭം സാധിതമ്| ബലാതൈലം വാ വാത വ്യാധ്യുക്തമ്| ശതപാകം വാ| വാതഹരസിദ്ധേന പയസാമ്ലൈര്വാ സ്പര്ശസുഖം പരിഷേകം കുര്വീത||൭||
अथव शतावरीमयूरकक्षीरविदारीबलाद्वयतृणपञ्चमूल क्वाथे पद्मकादिगर्भं साधितम्| बलातैलं वा वात व्याध्युक्तम्| शतपाकं वा| वातहरसिद्धेन पयसाम्लैर्वा स्पर्शसुख़ं परिषेकं कुर्वीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhaH (8) · Śloka 8
പ്രത്യേകശോ യവഗോധൂമതിലമുദ്ഗമാഷേഷു കാകോലീജീവകര്ഷ ഭകബലാസൃഗാലവിന്നാമേഷശൃങ്ഗീപ്രിയാലസിതോപലാസുരഭിവ ചാകശേരുകല്കമിശ്രേഷൂപനാഹാര്ഥം സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജ ദുഗ്ധസിദ്ധാന് പഞ്ച പായസാനുപകല്പയേത്| സ്നൈഹികഫല മജ്ജോത്കാരികാം വാ| ബില്വപേശികാതഗരദേവദാരുസരല രാസ്നാഹരേണുകുഷ്ഠശതപുഷ്പാഭിര്വാ ദധിമസ്തുയുക്താഭിരുപ നാഹഃ||൮||
प्रत्येकशो यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु काकोलीजीवकर्ष भकबलासृगालविन्नामेषशृङ्गीप्रियालसितोपलासुरभिव चाकशेरुकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्ज दुग्धसिद्धान् पञ्च पायसानुपकल्पयेत्| स्नैहिकफल मज्जोत्कारिकां वा| बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरल रास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा दधिमस्तुयुक्ताभिरुप नाहः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepAbhya~ggau (9) · Śloka 9
യവമധുകൈരണ്ഡബീജപുനര്നവൈര്ധാന്യാമ്ബുപിഷ്ഠൈഃ പ്രലേപഃ| മാതു ലുങ്ഗാമ്ലവേതസസൈന്ധവഘൃതമിശ്രം വാ ശിഗ്രുമൂലമ്| സഹചര ജീവന്തീമൂലം വാ| രാസ്നാമധുകഗുഡൂചീബലാദ്വയജീവകര്ഷ ഭകല്കക്ഷീരസിദ്ധം സസിക്ഥകം സര്പിരഭ്യങ്ഗഃ||൯||
यवमधुकैरण्डबीजपुनर्नवैर्धान्याम्बुपिष्ठैः प्रलेपः| मातु लुङ्गाम्लवेतससैन्धवग़ृतमिश्रं वा शिग्रुमूलम्| सहचर जीवन्तीमूलं वा| रास्नामधुकगुडूचीबलाद्वयजीवकर्ष भकल्कक्षीरसिद्धं ससिक्थकं सर्पिरभ्यङ्गः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprabale upacArAH (10) · Śloka 10
പിത്തപ്രബലേ ദ്രാക്ഷാരേവതഫലപയസ്യാമധുകചന്ദനകാശ്മ ര്യകഷായം ശക്രരാമധുമധുരം പായയേത്| ശതാവരീപടോല ത്രിഫലാഗുഡൂചീകടുകാകഷായം വാ| സ്വാദുതിക്തവര്ഗസിദ്ധം ച സര്പിഃ ക്ഷീരം ച| രാസ്നാഭീരുദശമൂലബലാസിദ്ധം വാ| ധാരോഷ്ണം വാ| വിരേകാര്ഥേ ത്രിവൃച്ചൂര്ണയുക്തം വാ| ക്ഷീരാഹാരോ വാ ക്ഷീരേണൈരണ്ഡതൈലം ബഹുശഃ പിബേത്| അമൃതാരഗ്വധാടാരൂ ഷകകഷായേണ വാ| ക്ഷീരബസ്തീന് വാ സഘൃതാന് ദദ്യാത്| ശീതൈശ്ചന്ദനപദ്മകബിസമൃണാലാദിഭിഃ ശൃതേന ക്ഷീരേണ പരി ഷേകഃ| ക്ഷീരേക്ഷുരസമധുശര്കരാതണ്ഡുലോദകേന വാ| ദ്രാക്ഷാ മധുകകാശ്മര്യയുതേന വാ| ധാന്യാമ്ലേന വാ ജീവനീയസിദ്ധേന വാ സര്പിഷാ ശതധൌതേന വാ| മസൂരോശീരപ്രപൌണ്ഡരീകദാര്വീമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാചന്ദനോത്പല പദ്മകൈരകാസക്തുഭിഃ സഘൃതക്ഷീരശര്കരൈഃ പ്രദേഹോ ദാഹരാ ഗരുഗ്വിസര്പശോഫഹരഃ| ഗോധൂമചൂര്ണോ വാ ഛാഗക്ഷീരസംയുക്തോ ലേപഃ| തിലാശ്ച പയസാ പിഷ്ടാഃ ഭൃഷ്ടാ കപാലേ പുനഃ പയസി പ്രക്ഷിപ്യ നിര്വാപിതാഃ||൧൦||
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतफलपयस्यामधुकचन्दनकाश्म र्यकषायं शक्ररामधुमधुरं पाययेत्| शतावरीपटोल त्रिफलागुडूचीकटुकाकषायं वा| स्वादुतिक्तवर्गसिद्धं च सर्पिः क्षीरं च| रास्नाभीरुदशमूलबलासिद्धं वा| धारोष्णं वा| विरेकार्थे त्रिवृच्चूर्णयुक्तं वा| क्षीराहारो वा क्षीरेणैरण्डतैलं बहुशः पिबेत्| अमृतारग्वधाटारू षककषायेण वा| क्षीरबस्तीन् वा सग़ृतान् दद्यात्| शीतैश्चन्दनपद्मकबिसमृणालादिभिः शृतेन क्षीरेण परि षेकः| क्षीरेक्षुरसमधुशर्करातण्डुलोदकेन वा| द्राक्षा मधुककाश्मर्ययुतेन वा| धान्याम्लेन वा जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषा शतधौतेन वा| मसूरोशीरप्रपौण्डरीकदार्वीमधुकमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पल पद्मकैरकासक्तुभिः सग़ृतक्षीरशर्करैः प्रदेहो दाहरा गरुग्विसर्पशोफहरः| गोधूमचूर्णो वा छागक्षीरसंयुक्तो लेपः| तिलाश्च पयसा पिष्टाः भृष्टा कपाले पुनः पयसि प्रक्षिप्य निर्वापिताः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdhike visheShaH (11) · Śloka 11
രക്തപ്രബലേऽപ്യേവം ബഹുശശ്ച ശോണിതമവസേചയേത്||൧൧||
रक्तप्रबलेऽप्येवं बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaprabale visheShaH (12) · Śloka 12
ശ്ലേഷ്മപ്രബലേ ധാത്രീനിശാമുസ്താകഷായം മധുമധുരം പിബേത്| ത്രിഫലാകഷായം വ| മധുകശൃങ്ഗീവേരാഭയാകടുരോഹിണീനിര്യൂഹം വാ| യഥാര്ഹസ്നേഹപീതം ച മൃദു വാമയേദ്വിരൂക്ഷയേച്ച| ന ചാതി സേകലേപാന് ദദ്യാത്| നിമ്ബസര്ഷപാശ്വഗന്ധാക്ഷാരതിലൈഃ കോഷ്ണൈര്ലേപഃ| വചാഗാര ധൂമദ്വിനിശാകുഷ്ഠശതപുഷ്പാഭിര്വാ| പുനര്നവേന വാ സഘൃതേന| തിലസര്ഷപാതസീയവചൂര്ണേ വാ| ശ്ലേഷ്മാതകകപിത്ഥമധു ശിഗ്രുമിശ്രാഃ ക്ഷാരമൂത്രപിഷ്ടഃ കടുകസ്കന്ധസിദ്ധൈഃ ക്ഷാരോദ കതൈലമൂത്രൈഃ സേകഃ||൧൨||
श्लेष्मप्रबले धात्रीनिशामुस्ताकषायं मधुमधुरं पिबेत्| त्रिफलाकषायं व| मधुकशृङ्गीवेराभयाकटुरोहिणीनिर्यूहं वा| यथार्हस्नेहपीतं च मृदु वामयेद्विरूक्षयेच्च| न चाति सेकलेपान् दद्यात्| निम्बसर्षपाश्वगन्धाक्षारतिलैः कोष्णैर्लेपः| वचागार धूमद्विनिशाकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा| पुनर्नवेन वा सग़ृतेन| तिलसर्षपातसीयवचूर्णे वा| श्लेष्मातककपित्थमधु शिग्रुमिश्राः क्षारमूत्रपिष्टः कटुकस्कन्धसिद्धैः क्षारोद कतैलमूत्रैः सेकः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (13) · Śloka 13
സംസര്ഗേ മിശ്രം യഥോദ്രേകം വാ പ്രതികുര്യാത്| സര്വേഷു ച യഥാ യഥ ഗുഡൂചീമ് ഗുഡഹരീതകീം പിപ്പലീവര്ധമാനം വാ ശീലയേദ്ബ സ്തികര്മ ചാഭീക്ഷ്ണമിതി||൧൩||
संसर्गे मिश्रं यथोद्रेकं वा प्रतिकुर्यात्| सर्वेषु च यथा यथ गुडूचीम् गुडहरीतकीं पिप्पलीवर्धमानं वा शीलयेद्ब स्तिकर्म चाभीक्ष्णमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (14) · Śloka 14
ഭവതി ചാത്ര- ബാഹ്യമാലേപനാഭ്യങ്ഗപരിഷേകാവഗാഹനൈഃ| വിരേകാസ്ഥാപനസ്നേഹപാനൈരാന്തരമാചരേത്| സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജപാനാഭ്യഞ്ജനബസ്തിഭിഃ| ലേപോപനാഹസേകൈശ്ച കോഷ്ണൈര്വാതോത്തരം ജയേത്| വിരേചനര്ഘൃതക്ഷീരപാനസേചനബസ്തിഭിഃ| പിത്തരക്തോത്തരം വാതരക്തം ലേപൈശ്ച ശീതലൈഃ| വമനം മൃദു നാത്യര്ഥം സ്നേഹസേകാദിലങ്ഘനമ്| കോഷ്ണാ ലേപാശ്ച ശസ്യന്തേ വാതരക്തേ കഫോത്തരേ| വാതശ്ലേഷ്മോത്തരേ ശീതൈഃ പ്രലിപ്തേ വാതശോണിതേ| വിദാഹശോഫരുക്കണ്ഡൂവിവൃദ്ധിഃ സ്തമ്ഭനാദ്ഭവേത്| പിത്തരക്തോത്തരേ വാതരക്തേ ലേപാദയോ ഹിമാഃ| ഉഷ്ണൈഃ പ്ലോഷോഷരുഗ്രാഗസ്വേദാവദരണോദ്ഭവഃ||൧൪||
भवति चात्र- बाह्यमालेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः| विरेकास्थापनस्नेहपानैरान्तरमाचरेत्| सर्पिस्तैलवसामज्जपानाभ्यञ्जनबस्तिभिः| लेपोपनाहसेकैश्च कोष्णैर्वातोत्तरं जयेत्| विरेचनर्ग़ृतक्षीरपानसेचनबस्तिभिः| पित्तरक्तोत्तरं वातरक्तं लेपैश्च शीतलैः| वमनं मृदु नात्यर्थं स्नेहसेकादिलङ्ग़नम्| कोष्णा लेपाश्च शस्यन्ते वातरक्ते कफोत्तरे| वातश्लेष्मोत्तरे शीतैः प्रलिप्ते वातशोणिते| विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्| पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः| उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuyaShTItailam (15) · Śloka 15
മധുയഷ്ട്യാഃ പലശതാത് കഷായേ പാദശേശിതേ| തൈലാഢകം സമീക്ഷരം പചേത്കല്കൈഃ പലോന്മിതൈഃ| ശതപുഷ്പാവരീമൂര്വാപയസ്യാഭീരുചന്ദനൈഃ| സ്ഥിരാഹംസപദീമാംസീദ്വിമേദാമധുപര്ണിഭിഃ| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീതാമലക്യര്ധിപദ്മകൈഃ| ജീവന്തീജീവകര്ഷഭത്വക്പത്രനഖവാലകൈഃ| പ്രപൌണ്ഡതീകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവൈന്ദ്രീവിതുന്നകൈഃ| ചതുഷ്പ്രയോഗം വാതാസൃക്പിത്തദാഹജ്വരാര്തിനുത്||൧൫||
मधुयष्ट्याः पलशतात् कषाये पादशेशिते| तैलाढकं समीक्षरं पचेत्कल्कैः पलोन्मितैः| शतपुष्पावरीमूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः| स्थिराहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः| काकोलीक्षीरकाकोलीतामलक्यर्धिपद्मकैः| जीवन्तीजीवकर्षभत्वक्पत्रनखवालकैः| प्रपौण्डतीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगं वातासृक्पित्तदाहज्वरार्तिनुत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuyaShTItailam-shatapAkam (16) · Śloka 16
മധുയഷ്ട്യാഃ പലം ദത്വാ തൈലപ്രസ്ഥം ചതുര്ഗുണേ| ക്ഷീരേ പചേച്ഛതം വാരാംസ്തദേവം മധുകാച്ഛതേ| സിദ്ധം യോജ്യം തൃഡുന്മാദശ്വാസകാസവിസര്പിഷു| ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗവാതാസൃക്പിത്താദിഷു ച പൂര്വവത്||൧൬||
मधुयष्ट्याः पलं दत्वा तैलप्रस्थं चतुर्गुणे| क्षीरे पचेच्छतं वारांस्तदेवं मधुकाच्छते| सिद्धं योज्यं तृडुन्मादश्वासकासविसर्पिषु| हृत्पाण्डुरोगवातासृक्पित्तादिषु च पूर्ववत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArgAvarodhajanye visheShaH (17) · Śloka 17
കുപിതേ മാര്ഗസംരോധാന്മേദസോ വാ കഫസ്യ വാ| അതിവൃദ്ധാനിലേ ശസ്തം നാദൌ സ്നേഹനബൃംഹണമ്| കൃത്വാ തത്രാഢ്യവാതോക്തം വാതശോണിതികം തതഃ| ഭേഷജം സ്നേഹനം കുര്യാദ്യച്ച രക്തപ്രസാദനമ്||൧൭||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्धानिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्| कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः| भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gambhIre avasthAvisheShasyAsAdhyatA (18) · Śloka 18
ഗമ്ഭീരേ രക്തമാക്രാന്തം സ്യാച്ചേദ്വാതേന വര്ജയേത്||൧൮||
गम्भीरे रक्तमाक्रान्तं स्याच्चेद्वातेन वर्जयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittayorativRuddhau visheShaH (19) · Śloka 19
രക്തപിത്താതിവൃദ്ധ്യാ തു പാകമാശു നിഗച്ഛതി| ഭിന്നം സ്രവതി തദ്രക്തം വിദഗ്ധം പൂയമേവ വാ| തയോശ്ചികിത്സാം വ്രണവദ്ഭേദശോധനരോപണീമ്| കുര്യാദുപദ്രവാണാഞ്ച തസ്മാത്തസ്മാച്ചികിത്സിതാത്||൧൯||
रक्तपित्तातिवृद्ध्या तु पाकमाशु निगच्छति| भिन्नं स्रवति तद्रक्तं विदग्धं पूयमेव वा| तयोश्चिकित्सां व्रणवद्भेदशोधनरोपणीम्| कुर्यादुपद्रवाणाञ्च तस्मात्तस्माच्चिकित्सितात्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAdikope cikitsAsUtram (20) · Śloka 20
പ്രാണാദികോപേ യുഗപദ്യഥോദ്ദിഷ്ടം യഥാമയമ്| യഥാസന്നഞ്ച ഭൈഷജ്യം വികല്പ്യം സ്യാദ്യഥാബലമ്||൨൦||
प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्| यथासन्नञ्च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAdibhedAdvisheShaH (21) · Śloka 21
നീതേ നിരാമതാം സാമേ സ്വേദലങ്ഘനപാചനൈഃ| രൂക്ഷൈശ്ചാലേപസേകാദ്യൈഃ കുര്യാത്കേവലവാതനുത്||൨൧||
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्ग़नपाचनैः| रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात्केवलवातनुत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRute vAyau (22) · Śloka 22
വായൌ പിത്താവൃതേ ശീതാമുഷ്ണാഞ്ച ബഹുശഃ ക്രിയാമ്| വ്യത്യാസാദ്യോജയേത്സര്പിര്ജീവനീയം ച പായയേത്| ധന്വമാംസം യവഃ ശാലിര്വിരേകഃ ക്ഷീരവാന്മൃദുഃ| സക്ഷീരാ ബസ്തയഃ ക്ഷീരം പഞ്ചമൂലബലാശൃതമ്| കാലേऽനുവാസനം തൈലൈര്മധുരൌഷധസാധിതൈഃ| യഷ്ടീമധുബലാതൈലഘൃതക്ഷീരൈശ്ച സേചനമ്| പഞ്ചമൂലകഷായേണ വാരിണാ ശീതലേന വാ||൨൨||
वायौ पित्तावृते शीतामुष्णाञ्च बहुशः क्रियाम्| व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्| धन्वमांसं यवः शालिर्विरेकः क्षीरवान्मृदुः| सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्| कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः| यष्टीमधुबलातैलग़ृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAvRute vAyau kaphapittAvRute visheShaH (23) · Śloka 23
കഫാവൃതേ യവന്നാനി ജാങ്ഗലാ മൃഗപക്ഷിണഃ| സ്വേദാസ്തീക്ഷ്ണാ നിരുഹാശ്ച വമനം സവിരേചനമ്| പുരാണസര്പിസ്തൈലം ച തിലസര്ഷപജം ഹിതമ്| സംസൃഷ്ഠേ കഫപിത്താഭ്യാം പിത്തമാദൌ വിനിര്ജയേത്||൨൩||
कफावृते यवन्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरुहाश्च वमनं सविरेचनम्| पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्| संसृष्ठे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdyAvRute vAyau (24) · Śloka 24
കാരയേദ്രക്തസംസൃഷ്ടേ വാതശോണിതികീം ക്രിയാമ്| സ്വേദാഭ്യങ്ഗരസാഃ ക്ഷീരം സ്നേഹോമാംസാവൃതേ ഹിതമ്| പ്രമേഹമേദാവാതഘ്നമാഢ്യവാതേ ഭിഷഗ്നിജതമ്| മഹാസ്നേഹോऽസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ പൂര്വോക്തം രേതസാവൃതേ||൨൪||
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्| स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहोमांसावृते हितम्| प्रमेहमेदावातग़्नमाढ्यवाते भिषग्निजतम्| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसावृते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAdyAvRute vAyau (25) · Śloka 25
അന്നാവൃതേ പാചനീയം വമനം ദീപനം ലഘു| മൂത്രാവൃതേ മൂത്രലാനി സ്വേദാശ്ചോത്തരവസ്തയഃ| ഏരണ്ഡതൈലം വര്ചസ്ഥേ വസ്തിസ്നേഹാശ്ച ഭേദിനഃ||൨൫||
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लग़ु| मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरवस्तयः| एरण्डतैलं वर्चस्थे वस्तिस्नेहाश्च भेदिनः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAvaraNAnAM sAmAnyacikitsitam (26) · Śloka 26
കഫപിത്താവിരുദ്ധം യദ്യശ്ച വാതാനുലോമനമ്| സര്വസ്ഥാനാവൃതേऽപ്യാശു തത്കാര്യം മാതരിശ്വനി| അനഭിഷ്യന്ദി ച സ്നിഗ്ധം സ്രോതസാം ശുദ്ധികാരണമ്| യാപനാബസ്തയഃ പ്രായോ മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ| പ്രസമീക്ഷ്യ ബലാധിക്യം മൃദു കാര്യം വിരേചനമ്| രസായനാനാം സര്വേഷാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ| ശിലാഹ്വസ്യ വിശേഷേണ പയസാ ശുദ്ധഗുഗ്ഗുലോഃ| ലേഹോ വാ ഭാര്ഗവസ്തദ്വദേകാദശസിതാശതഃ| അപാനേ ത്വാവൃതേ സര്വം ദീപനം ഗ്രാഹി ഭേഷജമ്| വാതാനുലോമനം കാര്യം മൂത്രാശയവിശോധനമ്||൨൬||
कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि| अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्| यापनाबस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते| शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशतः| अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANApAnAnAmanyonyAvaraNe sUtram (27) · Śloka 27
ഇതി സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്തമാവൃതാനാം ചികിത്സിതമ്| പ്രാണാപാനാം ഭിഷക്കുര്യ്യാദ്വിതര്ക്യ സ്വയമേവ തത്| ഉദാനം യോജയേദൂര്ധ്വമപാനം ചാനുലോമയേത്| സമാനം ശമയേദ്വിദ്വാംസ്ത്രിധാ വ്യാനഞ്ച യോജയേത്| പ്രാണോ രക്ഷ്യശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി തത്സ്ഥിതൌ ദേഹസംസ്ഥിതിഃ| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേദേവം വൃതാന് വാതാന് വിമാര്ഗഗാന്||൨൭||
इति संक्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्| प्राणापानां भिषक्कुर्य्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्| समानं शमयेद्विद्वांस्त्रिधा व्यानञ्च योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः| स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvopayoga cikitsanirdeshaH (28) · Śloka 28
സര്വം ചാവരണം പിത്തരക്തസംസര്ഗവര്ജിതമ്| രസായനവിധാനേന ലശുനോ ഹന്തി ശീലിതഃ| പിത്താവ്രുതേ പിത്തഹരം മരുതശ്ചാനുലോമനമ്| രക്താവൃതേऽപി തദ്വച്ച ഖുഡോക്തം യച്ച ഭേഷജമ്| പിത്തരക്താനിലഹിതം വിവിധം ച രസായനമ്||൨൮||
सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्| रसायनविधानेन लशुनो हन्ति शीलितः| पित्ताव्रुते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्| रक्तावृतेऽपि तद्वच्च ख़ुडोक्तं यच्च भेषजम्| पित्तरक्तानिलहितं विविधं च रसायनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsthAnopAsaMhAraH (29-30) · Śloka 30
യഥാനിദാനാം നിര്ദിഷ്ടമിതി സമ്യക്ചികിത്സിതമ്| ആയുര്വേദഫലം സ്ഥാനമേതത്സദ്യോऽര്തിനാശനാമ്| ചികിത്സിതം ഹിതം പഥ്യം പ്രായശ്ചിത്തം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ഭേഷജം ശമനം ശസ്തം പര്യായൈഃ സ്മൃതമൌഷധമ്||൨൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാത ശോണിതചികിത്സിതന്നാമ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ||൩൦||
यथानिदानां निर्दिष्टमिति सम्यक्चिकित्सितम्| आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनाम्| चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्| भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने वात शोणितचिकित्सितन्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon