23. vātavyādhicikitsitam

Adhikarana atha vAtavyAdhicikitsitannAma trayoviMsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಂ ವಾತವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ|| ೧||

Adhikarana kevalAnile kramavisheShaH (2) · Śloka 2

ಸರ್ವೇಷು ಕೇವಲಾನಿಲವಿಕಾರೇಷ್ವನ್ತರ್ಬಹಿಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಸಾಲ್ವ- ಲೇನೋಪನಾಹೋ ನಿವಾತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಾವರಣಾನಿ ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥ- ಸಿದ್ಧಾ ಮಹಾಸ್ನೇಹಪ್ರಗಾಢಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ದಧ್ಯಮ್ಲಾ ನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀ- ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಶಿರಃ ಪಿಶಿತರಸಾಃ ಪಯಾಂಸಿ ಯೂಷಾಃ ಪ್ರೀಣನಾನಿ ಚಾನ್ನಾನಿ| ತೈರೇವ ಚ ಮಾಂಸೈರ್ಮಹಾಸ್ನೇಹಸಂಸೃಷ್ಟೈಸ್ತದ- ಕ್ತಾನಾಮಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪಿಣ್ಡಾದಿಸ್ವೇದಾಃ| ಅಪಿ ಚ- ಕೋಲಕುಲತ್ಥಾಮರತರುಯವಮಿಸಿಮಾಷಾತಸೀವಚಾಕುಷ್ಠಮ್| ರಾಸ್ನಾತೈಲಫಲಾನಿ ಚ ವಾತಜಿದುತ್ಕಾರಿಕಾಮ್ಲೋಷ್ಣಾ| ವಿಡಾಲನಕುಲೋಷ್ಟ್ರಸೃಗಾಲಾದಿಚರ್ಮಭಿರ್ಬನ್ಧಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಸ್ತಯೋ ನಾವನಾನಿ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನಿ| ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೨||

ಕೇವಲೇನಾನ್ಯದೋಷಾಸಂಸೃಷ್ಟೇನ ವಾತೇನ ಯೇ ವಿಕಾರಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ| ಸಾಲ್ವಲ ಇತಿ ಪದ್ಮಕಾದಿಸ್ವೇದನಾಮ| ತೇನಾಪನಾಹಃ| ನಿವಾತಂ ಸ್ಥಾನಮ್| ಪ್ರಾವರಣಾನಿ ಚ ನಿವಾತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ದಶಮೂಲಾದಿಕಂ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಶಿರಃಪಿಶಿತರಸಾನಾಂ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಮಹಾ-ಸ್ನೇಹ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಚತುಷ್ಟಯಸ್ಯಾಖ್ಯಾ| ತೇನ ಪ್ರಗಾಢಾಸ್ತದ್ಭೂಯಿಷ್ಠಾಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಿಸ್ವಭಾವಾತ್| ಶುಣ್ಠೀಪಿಪ್ಪಲೀಭ್ಯಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ| ಔದಕಾನಾಮಾನೂಪತ್ವೇಽಪಿ ಪೃಥಕ್ಕರಣೇನ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಚುರಸೇವ್ಯತ್ವಂ ದ್ಯೋತಯತಿ| ತೈರೇವ ಮಾಂಸೈರ್ಗ್ರಮ್ಯಾದಿರ್ಮಹಾಸ್ನೇಹಸಂಸೃಷ್ಟೈಸ್ತದಕ್ತಾನಾಂ ಮಹಾಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಗಾತ್ರಾಣಾಂ ವಾತಾರ್ತಾನಾಂ ಪಿಣ್ಡಾದಿಸ್ವೇದಾಃ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಪದ್ಯಸಮುಚ್ಚಯಾಯ| ಕೋಲಾದಿನೋತ್ಕಾರಿಕಾ ವಿಧೇಯಾ| ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ಸ್ವಿನ್ನಪಿಣ್ಡೀ| ಅಮರತರುರ್ದೇವದಾರುಃ| ಮಿಸಿಃ ಶತಪುಷ್ಪಾ| ತೈಲಫಲಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಯೇಭ್ಯಸ್ತೈಲಮುತ್ಪದ್ಯತೇ|| ೨||

Adhikarana tatra hetuH (3) · Śloka 3

ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಹಿ ತೋದಭೇದಾಯಾಮಶೂಲಾದಯೋ ವಾತವಿಕಾರಃ ಶೀಘ್ರಮುಪಶಾಮ್ಯನ್ತಿ| ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಧಾತೂನ್ ಪುಷ್ಣಾತಿ ಬಲಂ ಚ ದೇಹೇ ಜನಯತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಶೀಲಯೇತ್| ತನ್ಮೃದೂ ಕೃತೇ ಚ ಕೋಷ್ಠೇ ನಾವತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯನಿಲಾಮಯಾಃ||೩||

ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಶೀಲನೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ| ಸ್ನೇಹಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ವಿಶೇಷಃ| ತಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಂ ಮೃದೂಕೃತೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಅನಿಲಾಮಯಾ ವಾತವ್ಯಾಧಯೋ ದೇಹೇ ನ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಕೋಷ್ಠಮೂಲತ್ವಾದ್ದೋಷಗುಣಾನಾಮಿತಿ ಕೇವಲಾ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಾ|| ೩||

Adhikarana sadoShatvAdAvRute visheShaH (4) · Śloka 4

ಯತಿ ತು ಸದೋಷತ್ವಾನ್ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ತತಃ ಸರ್ವಶರೀರಗೇಽಪಿ ವಾಯೌ ವಿಶೇಷಃ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ ಮೃದುಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿಃ ಸಾತಲಾಘೃತಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ದದ್ಯಾತ್| ಏವಂ ಹಿ ವಿಶುದ್ಧ- ಸ್ರೋತಸೋಽನಾವೃತಃ ಪವನೋ ವಿಚರನ್ನಾಶು ಶಾನ್ತಿಮೇತಿ| ಅಪಿ ಚ- ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣಾದ್ಯೈರಾಹಾರೈರ್ಹಿ ಮಲಶ್ಚಿತಃ| ಸ್ರೋತೋ ಬದ್ಧ್ವಾಽನಿಲಂ ರುನ್ಧ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಮನುಲೋಮಯೇತ್||೪||

ಯದಿ ಪುನರನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಕರ್ಮಣಾ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ವ್ಯಾಧಯಃ ಸದೋಷತ್ವಾದ್ದೋಷಾನ್ತರಸಂಸರ್ಗಾದ್ಧೇತೋಸ್ತತಃ ಸರ್ವಶರೀರಗತೇಽಪಿ ದೋಷಾನ್ತರಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಾಯೌ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿರಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪ್ರಯೋಗೋ ವಿರೇಚನಾಯ| ಏವಂ ಚ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನೇನ ವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸಃ ಪುಂಸೋಽನಾವೃತೋ ವಾಯುಶ್ಚರನ್ ಶೀಘ್ರಮೇವೋಪಶಾನ್ತಿಮೇತಿ| ವಾಯೋಶ್ಚ ಸದೋಷಸ್ಯ ಕೋಪ ಉಕ್ತಃ| ಅಪಿ ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ಯತ್ರ ವಾಯೋಃ ಕೋಪೇ ನಿಜಂ ಕಾರಣಂ ನಾಸ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭಿರಾಹಾರೈಶ್ಚಿತೋ ಮಲಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಖ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋಬನ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾನಿಲಂ ವಾತಂ ರುಣದ್ಧಿ| ತತ್ರಾಽಪ್ಯನುಲೋಮನಮುಚ್ಯತೇ|| ೪||

Adhikarana durbale vAtarogArte kramaH (5) · Śloka 5

ಅಥ ದುರ್ಬಲೇ ವಿರೇಚ್ಯೇ ನಿರೂಹಂ ಪಾಚನೀಯದೀಪನೀಯದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತ- ಮೇವಂವಿಧಂ ಚ ಭೋಜ್ಯಮ್| ಭೋಜ್ಯಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸ್ರಂಸನಮವಚಾರಯೇತ್| ವಿಶುದ್ಧಸ್ಯ ಚ ಸಮಿದ್ಧೇಽಗ್ನಾವಸಕೃತ್ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲ- ಲವಣಂ ಚಾನ್ನಪಾನಮ್| ಏವಮಪ್ಯನಿವೃತ್ತಾವವಪೀಡಕಸ್ನೇಹಾನ್ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೫||

ಅಥೇತಿ ಗದ್ಯಾರಮ್ಭೇ ಶೈಲೀ| ಯೋ ವಾತಾಮಯೀ ದುರ್ಬಲಃ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾದಿತ್ವಾಚ್ಚ ವಿರೇಚನಂ ನಾರ್ಹತಿ ತಸ್ಮೈ ಪಾಚನೀಯದೀಪನೀಯದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತಂ ನಿರೂಹಂ ಭೋಜನಂ ನ ದದ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಸ್ರಂಸನಂ ವಿರೇಚನಮಾಹಾರೇಣ ಯುಕ್ತಮವಚಾರಯೇತ್| ವಿಶುದ್ಧಸ್ಯ ದೋಷಾಪನಯನೇನ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಚಾಗ್ನೌ ಸಮಿದ್ಧೇ ಅಸಕೃತ್ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವವಚಾರಯೇತ್| ಸ್ವಾದ್ವಾದಿಕಂ ಚಾನ್ನಪಾನಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಅವಪೀಡಕಸ್ನೇಹ ಇತಿ ರೋಗಾನುತ್ಪಾದನೀಯೇ ಯೋಜನಾದ್ವಯಮುಕ್ತಮ್| ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ವಿಧಾನಮೇತತ್ ವಿಶೇಷಶ್ರುತೇಃಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ| ಅಯಂ ಹಿ ವಿಧಿಃ ಸರ್ವವಾತಶಮನಃ|| ೫||

Adhikarana AmAshayagate vAte visheShaH (6) · Śloka 6

ಆಮಾಶಯಗತೇ ಕೃತವಮನಸ್ಯ ಷಡ್ಧರಣಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪರತಶ್ಚ ಯಥಾರ್ಹಂ ಸ್ನೇಹಾದೀನ್| ನಾಭಿದೇಶಮಾಶ್ರಿತೇ ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಅಶೇಷಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಿತೇ ಪುನರರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀವಿಹಿತಮಾಮಮಲಪಾಚನಂ ಕ್ಷಾರೋ- ಪಯೋಗಾನನ್ತರ್ಗುಲ್ಮೋಪಕ್ರಮಂ ಚ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೬||

ಆಮಾಶಯತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಷಡ್ಧರಣಂ ದಾರ್ವ್ಯಾದಿ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಮ್| ಪರತ ಇತಿ ವಮನಷಡ್ಧರಣ್ಯೋಃ ಕೃತಯೋಃ| ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುರ್ಬಾಲಬಿಲ್ವಮ್| ಅಶೇಷಕೋಷ್ಠಶ್ರಿತಃ ಆಮಾಶಯಪಕ್ವಾಶಯಯೋರ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಃ| ಕ್ಷಾರೋಪಯೋಗಾನ್ ಸರ್ವಾನನ್ತರ್ಭಾಗಿಕಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ|| ೬||

Adhikarana hRudayagate vAte visheShaH (7) · Śloka 7

ಹೃದಯಸ್ಥೇ ಅಂಶುಮತ್ಯಾ ಶೃತಂ ಪಯಃ||೭||

ಅಂಶುಮತೀ ಸಾಲಪರ್ಣೀ|| ೭||

Adhikarana shrotrAdigate vAte visheShaH (8) · Śloka 9

ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಗತೇ ಶಿರಾಗತೇ ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ನಸ್ಯಂ ಧೂಮಂ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಮರ್ದನಾಲೇಪಾನಾನ್ಯಥಾಸ್ವಞ್ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಪ್ರೀಣನಮ್|೯|

ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಸ್ರೋತೋಗತೇ ತಥೋರ್ಧ್ವಶಿರೋಗತೇ ಚ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಂ ನಸ್ಯಂ ಧೂಮಂ ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಸ್ರೋತಸಾಂ ಕರ್ಣಾದೀನಾಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಸ್ನೇಹತರ್ಪಣಮ್| ಕರ್ಣಗತೇ ಕರ್ಣತರ್ಪಣಮ್| ನಾಸಾಗತೇ ತು ನಾಸಾಯಾಮಿತ್ಯೇವಮಾದಿ ಯಥಾಸ್ವಶಬ್ದಾರ್ಥಃ|| ೮||

Adhikarana tvagAdisthe vAte visheShaH (9) · Śloka 9

ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇಽಭ್ಯಙ್ಗಸ್ವೇದನಿವಾತಾನಿ| ರಕ್ತೇ ಶೀತಪ್ರದೇಹ ವಿರೇಕರಕ್ತಮೋಕ್ಷಾಃ| ಮಾಂಸಮೇದಸೋ ವಿರೇಕಾಸ್ಥಾಪನಶಮನಾನಿ| ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜಯೋರನ್ತರ್ಬಹಿಃ ಸ್ನೇಹಾಃ| ಶುಕ್ರಪ್ರಾಪ್ತೇ ಹರ್ಷಃ ಶುಕ್ರಲಂ ಚಾನ್ನಪಾನಮ್| ವಿಬದ್ಧೇ ತು ಶುಕ್ರೇ ವಿರೇಚನಮ್| ತತೋಽನುಬನ್ಧೇ ಽನನ್ತರೋಕ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪುತ್ರಕಾಮೀಯಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೯||

ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇಽಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನಿ| ನಿವಾತಮಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಗೃಹಪ್ರಾವರಣಾದಿ| ರಕ್ತಸ್ಥೇ ಶೀತಪ್ರದೇಹಾದಿ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಾನ್ತಮ್| ಮಾಂಸಸ್ಥೇ ವಿರೇಕಾದಿಕಂ ಕ್ರಮೇಣ| ಮೇದಸ್ಥೇ ಚ| ಅಸ್ಥ್ನಿ ಮಜ್ಜ್ಞಿ ಚ ಸ್ಥಿತೇ ಅನ್ತರ್ಬಹಿಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಾಃ| ಶುಕ್ರಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸುಬೋಧಮ್| ವಿಬದ್ಧಮಸಮ್ಯಗ್ವಾಹಿ ಶುಕ್ರಮ್| ತತ ಇತಿ ವಿರೇಚನಾತ್| ಅನನ್ತರೋಕ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಹರ್ಷಃ ಶುಕ್ರಲಂ ಚಾನ್ನಪಾನಮ್| ಪುತ್ರಕಾಮೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಮೀಕ್ಷೇತ ತತ್ರೋಕ್ತಾ ವಾತಶುಕ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯೋಜ್ಯೇತ್ಯರ್ಥವಶಾದ್ವಾತದುಷ್ಟಶುಕ್ರಚಿಕಿತ್ಸಿತಪ್ರಕಾರೇಣ|| ೯||

Adhikarana garbhashoShe visheShaH (10) · Śloka 10

ಶುಷ್ಯತಿ ತು ಗರ್ಭೇ ಬಾಲೇಷು ಯ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಶಾರಿ ವಾಶರ್ಕರಾಶೃತಂ ಪಯೋ ದದ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಾದಮಾಂಸರಸಾಂಶ್ಚ ಬೃಂಹಣೀಯ ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಾನ್||೧೦||

ಗರ್ಭಬಾಲಯೋರ್ವಾತೇನ ಶುಷ್ಯತೋಃ ಶುಕ್ರಸಮನ್ವಯೋಽಪಿ ಹೃದಿ ಸ್ಫುರತ್ಯಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ| ಸುಬೋಧಮ್| ಬೃಂಹಣೀಯಾ ಸ್ನೇಹಾ ಯೇ ಸ್ವಭಾವಾದೇವೈರಣ್ಡತೈಲವದ್ವಿರೇಚನಾ ನ ಭವನ್ತಿ|| ೧೦||

Adhikarana sirAsnAvAdiprApte visheShaH (11) · Śloka 11

ಸಿರಾಸ್ನಾವಸನ್ಧಿಪ್ರಾಪ್ತೇಽಭ್ಯಙ್ಗಮರ್ದನಸ್ವೇದೋಪನಾಹಬನ್ಧಾಗ್ನಿಕರ್ಮಣಿ| ಸಙ್ಕೋಚೇ ಮಾಷಸೈನ್ಧವಸಾಧಿತಂ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಃ| ಸ್ವಾಪೇ ಬಹುಶೋ ರಕ್ತಾವಸೇಚನಮ್| ನ ತ್ವಙ್ಗಲಾನೌ ಶೋಷಭಯಾತ್| ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ತೈಲಲವಣಾಗಾರಧೂಮೈಃ ಪ್ರದೇಹಃ||೧೧||

ಸಿರಾದಿತ್ರಯಸ್ಯಾನ್ಯತಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇಽಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನಿ| ಅಗ್ನಿಕರ್ಮ ನಾನಾವಿಧಂ ಮಧುಸ್ನೇಹಾದಿನಾ| ಸಙ್ಕೋಚೇಽಙ್ಗಸ್ಯ ಮಾಷಾದಿಸಾಧಿತಂ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಃ| ಸ್ವಾಪೇ ಬಹುಶೋ ರಕ್ತಾವಸೇಚನಮ್| ಸ್ವಾಪ ಇವ ಸ್ವಾಪಃ| ಅಙ್ಗಮ್ಲಾನೌ ಸ್ವಾಪೇಽಪಿ ರಕ್ತಾವಸೇಕಂ ನೇಷ್ಯತೇ ಶೋಷಭಯಾತ್| ಮ್ಲಾನಿರೀಷಚ್ಛುಷ್ಕತ್ವಮಿವ| ಸುಬೋಧಮ್||೧೧||

Adhikarana apatAnakacikitsA tatrAdAvupakramyatvanidarshanam (12) · Śloka 12

ಅಥಾಪತಾನಕಿನಮಸ್ರಸ್ತಾಕ್ಷಮಸ್ತಬ್ಧಲಾಙ್ಗೂಲಮವೇದನಮಸ್ವೇದನ ಮಪ್ರಲಾಪಿನಮಖಟ್ವಾಘಾತಿನಮಬಹಿರಾಯಾಮಿನಂ ಚೋಪಕ್ರಮೇತ||೧೨||

ಅಪತಾನಕಿನಮಸ್ರಸ್ತಾಕ್ಷತ್ವಾದಿರಹಿತಮೇವೋಪಕ್ರಮೇತ ಸಾಧ್ಯತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ಯುಕ್ತಮಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್| ಖಟ್ವಾಘಾತೀಯಃ ಶಯ್ಯಾತ ಉತ್ಥಾಯ ವಾಽತಿವೇಗಾತ್ ಪಾದೇನ ಶಯ್ಯಾಮಾಹನ್ತಿ|| ೧೨||

Adhikarana tIkShNanasyaM sarpiHpAna~jca (13) · Śloka 13

ತತ್ರ ಪ್ರಾಗೇವ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಙ್ಗವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಶ್ವೇತಮರಿಚೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಶಿರೋವಿರೇಚನೈಃ ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ ಕೃತನಸ್ಯಮನನ್ತರಞ್ಚೈನಂ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರದಧಿವಿಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿರಚ್ಛಂ ಪಾಯ ಯೇತ್| ತಥಾ ನಾತಿಮಾತ್ರಮನಿಲಃ ಪ್ರಸರತಿ||೧೩||

ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ನಪತಾನಕೇ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಂ ಪುರುಷಂ ವ್ಯೋಷಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸ್ರೋತೋವಿಶೋಧನಾಯ ಕೃತನಸ್ಯಂ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಾದಿನಾ ವಿಧಿಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿರಚ್ಛಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅಚ್ಛಮಿತಿ ವಿಚಾರಣಾರಹಿತಮನ್ಯತಮಯಾ| ಮಾತ್ರಯಾ| ಏಷ ಹಿ ವಿಧಿರನಿಲಸ್ಯ ನಾತಿಪ್ರಸರಣಾಯ|| ೧೩||

Adhikarana mahAsnehavidhAnam (14) · Śloka 14

ತತೋ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿವರ್ಗಂ ವಾತಘ್ನಮಾಹೃತ್ಯ ಸಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಂ ಸಾನೂಪಮಾಘಂಸಞ್ಚ ನಿಕ್ವಾಥ್ಯ ತತ್ಕಷಾಯೇಣಾಮ್ಲಕ್ಷೀರವತಾ ಮಧುರ ವರ್ಗಪ್ರತೀವಾಪಂ ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ವಿಪಚೇತ್| ತಮಪತಾನಕಿನಮಭ್ಯಙ್ಗ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಪಾನಭೋಜನಾನುವಾಸನನಾವನೇಷು ವಿದಧ್ಯಾತ್||೧೪||

ತತೋಽನನ್ತರಂ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿನಾ ಸೂತ್ರೋಕ್ತೇನ ಯವಾದಿಭಿರಾನೂಪಪ್ರಾಣಿಮಾಂಸೇನ ಚ ಕ್ವಾಥಂ ಕೃತ್ವಾ ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮದ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ಸ್ನೇಹಚತುಷ್ಟಯಂ ಸಾಧಯೇತ್ ಗರ್ಭೇ ಮಧುರವರ್ಗಂ ದತ್ವಾ| ಔಷಧಾನಾಂ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಚ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಣಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚಪ್ರಭೃತಿ ತು ದ್ರವಮಿತಿ ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಮ್| ಮಧುರಸ್ಕನ್ಧಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ| ತನ್ಮಹಾಸ್ನೇಹಮಪತಾನಕಿನಾಮಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಷು ದದ್ಯಾತ್|| ೧೪||

Adhikarana svedanam (15) · Śloka 15

ಬಲೀಯಸಿ ಚ ವಾತೇ ಸುಖೋಷ್ಣಕರೀಷಪೂರ್ಣೇ ಕೂಪೇ ನಿಖನ್ಯಾ ದಾಮುಖಂ| ತಪ್ತಾಯಾಂ ವ ರಥಕಾರಚುಲ್ಯಾಂ ಶಿಲಾಯಾಂ ವಾ ಸುಪರಿಷಿಕ್ತಾಯಾಂ ಶಾಯಯೇತ್ ಪಲಾಲಾವಚ್ಛನ್ನಮ್| ಸ್ವೇದಯೇದ್ವಾ ಪಿಣ್ಡೇನ||೧೫||

ಕರೀಷೇ ಶುಷ್ಕಗೋಮಯೇನ ಕೂಪ ಇವ ಕೂಪಃ ನಿಖಾತಃ| ರಥಾಕಾರಚುಲ್ಲೀ ರಥಕಾರೋ ನಾಮ ಜಾತಿವಿಶೇಷೋ ವರ್ಣತ್ರಯಾದೂನೋ ಲೋಹಕಾರವೃತ್ತಿರ್ಗುರ್ಜರದೇಶಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ತಸ್ಯ ಚುಲ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮಸ್ಥಾನಮ್| ಶಿಲಾಯಾಮಿತಿ ಸೂತ್ರೋಕ್ತವಿಧಾನೇನ ತಪ್ತಾಯಾಂ ಸುರಾಪರಿಷಿಕ್ತಾಯಾಂ ಸಬಾಷ್ಪಾಯಂ ಪಲಾಲೇನ ಶಾಲಿತೃಣೇನಾವಚ್ಛನ್ನದೇಹಂ ಶಾಯಯೇತ್|| ೧೫||

Adhikarana abhya~ggaH (16) · Śloka 16

ಮೂಲಕೋರುಬೂಕಸ್ಫೂರ್ಜಾತಕಾರ್ಕಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಸ್ವರಸಸಿದ್ಧಂ ವಾ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಶು ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅಭುಕ್ತವತಾ ಚೈತತ್ ಪೀತ ಮಮ್ಲದಧಿಮರಿಚವಚಾಯುಕ್ತಮಾಕ್ಷೇಪಕಮಪಹನ್ತಿ||೧೬||

ಮೂಲಕಾದಿಸ್ವರಸಸಿದ್ಧಂ ವಾ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಸೇಕಾದಿಷು| ಸ್ಫೂರ್ಜಾತಕಂ ಕಾಕತಿನ್ದುಕಮ್| ಏತದೇವ ಮೂಲಕಾದಿತೈಲಮಕೃತಭೋಜನೇನಾಮ್ಲದಧಿಮರಿಚವಚಾಯುಕ್ತಂ ಪೀತಮಾಕ್ಷೇಪಕಮಪಹನ್ತಿ|| ೧೬||

Adhikarana aNutailavidhAnam (17) · Śloka 17

ತಿಲಪೀಡನೋಪಕರಣದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯನಲ್ಪಕಾಲತೈಲಪರಿಪೀತಾನ್ಯ ವಕ್ಷುದ್ಯ ಮಹತಿ ಕಟಾಹೇ ಪಾನೀಯೇನಾಧಾವ್ಯ ಕ್ವಾಥಯೇದಾಸ್ನೇಹೋ ಪಗಮಾತ್| ತತಸ್ತತ್ ಸ್ನೇಹಮಮ್ಭಸ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ ಪಾಣಿಶರಾವಯೋ ರನ್ಯತರೇಣಾದಾಯ ವಾತಘ್ನೌಷಧದತ್ತಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸ್ನೇಹಪಾಕಕಲ್ಪೇನ ಪಚೇತ್| ಏತದಣುತೈಲಂ ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರಹರಮ್| ಅಣುತೈಲದ್ರ ವ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಿಷ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯಣುತೈಲಮ್||೧೭||

ತಿಲಪೀಡನೋಪಕರಣದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚಕ್ರವಂಶದಾರುಕರ್ಮಸಾದೀನಿ ಸೈರ್ಬಹುಕಾಲಂ ತೈಲಂ ಪರಿಪೀತಂ ತೇಭ್ಯೋ ಮುಸಲಾದಿಕ್ಷುಣ್ಣೇಭ್ಯಃ ಪಾನೀಯಕ್ವಥನೇನೋತ್ತರಸ್ನೇಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ವಾತಘ್ನೌಷಧೈಃ ಪಚೇತ್| ಏತಚ್ಚ ತೈಲಂ ನಾಮ್ನಾ ಅಣುತೈಲಮ್| ಯತೋ ನ ಕೇವಲಂ ವಾತಘ್ನೌಷಧೈಃ ಸಾಧ್ಯತೇ ಯಾವತ್ಸೂತ್ರೋಕ್ತೈರಪ್ಯಣುತೈಲದ್ರವ್ಯೈಃ||೧೭||

Adhikarana vegAntareShvavapIDAni pradhamanAni ca (18) · Śloka 18

ವೇಗಾನ್ತರೇಷು ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ಯವಪೀಡಾನಿ ಪ್ರಧಮನಾನಿ ವಾ ಸಕೃದ್ ದದ್ಯಾತ್| ತಥಾಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಪಗಮನೇನ ಶ್ವಸನವಿಮೋಕ್ಷಾತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಪುನಃ ಪುನರ್ನೋಪರುಧ್ಯತೇ| ಕುಕ್ಕುಟಕುಲೀರಶಿಂಶುಮಾರವರಾಹವಸಾಃ ಪಾಯಯೇತ್| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಮೂಲಕದಧಿಘೃತತೈಲಸಿದ್ಧಾಂ ಚ ಯವಾಗೂಮ್| ಸರ್ವಾಕಾರಂ ಚ ಗತವೇಗಃ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾ ನುವಾಸನಾನಿ ಸೇವೇತ||೧೮||

ಪ್ರಯೋಗಾನ್ತರಮುಚ್ಯತೇ| ವೇಗಾನ್ತರೇಮೇಕಸ್ಯ ವೇಗಸ್ಯ ಉಪಶಮೋಽನ್ಯಸ್ಯಾಪ್ರಾಪ್ತಿಃ| ಅವಪೀಡಂ ಕಲ್ಕಾದಿನಸ್ಯಮ್| ಪ್ರಧಮನಂ ನಾಡ್ಯಾ ನಸಿ ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಧ್ಮಾಪನಮ್| ಸಂಜ್ಞಾ ಚೈತನ್ಯಮ್| ಕುಕ್ಕುಟಾದೀನಾಂ ಯಥಾಲಾಭಂ ವಸಾಃ ಪಾಯಯೇತ್| ಯವಾದಿಸಿದ್ಧಾಂ ಚ ಯವಾಗೂಮ್| ಸರ್ವಕಾರಂ ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣೌಷಧಾದಿನಾ ಸ್ವಯಂ ವಾ ವಿಗತವೇಗಃ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಾದಿಕಂ ಸೇವೇತ|| ೧೮||

Adhikarana apatAnake snehavirecanArthaM tilvakaghRutam (19) · Śloka 19

ತ್ರಿವೃದ್ಧನ್ತೀಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಶಙ್ಕಿನೀವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾನಾಮಕ್ಷಸಮಾಃ ಕಲ್ಕಾಃ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಕಂ ತಿಲ್ವಕಮೂಲಾನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾರಸದಧಿ ಪಾತ್ರೇ ದ್ವೇ ಘೃತಪಾತ್ರಮೇಕಂ ಸರ್ವಮೈಕಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಜ್ಯ ವಿಪಚೇದೇತ ತ್ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿಃ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮನಿಲರೋಗೇಷು| ತಿಲ್ವಕವಿಧಿ ರೇವ ಚಾಶೋಕರಮ್ಯಕಯೋರ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ| ಶುದ್ಧವಾತಾಪತಾನಕವಿ ಧಾನಮೇತತ್| ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಯಥಾಸಂಸರ್ಗಮ್||೧೯||

ತ್ರಿವೃದಾದೀನಾಂ ತಿಲ್ವಕ ಘೃತಮ್| ತ್ರಿವೃದಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ಕಲ್ಕಾ ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಾಃ ಕರ್ಷಿಕಾಃ| ತಿಲ್ವಕಮೂಲಾನಾಂ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಃ ಕಲ್ಕಃ| ಕಲ್ಕೋ ಜಲಪಿಷ್ಟಃ| ತಿಲ್ವಕಃ ಪಟ್ಟಿಕಾಲೋಧ್ರಃ| ತಿಲ್ವಕವದೇಭಿರೇವಾಶೋಕಯುಕ್ತೈಃ ರಮ್ಯಕಯುಕ್ತೈಶ್ಚ ವಿಧೇಯಃ| ಏತದನನ್ತರೋಕ್ತಂ ವಿಧಾನಂ ಶುದ್ಧವಾತಜ ಏವಾಪತಾನಕೇ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ದೋಷಾನ್ತರಸಂಸೃಷ್ಟಂ ತು ವಾತೇ ಯಥಾಸಂಸರ್ಗಂ ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ತದವಿರೋಧೇನೈತದ್ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೯||

Adhikarana kaphasaMsRuShTe visheShaH (20) · Śloka 20

ಸಕಫೇ ತು ವಾತೇ ತುಮ್ಬುರುಫಲಾಭಯಾಹಿಙ್ಗುಪುಷ್ಕರಮೂಲಲವಣ ತ್ರಯಚೂರ್ಣಂ ಯವಕ್ವಾಥೇನ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಹರಂ ಪಿಬೇತ್| ಹಿಙ್ಗುನಾಗ ರದಾಡಿಮಾಮ್ಲವೇತಸಸೌವರ್ಚಲಚೂರ್ಣಂ ವಾ| ಮುಸ್ತಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಾ ತಿವಿಷಾಬಿಭೀತಕಭಾರ್ಙ್ಗೀಚೂರ್ಣಂ ವಾಗ್ ಮದ್ಯೇನೋಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ವಾಪ ತನ್ತ್ರಕಕಾಸಹೃದ್ರೋಗಹರಮ್| ಸೌವರ್ಚಲಾಭಯಾವ್ಯೋಷಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ| ರಾಸ್ನಾಮ್ಲವೇತಸಸೈನ್ಧವವಚಾಹರೀತಕೀಕಲ್ಕಶ್ಚ ಘೃತಭೃಷ್ಟೋ ಭಕ್ಷಿತಃ||೨೦||

ಶುಣ್ಠೀಚಿತ್ರಕಭಾರ್ಙ್ಗೀಶುಕನಾಸಾನಿಚುಲಮಹಾವಲ್ಲೀಬೃಹತೀದ್ವಯಕಾಕಮಾಚೀಪುನರ್ನವೈರಕ್ಷಮಾತ್ರೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಾಧಯೇತ್| ತತ್ ಪೀತಂ ಪರಮಪತನ್ತ್ರಕಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಹೃದ್ರೋಗಘ್ನಮ್| ಪಥ್ಯಾಶತಾರ್ಧಕಲ್ಕೇನ ವಾ ಸೌವರ್ಚಲಪಲದ್ವಯಯುಕ್ತಂ ಚತುರ್ಗುಣಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತದಪತನ್ತ್ರಕಘ್ನಮ್| ನ ಚಾಸ್ಯ ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಬಸ್ತಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾಃ| ಹೃದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚೇಕ್ಷೇತ| ಸಕಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಸಂಸರ್ಗೇ ತುಮ್ಬುರ್ವಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಯವಕ್ವಾಥೇನ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಹರಂ ಪಿಬೇತ್| ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಯವಕ್ವಾಥೇನ| ಮುಸ್ತಾದಿ ಚೂರ್ಣಂ ಮದ್ಯೇನೋಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ವಾಪನ್ತ್ರಕಾದಿಹರಂ| ಸೌವರ್ಚಲಾದಿಸಿದ್ಧಸರ್ಪಿರಪತನ್ತ್ರಕಾದಿಹರಮ್| ರಾಸ್ಸ್ನಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕೋ ಘೃತೇನ ಭೃಷ್ಟೋ ಭಕ್ಷಿತಃ ಅಪತನ್ತ್ರಕಾದಿಹರಃ| ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿರಕ್ಷಮಾತ್ರೈರ್ಗ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಾಧಯೇತ್ತದ್ ಘೃತಂ ಪೀತಮಪತನ್ತ್ರಕಾದಿಘ್ನಂ ಭವತಿ| ಪಥ್ಯಾಶತಾರ್ಧಂ ಪಞ್ಚಾಶದ್ಧರೀತಕ್ಯಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ನ ಚಾಸ್ಯೇತ್ಯನೇನ ಚ ಬಸ್ತಿಪ್ರಯೋಗೋಕ್ತಬಸ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಬಸ್ತಿಪ್ರತಿಷೇಧಮ್| ಹೃದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚೇಕ್ಷೇತ ತದುಕ್ತಯೋಗ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಕರಣಾಯೇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೨೦||

Adhikarana antarbahirAyAmau (21) · Śloka 21

ಅನ್ತರ್ಬಹಿರಾಯಾಮಾವೇಕಾಯಾಮವತ್ ಸಾಧಯೇತ್| ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಚಾತ್ರ ಶಯನಮ್| ಅನ್ತರಾಯಾಮಶ್ಚೈತಯೋರ್ಘೋರತರಃ| ಅಪಿ ಚ ವಿವರ್ಣದನ್ತವದನಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗೋ ನಷ್ಟಚೇತನಃ| ಪ್ರಸ್ವಿದ್ಯಂಶ್ಚ ಧನುಷ್ಕಮ್ಪೀ ದಶರಾತ್ರಂ ನ ಜೀವತಿ| ವೇಗೇಷ್ವತೋಽನ್ಯಥಾ ಜೀವೇನ್ಮನ್ದೇಷು ವಿನತೋ ಜಡಃ| ಖಞ್ಜಃ ಕುಣಿಃ ಪಕ್ಷಹತಃ ಪಙ್ಗುಲೋ ವಿಕಲೋಽಥವಾ||೨೧||

ಅನನ್ತರಾಯಾಮೋ ಬಹಿರಾಯಾಮ ಏಕಾಮಾಯ ಇತ್ಯಾದಿ ತೇಷಾಂ ನಾಮ| ಅತ್ರತ್ವನ್ತರ್ಬಹಿರಾಯಾಮಯೋಸ್ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಶಯನಂ ವಿಶೇಷಃ| ಅನಯೋರ್ದ್ವಯೋರನ್ತರಾಯಾಮೋ ಘೋರತರಃ| ತರಪ್ಪ್ರಯೋಗಾತ್ ದ್ವಿತೀಯೋ ಘೋರಃ| ತೇನ ಯತ್ನಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಘೋರತ್ವಪ್ರಸಙ್ಗೇನ| ವಿವರ್ಣೇತ್ಯಾದಿನೋಪೇಕ್ಷಣೀಯತ್ವಮುಚತೇ| ಧನುಷ್ಕಮ್ಪೋ ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಃ| ಅತೋ ವಿವರ್ಣವದನತ್ವಾದಿತಃ ಅನ್ಯಥಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇ ಮನ್ದೇಷು ಚ ವೇಗೇಷು ಕದಾಚಿಜ್ಜೀವನಂ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ| ಯದಾ ಯ ಜೀವೇತ್ತದಾ ವಿನತತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ನ ತ್ವನುಪಹತಃ| ವಿನತಃ ಕುಬ್ಜಃ| ಖಞ್ಜಃ ಕುಷ್ಠಪಾದಃ| ಕುಣಿಃ ಕುಷ್ಠಬಾಹುಃ| ಪಕ್ಷಹತೋ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯದೇಹಾರ್ಧಃ| ಪಙ್ಗುಲಃ ಸಕ್ಥಿದ್ವಯವಿಕೃತಃ| ವಿಕಲೋ ಹೀನವಾಕ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೧||

Adhikarana hanustambhaH (22) · Śloka 22

ಹನುಸ್ತಮ್ಭಮಯ್ಯರ್ದಿತವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ಚ ಹನೂ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಸ್ರಸ್ತೌ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಾನೀಯ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಯೇತ್| ವಿವೃತಾ ಸ್ಯೇ ಚಿಬುಕಂ ಚೋನ್ನಾಮಯೇತ್| ಸಂವೃತಾಸ್ಯೇ ಚ ನಾಮಯೇತ್||೨೨||

ಹನುಸ್ತಮ್ಭೇ ಹಿ ದ್ವಯಂ ಭವತಿ| ಕದಾಚಿದ್ವಿವೃತಾಸ್ಯತಾ ಕದಾಚಿತ್ ಸಂವೃತಾಸ್ಯತಾ ಚ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೨||

Adhikarana jihvAstambhArditayo kriyAkramaH (23) · Śloka 23

ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತೋ ವಿಧಿರೇಕಾಯಾಮೇ ಚ| ತಥಾ ಮಹಾ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲವಿದಾರ್ಯಾದಿಜೀವನೀಯಾನಿ ಮೇದ್ಯಮಾಂಸಾನ್ಯೌದಕ ಕನ್ದಾಂಶ್ಚ ದ್ವಿಗುಣೋದಕೇ ಕ್ಷಿರದ್ರೋಣೇ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಪರಿ ಸ್ರಾವ್ಯ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥೇನೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ಪುನರಧಿಶ್ರಯೇತ್| ಕ್ಷೀರಾನುಗಮೇ ಚಾವ ತಾರ್ಯ ಶೀತಂ ಮನ್ಥಯೇತ್| ತತಃ ಸ್ನೇಹಮಾದಾಯ ಪೂರ್ವವದ್ವಿಪಚೇತ್| ಏತತ್ ಕ್ಷೀರತೈಲಂ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಷು ವಿಧೇಯಮ್| ತೈಲವಿಹೀನಗ್ ಮಿದಮೇವ ಕ್ಷೀರಘೃತಮಕ್ಷಿತರ್ಪಣಮ್||೨೩||

ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಸಾಮಾನ್ಯಾನಿಲಾಮಯಚಿಕಿತ್ಸಾ ಏಕಾಯಾಮ ಇತ್ಯರ್ದಿತಸ್ಯ ನಾಮ| ಮೇದ್ಯಮಾಂಸಾನಿ ವರಾಹಾದಿಜಾನಿ| ಔದಕಕನ್ದಾಃ ಶಾಕವರ್ಗೋಕ್ತಾಃ ಮೃಣಾಲಕನ್ದಾದಯಃ| ಕ್ಷೀರಾನುಗಮೇ ತೈಲಕ್ಷೀರಯೋರಕೇತ್ವೇ| ತೈಲಹೀನಮಿತಿ ತೈಲೇನ ವಿನಾ ಸಾಧಿತಮ್|| ೨೩||

Adhikarana AhArakalpanAvisheShAH (24) · Śloka 24

ತಿಲ್ವಕಫಲಸಿದ್ಧಕ್ಷೀರದಧ್ನಾ ಚ ಸಹ ಮಾಂಸರಸಾನ್ ಕಲ್ಪ ಯೇತ್| ಯಥೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಯವಾಗೂಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚ ನಸ್ಯಧೂಮಕವಲಗ್ರಹಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ||೨೪||

ತಿಲ್ವಕಫಲಸಿದ್ಧಾ ಕ್ಷೀರಾದ್ಯತ್ ದಧಿ ತೇನ ದಧ್ನಾ ಸಹ ಮಾಂಸರಸಾನ್ಯೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಯವಾಗೂಃ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಞ್ಚ ಯೋಜಯೇನ್ನಸ್ಯಾದಿಕಮ್||೨೪||

Adhikarana aNutailam (25) · Śloka 25

ಕೃಷ್ಣಭೂಮಿಕೇದಾರಂ ರೋಹಿಣೀಕಾಷ್ಠೈರ್ನಾತಿಶುಷ್ಕೈರ್ದಾಹಯೇತ್| ಉಪ ಲಿಪ್ಯ ಚ ಗೋಮಯೇನ ಪುನಃ ಖದಿರಕಾಷ್ಠೈರ್ದಗ್ಧ್ವಾ ತದ್ಭಸ್ಮಾ ಪನೀಯ ತತ್ರ ಶೀತೀಭುತೇ ತೈಲಂ ನಿಷೇಚಯೇತ್| ಉಷಿತಂ ಚ ನಿಶಾಂ ಖಾನಯೇತ್| ತಾಮನುಗತತೈಲಾಂ ಮೃತ್ತಿಕಾಮಾದಾಯ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸಹ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ತಮಪಿ ಕ್ವಾಥಂ ಪರಿಸ್ರುತಮಷ್ಟಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ತೈಲಾ ವಶೇಷಂ ಪಾಚಯೇತ್| ಏತದಪ್ಯಣುತೈಲಂ ನಾವನಾತ್ ಸರ್ವವಾತವ್ಯಾಧಿ ಹರಮ್||೨೫||

ಕೃಷ್ಣಭೂಮ್ಯಾದಿನಾಽಣುತೈಲಂ ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೫||

Adhikarana aNutailaM dvitIyam (26) · Śloka 26

ತದ್ವಚ್ಚ ಪಞ್ಚಮೂಲಕಾಷ್ಠೈರ್ದಧ್ವಾ ಭಸ್ಮಾಪನೀಯ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನ ಶತಶೋ ನಿಷಿಚ್ಯ ಪೂರ್ವವನ್ಮೃದಮಾದಾಯೋಷ್ಣೋಕವತಿ ಕಟಾಹೇಽಭ್ಯಾಸಿಚ್ಚ ತೈಲಂ ಪಾಣಿನಾ ಪಿಚುನಾ ವಾ ಗೃಹೀತ್ವ ವಾತ ಹರೌಷಧಕ್ವಾಥಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಾಮ್ಲಭಾಗಸಹಸ್ರೇಣ ಸಹಸ್ರಪಾಕಂ ಸಾಧಯೇದ್ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಶಕ್ನುಯಾತ್ ಪಕ್ತುಂ ಪ್ರತಿವಾಪಶ್ಚಾತ್ರ ಹೈಮವತಾ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥಗಾ ಚಾಶ್ವಗನ್ಧಾವಾತಘ್ನಾನಿ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ| ಸಿಧ್ಯತಿ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಶಙ್ಕಮಾಧ್ಮಪಯೇತ್| ದುನ್ದುಭೀನ್ ವಾದಯೇತ್| ಬ್ರಹ್ಮಣಾನಧ್ಯಾಪಯೇತ್ ಭೋಜಯೇತ್| ಛತ್ರಂ ಧಾರಯೇತ್| ಬಾಲವ್ಯ ಜನೈಶ್ಚ ಬೀಜಯೇತ್| ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಬಸ್ತಿಷು ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಏತತ್ಸಹಸ್ರಪಾಕಮನಿವಾರ್ಯವೀರ್ಯಂ ತೈಲಮೇವಂ ಭಾಗಶತಪಕ್ವಂ ಶತ ಪಾಕಮ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ಸ್ವದಯೇತ್| ತತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ಮೃದುನಶ್ಚರ್ಮಣೋ ವಾಸಸೋ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೃತಾ ಭಿಃ ಪಟ್ಟಿಕಾಭಿರ್ವಕ್ರೀಭೂತಪ್ರದೇಶಾವಗೃಹ್ಣ ಸರ್ವತೋ ವೇಷ್ಟಯೇತ್ ಬಧ್ನೀ ಯಾತ್| ನಿಶಿ ಬದ್ಧ್ವಾ ದಿವಾ ಮುಞ್ಚೇದ್ದಿವಾ ವಾ ನಿಶಿ| ಮೋಕ್ಷಾನ್ತೇ ಚೋತ್ಕಾರಿಕಾಭಿಃ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾಭಿರ್ವಾತಘ್ನಪ್ರಕ್ಲೃಪ್ತಾಭಿಃ ಸ್ವೇದ ಯೇತ್| ಅವ್ಯಥಂ ಚ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಪ್ರಮಾರ್ಜಯನ್ನೃಜುಕುರ್ವಂಶ್ಚ ಪುನರ್ಬಧ್ನೀ ಯಾತ್| ಏವಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಮ್| ಸಶೋಫೇ ತು ವಮನಮಾಚರೇತ್| ಸದಾ ಹರಾಗೇ ಬಲವತಃ ಸಿರಾವ್ಯಧಮ್| ಘೃತಕ್ಷೀರಬಸ್ತಿಸೇಕಾನ್ ವಾತ ಪಿತ್ತಘ್ನಕ್ರಿಯಾಂ ಚ||೨೬||

ತದ್ವದಿತಿ ರೋಹಿಣೀಪಕ್ವಕಾಷ್ಠವತ್ ವಾತಹರಕ್ವಾಥಾದೀನಾಂ ತೈಲಮಿಶ್ರಿತಾನಾಂ ತೈಲಸಮಾ ಭಾಗಾಃ ಸಹಸ್ರಮ್| ಭಾಗೇನ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ಸಾಧಯೇತ್| ಪಾಕೇ ಪಾಕೇ ಚ ಪ್ರತಿವಾಪಮ್| ಹಿಮವತ್ಪ್ರಭವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥಗಾ ಚಾಶ್ವಗನ್ಧಾ| ವಾತಘ್ನಾನಿ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ| ಅನಿವಾರ್ಯವೀರ್ಯಮಪ್ರತಿಹತಶಕ್ತಿಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನತ್ವಾಚ್ಛ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ತತ ಏವ ಚ ಮೃದು| ಸುಬೋಧಮ್| ಮೋಕ್ಷಾನ್ತ ಇತಿ ಅರ್ಥಾದ್ಯದಾ ಯದಾ ಬನ್ಧಮೋಕ್ಷಸ್ತದಾ ತದಾ ಯಥೋತ್ಕಾರಿಕಾಸ್ವೇದಃ| ಅವ್ಯಥಂ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಚೇತಿ ಪ್ರಮಾರ್ಜನಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮ್| ಏವಂ ಪ್ರಮಾರ್ಜಯನ್ನೃಜುಕುರ್ವಂಶ್ಚ ಪುನರ್ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಸದಾಹೇ ರಾಗೇ ಚ ಸತಿ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ| ಸ ಚ ಬಲವತಃ| ಘ್ರುತಾದಿಕಂ ಚ|| ೨೬||

Adhikarana ekA~ggaroge (27) · Śloka 27

ಏಕಾಙ್ಗರೋಗಿಣಮಮ್ಲಾನಗಾತ್ರಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಂ ಮೃದುನಾ ಸಂಶೋ ಧನೇನ ಸಂಶೋಧ್ಯಾನುವಾಸ್ಯಾಸ್ಥಾಪ್ಯ ಚೋಕ್ಷೇಪಕವಿಧಾನೇನೋಪಚರೇತ್| ವಿಶೇಷತೋ ಬಲಾತೈಲಮನುವಾಸನಾರ್ಥೇ| ದೋಷಸಂಸರ್ಗೇ ಯಥಾಸಂಸರ್ಗಮ್| ಕುಕ್ಕುಟೀಂ ವಾ ರಸಾಯನವಿಧಾನೇನೋಪಯುಞ್ಜೀತ||೨೭||

ಏಕಾಙ್ಗರೋಗಿಣಂ ಪಕ್ಷಾಘಾತಿನಮ್| ಅಮ್ಲಾನಗಾತ್ರಂ ಶೋಷರಹಿತಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ದೋಷಾನ್ತರಸಂಸರ್ಗೇ ಸಂಸರ್ಗದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ರಸಾಯವವಿಧಾನೇ ಕುಕ್ಕುಟೀ 'ಸುರಾ-ಸುರೈಃ ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರಮನ್ಥ' ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೨೭||

Adhikarana apabAhukAdau (28) · Śloka 28

ಅಪಬಾಹುಕೇ ನಾವನಮೂರ್ಧ್ವಭಕ್ತಂ ಚ ನಿರಾಮೇ ಸ್ನೇಹಪಾನಮ್| ವಿಶ್ವ ಭೀಪ್ರಭೃತಿಷು ಪಾದದಾಹಾನ್ತೇಷು ಯಥೋಕ್ತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ವಾ ವಾತ ವ್ಯಾಧಿವದುಪಾಚರೇತ್||೨೮||

ಅಪಬಾಹುಕೇ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಘೃತಂ ತೈಲಂ ವಾ ದೋಷಾವಸ್ಥಾಪೇಕ್ಷಂ ಹಿತಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ವಿಶ್ವಭ್ಯಾದಿಷು ಸಿರಾವ್ಯಧೋಕ್ತಂ ಸಿರಾಃ ವಿದ್ಧ್ವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾತವ್ಯಾಧಿವದುಪಾಚರೇತ್| ತತ್ರ ಚ ವಿಶ್ವಭೀಘೃಧ್ರಸ್ಯೋರ್ಜಾನುನೋಽಸ್ತಾದೂರ್ಧ್ವಂ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ| ಪಾದಹರ್ಶಪಾದದಾಹಯೋಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾರ್ಮಣ ಅಪಿ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ||೨೮||

Adhikarana Urustambhe kramaH (29) · Śloka 29

ಊರುಸ್ತಮ್ಭೇ ತು ಸ್ನೇಹಾಸೃಕ್ಸ್ರಾವವಮನವಿರೇಚನಬಸ್ತಿಕರ್ಮಾಣಿ ಪರಿಹರೇತ್| ಆಮಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸಹ ತೇಷಾಂ ವಿರೋಧಾತ್| ಊರುಲೀನಾನಾಂ ವಾಯುನಾ ಸ್ತಬ್ಧಾನಾಂ ಚ ವಮನದಿಭಿರುರ್ಧ್ವಂ ನೇತುಮಮ್ಭಸಾಮಿವ ನಿಮ್ನಾತ್ ಸ್ಥಲಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್| ತತಸ್ತತ್ರ ತು ಬಹುಶಃ ಶಮನ ಶೋಷಣಾನಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ಯುಞ್ಜೀತ| ರೂಕ್ಷೋಪಚಾರಾನ್ ಯವ ಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವೋದ್ದಾಲಕಮಲವಣಮಲ್ಪತೈಲಸಿದ್ಧಂ ಶಾಕಂ ಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಮಧೂದಕಾನಿ ಚ ಶೀಲಯೇತ್||೨೯||

ಊರುಸ್ತಮ್ಭೇ ಸ್ನೇಹಾದೀನಿ ಪರಿಹರೇತ್| ಯತೋ ನಾಸೌ ಶುದ್ಧೇನ ವಾತೇನ ಭವತ್ಯಾಮಾದೇಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಾದಿನಾ ವಿರೋಧಃ| ಯತಶ್ಚಾಮಾದೀನಾಮೂರ್ವೋರ್ಲೀನಾನಾಮನನ್ತರೋಕ್ತೈರ್ವಮನಾದಿಭಿರುರ್ಧ್ವಂ ಕೋಷ್ಠಂ ನೇತುಮಶಕ್ಯತ್ವಮ್| ಯಥಾ ನಿಮ್ನಸ್ಥಾನಾನಾಮಮ್ಭಸಾಂ ಸ್ಥಲಂ ನೇತುಮಶಕ್ಯಮಿತಿ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ| ಅತೋ ಹೇತೋ ಸ್ತತ್ರೋರುಸ್ತಮ್ಭೇ ಯುಕ್ತಿಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಬಹುಶಃ ಶಮನಾದಿಕಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ತತ್ರಾದೌ ಶಮನಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಯದಿ ತಥಾ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ ತತ್ರ ಚ ರೂಕ್ಷೋಪಚಾರಾದಿಕಂ ಶೀಲಯೇತ್|| ೨೯||

Adhikarana Urustambhe auShadham (30) · Śloka 30

ಸಸೈನ್ಧವಂ ವಚಾದಿಂ ಹರಿದ್ರಾದಿಂ ವತ್ಸಕಾದಿಂ ವಾ| ಷಡ್ಧಾರಣಂ ವಾ ಹರೀತಕೀಃ ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ವಾ| ಶಾರ್ಙ್ಗಾಷ್ಠಾಮದನದನ್ತೀವತ್ಸಕಂ ವಾ| ಸ್ವಾದುಕಣ್ಟಕಾರಗ್ವಧದಾರ್ವೀಮದುಬಕಪಾಠಾಕರಞ್ಜಕೂಲ ಕಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮಸ್ತುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಚಿತ್ರಕದೇವದಾರುಕು ಷ್ಠಪಾಠಾತಿಕ್ತಕರೋಹಿಣೀರ್ವಾ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ತ್ರಿಫಲಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಮುಸ್ತಚವಿಕಾಕಟುರೋಹಿಣೀರ್ವಾ| ಸ್ವೇದಾಂಶ್ಚ ರೂಕ್ಷಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್||೩೦||

ವಚಾದ್ಯಾದಿಗಣಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಸಸೈನ್ಧವಂ ಷಡ್ಧರಣಂ ದಾರ್ವ್ಯಾದಿಕಂ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ಹರೀತಕೀಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಷ್ಣಾಮ್ಬುನೈವ| ಶಾರ್ಙ್ಗಾಷ್ಠಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಮಸ್ತುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಸ್ವಾದುಕಣ್ಟಕೋ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಮರುವಕಂ ಮಾರೀಚಕಮ್| ಕೂಲಕಂ ಪಟೋಲಮ್| ಚಿತ್ರಕಾದಿ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್|| ೩೦||

Adhikarana atyapatRupte tarpaNam (31) · Śloka 31

ಅತ್ಯಪತೃಪ್ತಂ ತು ರೂಕ್ಷಂ ಕ್ಷಾಮಮನಿದ್ರಂ ಜಾಙ್ಗಲರಸೈಃ ಶಾಲಿ ಭಿಶ್ಚ ತರ್ಪಯೇತ್| ಸರ್ಷಪತೈಲಂ ವಾ ಸರಲಕುಷ್ಠಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಸುರ ದಾರುನಾಗಕೇಸರಾಜಗನ್ಧಾಸಿದ್ಧಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪಿಬೇತ್||೩೧||

ಅತ್ಯಪತೃಪ್ತಮಪತರ್ಪಿತಂ ರೂಕ್ಷಂ ಕ್ಷಾಮತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ತರ್ಪಯೇತ್| ಸರಲಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಷಪತೈಲಂ ವ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಹ ವರ್ತತೇ ಯತ್ತೈಲಂ ತತ್ತಥೋಕ್ತಮ್||೩೧||

Adhikarana sasaindhavAditalam (32) · Śloka 32

ಸಸೈನ್ಧವಪಲಂ ಶುಣ್ಠೀಚಿತ್ರಕಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾನಾಂ ಪೃಥಗ್ದ್ವಿಪಲಂ ದಶ ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥೀನಿ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯೈಕಧ್ಯಮಾರನಾಲಾಢಕೇನ ಸಹ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರೇಶು ಪಥ್ಯಂ ವಿಶೇಷಾ ದೂರುಸ್ತಮ್ಭಾರ್ಶೋಗೃಧ್ರಸೀಘ್ನಮಪಥ್ಯದಞ್ಚ||೩೨||

ಶುಣ್ಠ್ಯಾದೀನಿ ದ್ವಿಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೨||

Adhikarana bAhyopacArAH (33) · Śloka 33

ಬಹಿರಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಪಣಾಯ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಷಪರಕರಞ್ಜಫಲವಲ್ಮೀ ಕಮೃದ್ಗೋಮೂತ್ರೈರುಷ್ಣೈರ್ಲೇಪಯೇತ್| ಸೌಭಾಞ್ಜನತಕ್ಕಾರೀದ್ವಯಸರಲಾ ರ್ಜುನಕರಞ್ಜಾಢಕೀಗೋಕ್ಷುರಕೈರ್ಲೇಪೋನ್ಮರ್ದನಸೇಕಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ವ್ಯಾ ಯಾಮೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈರ್ಮೇದಃ ಕ್ಷಪಯೇತ್| ಸ್ಥಾಲಾನ್ಯುಲ್ಲಙ್ಘಯೇತ್| ಪ್ರತಿ ಸ್ರೋತಃ ಸರಿತಮವ್ಯಾಲಾಂ ತರೇತ್| ಏವಮೂರುಸ್ತಮ್ಭೋ ಹಿ ಶುಷ್ಕೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತೀತಿ||೩೩||

ಸುಬೋಧಮ್| ತಮೇವ ವ್ಯಾಯಾಮಮಾಹ-ಸ್ಥಲಾನೀತಿ| ಅವ್ಯಾಲಾಂ ಗ್ರಾಹಾದಿರಹಿತಾಮ್| ಪ್ರತಿಸ್ರೋತೋ ವಿಮುಖಮ್|| ೩೩||

Adhikarana sAmAnyopacAraH sahacarAditailaM rAsnAdighRuta~jca (34) · Śloka 34

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಹಚರಂ ಸುರದಾರು ಸನಾಗರಂ ಕ್ವಥಿತಮಮ್ಭಸಿ ತೈಲವಿಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಪವನನೀಡಿತದೇಹಗತಿಃ ಪಿಬನ್ ದ್ರುತವಿಲಿಮ್ಭಿತಗೋ ಭವತೀಚ್ಛಯಾ| ರಾಸ್ನಾಮಹೌಷಧದ್ವೀಪಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಷಠಿಪೌಷ್ಕರಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವಿಪಾಚಯೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ವಾತರೋಗಹರಂ ಪರಮ್||೩೪||

ಅಥೇದಾನೀಂ ಸರ್ವವಾತಾಮಯಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಭೇಷಜಮಾಹ| ಸಹಚರಾಂದಿಭಿಸ್ತೈಲಮಿಶ್ರಿತಂ ಕಷಾಯಂ ಪಿಬನ್ ದ್ರುತಗಮನೋ ವಿಲಮ್ಬಿತಗಮನೋ ವಾ ಭವತಿ| ತನ್ತ್ರಕೃತಾ ಚ ಮತಿವೈಭವಾದಸ್ಯ ಚ ವೃತ್ತಸ್ಯ ನಾಸಾವಿಶಿಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವ ಕಥಿತಮ್| ರಾಸ್ನಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಪರಂ ವಾತರೋಗಹರಮ್| ದ್ವೀಪಿಶ್ಚಿತ್ರಕಃ||೩೪||

Adhikarana pa~jcatiktaM ghRutam (35) · Śloka 36

ನಿಮ್ಬಾಮೃತಾವೃಷಪಟೋಲನಿದಗ್ಧಿಕಾನಾಂ ಭಾಗಾನ್ ಪೃಥಗ್ದಶಪಲಾನ್ ವಿಪಚೇದ್ ಘಟೇಽಪಾಮ್| ಅಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಿತರಸೇನ ಪುನಶ್ಚ ತೇನ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಸ್ಯ ವಿಪಚೇತ್ ಪಿಚುಭಾಗಕಲ್ಕೈಃ| ಪಾಠಾವಿಡಙ್ಗಸುರದಾರುಗಜೋಪಕುಲ್ಯಾ ದ್ವಿಕ್ಷಾರನಾಗರನಿಶಾಮಿಸಿಚವ್ಯ್ಗಕುಷ್ಠೈಃ| ತೇಜೋವತೀಮರಿಚವತ್ಸಕದೀಪ್ಯಕಾಗ್ನಿ ರೋಹಿಣ್ಯರುಷ್ಕರವಚಾಕಣಮೂಲಯುಕ್ತೈಃ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಯಾತಿವಿಷಯಾ ವಿಷಯಾ ಯವಾನ್ಯಾ ಸಂಶುದ್ಧಗುಗ್ಗುಲುಪಲೈರಪಿ ಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯೈಃ| ತತ್ ಸೇವಿತಂ ವಿಧಮತಿ ಪ್ರಬಲಂ ಸಮೀರಂ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಮಪ್ಯಥ ಕುಷ್ಠಮೀದೃಕ್| ನಾಡೀವ್ರಣಾರ್ಬುದಭಗನ್ದರಗಣ್ಡಮಾಲಾ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಸರ್ವಗದಗುಲ್ಮಗುದೋತ್ಥಮೇಹಾನ್| ಯಕ್ಷ್ಮಾರುಚಿಶ್ವಸನಪೀನಸಕಾಸಶೋಷ ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಮದವಿದ್ರಧಿವಾತರಕ್ತಮ್||೩೫|| ಹ್|೩೬|

ನಿಮ್ಬಾದೀನಾಂ ಪೃಥಗ್ದಶಪಲಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಅಪಾಂ ಘಟೇ ದ್ರೋಣೇ ವಿಪಚೇತ್| ಅಷ್ಟಾಂಶಶಿಷ್ಟೇನ ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಪಿಚುಭಾಗಕಲ್ಕೈಃ ಕರ್ಷಾಂಶಕಲ್ಕೈಃ ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ಪಲಾನಿ ವಿಪಚೇತ್| ಗಜೋಪಕುಲ್ಯಾ ಶ್ರೇಯಸೀ| ತೇಜೋವತೀ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ| ಕಣಾಮೂಲ ಇತ್ಯತ್ರ ಕಣಾಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ| ತೇನಾತ್ರ ಕಣಾ ಚ ಕಣಾಮೂಲಂ ಚ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ಅತ ಏವ ಚ ಮುನಿನಾತ್ರ ವ್ಯೋಷಶಬ್ದೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ| ಯುಕ್ತಾ ರಾಸ್ನಾ| ಗುದೋತ್ಥಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ| ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಭ್ಯಾಂ ರೋಗಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮದೋ ಮದಾತ್ಯಯನಿದಾನೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಃ| ಶೇಶಂ ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೫||

Adhikarana dashamUlaghRutam (36) · Śloka 36

ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಪಚೇದ್ಭಾಗಾನ್ ದಶಮೂಲಚ್ಚತುಷ್ಪಲಾನ್| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಭಾಗೈಃ ಪ್ರಸ್ಥೋನ್ಮಿತೈಃ ಸಹ| ಪಾದಶೇಷೇ ರಸೇ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಜೀವನೀಯೈಃ ಸಶರ್ಕರೈಃ| ತದ್ವತ್ಖರ್ಜೂರಕಾಶ್ಮರ್ಯದ್ರಾಕ್ಷಾಬದರಫಲ್ಗುಭಿಃ| ಸಕ್ಷೀರೈಃ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಿದ್ಧಂ ಕೇವಲವಾತನುತ್| ಯೋಜ್ಯೋ ನಿರತ್ಯಯಃ ಪಾನನಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಬಸ್ತಿಷು||೩೬||

ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸ ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಕಕಷಾಯಸ್ಯೇತ್ಯನ್ತಗ್ರನ್ಥಸ್ಯ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾ ಅದರ್ಶನಾತ್ ಜೇಜ್ಜಟಕೃತಾ ನಿರನ್ತರಪದೀ ವಾಖ್ಯಾ ಲಿಖ್ಯತೇ- ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜೀವನೀಯೈಃ ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಮಹಾಕಷಾಯಸಂಗ್ರಹೋಕ್ತೈರ್ದಶಭಿಃ| ಫಲ್ಗುರ್ಗೋಷ್ಠೋದುಮ್ಬರಃ|| ೩೬||

Adhikarana nasyam (snehanasyam) (37) · Śloka 37

ಬಲಾವಿಲ್ವಶೃತೇ ಕ್ಷೀರೇ ಘೃತಮಣ್ಡಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತಸ್ಯ ಶುಕ್ತಿಃ ಪ್ರಕುಞ್ಚೋ ವಾ ನಸ್ಯಂ ವಾತೇ ಶಿರೋಗತೇ| ತದ್ವತ್ಸಿದ್ಧಾ ವಸಾ ನಕ್ರಮತ್ಸ್ಯಕೂರ್ಮಬುಲೂಕಜಾ| ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಾ ವಿಧಿನಾನೇನ ನಸ್ಯಪಾನೇಶು ಯೋಜಯೇತ್||೩೭||

ಸದುಗ್ಧಘೃತಸ್ಯ ಸ್ತ್ಯಾನಸ್ಯೋರ್ಪರ್ಯೇಚ್ಛಸ್ತಸ್ಯ ಶುಕ್ತಿರರ್ಧಪಲಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚಃ ಪಲಂ ವಾ ಶಿರೋಗತೇ ಮೂರ್ಧಗತೇಽನಿಲೇ ಬಾಹುಶಿರೋಗತೇ ವಾ ಆದಿಲೋಪಾತ್| ತದ್ವದ್ಬಲಾಬಿಲ್ವಶೃತೇ ಕ್ಷೀರೇ| ವಿಧಿನಾನೇನೇತಿ| ಶುಕ್ತಿಃ ಪ್ರಕುಞ್ಚೋ ವಾ| ಬುಲೂಕೀ ಮತ್ಸ್ಯವಿಶೇಷೋ ದೃತ್ಯಾಕಾರಃ|| ೩೭||

Adhikarana jIrNapiNyAkAditailam (38) · Śloka 38

ಜೀರ್ಣಂ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪೃಥಕ್ ಚ ಕ್ವಾಥಂ ಕ್ವಾಥಾಭ್ಯಾಮೇಕತಸ್ತೈಲಮಾಭ್ಯಾಮ್| ಕ್ಷೀರಾದಷ್ಟಾಂಶಂ ಪಾಯಚೇತ್ತೇನ ಪಾನಾ ದ್ವಾತಾ ನಶ್ಯೇಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯುಕ್ತಾ ವಿಶೇಷಾತ್||೩೮||

ಜೀರ್ಣಂ ಬಹುವರ್ಷೋಷಿತಮ್| ಕ್ಷೀರಾದಷ್ಟಾಂಶಮಿತಿ ತೈಲಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ಪಞ್ಚಮೂಲಕಷಾಯೇಣ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕಮ್| ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಯ ರಸಂ ಪೂತ್ವಾ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್|| ಪಯಸಾಽಷ್ಟಗುಣೇನೈತತ್ ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರನುತ್| ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಶ್ಲೇಶ್ಮಣಾ ಚೈತದ್ವಾತೇ ಶಸ್ತಂ ವಿಶೇಷತಃ|| ಇತಿ ಚರಕಪಾಠಃ|| ೩೮||

Adhikarana sahacarAditailamaparam (39) · Śloka 39

ಸಮೂಲಶಾಖಸ್ಯ ಸಹಾಚರಸ್ಯ ತುಲಾಂ ಸಮೇತಾಂ ದಶಮೂಲತಶ್ಚ| ಅಭೀರುಮೂಲಾಚ್ಚ ತುಲಾರ್ಧಮೇತದ ಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಂ ವಿಪಚೇದ್ವಹೇಽಪಾಮ್| ತತ್ರ ಸೇವ್ಯನಖಕುಷ್ಠಹಿಮೈಲಾ ಸ್ಪೃಕ್ಪ್ರಯಙ್ಗುನಲಿಕಾಮ್ಬುಶಿಲಾಜೈಃ| ಲೋಹಿತಾನಲದಲೋಹಸುರಾಹ್ವೈಃ ಕೋಪನಾಮಿಸಿತುರುಷ್ಕನತೈಶ್ಚ| ತುಲ್ಯಕ್ಷೀರಂ ಪಾಲಿಕೈಸ್ತೈಲಪಾತ್ರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ಶೀಲಿತಂ ಹನ್ತಿ ವಾತಾನ್| ಕಮ್ಪಾಕ್ಷೇಪಸ್ತಮ್ಭಶೇಷಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ ಗುಲ್ಮೋನ್ಮಾದೌ ಪೀನಸಾನ್ ಯೋನಿರೋಗಾನ್|೩೯|

Adhikarana ketakimUlAditailam lashunAditailam (39) · Śloka 39

ಕೇತಕಿಮೂಲಬಲಾತಿಬಲಾನಾಂ ಯದ್ಬಹಲೇನ ರಸೇನ ವಿಪಕ್ವಮ್| ತೈಲಮನಲ್ಪತುಷೋದಕಯುಕ್ತಂ ಮಾರುತಮಸ್ಥಿಗತಂ ತದಪೋಹೇತ್| ತುಲಾಂ ಲಶುನಕನ್ದಸ್ಯ ತುಲಾರ್ಧಂ ಜಾಙ್ಗಲಾತ್ ಪಲಾತ್| ದಶಮೂಲಾಚ್ಚ ವಿಪಚೇದ್ಭಾಗಾನ್ ಪಞ್ಚಪಲಾನ್ ಪೃಥಕ್| ತೋಯಾರ್ಮಣೇನ ಪಾದಸ್ಥೇ ಸಮಂ ತೈಲಂ ಪಯೋ ದಧಿ| ತತ್ರ ದದ್ಯಾತ್ಪಲಾಂಶಾಂಶ್ಚ ರಾಸ್ನಾಮಧುಕಜೀವಕಾನ್| ಮಿಸಿಸ್ಥಿರಾಮಹಾಮೇದಾಚಪಲಾತಿವಿಷಾಬಲಾಃ| ಕಾಕೋಲೀಪೌಷ್ಕರಂ ಮೂಲಮಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ ಸಾಧಿತಮ್| ತತ್ಪರಂ ವಾತರೋಗಘ್ನಂ ಗುಲ್ಮಾನಾಹಾರ್ತಿಶೂಲನುತ್| ಭಗ್ನಜರ್ಜರಿತಾಙ್ಗಾನಾಂ ಪಥ್ಯಮಗ್ನೇಶ್ಚ ದೀಪನಮ್|೩೯|

Adhikarana prasAriNItailam (39) · Śloka 39

ಸಮೂಲಜಾಲಾಂ ವಿಪಚೇತ್ ಪ್ರಸಾರಿಣೀಂ ತುಲೋನ್ಮಿತಾಂ ಪಾದಧೃತೇ ಘಟೇಽಮ್ಭಸಃ| ಪೃಥಕ್ಸತೈಲಂ ದಧಿ ತತ್ಸಮಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ ಸಮಂ ಚ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಜಯಾಂ ತತಃ ಪಿಬೇತ್| ಪ್ರಸಾರಿಣೀಜೀವಕಸಿನ್ಧುಜನ್ಮ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರಾಸ್ನಾಗ್ನಿಕಯಾವಶೂಕೈಃ| ಸಗ್ರನ್ಥಿಕಾಖ್ಯೈರ್ದ್ವಿಪಲೈಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈಃ ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ದಶಕೈಸ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚ| ಶುಣ್ಠೀಪಲತ್ರಯಯುತೈರ್ವಿನಿಹನ್ತಿ ಪಾನ ನಸ್ಯಾದಿಭಿಸ್ತದಖಿಲಾನ್ ಮರುತೋ ವಿಕಾರಾನ್| ಕುಷ್ಠಪ್ರಮೇಹಹತನಾಮಮನೋವಿಕಾರ ಶ್ವಾಸಾಸ್ಥಿಭಙ್ಗಜಠರಕ್ರಿಮಿಬೀಜದೋಷಾನ್||೩೯||

ಸಮೂಲಶಾಖಸ್ಯ ಸಹಾಚರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ತೈಲಯೋಗಚತುಷ್ಟಯಂ ಸುಬೋಧಮ್||೩೯||

Adhikarana bhejasammataM sahacaratailam (40) · Śloka 40

ಪಚೇತ್ ಸಹಾಚರತುಲಾಂ ಜಲದ್ರೋಣಚತುಷ್ಟಯೇ| ದ್ರೋಣಶೇಶೇ ಸಮಕ್ಷೀರೇ ತತ್ರ ತೈಲಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಸಹಾಚರಸ್ಯ ಮೂಲಾನಾಂ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ದಶಭಿಃ ಪಲೈಃ| ಅಥವ ನಲಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ಥಿರಾಕುಷ್ಠಸುರಾಹ್ವಯಾತ್| ಸೈಲಾನಲದಶೈಲೇಯಶತಹ್ವಾರಕ್ತಚನ್ದನಾತ್| ಸಿದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಾದಷ್ಠಾದಶಪಲಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಭೇಲಸ್ಯ ಸಮ್ಮತಂ ತೈಲಂ ತತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನನಿಲಾಮಯಾನ್| ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕೋನ್ಮಾದಭೂತಾಪಸ್ಮಾರವರ್ಧ್ಮ ಚ| ಗುಲ್ಮಹೃದ್ರೋಗಗದುರ್ನಾಮಯೋನಿರೋಗಾಂಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್||೪೦||

ಪಚೇತ್ ಸಹಾಚರತುಲಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತುಲಾ ಪಲಶತಮ್| ಸಮಕ್ಷೀರೇ ಕ್ವಾಥಸಮೇ| ಅಥವೇತಿ ಪಕ್ಷಾನ್ತರೇ| ನತಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೈಃ ತೈಲಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಸಿದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪೂತೇ ಶರ್ಕರಾಯಾ ಅಷ್ಟಾದಶಪಲಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಭೇಲಾಖ್ಯಸ್ಯ ಮಹರ್ಷೇಃ ಸಮ್ಮತಂ ತತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಸಾಧ್ಯಾನನಿಲಾಮಯಾನ್ ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್| ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾ ಮೂತ್ರಾಘಾತಭೇದಃ|| ೪೦||

Adhikarana shvadaMShTrakakaShAyaH (41) · Śloka 41

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಕಕಷಾಯಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವೌ ಪಯಸಾ ಸಮೌ| ಷಟ್ಪಲಂ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಸ್ಯ ಗುಡಸ್ಯ ಚ ಪಲಾಷ್ಟಕಮ್| ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಕ್ವಂ ತದ್ದದ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಾನಿಲಾರ್ತಿಷು||೪೧||

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಸ್ವರಸಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವೌ ಸಮೌ ಪಯಸಾ ಸಹ| ಷಟ್ಪಲಂ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಸ್ಯ ಗುಡಸ್ಯಾಷ್ಟಪಲಂ ತಥಾ| ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಕ್ವಂ ತದ್ದದ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಾನಿಲಾರ್ತಿಷು| ಜೀರ್ಣೇ ತೈಲೇ ಚ ದುಗ್ಧೇನ ಪೇಯಾಕಲ್ಪಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ|| ಇತಿ ಚರಕಪಾಠಃ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಜೀರ್ಣೇ ತೈಲೇ ಚ ದುಗ್ಧೇನ ಪೇಯಾಕಲ್ಪಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ಕ್ಷೈರೇಯೀಪಾನಮಿತಿ ಯಾವದಿತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ|| ೪೧||

Adhikarana balAtailam (42) · Śloka 42

ಬಲಾಶತಂ ಛಿನ್ನರುಹಾಪಾದಂ ರಾಸ್ನಾಷ್ಟಭಾಗಿಕಮ್| ಜಲಾಢಕಶತೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಶತಭಾಗಸ್ಥಿತೇ ರಸೇ| ದಧಿಮಸ್ತ್ವಿಕ್ಷುನಿರ್ಯಾಸಶುಕ್ತೈಸ್ತೈಲಾಢಕಂ ಸಮೈಃ| ಪಚೇತ್ಸಜಪಯೋರ್ಧಾಂಶಂ ಕಲ್ಕೈರೇಭಿಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ಶಠೀಸರಲದಾರ್ವೇಲಾಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಗರುಚನ್ದನೈಃ| ಪದ್ಮಕಾತಿಬಲಾಮುಸ್ತಾಸೂಪ್ಯಪರ್ಣಿಹರೇಣುಭಿಃ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸುರಸವ್ಯಾಘ್ರನಖರ್ಷಭಕಜೀವಕೈಃ| ಪಲಾಶರಸಕಸ್ತೂರೀನಲಿಕಾಜಾತಿಕೋಷಕೈಃ| ಸ್ಪೃಕ್ಕಾಕುಙ್ಕುಮಶೈಲೇಯಜಾತೀಕಟುಫಲಾಮ್ಬುಭಿಃ| ತ್ವಕ್ಕುನ್ದುರುಷ್ಕಕರ್ಪೂರತುರುಷ್ಕಶ್ರೀನಿವಾಸಕೈಃ| ಲವಙ್ಗನಖತಕ್ಕೋಲಕುಷ್ಠಮಾಂಸೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ| ಸ್ಥೌಣೇಯತಗರಧ್ಯಾಮವಚಾಮದನಕಧವೈಃ| ಸನಾಗಕೇಸರೈಃ ಸಿದ್ಧೇ ದರ್ದ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರಾವತಾರಿತೇ| ಪನ್ನಕಲ್ಕಂ ತತಃ ಪೂತಂ ವಿಧಿನಾ ತತ್ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್| ಶ್ವಾಸಂ ಕಾಸಂ ಜ್ವರಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಛರ್ದಿಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಕ್ಷತಂ ಕ್ಷಯಮ್| ಪ್ಲೀಹಶೋಷಾಪಸ್ಮಾರಮಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಚ ಪ್ರಣಾಶಯೇತ್| ಬಲಾತೈಲಮಿದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನಮ್||೪೨||

ಬಲಾಶತಂ ಪಲಶತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಛಿನ್ನರುಹಾಪಾದಂ ಗೂಡೂಚ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಪಲನೀತಿ ಯಾವತ್| ರಾಸ್ನಾಷ್ಟಭಾಗಿಕಂ ರಾಸ್ನಾಯಾಃ ಸಾರ್ಧಾನಿ ದ್ವಾದಶಪಲಾನಿ| ರಸೇ ಶತಭಾಗಸ್ಥಿತೇ| ತೈಲಾಢಕಂ ಪಚೇತ್ಸಮೈರ್ದಧ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶುಕ್ತಾನ್ತೈರೇಕೈಕಮಾಢಕಂ ಇಕ್ಷೋರ್ನಿರ್ಯಾಸಃ ಸ್ವರಸಃ| ಸಹಾಜಕ್ಷೀರಸ್ಯಾರ್ಧಾಂಶೇನಾರ್ಧಢಕೇನ ವರ್ತತೇ ಯತ್ತೈಲಂ ತತ್ಸಾಜಪಯೋಽರ್ಧಾಂಶಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಸೂಪ್ಯಪರ್ಣೀ ಮಾಶಾಪರ್ಣೀ ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀ ಚ| ವ್ಯಾಘ್ರನಖಃ ಸಮುದ್ರಜಃ| ಪಲಾಶಂ ಪತ್ರಕಮ್| ತಚ್ಚ ತಮಾಲಮ್| ರಸೋ ಬೋಲಃ| ನಲಿಕಾ ವಿದ್ರುಮಲತ| ಜಾತಿಕೋಶಕಂ ಜಾತಿ ಪತ್ರೀ| ಸ್ಪೃಕ್ಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಜಾತೀ ಮಾಲತೀ| ಕಟುಫಲಂ ಕರ್ಕೋಟಫಲಮ್| ಅಮ್ಬು ವಾಲಕಮ್| ಕುನ್ದುರುಕಂ ಕುನ್ದುರುಃ| ತರುಷ್ಕಃ ತುವರಃ| ಶ್ರೀನಿವಾಸಕಃ (ನಿ) 'ಮೃತ್ತಿಕಾ ಯವನೋ ವಲ್ಕಃ ಪಿಣ್ಡಿತಃ ಶ್ರೀನಿವಾಸಕಃ|' ಲವಙ್ಗ ಇತಿ ಲವಙ್ಗಕುಸುಮಮ್| ಸ್ಥೌಣೇಯಂ ತೈಲಪೀತಕಮ್| ತಗರಂ ನತಮ್| ಧ್ಯಾಮಖಂ ಸಾಮಕಂ ಪ್ಲವಮ್| (ನಿ) 'ಕುಟನ್ನಟಂ ಪ್ಲವಂ ಧಾನ್ಯಂ ವಿತುನ್ನಂ ಪರಿಪೇಲವಮ್|' ಅವತಾರಿತೇ ತೈಲೇ ಗನ್ಧಪತ್ರಂ ಸಂಸ್ಕಾರಾಧಾನಮಾತ್ರಮ್| ಕಟುಫಲೋ ಲತಾಕಸ್ತೂರಿಕಾ| ಕಟುಫಲಂ ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಮನ್ಯೇ-ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ|| ೪೨||

Adhikarana amRutAhvaM tailam (43) · Śloka 43

ಅಮೃತಾಯಾಸ್ತುಲಾಃ ಪಞ್ಚ ಪಚೇತ್ತೋಯವಹದ್ವಯೇ| ಪಾದಶೇಷೇ ಸಮಕ್ಷೀರಂ ತೈಲಸ್ಯ ದ್ವ್ಯಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಏಲಾಮಾಂಸೀನತೋಶೀರಸಾರಿವಾಕುಷ್ಠಚನ್ದನೈಃ| ಶತಪುಷ್ಪಾಬಲಾಮೇದಾಮಹಾಮೇದರ್ಧಿಜೀವಕೈಃ| ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಶ್ರಾವಣ್ಯತಿಬಲಾನಖೈಃ| ಮಹಾಶ್ರಾವಣಿಜೀವನ್ತೀವಿದಾರೀಕಪಿಕಚ್ಛುಭಿಃ| ಶತಾವರೀತಾಮಲಕೀಕರ್ಕಟಹ್ವಾಹರೇಣುಭಿಃ| ವಚಾಗೋಕ್ಷುರಕೈರಣ್ಡರಾಸ್ನಾಕಾಲಾಸಹಾಚರೈಃ| ವೀರಾಮಹೈಲರ್ಷಭಕತ್ರಿದಶಾಹ್ವೈಶ್ಚ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಯಾಸ್ತ್ರಿಕರ್ಷೇಣ ಮಧುಕಾಷ್ಟಪಲೇನ ಚ| ಕಲ್ಕೈಸ್ತತ್ಕ್ಷೀಣವೀರ್ಯಾಗ್ನಿಬಲಸಮ್ಮೂಢಚೇತಸಃ| ಉನ್ಮಾದಾರತ್ಯಪಸ್ಮಾರೈರಾರ್ತಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿಂ ನಯೇತ್| ವಾತವ್ಯಾಧಿಹರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತೈಲಾಗ್ರ್ಯಮಮೃತಾಹವಮ್||೪೩||

ಅಮೃತಾದ್ಯೇ ಅಮೃತಯಾಃ ಗುಡೂಚ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ತುಲಾಃ ಪಞ್ಚಶತನಿ ಪಲಾನಿ| ವಹದ್ವಯಂ ಚತ್ವಾರಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಷಣ್ಣವತ್ಯಧಿಕಾನಿ| ಕ್ಷೀರಂ ತೈಲಸಮಮ್| ಏಕಾದೀನಿ ತ್ರಿದಶಾಹಾನ್ತಾನಿ ಕಾರ್ಷಿಕಾಣಿ| ಶ್ರಾವಣೀ ಮುಣ್ಡಿಕಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ವಿದಾರೀ ಕನ್ದಾಲಿಕಾ| ತಾಮಲಕೀ ಶಿವಾ| ಕರ್ಕಟಾಹ್ವಃ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ| ಹರೇಣುಕಾ ಕೌನ್ತೀ| ಕಾಲಾ ನಾಗಬಲಾ| ಕಾಲಾನುಸಾರೀತ್ಯನ್ಯೇ| ವೀರಾ ಕಾಕೋಲೀ| ಮಹೈಲಾ ಪತ್ರೈಕಾ| ತ್ರಿದಶಾಹ್ವಯಂ ಸುರಾಹ್ವಂ ದೇವದಾರು| ಕ್ಷೀಣಶಬ್ದಸ್ಯ ವೀರ್ಯಾದಿತ್ರಯೇಣ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವೀರ್ಯಂ ಶುಕ್ರಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಏತಾನ್ ಪ್ರಕೃತಿಂ ನಯೇತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಾಪಾದಯೇತ್|| ೪೩||

Adhikarana rAsnAditailAni (44) · Śloka 44

ರಾಸ್ನಾಸಹಸ್ರನಿರ್ಯೂಹೇ ತೈಲದ್ರೋಣಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಗನ್ಧೈರ್ಹೈಮವತೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರೇಲಾದ್ಯೈರಶ್ಚಾನಿಲಾರ್ತಿನುತ್| ಏಷ ಕಲ್ಪೋಽಶ್ವಗನ್ಧಾಯಾ ಬಲಾತಿಬಲಯೋರಪಿ||೪೪||

ರಾಸ್ನಾದ್ಯೇ ತೈಲೇ ಹೈಮವತಾನಿ ಗನ್ಧಾನಿ ಹಿಮವತ್ಪ್ರಭವಾನಿ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ| ಏಲಾದ್ಯೈರಿತಿ ಬಲಾತೈಲೋಕ್ತೈರೇಲಾದಿಭಿರ್ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯನ್ತೈಃ| ಏಷ ಚ ರಾಸ್ನಾದಿತೈಲಕಲ್ಪಃ ಪೃಥಗಶ್ವಗನ್ಧಾದೀನಾಮಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ತೇನಾಶ್ವಗನ್ಧಾದ್ಯನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸಹಸ್ರನಿರ್ಯೂಹೇ ತೈಲದ್ರೋಣಂ ಪಾಚಯೇತ್| ಗನ್ಧೈರ್ಹೈಮವತೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರೇಲಾದ್ಯೈಶ್ಚೇತ್ಯುಯುಕ್ತಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ರಾಸ್ನಾಸಹಸ್ರನಿರ್ಯೂಹ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಲಶಬ್ದಲೋಪೋಽತ್ರ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ| ನಿರ್ಯೂಹಃ ಕ್ವಾಥಃ| ಏಲಾದ್ಯೈರಿತಿ ಏಲಾಹರೇಣುಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪೃಥ್ವೀಕಾಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುತಗರನಲದಾದಯಃ| ಅಮೃತಾಹ್ವತೈಲೋಕ್ತೈರ್ವಾ ಏಲಾಮಾಂಸೀನತೋಶೀರೇತ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಹೈಮವರ್ತೈರ್ಗನ್ಧೈರಗುರ್ವಾದಿಭಿರಿತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ|| ೪೪||

Adhikarana tailAntarANi (45) · Śloka 45

ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಪಯೋರ್ಭಿರ್ವಾ ಬಲಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ಪಚೇತ್| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಶಿಗ್ರುಬಿಲ್ವಯೋಃ| ರಸೇನ ಮೂಲಕಾನಾಂ ಚ ತೈಲಂ ದಧಿಪಯೋನ್ವಿತಮ್| ಸಾಧಯೇತ್ತತ್ ಪರಂ ಸರ್ವಪವನವ್ಯಾಧಿಭೇಷಜಮ್| ಯಚ್ಚ ಶೀತಜ್ವರೇ ತೈಲಮಗುರ್ವಾದ್ಯಮುದಾಹೃತಮ್| ಸಹಸ್ರಶತಶಃ ಪಕ್ತ್ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ವಾತಾಮಯಾಪಹಮ್||೪೫||

ಅಥವಾ ಬಲಾದೀನಾಂ ಬಲ್ಯವರ್ಗಪಠಿತಾನಾಂ ಬಲಾತಿಬಲಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕಸ್ಯೈವ ಕ್ವಾಥಸ್ತಸ್ಯೈವ ಕಲ್ಕಃ| ಯವಾದೀನಾಂ ಮೂಲಕಾನ್ತಾನಾಂ ರಸಂ ದಧಿ ಪಯಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ತೈಲಸಮಮ್| ಶೀತಜ್ವರೋಕ್ತಮಗುರ್ವಾದಿಕಂ ಪುನಃ ಪುನಸ್ತೈರೇವೌಷಧೈಃ ತೇನೈವ ವಿಧಾನೇನ ತದೇವ ಪಕ್ವಂ ಯೋಜ್ಯಮ್|| ೪೫||

Adhikarana phalatrikAdimahAsnehaH (46) · Śloka 46

ಫಲತ್ರಿಕಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸ್ಯಾತ್ಕುಲತ್ಥಂ ಕುಡವದ್ವಯಮ್| ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾತ್ವಗಾಢಕ್ಯೋಃ ಪೃಥಕ್ಪಞ್ಚಪಲಾನಿ ತು| ರಾಸ್ನಾಚಿತ್ರಕಯೋರ್ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದಶಮೂಲಾತ್ ಪಲಂ ಪಲಮ್| ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪಚೇತ್ ಪಾದಶೇಷೇ ಪ್ರಸ್ಥೋನ್ಮಿತಂ ಪೃಥಕ್| ಸುರಾರನಾಲದಧ್ಯಮ್ಲಸೌವೀರಕತುಷೋದಕಮ್| ಕೋಲದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲರಸಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಸಾಂ ನವಾಮ್| ಮಜ್ಜಾನಂ ತೈಲಮಾಜ್ಯಂ ಚ ಜೀವನೀಯಪಲಾನಿ ಷಟ್| ಕಲ್ಕಮೇಕತ್ರ ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶುದ್ಧಾನಿಲಾಮಯೇ| ಸಿರಾಪರ್ವಾಸ್ಥಿಗೇ ವಾತೇ ಸರ್ವಾಙ್ಗೈಕಾಙ್ಗರೋಗಿಷು| ವೇಪನಾಕ್ಷೇಪಶೂಲೇಷು ತಮಭ್ಯಙ್ಗಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೪೬||

ತ್ರಿಫಲಾದೀನಾಂ ಯಥೋಕ್ತಮಾನಾನಾಂ ದ್ರೋಣಪಾದಶೇಷಿತೇ ಕ್ವಾಥೇ ಸುರಾದಿತೈಲಾಜ್ಯಾನ್ತಂ ಪೃಥಕ್ಪ್ರಸ್ಥೋನ್ಮಿತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಜೀವನೀಯಾನಾಂ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಾನಾಂ ಷಟ್ಪಲಾನಿ| ಕೃಷ್ಣಗನ್ಧಾ ಸೌಭಾಞ್ಜನಂ ತಸ್ಯ ತ್ವಚಃ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ| ಆಢಕ್ಯಾಶ್ಚ ತುವರ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಪಲಾನಿ| ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಇತಿ ಪ್ರಕರಣಾತ್ ಪಲೇ| ಆರನಾಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ದಧ್ಯಮ್ಲಮಮ್ಲಂ ದಧಿ| ಸೌವೀರಕಂ ವಿತುಷಯವಕೃತಮ್| ತುಷೋದಕಂ ಸತುಷಯವಕೃತಮ್| ಕೋಲಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಸ್ಯ ರಸಃ| ಕೋಲಃ ಬದರಮ್| ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ತಿನ್ತಿಣೀಕಮ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೬||

Adhikarana AnUpajAdyasthisiddhaM tailam (47) · Śloka 47

ಆನೂಪಜಾಙ್ಗಲೋತ್ಥಾನಾಮಸ್ಥೀನಿ ವಿಪಚೇಜ್ಜಲೇ| ತತ್ಸ್ನೇಹಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಕಶಾಯೇಣ ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಜೀವಕರ್ಷಭಕಾಸ್ಫೋತವಿದಾರೀಕಪಿಕಚ್ಛುಭಿಃ| ವಾತಘ್ನೈರ್ದೀಪನೀಯೈಶ್ಚ ಕಲ್ಕೈರ್ದ್ವಿಕ್ಷೀರಭಾಗಿಕೈಃ| ಸಿರಾಪರ್ವಾಸ್ಥಿಕೋಷ್ಠಸ್ಥಂ ಪಾನಾದ್ಯೈರ್ಹನ್ತಿ ತಚ್ಚಲಮ್| ಕ್ಷೀಣೌಜೋಮಜ್ಜಶುಕ್ರಾಣಾಮೇತತ್ ಸ್ಯಾದಮೃತೋಪಮಮ್||೪೭||

ಆನೂಪಜಾಙ್ಗಲೋತ್ಥಾನಾಮನ್ತ್ಯಾದಿ ವರ್ಗತ್ರಯಪಠಿತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಮಸ್ಥೀನ್ಯವಕ್ಷುದ್ಯ ಜಲೇ ವಿಪಾಚ್ಯನಿ| ಜಲಕ್ಷಯೇ ಚ ತತ್ಸ್ನೇಹೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ| ತಂ ಸ್ನೇಹಂ ದಶಮೂಲಕಷಾಯೇಣ ಜೀವಕಾದಿಭಿರಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರೈಶ್ಚ ವಾತಘ್ನೈಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಸಹ ಪಚೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ಕಲ್ಕೈಃ ? ದ್ವಿಕ್ಷೀರಭಾಗಿಕೈಃ ದ್ವೌ ಕ್ಷೀರಭಾಗೌ ಯೇಶಾಂ ಕಲ್ಕಾನಾಂ ತೇನ ಕಲ್ಕೇನ| ತಾವತ್ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ ಭವಿತವ್ಯಮ್| ತತೋ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ನೇಹಾದರ್ಧಂ ಭವತಿ| ಆಸ್ಫೋತೋಽರ್ಕಃ| ಕಪಿಕಚ್ಛುಃ ಕಣ್ಡೂಕರೀ| ತದೌಷಧಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸಿರಾದಿಸ್ಥಂ ಚಲಂ ಪಾನಾದ್ಯೈರ್ಹನ್ತಿ| ಕ್ಷೀಣೌಜಃಪ್ರಭ್ರುತೀನಾಂ ಚೈತದಮೃತೋಪಮಂ ಸ್ಯಾತ್|| ೪೭||

Adhikarana snehapAnaprashaMsA (48) · Śloka 48

ಪಾನೇ ನಸ್ಯೇಽನ್ವಾಸನೇಽಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಚ ಸ್ನೇಹಾಃ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಯಗೇತೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ| ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾನಾಶು ಶಾನ್ತಿಂ ನಯೇಯು ರ್ವನ್ಧ್ಯಾ ನಾರೀ ಪುತ್ರಭಾಜಶ್ಚ ಕುರ್ಯುಃ||೪೮||

ಅಧ್ಯಾಯಮುಪಸಂಹರನ್ನಾಹ-ಏತೇಽನನ್ತರೋಕ್ತಾಃ ಸ್ನೇಹಾಃ ಕಾಲೇ ಸ್ನೇಹಯೋಗ್ಯೇ ಪಾನಾದಿಷು ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಚ ಸ್ವವಿಷಯೇ ವಿಧಿನಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾನ್ ಪ್ರಾಣಾದೀನನೇಕಸಂಯೋಗಭಿನ್ನಾನಾಶು ಶೀಘ್ರಂ ಶಾನ್ತಿಂ ನಯೇಯುಃ| ವನ್ಧ್ಯಾಶ್ಚ ಯುವತೀಃ ಪುತ್ರಭಾಜಃ ಕುರ್ಯುಃ| ಸ್ನೇಹಾನ್ತೋಚಿತತ್ವಾದಿದಮುಚ್ಯತೇ||೪೮||

Adhikarana bastikAlanirdeshaH (49-50) · Śloka 50

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈರ್ದುತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಯದಾ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಸ್ಥಿತಃ| ಪಿತ್ತಂ ವಾ ದರ್ಶಯದ್ರೂಪಂ ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಂ ವಿನಿರ್ಜಯೇತ್||೪೯|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವ ಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಾತ ವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೦||

ವಾತಕೋಪೇಽವಶ್ಯಂ ರೂಕ್ಷಾದಿತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಾಯೇಣ ಕೋಪರಹಿತೋ ಭವತಿ| ಸಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈರ್ವಾತವ್ಯಾಧಿಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ದ್ರುತೋ ದ್ರವತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಸ್ಥಿತಃ ಕೇನಚಿತ್ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಶ್ವೇತಮೂತ್ರಪುರೀಷದಿನಾ ಸ್ವಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ತಥಾವಿಧಂ ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಸ್ವಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ತದಾ ತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಮಿಶ್ರಂ ವ ಬಸ್ತಿಭಿರ್ಯೋಗ್ಯೈರ್ವಿನಿರ್ಜಯೇದಿತಿ|| ೪೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ ಮಷ್ಟಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ