4. bastikalpaḥ

Adhikarana atha bastikalpo nAma caturtho~adhyAyaH upodghAtaH · Śloka

ಶೋಧನಕ್ರಮೇಣ ಬಸ್ತೇಃ ಕಲ್ಪನಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಾರಭ್ಯತೇ _

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾಽಽತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana bastikalpastasya mahattva~jca (2) · Śloka 2

ಬಲಾಂ ಗುಡೂಚೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸರಾಸ್ನಾಂ ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಅಷ್ಟೌ ಫಲಾನ್ಯರ್ಧತುಲಾಂ ಚ ಮಾಂಸಾತ್ ಛಾಗಾತ್ ಪಚೇದಪ್ಸು ಚತುರ್ಥಶೇಷಮ್| ಪೂತೋ ಯವಾನೀಫಲಬಿಲ್ವಕುಷ್ಠ- ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಘನಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮ್| ಕಲ್ಕೈರ್ಗುಡಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೈಃ ಸತೈಲೈ- ರ್ಯುಕ್ತಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಲವಣಾನ್ವಿತಶ್ಚ| ಬಸ್ತಿಃ ಪರಂ ಸರ್ವಗದಪ್ರಮಾಥೀ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಹಿತೋ ಜೀವನಬೃಂಹಣಶ್ಚ| ಬಸ್ತೌ ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪಠಿತೋ ನ ಕಲ್ಕಃ ಸರ್ವತ್ರ ದದ್ಯಾದಮುಮೇವ ತತ್ರ||೨||

ಬಲಾದೀನಾಂ ಪಾಕಾತ್ ಕ್ವಾಥಪರಿಕಲ್ಪನಾ| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪೃಥಗ್ದ್ರವ್ಯಮ್| ಯವಾನ್ಯಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕಃ ಕಲ್ಕಾದೀನಾಂ ಮಾನೇ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ಮರ್ತ್ತವ್ಯಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಬಸ್ತೀನಾಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಮಪಠಿತಕಲ್ಕಾನಾಮಮುಮೇವ ಯವಾನ್ಯಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕಂ ದದ್ಯಾತ್|| ೨||

Adhikarana vividhAH bastikalpAH sarvA~anilA~a~amayaghno nirUhaH (3) · Śloka 3

ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ರಸೋಽಮ್ಲಯುಕ್ತಃ ಸಚ್ಛಾಗಮಾಂಸಸ್ಯ ಸಪೂರ್ವಪೇಷ್ಯಃ| ತ್ರಿಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಃ ಪ್ರವರೋ ನಿರೂಹಃ ಸರ್ವಾಽನಿಲವ್ಯಾಧಿಹರಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ||೩||

ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ಪೃಥಕ್ಕಥಿತಸ್ಯ ರಸಃ ಕ್ವಾಥೋ ನಿರೂಹ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪೇಷ್ಯಂ ಕಲ್ಕಮ್| ಪೂರ್ವಂ ಯವಾನ್ಯಾದಿ| ತ್ರಯಃ ಸ್ನೇಹಾಃ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಂ ಯೋಜ್ಯಾಃ||೩||

Adhikarana dIpanAdiguNo bastiH (4) · Śloka 4

ಬಲಾಪಟೋಲೀಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲ- ತ್ರಾಯನ್ತಿಕೈರಣ್ಡಯವಾತ್ ಸುಸಿದ್ಧಾತ್| ಪ್ರಸ್ಥೋ ರಸಾಚ್ಛಾಗರಸಾಽರ್ಧಯುಕ್ತಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪುನಃ ಪ್ರಸ್ಥಸಮಃ ಸ ಯಾವತ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕೃಷ್ಣಾಘನಕಲ್ಕಯುಕ್ತಃ ಸತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಶ್ಚ| ಸ್ಯಾದ್ದೀಪನೋ ಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಶ್ಚ ಚಕ್ಷುರ್ಬಲಂ ಚೋಪದಧಾತಿ ಸದ್ಯಃ|೪|

ಬಲಾದಿಕಾತ್ ಸುಸಿದ್ಧಾದ್ರಸಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೋ ಛಾಗಮಾಂಸರಸಸ್ಯಾಽರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಯುಕ್ತಃ ಸಾಧ್ಯೋ ಯಾವತ್ ಪ್ರಸ್ಥಸಮಃ| ಪ್ರಸ್ಥಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ದಾರ್ವಾದಿಮಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಮುಚ್ಯತೇ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಕಲ್ಕೇನ ತಥಾ ತೈಲಾದಿಯುಕ್ತಶ್ಚ| ಏಷ ಬಸ್ತಿರ್ದೀಪನಾದಿಗುಣಃ ಸ್ಯಾತ್|| ೪||

Adhikarana dIpanAdiguNo bastiH (4) · Śloka 4

ಬಲಾಪಟೋಲೀಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲ- ತ್ರಾಯನ್ತಿಕೈರಣ್ಡಯವಾತ್ ಸುಸಿದ್ಧಾತ್| ಪ್ರಸ್ಥೋ ರಸಾಚ್ಛಾಗರಸಾಽರ್ಧಯುಕ್ತಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪುನಃ ಪ್ರಸ್ಥಸಮಃ ಸ ಯಾವತ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕೃಷ್ಣಾಘನಕಲ್ಕಯುಕ್ತಃ ಸತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಶ್ಚ| ಸ್ಯಾದ್ದೀಪನೋ ಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಶ್ಚ ಚಕ್ಷುರ್ಬಲಂ ಚೋಪದಧಾತಿ ಸದ್ಯಃ||೪||

ಬಲಾದಿಕಾತ್ ಸುಸಿದ್ಧಾದ್ರಸಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೋ ಛಾಗಮಾಂಸರಸಸ್ಯಾಽರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಯುಕ್ತಃ ಸಾಧ್ಯೋ ಯಾವತ್ ಪ್ರಸ್ಥಸಮಃ| ಪ್ರಸ್ಥಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ದಾರ್ವಾದಿಮಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಮುಚ್ಯತೇ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಕಲ್ಕೇನ ತಥಾ ತೈಲಾದಿಯುಕ್ತಶ್ಚ| ಏಷ ಬಸ್ತಿರ್ದೀಪನಾದಿಗುಣಃ ಸ್ಯಾತ್|| ೪||

Adhikarana kaphavAtA~a~amayaghnAH bastayaH (5) · Śloka 5

ಏರಣ್ಡಮೂಲಾತ್ ತ್ರಿಪಲಂ ಪಲಾಶಾತ್ ತಥಾ ಪಲಾಂಶಂ ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ರಾಸ್ನಾಬಲಾಚ್ಛಿನ್ನರುಹಾಽಶ್ವಗನ್ಧಾ- ಪುನರ್ನವಾಽಽರಗ್ವಧದೇವದಾರು| ಫಲಾನಿ ಚಾಽಷ್ಟೌ ಸಲಿಲಾಽಽಢಕಾಭ್ಯಾಂ ವಿಪಾಚಯೇದಷ್ಟಮಶೇಷಿತೇಽಸ್ಮಿನ್| ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಹಪುಷಾಪ್ರಿಯಙ್ಗು- ಯಷ್ಟೀಕಣಾವತ್ಸಕಬೀಜಮುಸ್ತಮ್| ದದ್ಯಾತ್ ಸುಪಿಷ್ಟಂ ಸಹತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲ- ಮಕ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಲವಣಾಂಶಯುಕ್ತಮ್| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ತೈಲಯುತಃ ಸಮೂತ್ರೋ ಬಸ್ತಿರ್ಜಯೇಲ್ಲೇಖನದೀಪನೋಽಸೌ| ಜಙ್ಘೋರುಪಾದತ್ರಿಕಪೃಷ್ಠಕೋಷ್ಠ- ಹೃದ್ಗುಹ್ಯಶೂಲಂ ಗುರುತಾಂ ವಿಬನ್ಧಮ್| ಗುಲ್ಮಾಽಶ್ಮವರ್ಧ್ಮಗ್ರಹಣೀಗುದೋತ್ಥಾಂ- ಸ್ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚ ರೋಗಾನ್ ಕಫಾವಾತಜಾತಾನ್||೫||

ಏರಣ್ಡಮೂಲಾತ್ ತ್ರಿಪಲಮ್| ಪಲಾಶಾತ್ ತಥೇತಿ| ಪಲಾಶಮೂಲಾತ್ ತ್ರಿಪಲಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ರಾಸ್ನಾದೇಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಾನಿ| ಫಲಾನಿ ಮದನಫಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ| ಛಿನ್ನರೂಹಾ ಗುಡೂಚೀ| ಆಢಕೋಽಷ್ಟಾವಿಂಶದಧಿಕಂ ಶತಂ ಪಲಾನಾಮ್| ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಚನಮ್| ಅಸ್ಮಿನ್ ಕ್ವಾಥೇಽಷ್ಟಮಶೇಷಿತೇ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಶೇಷೇ| ಲವಣಚತುರ್ಥಾಶಯುಕ್ತಮ್| ಪುನಸ್ತಸ್ಯ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಿಣೀ ಮಾತ್ರಾ| ಜಯೇದಿತಿ ಜಙ್ಘಶೂಲಾದಿಕೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ|| ೫||

Adhikarana balyAdiguNo bastiH (5) · Śloka 2

ಚತುಷ್ಪಲೇ ತೈಲಘೃತಸ್ಯ ಭೃಷ್ಟಃ ಛಾಗಾಚ್ಛತಾರ್ಧೋ ದಧಿದಾಡಿಮಾಮ್ಲಃ| ರಸಃ ಸಪೇಷ್ಯೋ ಬಲವರ್ಣಮಾಂಸರೇತೋಽಗ್ನಿತೈಮಿರ್ಯಶಿರೋರುಜೀಷ್ಟಃ||೨||

ಛಾಗಾನ್ಮಾಂಸಾದ್ರಸತಃ ಶತಾರ್ಧಂ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಪಲಾನಿ| ಸ ರಸೋ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಸ್ಯ ಘೃತತೈಲಸ್ಯ ಚತುಷ್ಪಲೇ ಭೃಷ್ಟಃ| ಪಕ್ವಸ್ತಥಾ ಸಹ ಪೇಷ್ಯೈರ್ಯವಾನ್ಯಾದಿಭಿರ್ವರ್ತ್ತತ ಇತಿ ಸಪೇಷ್ಯೋ ದಧ್ಯಾದ್ಯಮ್ಲಃ| ಬಲಾದಿಕೇ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಟಃ|| ೫||

Adhikarana vAtaraktAdihito nirUhaH (6) · Śloka 6

ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಸ್ಯಾಷ್ಟಪಲೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಶತಾಹ್ವಾಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ| ಯುಕ್ತಂ ಸಸರ್ಪಿಮಧುವಾತರಕ್ತ- ವಿಸರ್ಪವೈಸ್ವರ್ಯಹಿತೋ ನಿರೂಹಃ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಲೋಧ್ರಾಭಯಚನ್ದನೈಶ್ಚ ಶೃತಂ ಪಯೋಽಗ್ರ್ಯಂ ಕಮಲೋತ್ಪಲೈಶ್ಚ| ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಂ ಸುಶೀತಂ ಪಿತ್ತಾಽಽಮಯಾನ್ ಹನ್ತಿ ಸಜೀವನೀಯಮ್|೬|

ಮಧುಯಷ್ಟೀಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಶತಾಹ್ವಾದಿಭಿಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧ್ವನ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ವಾತರಕ್ತಾದಿಹಿತೋ ನಿರೂಹಃ| ಫಲಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಮದನಫಲಮಜ್ಜಾನೋ ನಿರೂಹೇ ಪ್ರಶಸ್ತಾಃ| ಸರ್ವತ್ರ ಚ ಪಾಕೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಜಲೇನ ವಿನಾ ರಸಂ ನ ತ್ಯಜನ್ತೀತಿ ಸ್ಮರ್ತ್ತ-ವ್ಯಮ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೬||

Adhikarana gulmAdihito bastiH (7) · Śloka 6

ಗೋಪಾಙ್ಗನಾಚನ್ದನಶೀತಪಾಕೀದ್ರಾಕ್ಷರ್ಧಿಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧೂಕಸೇವ್ಯೈಃ| ಪಯಃ ಶೃತಂ ಶ್ರಾವಣಿಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಬಲಾಸ್ವಗುಪ್ತಾಮಧುಯಷ್ಟಿಕಲ್ಕೈಃ| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೈಶ್ಚ ಪಿಚುಪ್ರಮಾಣೈರಿಕ್ಷೋರ್ವಿದಾರ್ಯಾಶ್ಚ ರಸೇನ ಯುಕ್ತಮ್| ತೈಲೇನ ಯಷ್ಟೀಮಧುಸಾಧಿತೇನ ಸಿತೋಪಲಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೈಶ್ಚ ಶೀತಃ| ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ ಸಸಮಸ್ತದೇಹದಾಹೇ ಸಶೂಲೇಽವಯವಾಽಶ್ರಿತೇ ವಾ| ಗುಲ್ಮಾಽತಿಸಾರಭ್ರಮಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಕ್ಷೀಣೇ ಕ್ಷತೌಜೋಬಲಸಂಕ್ಷಯೇ ಚ||೬||

ಗೋಪಾಙ್ಗನೇತ್ಯಾದ್ಯವಯವಾಶ್ರಿತೇ ವಾ ದಾಹೇಽಪಿ ಶೂಲೇಽಪಿ| ಸಙ್ಕ್ಷಯಶಬ್ದ ಸ್ಯೌಜೋಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಗೋಪಾಙ್ಗನಾ ಸಾರಿವಾ| ಶೀತಾಪಾಕೀ ಚೂಡಾಮಣಿಃ| (ನಿ) 'ಚೂಡಾಮಣಿಃ ಶೀತಪಾಕೀ ಶಿಖಣ್ಡೀ ಕೃಷ್ಣಲಾ ಲತಾ| ಕೃಷ್ಣಾ ಕಾಮ್ಬೋಜಿಕಾ ಗುಞ್ಜಾ ರಕ್ತಿಕಾ ಕಾಕಸಾಹ್ವಯಾ||' ಸೇವ್ಯಮುಶೀರಮ್|| ೭||

Adhikarana kaphAmayaghno nirUhaH (8) · Śloka 8

ಕೋಶಾತಕಾಽಽರಗ್ವಧದೇವದಾರು- ಮೂರ್ವಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಕುಟಜಾರ್ಕಪಾಠಾಃ| ಪಕ್ತ್ವಾ ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಬೃಹತೀ ಚ ತೋಯೇ ರಸಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತಾ ದಶ ಸ್ಯುಃ| ತಾನ್ ಸರ್ಷಪೈಲಾಮದನೈಃ ಸಕುಷ್ಠೈ- ರಕ್ಷಪ್ರಮಾಣೈಃ ಪ್ರಸೃತೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಾನ್| ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಫಲಾಹ್ವಯಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಚ ಸಾರ್ಷಪಸ್ಯ| ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಂ ಕಫರೋಗಿತಾಯ ಮನ್ದಾಗ್ನಯೇ ಚಾಽಶನವಿದ್ವಿಷೇ ಚ||೮||

ಕೋಶಾತಕಾದೀನಾಂ ಬೃಹತ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ| ಷೋಡಶಗುಣೇ ಜಲೇ ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾ ದಶಪ್ರಸೃತಾನ್ ಗೃಹ್ಣಿಯಾತ್| ಪ್ರಸೃತೋ ದ್ವೇ ಪಲೇ| ಕ್ಷೌದ್ರಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್| ಫಲಾಹ್ವಯಸ್ಯೇತಿ ತೈಲವಿಶೇಷಣಮ್| ಫಲಞ್ಚ ಮದನಫಲಮ್| ಅಕ್ಷಃ ಕರ್ಷಃ| ಅಯಂ ನಿರೂಹಃ ಕಫರೋಗಿತಾದಿಕಾಯ ದದ್ಯಾತ್| ಅಶನವಿದ್ವಿಡರೋಚಕೀ|| ೮||

Adhikarana sarvasaMsargA~a~amayaghno nirUhaH (9) · Śloka 9

ಪುನರ್ನವೈರಣ್ಡವೃಷಾಶ್ಮಭೇದ- ವೃಶ್ಚೀವಭೂತೀಕಬಲಾಪಲಾಶಾನ್| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಲಾಂಶಕಾನಿ ಕ್ಷುಣ್ಣಾನಿ ಧೌತಾನಿ ಫಲಾನಿ ಚಾಽಷ್ಟೌ| ಬಿಲ್ವಂ ಯವಾಙ್ಕೋಲಕುಲತ್ಥಧಾನ್ಯ- ಫಲಾನಿ ಚ ಸ್ಯುಃ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಪಯೋ ಜಲದ್ವಯಢಕಸಾಧಿತಂ ತತ್ ಕ್ಷೀರಾಽವಿಷ್ಟಂ ಶುಚಿವಸ್ತ್ರಪೂತಮ್| ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಽಮರದಾರುಕುಷ್ಠ- ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮ್| ಕಲ್ಕೈರ್ಯವಾನ್ಯಾ ಮದನೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ನಾಽಽತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಂ ಗುಡಸೈನ್ಧವಾಽಽಕ್ತಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಚ ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚ ನವಸ್ಯ ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಸೃತಿತ್ರಯೇಣ| ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಂ ವಿಧಿನಾ ವಿಧಿಜ್ಞಃ ಸ ಸರ್ವಸಂಸರ್ಗಕೃತಾಽಽಮಯಘ್ನಃ||೯||

ಪುನರ್ನವಾದೀನಿ ಧಾನ್ಯಫಲಾನ್ತಾನಿ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಜಲಸ್ಯ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಽಽಢಕೇನ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ಮದನಾನ್ತಾನಿ ಕಲ್ಕಃ| ಕ್ಷೌದ್ರತೈಲನವನೀತಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲದ್ವಯಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಸಂಸರ್ಗೋ ವೃದ್ಧಾಭ್ಯಾಂ ದೋಷಾಭ್ಯಾಂ| ತತ್ಕೃತಾನ್ ಸರ್ವಾನಾಮಯಾನ್ ಹನ್ತಿ|| ೯||

Adhikarana ardhashlokasamApanA bastayaH (10) · Śloka 10

ಅರ್ಧಾಽರ್ಧವಿಹಿತಾನ್ ಬಸ್ತೀನತಶ್ಚಿತ್ರಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಕೋಶಾತಕೀದ್ವಯೇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಜೀಮೂತವತ್ಸಕಾಃ| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತಯೋರ್ಮೂಲಂ ತಥ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತಿಜಮ್| ಪ್ರಕೀರ್ಯಾ ಚೋದಕೀರ್ಯಾ ಚ ಕ್ಷೀರಿಣೀ ನೀಲಿನೀಫಲಮ್| ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀಲೋಧ್ರಂ ಫಲಂ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಸ್ಯ ಚ| ಸ್ವಕಲ್ಕಸೈನ್ಧವಯುತಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯವಿಶೋಧನಾಃ| ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪತರ್ಕಾರೀಜೀವನ್ತೀಮೂಲವತ್ಸಕಾಃ| ಪ್ರಗ್ರಹಃ ಖದಿರಃ ಕುಷ್ಠಂಶಮೀಪಿಣ್ಡೀತಕೋ ಯವಾಃ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರರ್ಕಮೂಲೀ ಚ ತರುಣೀ ಜಾತಿಯುಥಿಕಾಃ| ವಟಾದ್ಯಾಃ ಕಿಂಶುಕಂ ಲೋಧ್ರಮಿತಿ ಸಂಗ್ರಾಹಿಕಾ ಮತಾಃ| ಗ್ರಾಹೀ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಮ್ಬಷ್ಠಾದಿಕ್ವಾಥಕಲ್ಕೈಃ ಕ್ರಮೇಣ ಚ| ಊಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪೋ ಲೇಖನಸ್ತ್ರಿಫಲಾರಸಃ| ಮಧುರಕ್ವಾಥಕಲ್ಕೇನ ಸರಸಾಜ್ಯೇನ ಬೃಂಹಣಃ||೧೦||

ಕೋಶಾತಕೀತ್ಯಾದಿಭಿರರ್ಧಶ್ಲೋಕೈರ್ವಿಹಿತಾದ್ಬಸ್ತೀನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಚಿತ್ರಾನ್ ಶೋಧನಾದಿಭೇದೇನಾಽನೇಕಪ್ರಕಾರಾನ್| ಯತ್ರ ಚತ್ವಾರೋ ಬಸ್ತಯಃ ಸ್ವೌಷಧಕಲ್ಕೇನ ಸೈನ್ಧವೇನ ಚ ಯುಕ್ತಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಯ ವಿಶೋಧನಾಃ| ಧಾತಕ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಸಂಗ್ರಾಹಿಕಾ ಮತಾಃ| ಏಷು ಸಾಮಾನ್ಯಕಲ್ಕೋ ಯವಾನ್ಯಾದಿಃ| ಏಷಃ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಗಣಕ್ವಾಥೇನಾಮ್ಬಷ್ಠಾದಿಗಣಕಲ್ಕೇನ ಚ ಗ್ರಾಹೀ ಮತಃ| ಏಷ ತ್ರಿಫಲಾರಸ ಊಷಕಾದಿಗಣಪ್ರತೀವಾಪೋ ಲೇಖನಃ| ಏಷ ಚ ಬೃಂಹಣೋ ಮಧುರೌಷಧಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ತೇಷಾಮೇವ ಚ ಕಲ್ಕೇನ ಮಾಂಸ ರಸೇನಾಽಽಜ್ಯೇನ ಚ ಯುಕ್ತಃ| ಜಾಲಿನ್ಯಾ ವಿಧಾನೇ ಕೌಶಾತಕ್ಯೇವ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಭೇದಾಭ್ಯಾಮುಕ್ತಾ| ಪ್ರಕೀರ್ಯಃ ಪೂತಿಕರಞ್ಜಃ| ಉದಕೀರ್ಯಃ ದ್ವಿತೀಯಃ ಕರಞ್ಜಃ| ಕ್ಷೀರಿಣೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಕಿಂಶುಕಃ ಪಲಾಶಃ|| ೧೦||

Adhikarana picCilAH bastayaH (11) · Śloka 11

ಬದರ್ಯೈರಾವಣೀಶೇಲುಶಾಲ್ಮಲೀಧನ್ವನಾಽಙ್ಕುರಾಃ| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಃ ಕ್ಷೀರಯುತಾಃ ಸಾಸೃಜಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೧೧||

ಬದರ್ಯಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್-ಪೃಥಗಙ್ಕುರಾಃ ಮಾಕ್ಷಿಕಾದಿಯುಕ್ತಾಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಾಃ ಬಸ್ತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಗೋಧಾಪದ್ಯೈರಾವಣೀಶ್ಯಾಮಾಖಟ್ವಾನಾಮಿಕಾ ಚ| ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ|| ೧೧||

Adhikarana dAhaghno bastiH (12) · Śloka 12

ಕೋಲಙ್ಕತಕಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುದರ್ಭಪೋಟೇಕ್ಷುಪಾಲಿಭಿಃ| ದಾಹಘ್ನಃ ಸಘೃತಕ್ಷೀರೋ ದ್ವಿತೀಯಶ್ಚನ್ದನಾದಿಭಿಃ||೧೨||

ಕೋಲಙ್ಕತಕಾದಿಭಿಃ ಸಘೃತಕ್ಷೀರೋ ಬಸ್ತಿರ್ದಾಹಘ್ನಃ| ಚನ್ದನಾದಿಭಿರ್ದ್ವಿತೀಯೋಽಪಿ ದಾಹಘ್ನಃ| ಕೋಲಙ್ಕತಕೋ ದರ್ಭವಿಶೇಷಃ| ಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುರಿಕ್ಷುಃ| ಇಕ್ಷುಪಾಲಿಕಾ ಕರಮ್ಭಶಾಲಿನಾಮಾ ಇಕ್ಷುಃ|| ೧೨||

Adhikarana pravAhaNe hito bastiH (13) · Śloka 13

ಮುಷ್ಟಿಃ ಶಾಲ್ಮಲೀಪತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಾನ್ವಿತಃ| ಹಿತಃ ಪ್ರವಾಹಣೇ ತದ್ವದ್ರುನ್ತೈಃ ಶಾಲ್ಮಲಕಸ್ಯ ಚ||೧೩||

ಶಾಲ್ಮಲೀಪತ್ರಾಣಾಂ ಕರಗ್ರಾಹ್ಯೋ ಮುಷ್ಟಿಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಿದ್ಧೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ಹಿತಃ| ಶಾಲ್ಮಲಕಸ್ಯ ವೃನ್ತೈಸ್ತದ್ವನ್ಮುಷ್ಟಿಃ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧೋ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ಹಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೩||

Adhikarana parikarttaharo bastiH (14) · Śloka 14

ಕರ್ಬುದಾರಾಽಽಢಕೀನೀಪವಿದುಲೈಃ ಕ್ಷೀರಸಾಧಿತೈಃ| ಪರಿಕರ್ತ್ತೇ ತಥಾ ವೃನ್ತೈಃ ಶ್ರೀಪರ್ಣೀಕೋವಿದಾರಜೈಃ||೧೪||

ಕರ್ಬುದಾರಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧೈರ್ಬಸ್ತಿಃ ಪರಿಕರ್ತ್ತೇ| ಶ್ರೀಪರ್ಣಿಕೋವಿದಾರಜೈರ್ವೃನ್ತೈಃ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧೈಸ್ತಥಾ ಪರಿಕರ್ತ್ತೇ ಹಿತಃ|| ೧೪||

Adhikarana gudaparisrAve hito bastiH (15) · Śloka 15

ಪರಿಸ್ರಾವೇ ಪಯಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸವೃಶ್ಚೀವಪುನರ್ನವಮ್| ಆಖುಕರ್ಣಿಕಯಾ ತದ್ವತ್ತಣ್ಡುಲೀಯಕಯುಕ್ತಯಾ||೧೫||

ವೃಶ್ಚೀವಪುನರ್ನವಾಭ್ಯಾಂ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ಬಸ್ತಿರ್ಗುದಪರಿಸ್ರಾವೇ ಹಿತಃ| ವೃಶ್ಚೀವಃ ಕ್ಷುದ್ರಪುನರ್ನವಃ| ಆಖುಕರ್ಣಿಕಾತಣ್ಡುಲೀಯಕಾಭ್ಯಾಂ ತದ್ವತ್| ಇತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪರಿಸ್ರವೇ ಹಿತಮ್|| ೧೫||

Adhikarana shodhanA~atiyoge bastiH (16) · Śloka 16

ಅಶ್ವಾವರೋಹಕಃ ಕಾಕನಾಸಾರಾಜಕಶೇರುಕಾಃ| ಸಿದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀರೇಽತಿಯೋಗೇ ಸ್ಯುಃ ಕ್ಷೌದ್ರಾಞ್ಜನಘೃತೈರ್ಯುತಾಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದ್ಯೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚ ತೇನೈವ ವಿಧಿನಾಽಪರಃ||೧೬||

ಅಶ್ವಾರೋಹಕಾದಯಃ ಕ್ಷೀರೇ ಸಿದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಯುಕ್ತಾಃ ಶೋಧನಕ್ರಿಯಾಽತಿಯೋಗೇ ಬಸ್ತಯಃ ಸ್ಯುಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದ್ಯೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಿಪ್ಪಲಸದಾಫಲಲೋಧ್ರೈಸ್ತೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ಕ್ಷೀರಸಾಧನೇನ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಯೋಗೇನ ಚಾಽಪರೋ ಬಸ್ತಿಃ ಶೋಧನಾಽತಿಯೋಗೇ| ಅಶ್ವಾವರೋಹೋಽಶ್ವಕರ್ಣೋಽಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ| ರಾಜಕಶೇರೂಕೋ ಮುಸ್ತಕಃ|| ೧೬||

Adhikarana jIvAdAne bastyantaram (17) · Śloka 17

ಬೃಹತೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಶತಾವರೀ| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಬದರೀಮೂರ್ವಾಸ್ತಥೋಶೀರಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ| ಜೀವಾದಾನೇ ಶೃತೌ ಕ್ಷೀರೇ ದ್ವೌ ಘೃತಾಞ್ಜನಸಂಯುತೌ| ಬಸ್ತೀ ಪ್ರದೇಯೌ ಭಿಷಜಾ ಶೀತೌ ಸಮಧುಶರ್ಕರೌ| ಗೋಽವ್ಯಜಾಮಹಿಷೀಕ್ಷೀರೈರ್ಜೀವನೀಯಯುತೈರಪಿ| ಶಶೈಣದಕ್ಷಮಾರ್ಜಾರಮಹಿಷಾವ್ಯಜಶೋಣಿತೈಃ| ಸದ್ಯಸ್ಕೈರ್ಮೃದಿತೈರ್ಬಸ್ತಿರ್ಜೀವಾದಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೧೭||

ಜೀವಾದಾನೇ ದ್ಬೌ ಬಸ್ತೀ ಕ್ಷೀರೇ ಶೃತೌ ಘೃತಾಞ್ಜನಸಂಯುತೌ ಶೀತೌ ಮಾಕ್ಷಿಕಶರ್ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತೌ ದೇಯೌ| ಏಕೋ ಬೃಂಹತ್ಯಾದಿಭಿರ್ದ್ವಿತೀಯಃ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಗೋಽವ್ಯಜಾದಿಕ್ಷೀರೈರ್ಜೀವನೀಯಗಣಯುಕ್ತೈರಯಮಪಿ ಬಸ್ತಿರ್ಜೀವಾದಾನೇ ಇತಿ ಯೋಗಾಪ್ರವೃತ್ತಜೀವರಕ್ತೇ|| ೧೭||

Adhikarana sukumArAdInAM hitAH bastayaH (18) · Śloka 18

ಅಥೇಮಾನ್ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ನಿರೂಹಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನಾನ್ ಮೃದೂನ್| ಕರ್ಮಣಾ ವಿಪ್ಲುತಾನಾಂ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಸೃತೈಃ ಪೃಥಕ್| ಕ್ಷೀರಾದ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ ಕಾರ್ಯೌ ಮಧುತೈಲಘೃತಾತ್ ತ್ರಯಃ| ಖಜೇನ ಮಥಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಘ್ನೋ ಬಲವರ್ಣಕೃತ್||೧೮||

ಅಥಾಽನನ್ತರಂ ಕ್ಷೀರಾದ್ ದ್ವಾವಿತ್ಯಾದಿನಾ ನಿರೂಹಾನ್ ಪೃಥಗ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ| ತಾಂಶ್ಚ ಸ್ನೇಹನಾನ್ ಮೃದೂಂಶ್ಚ| ಕೇಷಾಮಿತ್ಯಾಹ-ಸುಕುಮಾರಾಣಾಮ್| ಕರ್ಮಣಾ ವಿಪ್ಲುತಾನಾಂ ಚ| ಕರ್ಮಣಾ ವಿಪ್ಲುತಾ ಅಧ್ವಾದಿಕ್ರಿಯಯಾಽನವಸ್ಥಿತದೇಹಾಃ| ಪ್ರಸೃತೈರಿತಿ| ಪಾಸೃತಿಕಸಂಜ್ಞಯಾ ಲಬ್ಧೈಃ| ಇತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಬಸ್ತಿವಿಧೌ ಸ್ಮರ್ತ್ತವ್ಯಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರಸೃತೋ ದ್ವೇ ಪಲೇ|| ೧೮||

Adhikarana vAtaghno bastiH (19) · Śloka 19

ಏಕೈಕಃ ಪ್ರಸೃತಸ್ತೈಲಪ್ರಸನ್ನಾಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾಮ್| ಬಿಲ್ವಾದಿಮೂಲಕ್ವಾಥಾದ್ದ್ಬೌ ಕೌಲತ್ಥಾದ್ದ್ವೌ ಸ ವಾತಜಿತ್||೧೯||

ತೈಲಾದಿನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸೃತಃ| ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಾದ್ ದ್ಬೌ ಪ್ರಸೃತಾವಿತ್ಯಯಂ ದ್ವಿತೀಯೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಜಿತ್|| ೧೯||

Adhikarana aBiShyandAdiharo bastiH (20) · Śloka 20

ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಪೂತೀಕರಾಸ್ನಾಸಪ್ತಚ್ಛದಾಽಮ್ಭಸಃ| ಪ್ರಸೃತಃ ಪೃಥಗಾಜ್ಯಾಚ್ಚ ಬಸ್ತಿಃ ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕವಾನ್| ಸಪಞ್ಚತಿಕ್ತೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದಕೃಮಿಕುಷ್ಠಪ್ರಮೇಹಹಾ||೨೦||

ಪಟೋಲಾದೀನಾಂ ಕ್ವಥಿತಾನಾಮಮ್ಭಸಾಮೇಕಂ ಪ್ರಸೃತಮ್| ಘೃತಾಚ್ಚೈಕಂ ಪ್ರಸೃತಮ್| ಇತ್ಯಯಂ ಬಸ್ತಿಃ ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕೇನ ಪಶ್ಞ್ಚಭಿಶ್ಚ ತಿಕ್ತೈರ್ನಿಮ್ಬ ಗುಡೂಚೀVವೃಷ-ಪಟೋಲನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಖ್ಯೈರ್ಯುಕ್ತೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದಾದಿಹಾ|| ೨೦||

Adhikarana kRumihA nirUhaH (21) · Śloka 21

ವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾಶಿಗ್ರುಫಲಮುಸ್ತಾಽಽಖುಕರ್ಣಿಜಾತ್| ಕಷಾಯಾತ್ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ತೈಲಾದೇಕೋ ವಿಮಥ್ಯ ತಾನ್| ನಿರೂಹಃ ಕೃಮಿಹಾ ವೇಲ್ಲಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕಯೋಜಿತಃ||೨೧||

ವಿಡಙ್ಗಾದೀನಾಂ ಮಿಶ್ರಿತಾನಾಂ ಕಷಾಯಾತ್ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಸೃತಾಃ| ತೈಲಾದೇಕಃ ಪ್ರಸೃತಃ| ಇತಿ ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಪ್ರಸೃತಾನ್ ವಿಮಥ್ಯ ವಿಡಙ್ಗಪಿಪ್ಲೀಭ್ಯಾಂ ಕಲ್ಕೇನ ಯೋಜಿತೋ ನಿರೂಹಃ ಕೃಮಿಹಾ ಭವತಿ|| ೨೧||

Adhikarana vRuShatvakRudbastiH (22) · Śloka 22

ಪಯಸ್ಯೇಕ್ಷುಸ್ಥಿರಾರಾಸ್ನಾಬಿದಾರೀಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾಮ್| ಏಕೈಕಃ ಪ್ರಸೃತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕೃಷ್ಣಾಕಲ್ಕೋ ವೃಷತ್ವಕೃತ್||೨೨||

ಪಯಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸೃತಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿರ್ಬಾಜೀಕರಣಃ|| ೨೨||

Adhikarana viTsa~ggA~a~anAhabhedano bastiH (23) · Śloka 23

ಚತ್ವಾರಸ್ತೈಲಗೋಮೂತ್ರದಧಿಮಣ್ಡಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಾತ್| ಪ್ರಸೃತಾಃ ಸರ್ಷಪೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ವಿಟ್ಸಙ್ಗಾನಾಹಭೇದನಃ||೨೩||

ತೈಲಾದೀನಾಂ ಮಿಶ್ರಿತಾನಾಂ ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ| ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕೇನ ಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಿಟ್ಸಙ್ಗಮಾನಾಹಂ ಚ ಭಿನತ್ತಿ| ದಧಿಮಣ್ಡೋ ಮಸ್ತು|| ೨೩||

Adhikarana sA~a~anAhe samUtrakRucchre bastiH (24) · Śloka 24

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಶ್ಮಭಿದೇರಣ್ಡಕ್ವಾಥತೈಲಸುರಾಸವಾತ್| ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ಚಪಲಾಕೌನ್ತೀಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕಲ್ಕವಾನ್| ಬಸ್ತಿಃ ಕವೋಷ್ಣಃ ಸಾನಾಹೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ವರೋ ಮತಃ||೨೪||

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾದಿತ್ರಯಕ್ವಾಥಸ್ಯ ತೈಲಾದೀನಾಂ ಚ ಸಮಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮಿಶ್ರಿತಾನಾಂ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಸೃತಾಃ| ಚಪಲಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕೇನ ಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸಾನಾಹೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ವರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಮತಃ| ಚಪಲಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಕೋಷ್ಠನಿರ್ಹರಣೇ ಮೃದುಬಸ್ತಿಪ್ರಕ್ರಮ ಇದಮುಚ್ಯತೇ|| ೨೪||

Adhikarana mRudubastijaDIbhUte bastiH (25) · Śloka 25

ಮೃದುಬಸ್ತಿಜಡೀಭೂತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽನ್ಯೋ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಿಕರ್ಷಿತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಧುರಃ ಶಿಶಿರೋ ಮೃದುಃ||೨೫||

ಮೃದುನಾ ಬಸ್ತಿನಾ ಜಡೀಭೂತೇ ಅಪ್ರವರ್ತ್ತಮಾನದೋಷೇ ದೇಹೇ ತತ್ಕಾಲಮನ್ಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಭಿರ್ವಿಕರ್ಷಿತೇ ದೇಹೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿಃ| ಮೃದುರ್ಬಸ್ತಿರ್ಯಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಯಾತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಶ್ಚ ಯಥಾಮೃದುತ್ವಂ ತಥೋಚ್ಯತೇ|| ೨೫||

Adhikarana mRudutIkShNayoH parasparaM sambandhaH (26) · Śloka 26

ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಮೂತ್ರಬಿಲ್ವಾಗ್ನಿಲವಣಕ್ಷಾರಸರ್ಷಪೈಃ| ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯಾದ್ಯೈಸ್ತು ಮಾರ್ದವಮ್||೨೬||

ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಮೃದೋರ್ಮೂತ್ರಾದಿಭಿರ್ವಿಧೇಯಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಮುಪಯೋಜಿಮಾರ್ದವಂ ಕ್ಷೀರಾದಿಭಿರ್ಮಧುರೈರ್ವಿಧೇಯಮ್| ನ ಕೇವಲಂ ಚೈತ ಏವ ಬಸ್ತಯೋ ಯಾವದಿದಮಪಿ ಬೋದ್ಧ್ವ್ಯಮ್|| ೨೬||

Adhikarana doShAdiBedena bastiyojanA vidheyA (27) · Śloka 27

ಬಲಕಾಲದೋಷರೋಗಪ್ರಕೃತೀಃ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಯೋಜಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ| ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರೌಷಧವರ್ಗೈಃ ಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಾನ್ ರೋಗಾನ್ ನಿವರ್ತ್ತಯತಿ||೨೭||

ಪ್ರಾತಿವ್ಯಾಧಿ-ದೋಷಾದಿಭಿದೇ ಯ ಔಷಧವರ್ಗಾ ಉಕ್ತಾಃ ತೈರ್ವರ್ಗೇರ್ಬಲಾದಿಕಂ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಬಸ್ತಿರ್ಯೋಜಿತಃ ಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಾನ್ ಯೋಗ್ಯೌಷಧವರ್ಗವಿಷಯಾನ್ ಬಸ್ತಿಸಾಧ್ಯಾನ್ ರೋಗಾನ್ ನಿವರ್ತ್ತಯತಿ|| ೨೭||

Adhikarana uShNashItakrameNa bastiyojanA (28) · Śloka 28

ಉಷ್ಣಾರ್ತ್ತಾನಾಂ ಶೀತಾಚ್ಛೀತಾರ್ತ್ತಾನಾಂ ತಥಾ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂಶ್ಚ| ತದ್ಯೋಗ್ಯೌಷಧಯುಕ್ತಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ಸನ್ತರ್ಕ್ಯ ಯುಞ್ಜೀತ||೨೮||

ಉಷ್ಣೇನೌಶಧಾದಿನಾ ಆರ್ತ್ತಾನಾಂ ಶೀತಾನ್ ಬಸ್ತೀನಾತುರಯೋಗ್ಯೌಷಧಯುಕ್ತಾತ್ ಸನ್ತರ್ಕ್ಯ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಯುಞ್ಜೀತ| ಶೀತಾರ್ತ್ತಾನಾಂ ಚ ತದ್ವತ್ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂಸ್ತದ್ಯೋಗ್ಯೌಷಧಯುಕ್ತಾನ್ ಯುಞ್ಜೀತ|| ೨೮||

Adhikarana vishodhanIyAnnopabRuMhayet (29) · Śloka 29

ಬಸ್ತೀನ್ನ ಬೃಂಹಣೀಯಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಧಿಷು ವಿಶೋಧನೀಯೇಷು| ಮೇದಾಸ್ವಿನೋ ವಿಶೋಧ್ಯಾ ಯೇ ಚ ನರಾಃ ಕುಷ್ಠಮೇಹಾರ್ತ್ತಾಃ||೨೯||

ಶೋಧನಾರ್ಹೇಷು ವ್ಯಾಧಿಷು ಬೄಂಹಣೀಯಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ನ ದದ್ಯಾತ್| ಯೇ ಚ ನರಾಃ ಕುಷ್ಠೇನ ಮೇಹೇನ ವಾಽಽರ್ತ್ತಾ ಮೇದಸ್ವಿನಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಚ ವಿಶೋಧನೀಯೇಷ್ವಪಿ ಬೃಂಹಣೀಯಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ಚ ದದ್ಯಾತ್|| ೨೯||

Adhikarana kShINakShatAdayashcA~avishodhyAH (30-31) · Śloka 31

ನ ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತದುರ್ಬಲಮೂರ್ಚ್ಛಿತಕೃಶಶುಷ್ಕಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಮ್| ದದ್ಯಾದ್ ವಿಶೋಧನೀಯಾನ್ ದೋಷನಿಬದ್ಧಾಽಽಯುಷೇ ಯೇ ಚ||೩೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೧||

ಕ್ಷೀಣಾದೀನಾಂ ಬಸ್ತಿಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ನ ಶೋಧನೀಯಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ದದ್ಯಾತ್| ಶುದ್ಧಂ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಮಚಿರಪ್ರಯುಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಶರೀರಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಶುದ್ಧದೇಹಾಃ| ತಥಾ ದೋಷೇ ಪುರೀಷೇ ನಿಬದ್ಧಮಾಯುಷಾಂ ತೇ ದೋಷನಿಬದ್ಧಾಽಽಯುಷಃ| ಕ್ಷೀಣಧಾತುತ್ವಾದೇವ ಪುರೀಷಬಲೇನ ಜೀವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷಾಮಪಿ ಶೋಧನೀಯಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ನ ದದ್ಯಾದಿತಿ|| ೩೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ- ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ