Adhikarana atha BeShajakalpo nAmA~aShTamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਭੇਸਜਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो भेषजकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਪਨਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ||੧||
Adhikarana sAmAnyato BUmiparIkShA (2) · Śloka 2
ਜਾਙ੍ਗਲੇ ਸਾਧਾਰਣੇ ਵਾ ਦੇਸ਼ੇ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਤਪਪਵਨ- ਸਲਿਲਸੇਵਿਤੇ ਸਮੇ ਸ਼ੁਚੌ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣੋਦਕੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚੈਤ੍ਯ- ਦੇਵਯਜਨਾਗਾਰਸਭਾਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਰਾਮਵਲ੍ਮੀਕੋਸਰਵਿਰਹਿਤੇ ਕੁਸ਼ਰੋਹਿਸਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕਸ੍ਣਸੁਵਰ੍ਣਮਧੁਰਸੁਰਭਿਮਤ੍ਤਿਕੇ- ਮਦਾਵਫਾਲਕਸ੍ਟੇਨੁਪਹਤੇਨ੍ਯੈਰ੍ਬਲਵਤ੍ਤਰੈਰ੍ਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਭੇਸਜਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼- ਸ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਭੂਮਿਪਰੀਕ੍ਸਾ||੨||
जाङ्गले साधारणे वा देशे यथाकालं शिशिरातपपवन- सलिलसेविते समे शुचौ प्रदक्षिणोदके श्मशानचैत्य- देवयजनाऽऽगारसभाश्वभ्राऽऽरामवल्मीकोषरविरहिते कुशरोहिषास्तीर्णे स्निग्धकृष्णसुवर्णमधुरसुरभिमृत्तिके- मृदावफालकृष्टेऽनुपहतेऽन्यैर्बलवत्तरैर्द्रुमैर्भेषजानि प्रश- स्यन्त इति सामान्यतो भूमिपरीक्षा||२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਜਾਙ੍ਗਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਆਕਰਨਿਰ੍ਣਯਃ| ਜਾਙ੍ਗਲਾਦਿਕੇ ਜਾਤਾਨਿ ਭੇਸਜਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਥਾਕਾਲਂ ਕਾਲਾਨਤਿ-ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ੀਤਾਤਪਾਦਿਸੇਵਿਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਦਿਵਿਰਹਿਤੇ| ਚੈਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਗ੍ਰਾਮਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਵਾ ਮਹਾਨ੍ ਵਕ੍ਸਸ਼੍ਚੈਤ੍ਯਃ| ਦੇਵਾਗਾਰਂ ਯਜਨਾਗਾਰਞ੍ਚ| ਸਭਾ ਰਾਜਨਿਵੇਸ਼ਃ| ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਮਵਟਃ| ਆਰਾਮਂ ਕ੍ਰੀਡਾਵਨਿਃ ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ੍ਥਾਣੂਃ| ਊਸਰਂ ਦਗ੍ਧਮਤਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ| ਰੋਹਿਸਃ ਕੁਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿ ਮਤ੍ਤਿਕਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਫਾਲਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਯੋ ਲਾਙ੍ਗਲਾਗ੍ਰਃ|| ੨||
Adhikarana visheSheNa BUmiparIkShA (3) · Śloka 3
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਮਵਤੀ ਸ੍ਥਿਰੋ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਕਸ੍ਣਾ ਸ੍ਥੂਲ- ਤਣਵਕ੍ਸਸਸ੍ਯਪ੍ਰਾਯਾ ਸ੍ਵਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼ੀਤਲਾ- ਸਨ੍ਨੋਦਕਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਣਸਸ੍ਯਕੋਮਲਵਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਚਾ- ਮ੍ਬੁਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਲਘ੍ਵਲ੍ਪਪੁਸ੍ਪਵਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਲਾ ਪਾਣ੍ਡੁ- ਵਕ੍ਸਪ੍ਰਰੋਹਾਗ੍ਨਿਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਰੂਕ੍ਸਾ ਰਾਸਭਭਸ੍ਮਵਰ੍ਣਾ ਰੂਕ੍ਸ- ਤਨੁਕੋਟਰਵਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾਲ੍ਪਰਸਪ੍ਰਰੋਹਾਨਿਲਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਮਦ੍ਵੀ- ਸਮਾ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਵਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਜਲਾ ਮਹਾਪਰ੍ਵਤਵਕ੍ਸਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਚਾ- ਕਾਸ਼ਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਪਥਿਵੀਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਸੁ ਭੂਮਿਸੁ ਜਾਤਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਬਂਹਣਾਨਿ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨਲਾ- ਨਿਲਾਕਾਸ਼ਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਸੁ ਵਮਨਾਨਿ| ਸਰ੍ਵਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ- ਸੂਭਯਤੋਭਾਗਾਨਿ| ਆਕਾਸ਼ਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਸੁ ਸ਼ਮਨਾਨਿ| ਏਵਂ ਬਲਵਤ੍ਤਮਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩||
विशेषतस्त्वश्मवती स्थिरो गुर्वी श्यामा कृष्णा स्थूल- तृणवृक्षसस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा| स्निग्धाशीतलाऽऽ- सन्नोदका स्निग्धतृणसस्यकोमलवृक्षप्राया शुक्ला चा- म्बुगुणभूयिष्ठा| नानावर्णलघ्वल्पपुष्पवती प्रविरला पाण्डु- वृक्षप्ररोहाग्निगुणभूयिष्ठा| रूक्षा रासभभस्मवर्णा रूक्ष- तनुकोटरवृक्षप्रायाऽल्परसप्ररोहाऽनिलगुणभूयिष्ठा| मृद्वी- समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला महापर्वतवृक्षा श्यामा चा- काशगुणभूयिष्ठा| तत्राऽम्बुपृथिवीगुणभूयिष्ठासु भूमिषु जातानि विरेचनानि बृंहणानि च शस्यन्ते| अनलाऽ- निलाऽऽकाशगुणभूयिष्ठासु वमनानि| सर्वगुणयुक्ता- सूभयतोभागानि| आकाशगुणभूयिष्ठासु शमनानि| एवं बलवत्तमानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼੍ਮਵਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਣ ਭੂਮਿਪਰੀਕ੍ਸਾ| ਸਾਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾ ਭੂਮਿਃ| ਸ੍ਵਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਗੁਣਾਧਿਕੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਯਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਗੁਣਾਧਿਕਂ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾਬੁਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਦਿਗੁਣਾਗ੍ਨਿਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਕਾਨਿਲਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਰਾਸਭੋ ਗਰ੍ਦਭਃ| ਕੋਟਰੋ ਵਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰ੍ਗਰ੍ਤ੍ਤਪ੍ਰਾਯਮ੍| ਅਲ੍ਪਰਸਃ ਪ੍ਰਰੋਹੇ ਯਸ੍ਯਾਃ| ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਵਤ੍ਯਾਦਿਕਾਕਾਸ਼ਭੂਯਿਸ੍ਠਾ| ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਬ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਏਵਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭੂਮਿਵਿਸ਼ੇਸੈਃ|| ੩||
Adhikarana RutvanusAraM bheShajasvarUpam (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ਯਾਨਿ ਕਾਲਜਾਨ੍ਯੁਪਗਤਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਪ੍ਰਮਾਣਰਸਵੀਰ੍ਯਗਨ੍ਧ- ਨਿਕਾਲਾਤਪਾਗ੍ਨਿਸਲਿਲਪਵਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਜਨ੍ਤੁਭਿਰਨੁਪਹਤਗਨ੍ਧਵ- ਰ੍ਣਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ੍ਯਵਗਾਢਮੂਲਾਨ੍ਯੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਾਖਾਪਲਾਸ਼ਮਚਿਰਪ੍ਰਰੂਢਂ ਵਰ੍ਸਾਵਸਨ੍ਤਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹ੍ਯਮ੍| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਮੂਲਾਨਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਵਾ ਸ਼ੀਰ੍ਣਪ੍ਰਰੂਢਪਰ੍ਣਾਨਾਮ੍| ਸ਼ਰਦਿ ਤ੍ਵਕ੍ਕ- ਨ੍ਦਕ੍ਸੀਰਾਣਿ| ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸਾਰਾਣਿ| ਯਥਰ੍ਤੁ ਪੁਸ੍ਪਫਲਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਹੁਃ ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਸੌਮ੍ਯੇਸ੍ਵਤੁਸ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯਾਨ੍ਯ- ਗ੍ਨੇਯੇਸੁ| ਏਵਮਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਨ੍ਯਾਪੂਰ੍ਣਤਰਰਸਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ||੪||
तत्र यानि कालजान्युपगतसम्पूर्णप्रमाणरसवीर्यगन्ध- निकालातपाग्निसलिलपवनशस्त्रजन्तुभिरनुपहतगन्धव- र्णरसस्पर्शप्रभावान्यवगाढमूलान्युदीच्यां दिशि स्थितानि| तेषां शाखापलाशमचिरप्ररूढं वर्षावसन्तयोर्ग्रह्यम्| ग्रीष्मे मूलानि शिशिरे वा शीर्णप्ररूढपर्णानाम्| शरदि त्वक्क- न्दक्षीराणि| हेमन्ते साराणि| यथर्तु पुष्पफलम्| अन्ये पुनराहुः सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाग्नेयान्य- ग्नेयेषु| एवमव्यापन्नान्यापूर्णतररसवीर्याणि च भवन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਭੇਸਜਸ੍ਵਰੂਪਮ੍| ਯਾਨਿ ਸ੍ਵੇ ਕਾਲੇ ਜਾਤਾਨਿ| ਉਪਗਤਾਨਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਦੀਨਿ ਯੇਸਾਮ੍| ਕਾਲਾਦਿਭਿਰਨੁਪਹਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਯੇਸਾਮ੍| ਅਵਗਾਢਂ ਦੂਰਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਂ ਮੂਲਂ ਯੇਸਾਮ੍| ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਮ੍ ਉਦੀਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਕਾਲਜਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸ਼ਾਖਾਦਿਕਮੁਪਯੋਗਿ ਨਵਂ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਸਨ੍ਤੇ ਵਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਵਾ ਮੂਲਾਨਿ| ਤਾਨਿ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇਸੁ ਪਰ੍ਣੇਸੁ ਸ਼ੀਰ੍ਣੇਸੁ ਨਵੇਸੁ ਵਾ ਪ੍ਰਰੂਢੇਸੁ| ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਿ ਸ਼ਰਦਿ| ਸਾਰਾਣਿ ਹੇਮਨ੍ਤੇ| ਪੁਸ੍ਪਫਲਨ੍ਤੁ ਯਥਾਸ੍ਵਮਤੁਸੁ| ਅਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਿ ਸੌਮ੍ਯਾਨਿ| ਸ਼ੇਸਾਣ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਾਨਿ| ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਾਃ ਸੌਮ੍ਯਾਃ| ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਰਯ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਃ|
Adhikarana BeShajagrahaNavidhiH (5) · Śloka 5
ਅਥ ਮਙ੍ਗਲਾਚਾਰਃ ਕਲ੍ਯਾਣਵਤ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਸਾਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਚ ਦੇਵਤਾਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕਤੋਪਵਾਸਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ ਉਦਙ੍ਮੁਖੋ ਵਾ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਚਾਨੁਰੂਪ- ਗੁਣਵਦ੍ਭਾਜਨਸਂਸ੍ਥਾਨ੍ਯਾਗਾਰੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਨਿਵਾਤਪ੍ਰਵਾ- ਤੈਕਦੇਸ਼ੇਸੁ ਨਿਤ੍ਯਪੁਸ੍ਪੋਪਹਾਰਬਲਿਕਰ੍ਮਵਤ੍ਸ੍ਵਗ੍ਨਿਸਲਿਲੋਪ- ਸ੍ਵੇਦਧੂਮਰਜੋਮੂਸਿਕਚਤੁਸ੍ਪਦਾਮਨਭਿਗਮਨੀਯਾਨਿ ਸ੍ਵਵਚ੍ਛ- ਨ੍ਨਾਨਿ ਸ਼ਿਕ੍ਯੇਸ੍ਵਾਸਜ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਤਾਨਿ ਸਕ੍ਸੀਰਾਣ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਦਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵਨਤਿਕ੍ਰਨ੍ਤ- ਵਤ੍ਸਰਾਣਿ| ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਡਙ੍ਗਗੁਡਮਧੁਘਤਾਨਿ| ਅਪਿ ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਾਸ੍ਕਯਣਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚ ਨੀਰੁਜਾਮ੍| ਵਯੋਬਲਵਤਾਂ ਧਾਤੁਪਿਚ੍ਛਸ਼ਙ੍ਗਖੁਰਾਦਿਕਮ੍||੫||
अथ मङ्गलाचारः कल्याणवृत्तः शुचिः शुक्लवासाः सम्पूज्य च देवतामश्विनौ गोब्राह्मणांश्च कृतोपवासः प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा गृह्णीयात्| गृहीत्वा चाऽनुरूप- गुणवद्भाजनसंस्थान्यागारेषु पूर्वोत्तरद्वारेषु निवातप्रवा- तैकदेशेषु नित्यपुष्पोपहारबलिकर्मवत्स्वग्निसलिलोप- स्वेदधूमरजोमूषिकचतुष्पदामनभिगमनीयानि स्ववच्छ- न्नानि शिक्येष्वासज्य स्थापयेत्| तानि सक्षीराण्युपकल्पयेत्| तदसम्पत्तावनतिक्रन्त- वत्सराणि| पुराणानि तु पिप्पलीविडङ्गगुडमधुघृतानि| अपि च क्षीरं बाष्कयणं ग्राह्यं विण्मूत्रं तच्च नीरुजाम्| वयोबलवतां धातुपिच्छशृङ्गखुरादिकम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਭੇਸਜਗ੍ਰਹਣੇ ਵਿਧਿਃ| ਗਹੀਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਥਾਪਨਵਿਧਿਃ| ਅਨੁਰੂਪਂ ਭਾਜਨਂ ਰਸਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਦ੍ਰਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਯੋਗ੍ਯਂ ਸਕਲਮ੍| ਨਿਵਾਤ ਏਕਦੇਸ਼ਃ| ਪ੍ਰਵਾਤੋ ਯੇਸੁ ਵੇਸ਼੍ਮਸੁ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦ੍ਯਨਭਿਗਮਨੀਯਾਨੀਤਿ ਭੇਸਜਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸ਼ਿਕ੍ਯਂ ਲਮ੍ਬਰਜ੍ਵਾਧਾਰਃ| ਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸਕ੍ਸੀਰਾਣਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਤ੍ਸਰਾਣਿ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ| ਬਾਸ੍ਕਯਣੀ ਚਿਰਪ੍ਰਸੂਤਾ| ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚੇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਨੀਰੁਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਧਾਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਵਯਸ੍ਵਿਨਾਂ ਬਲਵਤਾਂ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਧਾਤਵੋ ਮਾਂਸਾਦਯਃ ਪਿਚ੍ਛਂ ਬਰ੍ਹਸਂਹਤਿਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕੇਸ਼ਲੋਮਚਰ੍ਮਨਖਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੫||
Adhikarana BeShajAnAM pa~jcavidhaH kalpaH (6) · Śloka 6
ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਤੁ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਕਸਾਯ ਕਲ੍ਪਃ| ਨਿਰ੍ਯਾਸਃ ਕਲ੍ਕੋ ਨਿਰ੍ਯੂਹਃ ਸ਼ੀਤਃ ਫਾਣ੍ਟਸ਼੍ਚ| ਤੇ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਬਲਿਨਃ||੬||
पञ्चविधस्तु भेषजानां कषाय कल्पः| निर्यासः कल्को निर्यूहः शीतः फाण्टश्च| ते यथापूर्वं बलिनः||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸਾਞ੍ਚ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪੋ ਭਵਤਿ| ਤ ਇਤਿ ਪਾਣ੍ਟਾਚ੍ਛੀਤੋ ਬਲਵਾਨ੍| ਸ਼ੀਤਾਚ੍ਛਤਃ| ਸ਼ਤਾਤ੍ ਕਲ੍ਕਃ| ਕਲ੍ਕਾਨ੍ਨਿਰ੍ਯਾਸ ਇਤਿ|| ੬||
Adhikarana niryAsalakShaNam (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃ ਸਮੁਦ੍ਧਤਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਕ੍ਸੁਣ੍ਣਸ੍ਯ ਤਾਨ੍ਤਵਨਿਸ੍ਪੀਡਿ- ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੋ ਨਿਰ੍ਯਾਸਃ||੭||
तत्र सद्यः समुद्धतप्रक्षालितक्षुण्णस्य तान्तवनिष्पीडि- तस्य स्वरसो निर्यासः||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਦ੍ਯਃਸਮੁਦ੍ਧਤਾਦਿਗੁਣਸ੍ਯ ਯਃ ਸ੍ਵਰਸਃ ਸ ਨਿਰ੍ਯਾਸਃ|| ੭||
Adhikarana kalkalakShaNaM cUrNAdyaBede yuktishca (8) · Śloka 8
ਉਪਲਦਸ਼ਨਾਦਿਪਿਸ੍ਟਸ੍ਤੁ ਕਲ੍ਕਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਪਿਸ੍ਟਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਾਨ੍ਤ- ਵਪਟਚ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਃ| ਤਸ੍ਯ ਸਮਸ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਦਾਪ੍ਲੁ- ਤੋਪਯੋਗਾਚ੍ਚ ਕਲ੍ਕਾਦਭੇਦਃ||੮||
उपलदशनादिपिष्टस्तु कल्कः| शुष्कपिष्टः सूक्ष्मतान्त- वपटच्युतश्चूर्णः| तस्य समस्तद्रव्याऽपरित्यागादाऽऽप्लु- तोपयोगाच्च कल्कादभेदः||८||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਲਾਦਿਪਿਸ੍ਟਃ ਕਲ੍ਕ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਦਸ਼ਨਗ੍ਰਹਣੇਨਾਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਪਿ ਭਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕੇਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵ ਉਕ੍ਤਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਪਿਸ੍ਟਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਤਾਨ੍ਤਵਾਤ੍ਪਟਾਤ੍ ਪਟਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ ਤੁ ਕਲ੍ਕ ਏਵ| ਸਮਸ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਲ੍ਕੈਕਰੂਪਤਾ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਪਯੋਗਿਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਂ ਕਲ੍ਕਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵੇ ਸਮਸ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਹੇਤੁਃ| ਆਲੋਡਿਤੋਪਯੋਗਾਦੁਭਯਮਪਿ|| ੮||
Adhikarana niryUhalakShaNaM vidhishca (9) · Śloka 9
ਕ੍ਵਾਥੋ ਨਿਰ੍ਯੂਹਃ| ਤਤ੍ਰ ਭੇਦ੍ਯਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨ੍ਯਣੁਸ਼ੋ ਭੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਛੇਦ- ਯਿਤ੍ਵਾ ਛੇਦ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯੋਦਕੇਨ ਸ਼ੁਚੌ ਰੂਕ੍ਸਾਯਾਮਧਃ ਪ੍ਰਲਿ- ਪ੍ਤਾਯਾਂ ਤਾਮ੍ਰਾਯੋਮਨ੍ਮਯਾਨ੍ਯਤਮਾਯਾਂ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਸਮਾਵਾਪ੍ਯ ਬਹ੍ਵਲ੍ਪਪਾਨੀਯਗ੍ਰਾਹਿਤਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਮਾਕਲਯ੍ਯ ਯਾਵਤਾ ਮੁਕ੍ਤ ਰਸਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਵਦੁਦਕਮਾਸੇਚਯੇਚ੍ਛੋਸਯੇਚ੍ਚ| ਅਥਾਗ੍ਨਾ- ਵਧਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਹਤ੍ਯਾਸਨੇ ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਤਤਮਵ- ਲੋਕਯਨ੍ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਵਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਮਦੁਨਾ ਪਰਿਤਃ ਸਮੁਪਗਚ੍ਛਤਾਨਲੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਵਤਾਰ੍ਯ ਚ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਂ ਯਥਾਰ੍ਹਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸਹਿਤਞ੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੁਕ੍ਤਰਸਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਰਿ- ਕ੍ਵਾਥਪੂਰ੍ਵਕਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਦੁਪਦੇਸ਼ੇ ਅਨੁਪਦਗ੍ਧਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍||੯||
क्वाथो निर्यूहः| तत्र भेद्यान्यौषधान्यणुशो भेदयित्वा छेद- यित्वा छेद्यानि प्रक्षाल्योदकेन शुचौ रूक्षायामधः प्रलि- प्तायां ताम्राऽयोमृन्मयान्यतमायां स्थाल्यां समावाप्य बह्वल्पपानीयग्राहितानामौषधानामाकलय्य यावता मुक्त रसता स्यात् तावदुदकमासेचयेच्छोषयेच्च| अथाऽग्ना- वधिश्रित्य महत्यासने सुखोपविष्टः सर्वतः सततमव- लोकयन् दर्व्यावघट्टयन् मृदुना परितः समुपगच्छताऽनलेन साधयेत्| अवतार्य च परिस्रुतं यथार्हस्पर्शं प्रयुञ्जीत| क्षीरादिसहितञ्च द्रव्यं न सम्यङ्मुक्तरसं भवतीति वारि- क्वाथपूर्वकं क्षीराद्यैस्तदुपदेशे अनुपदग्धं क्वाथयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਵਾਥੋ ਨਿਰ੍ਯੂਹ ਇਤ੍ਯੇਕੋਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਯੂਹਸ੍ਯ ਪਾਕਵਿਧਿਃ ਭੇਦ੍ਯਾਨਿ ਤੁਮ੍ਬਾਦੀਨਿ| ਯਾਨਿ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਪਾਕਂ ਨ ਸਹਨ੍ਤੇ| ਛੇਦ੍ਯਾਨਿ ਕਠਿਨਾਨਿ ਸ਼ਾਖਾਦੀਨਿ| ਅਣੁਰਿਤਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋ ਭਾਗਃ| ਤਸ੍ਯ ਵੀਪ੍ਸਾਯਾਂ ਸ਼ਸ੍| ਕਾਨਿਚਿਦੌਸਧਾਨਿ ਵਾਸਾਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸੁਵਰ੍ਚਲਾਪ੍ਰਭਤਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਪਾਨੀਯਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਨੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯੋਦਕਸ੍ਯਾਵਸੇਚਨਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਚ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਯਾਵਤੋਦਕੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਰਸਤਾ ਆਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਤੇ ਤਾਵਦਾਸੇਚਨਮ੍| ਅਧਿਸ਼੍ਰਯਣਂ ਚੁਲ੍ਲ੍ਯਾਮਾਰੋਪਣਮ੍| ਆਸਨਵਿਸ਼ੇਸੋਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤਤਾਪਪਰਿਹਾਰਾਯ| ਪਰਿਤ ਇਤ੍ਯੇਕਦੇਸ਼ ਔਸਧਸ੍ਯ ਦਾਹਭਯਾਤ੍| ਅਵਤਾਰਣਂ ਚੁਲ੍ਲੀਤੋ ਭੂਮੌ| ਯਥਾਰ੍ਹਸ੍ਪਰ੍ਥਂ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯੋਸ੍ਣਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਵਾ| ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤਦੁਪਦੇਸ਼ ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਦਧਿਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਾਦ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ੇ ਤਦੌਸਧਂ ਵਾਰਿਕ੍ਵਾਥਪੂਰ੍ਵਕਮਨੁਪਦਗ੍ਧਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਸ੍ਤੋਕੇਨ ਤੁ ਵਾਰਿਣਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵੋਦਕੇਨ ਸਹ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਵਾਥੇਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇਸ੍ਵੇਵ ਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇਸ੍ਵਪਿ| ਤਥਾ ਚ ਸਟ੍ਪਲਾਦਿਸੁ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਵਂ ਪਠਿਤਂ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਮਭਿਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਤੁ ਜਲਦਾਨਮਙ੍ਗੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਵਾ, ਤਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਯ ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਿਤ੍ਯਨਯਾ ਪਰਿਭਾਸਯਾ ਪਠਿਤਸ਼ੇਸਂ ਜਲਮੇਵੇਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ|| ੯||
Adhikarana shItaphANTayorlakShaNam (10) · Śloka 10
ਸ਼ੀਤਸਲਿਲਾਪ੍ਲੁਤਸ੍ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਪਰ੍ਯੁਸਿਤਪੂਤਃ ਸ਼ੀਤਃ| ਉਸ੍ਣਾ- ਮ੍ਭਸਿ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਭਿਸੁਤਪੂਤਃ ਫਾਣ੍ਟਃ||੧੦||
शीतसलिलाप्लुतस्तु निशापर्युषितपूतः शीतः| उष्णा- म्भसि क्षुण्णाभिषुतपूतः फाण्टः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਸਲਿਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਭਸੀਤ੍ਯਾਦਿ ਫਾਣ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੧੦||
Adhikarana kaShAyeShvauShadhAnAM mAtrAvicAraH (11) · Śloka 11
ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਸਵੀਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤੁ- ਰਾਦਿਬਲਤਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਞ੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍||੧੧||
तत्र सम्यग्रसवीर्यादीन्यौषधस्य समीक्ष्य व्याध्याऽऽतु- रादिबलतश्च निर्यासादीनां कल्पनां मात्राञ्च संश्रयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਵਿਸਯਭੇਦੋ ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਨਾਸ੍ਵੌਸਧਸ੍ਯ ਰਸਾਦੀਨਿ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਪ੍ਰਭਾਵਗੁਣਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਸਮ੍ਯਗਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਮ੍ ਯੋਜਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਞ੍ਚ ਭਿਸਕ੍ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤੁਰਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤੇਸਾਂ ਬਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਲ੍ਪਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰ੍ਞ੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍|| ੧੧||
Adhikarana tatra ekIyamatam (12) · Śloka 12
ਤਥਾ ਚ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ- ਮਾਤ੍ਰਾਯਾ ਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਕੋਸ੍ਠਂ ਬਲਂ ਵਯਃ| ਆਲੋਚ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ||੧੨||
तथा च केचिदाहुः- मात्राया न व्यवस्थाऽस्ति व्याधिं कोष्ठं बलं वयः| आलोच्य देशकालौ च योज्या तद्वच्च कल्पना||१२||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣਮ੍| ਮਾਤ੍ਰਾਯਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਨਿਯਮਨਿਰਾਸਾਯੋਚ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨਾਨਾਵਿਧੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੈਰਾਲੋਚ੍ਯ ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਵਤ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਪਿ ਨਿਰ੍ਯੂਹਾਦਿਕਾ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਤੇਨੈਵਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍ | ਕਲ੍ਪਨਾਯਾ ਵਿਸਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਪਿ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਕ-ਮਾਲੋਚ੍ਯ ਸਾ ਯੋਜ੍ਯਾ|| ੧੨||
Adhikarana niryAsAdInAM mAtrAnirdeshaH (13) · Śloka 13
ਇਤ੍ਯਲਮੇਤਦੁਪਦਿਸ੍ਟਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਬੋਧਾਯ| ਯਥਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਭਿਸਜੋ ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਨਿਰ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਕਲ੍ਕਚੂਰ੍ਣਯੋਃ ਕਰ੍ਸਃ| ਪਲਤ੍ਰਯਂ ਤਦਾ- ਲੋਡਨੇ||੧੩||
इत्यलमेतदुपदिष्टं बुद्धिमतां ज्ञानप्रबोधाय| यथा तु सर्वे भिषजो विज्ञास्यन्ति तथोपदेक्ष्यते| निर्यासस्य मध्यमा मात्रा चतुष्पलम्| कल्कचूर्णयोः कर्षः| पलत्रयं तदा- ऽऽलोडने||१३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤ੍ਯੁਪਸਂਹਾਰੇ| ਏਵਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾਯਾਸ਼੍ਚ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਪਟੁਧਿਯਾਂ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਬੋਧਾਯਾਲਂ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮੁਪਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਸਰ੍ਵੇ ਭਿਸਜੋ ਮਨ੍ਦਮਧ੍ਯਮਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਅਪਿ ਯਥਾ ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ-ਨਿਰ੍ਯਾਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਧਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤਦਿਤਿ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਃ| ਪਲਤ੍ਰਯਮਾਲੋਡਨਸਮ੍ਭਾਵਿਨੋ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ||੧੩||
Adhikarana niryUhakalpanAparibhAShA (14) · Śloka 14
ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਭੇਸਜਪਲਮੁਦਕਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥੇਧਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤਮਵ- ਤਾਰਯੇਤ੍||੧੪||
निर्यूहे भेषजपलमुदकार्धप्रस्थेऽधिश्रित्य पादशेषितमव- तारयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਕ੍ਵਾਥੇ ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਪਲਮੁਦਕਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ| ਪਾਦਸ਼ੇਸ਼ਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ| ਤਚ੍ਚ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਜਲਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਮਾਨਂ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਮਤਾਨੁਸਾਰਿਣਾਚਾਰ੍ਯੇਣੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਤ੍ਰ ਪਠ੍ਯਤੇ 'ਕ੍ਵਾਥਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯ੍ਯਪਲੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥਰ੍ਧਂ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤਮਿ'ਤਿ| ਚਰਕਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ਚੈਵਂਵਿਧਾ ਪਰਿਭਾਸਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ, ਯਤਃ ਸੋਸਮਾਪ੍ਤ ਏਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਂ ਗਤਃ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਪਰਿਭਾਸਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਰਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਮਤ ਏਵੇਤ੍ਯਨੁਮਿਮੀਮਹੇ| ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾਂ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਾਤਵ੍ਯਾ ਕਸਾਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਭਿਮਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨ ਸਂਸ਼ਮਨੀਯੇਧ੍ਯਾਯੇ ਪਠ੍ਯਤੇ -'ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇਸੁ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਰਿਸ੍ਯਤ' ਇਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਚਰਕਮੁਨਿਨਾ ਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਅਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਪਰਮਤਮਨੁਮਤਮੇਵੇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਨ੍ਯਾਯਃ| ਯਾ ਚ ਖਰਣਾਦਸਂਹਿਤਾਭਟ੍ਟਾਰਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਤਾ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ, ਸਾ ਚ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਰੂਪੈਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਠ੍ਯਤੇ-'ਕਸਾਯਾਤ੍ ਸਟ੍ਪਲਂ ਪਿਬੇਦਿ'ਤਿ| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਨ੍ਯੂਨਾਂ ਨ੍ਯੂਨਤਰਾਂ ਚ ਤਾਮਿਤਿ ਪਾਠਾਦ੍ਯੈਸਾ ਸਟ੍ਪਲਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸੋਤ੍ਤਮੈਵੇਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਾ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾ ਮਧ੍ਯਮੇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਰਕਸ੍ਯਾਪਿ ਚਤੁਸ੍ਪਲੈਵ ਮਾਤ੍ਰਾਭਿਮਤੇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਨ ਚੈਤਤਨ੍ਤ੍ਰਨ੍ਯਾਯੇਨੈਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇ ਯਾਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਚਰਕਗ੍ਰਨ੍ਥ ਏਵ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮੇਵ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮੇ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਲੋ ਘਤੇਨ ਸਮਃ ਪੇਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਨ ਚੈਤਦੇਵ ਵਚਨਮਨ੍ਯੇਸੁ ਕਸਾਯੇਸ੍ਵਪਿ ਤਥਾਭਾਵਾਨੁਮਾਨਾਯ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਤਥਾਵਿਧਾਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਰਬਾਧਿਤ੍ਵਾਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਵਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਤਾਤ੍ਸ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾ ਕਸਾਯਸ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾ ਪਾਤਵ੍ਯੇਤਿ| ਪਾਦਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਤਦਪਿ ਸਰ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾਮਪਿ ਵਿਹਿਤਵਿਧਾਨਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਖਰਣਾਦਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਾਦੇਨ ਪਾਦੇਨ ਸ਼ੇਸਯੇਦਿਤਿ| ਚਾਕ੍ਸੁਸੇਣਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਾਦਵਸ਼ੇਸਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤਮਿਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਪਰਮਤਮਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਚਰਕਸ੍ਯਾਨੁਮਤਮੇਵ| ਕੇਵਲਮਤ੍ਰੈਵ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ| ਯਦੇਕੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਜਲਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤੁ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਧ੍ਯਾਯਿਨਸ੍ਤੁ ਕੇਚਿਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕੇਚਿਦਸ੍ਟਗੁਣਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਮਸ੍ਟਗੁਣਤ੍ਵਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਤ੍ਵਂ ਚ ਕਿਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਨੇਨਾਹੋਸ੍ਵਿਦਾਰ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਨੇਨੇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗ ਏਵ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਬੁਦ੍ਧੇਰਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਸ੍ਟਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸਾਧੁਪ੍ਰਯੋਗੇ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੋਦਸ਼ਗੁਣਪਕ੍ਸ ਏਵ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਤੋ ਵਾਗ੍ਭਟੇਨਾਙ੍ਗੀਕਤੋ ਯਤਸ਼੍ਚਰਕਸ੍ਯੈਸ ਏਵ ਪਕ੍ਸਃ| ਯੇਨ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾਯਾਂ ਪਾਤਵ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਯਾਮਤੀਸਾਰੇ ਪਲਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਹ| ਕੌਸ੍ਠਿਕੇ ਚ ਪਟੋਲਾਦ੍ਯੇ ਪਲਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਸ੍ਟਗੁਣੇ ਵਾ ਜਲੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਕ੍ਵਥਿਤਸ੍ਯ ਪਲਂ ਪਲਦ੍ਵਯਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਪਕ੍ਸ ਏਵ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਮਤਾਨੁਸਾਰੇਣੈਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਲਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦੇਵ ਚਰਕਸ੍ਯਾਭਿਮਤਮੇਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪਟੋਲਮੂਲਾਦ੍ਯਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਂ ਚ ਜ੍ਞਾਪਕਮ੍| ਤੇਨ ਯਤ੍ਰ ਯਾਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤੇਸਾਂ ਤਾਵਨ੍ਤੋ ਭਾਗਾ ਵਿਧੇਯਾਃ ਯਾਵਦ੍ਭਿਰ੍ਭਾਗੈਃ ਸਮੁਦਿਤਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਲਂ ਭਵਤਿ| ਯਥਾ ਨਾਗਰਾਦ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਕਾਰ੍ਸੇ ਤ੍ਰਿਪਲਾਦੀਨਾਂ ਚੇਤਿ| ਤਰ੍ਹਿ ਕਥਮਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਰਵਿਚ੍ਛੇਦਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ ਪ੍ਰਯੋਗੋਨ੍ਯਾਯ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦਸ੍ਟਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਰਵਿਚ੍ਛੇਦਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ| ਯਥਾ ਵਮਨੇਸੂਸ੍ਣਾਸ੍ਯ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇਨੁਜ੍ਞਾਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਦ੍ਭਿਰ੍ਵਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤਨ੍ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਯਦ੍ਯੁਸ੍ਣਸ੍ਯ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਅਪਕ੍ਵਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਂ ਹੇਤੁਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ, ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਦੋਸਾਦਿਵਸ਼ਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਾਯੈਵੇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਪ੍ਰਯੋਗ ਏਵ ਸਾਧੁਃ| ਇਦਞ੍ਚਾਹੁਃ-'ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਪਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦੂਹਂ ਸ੍ਵਯਂ ਧਿਯਾ| ਵਿਨਾਪਿ ਤਰ੍ਕਾਦ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਯਦਚ੍ਛਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਸਾ||' ਇਤਿ| ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਗੁਲ੍ਮਾਦਿਵਿਸਯੇਸ੍ਵਪਿ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਸੁ ਸ਼ੇਸਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੈਰੇਵ ਭਾਗੈਰ੍ਹਿਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਤੁ 'ਯਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੁਟਿਕਾ ਯਾ ਵਾ ਵਿਹਿਤਾ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍| ਦ੍ਵਿਗੁਣਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਾਸ੍ਤਾਃ ਕਫੇ ਹਿਤਾਃ|' ਇਤਿ ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਆਨੇਕਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਕਲ੍ਪਨਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪਠਿਤਮ੍| ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਤ ਏਵ| ਤਸ੍ਮਾ ਦੇਵਂਵਿਧੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਾ| ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਯੂਹਵਿਧਿਃ ਪਾਚਨਾਦਿਸੁ| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸਾਧਨਯਾਪਿ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਯੂਹਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਸ ਏਵ ਵਿਧਿਰਸਤਿ ਵਾਚਨਿਕੇ ਵਿਧੌ|| ੧੪||
Adhikarana shItaphANTayoH kalpanAparibhAShA (15) · Śloka 15
ਸ਼ੀਤਫਾਣ੍ਟਯੋਰੌਸਧਪਲਂ ਸਟ੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਮ੍ਬੁਪਲੈਰਾਸੁਤਮਿਤਿ||੧੫||
शीतफाण्टयोरौषधपलं षट्चतुर्भिरम्बुपलैरासुतमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਸ਼ੀਤੇ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਜਲਪਲੈਰਾਸੁਤਮੌਸਧਪਲਮ੍| ਫਾਣ੍ਟੇ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਿਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾ|| ੧੫||
Adhikarana snehapAkaparibhAShA (16) · Śloka 16
ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਤ੍ਵਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣੇ ਸਮੁਦਿਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਪਾਦੇਨ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯੋਜ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ ਪਾਦੇਨ ਕਲ੍ਕਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਃ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਤ੍ਵਮਾਨੋਕ੍ਤੌਚਤੁਰ੍ਗੁਣਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਮ੍| ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵਂ ਯੋਜ੍ਯਮਧੀਤੇ ਸ਼ੌਨਕਃ ਪੁਨਃ| ਸ੍ਨੇਹੇ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਵਰਸੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਦਂਸ਼ਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸਸ੍ਠਮਸ੍ਟਮਮ੍| ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਭਤਿ ਤੁ ਦ੍ਰਵਂ ਪਥਕ੍ਸ੍ਨੇਹਸਮਮੇਵਾਵਪੇਤ੍| ਅਨਿਰੁਪਿਤ- ਕਲ੍ਪਨਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਕੀਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਥੈਕਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸਂ- ਸਜ੍ਯਾ-ਧਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਚ ਨਿਰ੍ਯੂਹਵਤ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਯਦਾ ਵਿਰਮਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਭੈਸਜ੍ਯਮਙ੍ਗੁਲੀਭ੍ਯਾਂ ਮਦ੍ਯਮਾਨਾਮਨਤਿਮਦ੍ਵ- ਨਤਿਦਾਰੁਣਮਨਙ੍ਗੁਲਿਗ੍ਰਾਹਿ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਕਾਲਸ੍ਤਸ੍ਯਾ- ਵਤਰਣਾਯ| ਅਪਿ ਚ- ਘਤਸ੍ਯ ਫੇਨੋਪਸ਼ਮਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦੁਦ੍ਭਵਃ| ਲੇਹਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤੁਮਤ੍ਤਾਪ੍ਸੁ ਮਜ੍ਜਨਂ ਸਰਣਂ ਨ ਚ| ਅਥਾਵਤਾਰ੍ਯ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਮਹਤੇਨ ਵਾਸਸਾ ਪਰਿਪੂਯ ਸ਼ੁਚੌ ਦਢੇ ਕਲਸ਼ੇ ਸਮਾਸਿਚ੍ਯ ਪਿਧਾਨੇਨ ਪਿਧਾਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰ- ਪਟ੍ਟੇਨਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸੁਬਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍||੧੬||
स्नेहपाके त्वनिर्दिष्टप्रमाणे समुदितस्य द्रवस्य पादेन स्नेहो योज्यस्तत् पादेन कल्कः| अन्ये पुनः पठन्ति- स्नेहपाके त्वमानोक्तौचतुर्गुणविवर्द्धितम्| कल्कस्नेहद्रवं योज्यमधीते शौनकः पुनः| स्नेहे सिध्यति शुद्धाम्बुनिष्क्वाथस्वरसैः क्रमात्| कल्कस्य योजयेदंशं चतुर्थं षष्ठमष्टमम्| पञ्चप्रभृति तु द्रवं पृथक्स्नेहसममेवावपेत्| अनिरुपित- कल्पनं च भैषज्यं कल्कीकुर्यात्| अथैकध्यं प्रतिसं- सृज्या-धिश्रित्य च निर्यूहवत् साधयेत्| तत्र यदा विरमति शब्दः प्रसादमापद्यते स्नेहो यथास्वं वर्णगन्धरसोत्पत्तिर्भैषज्यमङ्गुलीभ्यां मृद्यमानामनतिमृद्व- नतिदारुणमनङ्गुलिग्राहि च स्यात्| स कालस्तस्याऽ- वतरणाय| अपि च- घृतस्य फेनोपशमस्तैलस्य तु तदुद्भवः| लेहस्य तन्तुमत्ताप्सु मज्जनं सरणं न च| अथाऽवतार्य शीतीभूतमहतेन वाससा परिपूय शुचौ दृढे कलशे समासिच्य पिधानेन पिधाय शुक्लेन वस्त्र- पट्टेनाच्छाद्य सूत्रेण सुबद्धं स्वनुगुप्तं शुचौ देशे सुस्थितं स्थापयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਕਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਾਨਾਮਨੁਕ੍ਤਮਾਨਾਨਾਂ ਨਿਯਮ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਯਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਮੇਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਯਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਇਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਾਦੇਃ ਪਰਿਮਾਣਮੁਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਨੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵੌਸਧਾਨਾਮਿਦਂ ਮਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸਮੁਦਿਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮੁਦਿਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨੈਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਕ੍ਵਾਥਾਦੀਨਾਮਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪਰਿਮਾਣਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਤੇਸਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਮਾਨਾਨਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਦ੍ਰਵੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਵਾ ਪਠ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪਰਿਮਾਣਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪਰਿਮਾਣਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤਥਾ ਪੂਰਯਿਤਵ੍ਯਂ ਯਥਾ ਸਮੁਦਿਤਂ ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਭਵਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮੇਵ ਪਠਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੁਤਾਵਨੁਸ੍ਠਿਤਾਯਾਮਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਾਨਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਮਿਤ੍ਯੇਸੈਵ ਪਰਿਭਾਸਾ ਆਪਤਤਿ| ਏਵਂ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਸਮੁਦਿਤਂ ਦ੍ਰਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਕਲ੍ਕਃ| ਸਮੁਦਿਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯੇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਪਿ ਤ੍ਵੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਕੇ ਯਾਵਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਸਮੁਦਿਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਂ ਮਾਨਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਮਂਸ਼ਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਸਸ੍ਠਮਂਸ਼ਂ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਟਮਾਂਸ਼ਮ੍| ਕਲ੍ਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕਲ੍ਕੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨੈਵ ਮਤਾਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵਯੋਸ੍ਤੁ ਪਰਮਤਮਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਤੇਸਾਮਨੁਮਤਮੇਵੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਭ੍ਰੁਤਿ ਤੁ ਦ੍ਰਵਂ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਮਾਵਪੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਨੁਸ੍ਮਰਣਾਵਿਚ੍ਛੇਦ ਏਵਾਚਾਰ੍ਯੇਣਾਗਮਤ੍ਵੇਨੋਪਨਿਬਦ੍ਧਃ| ਨ ਚਾਨਿਬਦ੍ਧਪੂਰ੍ਵਮਾਗਮਮਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਨੁਸ੍ਮਰ੍ਯਮਾਣਮਾਰ੍ਚਾਰ੍ਯਚਰਕੋਕ੍ਤਂ ਲਿਙ੍ਗਮਨੁਮਾਪਕਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਚਰਕੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਪਰੁਸਕਾਦ੍ਯੇ ਚ ਘਤੇ ਕਸਾਯੇ ਚ ਪਰੁਸਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਕ੍ਸਿਵਿਦਾਰੀਣਾਂ ਰਸਾਃ ਪਥਕ੍ਸ੍ਨੇਹਸਮਾਃ ਪਠਿਤਾਃ| ਅਤੋਨੁਮੀਯਤੇਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਵਮਿਤਿ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯਵਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ਯ ਚਾਗਮਤ੍ਵਮਪ੍ਰਤਿਹਤਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਗਹੀਤਮੇਵ| ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਭੈਸਜ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦਿਕਾ ਨੋਕ੍ਤਾ ਤਦ੍ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਕੀਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯੇਸੁ ਕੇਸੁਚਿਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਪਾਕੇਸ੍ਵਵਿਸ਼ੇਸੇਣੌਸਧਾਨਿ ਪਠਿਤਾਨਿ ਨ ਤੁ ਤੇਸਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੇਸਾਂ ਕਲ੍ਕ ਏਵ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕਧ੍ਯਂ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵੇਨ| ਨਿਰ੍ਯੂਹਵਦਿਤਿ ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਕਲਮਵਲੋਕਯਨ੍ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਵਘਟ੍ਟਾਯਨ੍ ਮਦੁਨਾ ਪਰਿਤਃ ਸਮੁਪਗਚ੍ਛਤਾਨਲੇਨ ਸਾਧਯੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਵਤਰਣਕਾਲਃ| ਵਟਕਾਨਾਂ ਤੁ ਲੇਹਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਘਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤਦੁਦ੍ਭਵਃ ਫੇਨੋਦ੍ਭਵਃ| ਸਰਣਮਨੇਕਸ਼ੋ ਗਮਨਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਭਾਵਃ| ਪਰਿਪੂਯ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਏਵਮਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਕਲ੍ਪਨਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਇਦਨ੍ਤੁ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮ੍| ਯਦੇਤਦੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਂ ਸਡਙ੍ਗਾਦਿਜਲਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਦਕਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਕਿਂ ਮਾਨਮਿਤਿ| ਤਡੁਪਸ਼ਮਨਾਯ ਜਲਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੋ ਤਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਪਾਕਪਰਿਭਾਸਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਅਨੁਕ੍ਤੇ ਪਰਿਮਾਣੇ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮੁਦਕਸ੍ਯ ਚ| ਤਸ੍ਣਾਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਕਥਨ੍ਤੋਯਮੌਸਧਞ੍ਚ ਪੁਨਃ ਕਥਮ੍|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਯਦਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਥਵਾ ਸੋਦਸ਼ਾਂਸ਼ਕਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ|| ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਵਿਧਿਸ਼੍ਚੈਸ ਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮੁਪਾਗਤਃ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਨਾ ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਯਦੇਵ ਤਾਵਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪਰਿਸ੍ਫੁਟਮ੍| ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤੈਰ੍ਵੈਦ੍ਯੈਸ੍ਤਦਪਿ ਕ੍ਰਿਯਤੇਨ੍ਯਥਾ|| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਮਧੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਮਨੇ ਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਨ ਚ ਤਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵੈਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਸ਼ਙ੍ਕਯਾ|| ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮਾਸੁਤਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਦਾਰੁਵਚਾਦਯਃ| ਜਲੇਨੋਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ|| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰੇਣ ਕੁਰ੍ਯਾਦੂਹਂ ਸ੍ਵਯਂ ਧਿਯਾ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮੁਪਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ|| ਤਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ਵਚਨਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਏਵ ਹਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਯਦਾਖ੍ਯਾਨਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਿਹੇਸ੍ਯਤੇ|| ਵਿਵਿਧਂ ਵਾ ਯਦਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਗਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍|| ਆਗਮਸ੍ਮਰ੍ਯਮਾਣੋਯਂ ਨੈਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਬਨ੍ਧਨਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣਮੇਵਾਤ੍ਰ ਯਥਾ ਵੈਦ੍ਯਕ੍ਰਮਾਗਤਮ੍|| ਤਥੈਵ ਭਿਸਜਾ ਕਾਰ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਦਕਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|| ਇਤਿ| ਏਵਂ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਗਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਦਿਮਾਨਂ ਨੈਵਾਸ੍ਮਾਭਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵੌਸਧੋਕਕੇਸ੍ਵੌਸਧਾਨਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸਨਿਰਪੇਕ੍ਸਾਸ੍ਤਥਾਵਿਧਾ ਭਾਗਾ ਵਿਧੇਯਾਃ| ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੁਦਾਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਮਰ੍ਧਪਲਂ ਵਾ ਕਰ੍ਸਤ੍ਰਯਂ ਵਾ ਪਲਂ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਨ ਚ ਪਲਮਧਿਕਮਾਤ੍ਰਾ ਕ੍ਵਾਥਸਮਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਯਤਃ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲੇ ਸੋਡਸ਼ਜਲਪਲਾਨਿ ਦਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਡ੍ਸ਼ਮਨੇ ਤੁ ਜਲੇ ਔਸਧਪਲੇਨੋਦਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯਮਾਤ੍ਰਦ੍ਰਵਮਾਨੇਨ ਤਤੋਪ੍ਯਧਿਕਂ ਵਾ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਧਿਸ਼੍ਰੀਯਤੇ| ਅਰ੍ਧਸ਼ਤਂ ਚੇਦਮੇਵ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯ ਇਤਿ| ਤਥਾ ਯਵਾਗੂਯੂਸਪਾਨਕਮਾਂਸੌਦਨਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਮਾਨਂ ਨੋਕ੍ਤਕਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਵਿਚ੍ਛੇਦਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਤਿਪਦੋਕ੍ਤਂ ਸਜਾਤੀਯਾਨੁਮਾਨੇਨੈਵਾਵਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬਹਿਰੇਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣਨੁਬਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਅਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਤੁਰਭਿਪ੍ਰਾਯਾਨੁਪਾਯਾਂਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍|| ਇਤਿ| ਅਨੇਕਂ ਚੈਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈਵ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤਿ ਕਤ੍ਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਨਿਬਦ੍ਧਮ੍| ਤਥਾ ਚ - ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਸ਼੍ਚ ਮਯੂਰਾਸ਼੍ਚ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕ੍ਰੌਞ੍ਚਵਰ੍ਤਕਾਃ| ਸ਼ਾਲਯੋ ਮਦਿਰਾਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|| ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਗਮ੍ਯਤ ਏਵ| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸਮ੍ਮੋਹਭਯਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਪੁਨਰੇਵਂਵਿਧਮਪਿ ਪਠ੍ਯਤੇ- ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਘਤਕ੍ਸੀਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਗਵ੍ਯਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਲਵਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰੇਭ੍ਯੋ ਯਵਸ਼ੂਕਜਃ| ਤੈਲੇਭ੍ਯਸ੍ਤਿਲਤੈਲਞ੍ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੇ|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾਃ|| ੧੬||
Adhikarana patimANanirdeshaH (17) · Śloka 17
ਪਰਿਮਾਣਂ ਪੁਨਃ ਸਡ੍ਵਂਸ਼੍ਯੋ ਮਰੀਚਿਃ| ਤਾਃ ਸਟ੍ਸਰ੍ਸਪਃ| ਤੇਸ੍ਟੌ ਤਣ੍ਡੁਲਃ| ਤੌ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਃ| ਤੌ ਯਵਃ| ਅਤਃ ਪਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਵਦ੍ਧ੍ਯਾਣ੍ਡਿਕਾਮਾਸਕਸ਼ਾਣਕਰ੍ਸਪਲਕੁਡਵਪ੍ਰਸ੍ਥਾ- ਢਕਦ੍ਰੋਣਵਹਾਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਧਰਣਂ ਤੁ ਪਲਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੋ ਭਾਗਃ| ਮਾਸਕਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਹੇਮੋ ਧਾਨਕਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਾਣਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਦ੍ਰਙ੍ਕ੍ਸਣਃ ਕੋਲੋ ਵਟਕਸ਼੍ਚ| ਕਰ੍ਸਸ੍ਯ ਸੁਵਰ੍ਣਮਕ੍ਸਂ ਪਿਚੁਰ੍ਬਿਡਾਲਪਦਕਂ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਿਨ੍ਦੁਕਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ ਸੋਡ- ਸ਼ਿਕਾ ਚ| ਕਰ੍ਸਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰਸ੍ਟਮਿਕਾ ਚ| ਪਲਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਞ੍ਚ| ਪਲਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਤੋ- ਸ੍ਟਮਾਨਂ ਚ| ਕੁਡਵਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਃ| ਕੁਡਵਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਮਾਨਿਕਾ| ਆਢਕਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਂ ਕਂਸਸ਼੍ਚ| ਦੋਣਸ੍ਯ ਨਲ੍ਵਣਾਰ੍ਮਣੋਨ੍ਮਾਨਘਟ- ਕੁਮ੍ਭਕਲਸ਼ਾਃ| ਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਸ਼ੂਰ੍ਪਃ| ਤੁਲਾ ਪੁਨਃ ਪਲ- ਸ਼ਤਮ੍| ਤਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭਾਰ ਇਤਿ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੇਯੇਸ੍ਵਿਦਂ ਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤੁ ਦ੍ਰਵਾਰ੍ਦ੍ਰਯੋਃ||੧੭||
परिमाणं पुनः षड्वंश्यो मरीचिः| ताः षट्सर्षपः| तेऽष्टौ तण्डुलः| तौ धान्यमाषः| तौ यवः| अतः परं चतुर्गुणवृद्ध्याऽण्डिकामाषकशाणकर्षपलकुडवप्रस्था- ऽऽढकद्रोणवहाः कल्प्यन्ते| धरणं तु पलस्य दशमो भागः| माषकस्य पर्यायो हेमो धानकश्च| शाणद्वयस्य पर्यायो द्रङ्क्षणः कोलो वटकश्च| कर्षस्य सुवर्णमक्षं पिचुर्बिडालपदकं पाणितलं तिन्दुकं कवलग्रहः षोड- शिका च| कर्षद्वयस्य शुक्तिरष्टमिका च| पलस्य मुष्टिः प्रकुञ्चश्चतुर्थिकाबिल्वमात्रञ्च| पलद्वयस्य प्रसृतो- ऽष्टमानं च| कुडवस्याऽञ्जलिः| कुडवद्वयस्य मानिका| आढकस्य पात्रं कंसश्च| दोणस्य नल्वणार्मणोन्मानघट- कुम्भकलशाः| द्रोणद्वयस्य शूर्पः| तुला पुनः पल- शतम्| तानि विंशतिर्भार इति| भवति चात्र- शुष्कमेयेष्विदं मानं द्विगुणं तु द्रवाऽऽर्द्रयोः||१७||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਮਾਣਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਮਾਣਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਮਾਨਮ੍| ਵਂਸ਼ੀ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜਸੋਸ਼ੁ ਅਣੁਃ| ਤਾ ਇਤਿ ਮਰੀਚ੍ਯਃ| ਤ ਇਤਿ ਸਰ੍ਸਪਾਃ| ਤਾਵਿਤਿ ਤਣ੍ਡੁਲੌ| ਪੁਨਸ੍ਤਾਵਿਤਿ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸੌ| ਅਤ ਇਤਿ ਯਵਾਤ੍ਪਰਮੁਤ੍ਤਰਮੁਤ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਵਂ ਸਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯਵਾ ਅਣ੍ਡਿਕਾ| ਚਤਸ੍ਰੋਣ੍ਡਿਕਾ ਮਾਸਕਃ| ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਾਸਕਾਃ ਸ਼ਾਣਃ| ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਰ੍ਸਾਦ੍ਯਪਿ ਵਹਾਨ੍ਤਂ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਧਰਣਂ ਪਲਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੋ ਭਾਗਃ| ਸਣ੍ਮਾਸਕਾ ਏਕਾਣ੍ਡਿਕਾ ਏਕੋ ਯਵਸ੍ਰਯੋ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾ ਇਤਿ| ਪਰ੍ਯਾਯਾ ਮਾਸਕਾਦੀਨਾਂ ਸੁਬੋਧਾਃ| ਸ਼ਾਣਦ੍ਵਯਮਰ੍ਧਕਰ੍ਸਃ| ਤਾਨੀਤਿ| ਤਾਨਿ ਪਲਸ਼ਤਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭਾਰਃ| ਯਦੇਤਦਿਹ ਮਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਛੁਸ੍ਕੇਸ੍ਵੇਵ ਮੇਯੇਸੁ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਦ੍ਰਵਂ ਜਲਕ੍ਸੀਰਘਤਾਦ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਵਾ ਗੁਡੂਚੀਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਮੇਯਂ ਤਦੈਤਦੇਵ ਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਦ੍ਰਵਾਰ੍ਦ੍ਰਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਾਨਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਵਂਸ਼੍ਯਾਦਿਵਹਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਥਾਪਿ ਕੁਡਵਾਦ੍ਯੇਵ ਵਹਾਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਨ ਤੁ ਵਂਸ਼੍ਯਾਦਿਪਲਾਨ੍ਤਮ੍| ਵਂਸ਼੍ਯਾਦਾਵਪਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਦੂਸ੍ਯਮਾਣੇ ਅਨੇਕਮਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮਸਂਸ਼ਯਫਲਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਪੂਗਂ ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਮਾਨਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਪਲਾਨਿ ਤੈਲਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਨੀਲਿਨੀਘਤੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਾਦਯੌਗਿਕਮਤਿਯੋਗਕਰ੍ਤ੍ਤਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਸ਼ਾਣਾਦਿਸੁ ਵਿਪਰੀਤਾਨ੍ਯਾਪਤਨ੍ਤਿ| ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਮਾਨਂ ਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚਤੁਃ ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਪਲੇਨ| ਨਾਸ੍ਟਸੁਵਰ੍ਣੇਨ| ਅਸ੍ਟਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਹਿ ਬਸ੍ਤ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਸ਼ਯੇਵਕਾਸ਼ ਏਵ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਏਵਮਣ੍ਡਿਕਾਮਾਸਕਸ਼ਾਣਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਕੁਡਵਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਨ ਵਂਸ਼੍ਯਾਦਿਸੁ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਤੁਲਾਯਾਃ ਪਲੋਕ੍ਤਿਨਿਯਤਤ੍ਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵਾਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਥਾ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਰੂਢਿਮਾਗਤਃ| ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਣਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤਣਾਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧੌ|| ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਣੁਵਿਸ਼ੇਸੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ|| ਇਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਯਦਪਿ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਾਰ੍ਦ੍ਰਕੇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਰਕਾਦੀਨਾਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਯਾਨਿ ਪੁਨਃ ਸਹਚਰਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਵਾਸ਼ਾਤਾਵਰੀਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਾਦੀਨ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਣ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਪ੍ਰਯੋਗਾਣਿ ਤੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵੇ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਕ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗਾਸਮ੍ਭਵਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਤੁ ਸਦ੍ਯ ਉਦ੍ਧਤਾਨਾਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਯਭਾਵਾਦੁਪਪਨ੍ਨ ਏਵ ਦ੍ਵਿਗੁਣਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤਿ| ਅਪਿ ਤੁ ਯੇਸਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵਸਿਦ੍ਧੇਃ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ਤੁ ਸਦ੍ਯ ਉਦ੍ਧਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਸਾਮੇਵ ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਸਤਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਦਿ ਵੋਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਸ਼ੁਸ੍ਕਕੁਡਵਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਸਮੇਵ| ਵ੍ਯਵਹਾਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੋਨ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਸਮਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕੁਡਵਾਦਿਸ੍ਮਤੌ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਮ੍| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਕਲ੍ਪਨਾ|| ੧੭||
Adhikarana paribhAShAsaMgrahaH (18-19) · Śloka 19
ਪੇਸਣਾਲੋਡਨੇ ਵਾਰਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇ ਚ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵੇ| ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤਮ੍| ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਸੁ ਮੂਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ| ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਨ੍ਧਸ਼੍ਚਿਕ੍ਕਣਃ ਖਰਚਿਕ੍ਕਣਃ| ਮਨ੍ਦਃ ਕਲ੍ਕਸਮੇ ਕਿਟ੍ਟੇ ਚਿਕ੍ਕਣੋ ਮਦਨੋਪਮੇ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸੀਦਤਿ ਕਸ੍ਣੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮਃ| ਦਗ੍ਧੋਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਾਮਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍| ਮਦੁਰ੍ਨਸ੍ਯੇ ਖਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਪਾਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਚਿਕ੍ਕਣਃ| ਹਿਮਵਦ੍ਵਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ| ਸੌਮ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਮਾਗ੍ਨੇਯਂ ਵੈਨ੍ਧ੍ਯਮੌਸਧਮ੍||੧੮|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਭੇਸਜਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਅਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੯||
पेषणाऽऽलोडने वारि स्नेहपाके च निर्द्रवे| कल्पयेत्सदृशान् भागान् प्रमाणं यत्र नोदितम्| अनिर्दिष्टाऽप्रसिद्धेषु मूलं ग्राह्यं त्वगादिषु| स्नेहपाकस्त्रिधा मन्धश्चिक्कणः खरचिक्कणः| मन्दः कल्कसमे किट्टे चिक्कणो मदनोपमे| किञ्चित् सीदति कृष्णे च वर्त्तमाने तु पश्चिमः| दग्धोऽत ऊर्ध्वं निष्कार्यः स्यादामस्त्वग्निसादकृत्| मृदुर्नस्ये खरोऽभ्यङ्गे पाने बस्तौ च चिक्कणः| हिमवद्वन्ध्यशैलाभ्यां प्रायो व्याप्ता वसुन्धरा| सौम्यं पथ्यं च तत्राद्यमाऽऽग्नेयं वैन्ध्यमौषधम्||१८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने भेषजकल्पो नाम अष्टमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ੍ਰ ਪੇਸਣਾਲੋਡਨਾਦਿਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਰ੍ਯ੍ਯੈ ਵੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਪੇਸਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ੍ਰ ਤੂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ | ਯਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਨੇਹਮੇਭਿਰੌਸਧੈਃ ਪਚੇਦਿਤਿ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਲਿਲਮੇਵੇਸ੍ਯਤਿ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੇਵ ਪਠਿਤਾਨਿ ਨ ਤੁ ਤੇਸਾਂ ਪਥਕ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਤ੍ਰ ਸਦਸ਼ਾਂਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਏਤਤ੍ ਪਥਕ੍ਪਠਿਤਾਨਾਂ ਮਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਯ ਚ ਮਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਦਸ਼ਮੂਲਾਢਕ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮੁਦਿਤਸ੍ਯੈਵਾਢਕ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਨ ਤੁ ਪਥਗ੍ਭੂਤਸ੍ਯੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨਾਮੇਕਵਚਨਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਯੈਵ ਭਾਗੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਾਨੁਮਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤਮਿਤਿ ਮਾਨਵਾਚਿਨਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਪ੍ਰਯੋਗ ਉਕ੍ਤਃ| ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਤੁ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਤੇਨਾਗਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕੇ ਘਤਾਦੀਨਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨਾਸਾਮ੍ਯਮ੍| ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾ ਉਕ੍ਤਾ| ਕੇਵਲਮਿਦਂ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯ ਵਿਂਗਹ੍ਯਤਾਮਿਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਪਿਚ੍ਛਾਮੂਲਫਲਕੁਸੁਮਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਖਾਦਿਭੇਦੇਨਾਨੇਕਧਾ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਦਸ੍ਟਃ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਹ-ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਿਵਾਦਃ| ਯਤ੍ਰ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦੌਸਧਸਂਗ੍ਰਹਕਰ੍ਤ੍ਤਭ੍ਯੋ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮੂਲਮੇਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ ਪਠਤਿ - ਵਚਨਾਚ੍ਚ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਫਲਮੂਲਾਦਿ ਯਤ੍ਸ੍ਮਤਮ੍| ਭਿਸਗ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਿਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਮੂਲਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|| ਵ੍ਯਕ੍ਤੇਰਨੁਪਲਬ੍ਧੌ ਤੁ ਮੂਲਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਮੂਲਵੀਰ੍ਯਾ ਹਿ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮੌਸਧੀਃ ਪਰਿਚਕ੍ਸਤੇ| ਮੂਲਾਲਾਭੇ ਤੁ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਮੂਲਤੁਲ੍ਯਗੁਣਞ੍ਚ ਯਤ੍|| ਇਤਿ| ਮਨ੍ਦਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕ ਉਕ੍ਤਃ| ਕਲ੍ਕਸਮੋਤਿਮਾਰ੍ਦਵਾਤ੍| ਮਦਨਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਮਲਮ੍| ਸੀਦਤਿ ਸਙ੍ਘਾਤਂ ਨ ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਅਤਃ ਖਰਲਕ੍ਸਣਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯੋ ਦਗ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਸ ਤੁ ਨਿਸ੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮਨ੍ਦਲਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਾਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍| ਮਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਨ੍ਦਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਮਦੁਰ੍ਮਨ੍ਦਃ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯੌ| ਉਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ-ਹਿਮਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ਭੁਰ੍ਹਿਮਵਤਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ| ਦਕ੍ਸਿਣੋ ਭੂਭਾਗੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰੋ ਹਿਮਵਾਨ੍| ਤਤ੍ਰੈਵਂ ਸ੍ਥਿਤ ਆਦੌ ਭਵਮਾਦ੍ਯਂ ਹੈਮਵਤਂ ਸੌਮ੍ਯਂ ਦੇਹੇ ਚ ਪਥ੍ਯਮ੍|| ਵੈਨ੍ਧ੍ਯਮਾਨੇਯਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਨੁਕ੍ਤੇਰ੍ਵਿਸਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮਿਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕੇਚਿਚ੍ਚਰਕਾਚਾਰ੍ਯਮਤਨੁਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣੋਪਪਨ੍ਨਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵ੍ਯਵਹਾਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕੈਃ ਪਰਿਭਾਸਾਃ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਾਃ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਚਰਕੋਕ੍ਤਾਃ ਪਰਿਭਾਸਾਃ- ਪਰਿਭਾਸਾਃਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਸੁਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਸਲਿਲੇ ਕ੍ਵਾਥਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍|| ਚਤੁਰ੍ਥਸ਼ੇਸਃ ਪੂਤਸ੍ਤੁ ਕਸਾਯੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਅਥ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯੇਸੁ ਤੇਸੂਕ੍ਤਂ ਤੋਯਾਦਨ੍ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵਂ ਭਵੇਤ੍|| ਤਚ੍ਚਾਮ੍ਬੁਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਂ ਤਤਃ| ਦ੍ਰਵਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਠਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁ ਵਾ|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਕ੍ਰਂ ਸੁਰਾਗਣ੍ਡਂ ਯਦਿ ਵਾਪ੍ਯਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਜਲਵਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍|| ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਤੁ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਚ| ਕਸਾਯਪਾਕਕਲ੍ਪੋਯਂ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਵਰ੍ਣਿਤਃ|| ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟਮੇਵ ਹਿ| ਅਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਿਭਾਸਾਯਾਃ ਸਡਙ੍ਗਾਦਾਵਸਮ੍ਭਵਾਤ੍|| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਭੇਸਜੇਸੁ ਜਲੇਸੁ ਚ| ਤਥਾ ਵਿਧੇਯਾ ਭਾਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਸਦਸ਼ਾ ਯਥਾ|| ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਧਪਲਂ ਵਾਪਿ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਮੁਦਕਸ੍ਯ ਤੁ| ਤਤੋਧਿਕਂ ਵਾ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮੂਹਾਪੋਹਵਿਸ਼ਾਰਦੈਃ|| ਹੀਨਂ ਵਾਪਿ ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵਂ ਯੂਸੇ ਚ ਪਾਨਕੇ| ਮਾਂਸੌਦਨਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਪੇਯਾਸੁ ਚ ਵਿਤਰ੍ਕਯੇਤ੍|| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸਾਧਨਾਯੋਕ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਯੂਹੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਹਿ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਃ ਪਕ੍ਸੋਯਂ ਪਰਿਗਹ੍ਯਤੇ|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਮਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਕਸਾਯ ਏਵ ਚੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵਾਰ੍ਥਂ ਕੇਵਲੋ ਭਵੇਤ੍|| ਤਥਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਭਵੇਤ੍| ਤਤੋਨੁਰੂਪਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤੋਯੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਦ੍ਰਵੇ ਸਤਿ| ਨ ਤਤ੍ਰ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦਨੁਰੂਪੇਣ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਭਿਸਜਃ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣੋਮ੍ਭਸਿ| ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਤੁ ਭਵਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਦਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮੌਸਧਮ੍| ਕਸਾਯੇਣੈਵ ਚੇਤ੍ਸਾਧ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਰਵੇ ਤਥਾ| ਸਾਧਯੇਦਨੁਰੂਪੇਣ ਕੇਚਿਦੇਵਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਤੋਯੇਨ ਕ੍ਵਾਥਯੇਦੌਸਧਾਨਿ ਤੁ| ਸੀਣਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਤਮੀਦਸ਼ਮ੍|| ਏਤਾਵਾਂਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੋਤ੍ਰ ਸ਼ੇਸਮਾਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਤੁ ਭੇਸਜਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|| ਪਲਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਥ ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਥਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਯਦਾ ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|| ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਦ੍ਯਤੋ ਮਤਃ|| ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਹਿ ਭਿਸਜਾਮਿਹ| ਪਲਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਥਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ|| ਸੁਧ੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਤੁ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤਸ਼੍ਚਿਰਨ੍ਤਨਃ| ਪਾਠਃ ਪਲਵ੍ਯ੍ਤਪੇਕ੍ਸਾਯਾਂ ਜ੍ਞਾਪਕਂ ਤਦੁਦਾਹਤਮ੍|| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਕਲ੍ਕਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਪਠ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰਵਮ੍| ਅਨੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਦ੍ਰਵੇ ਦੇਯਂ ਜਲਮੇਵ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|| ਕਲ੍ਕਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਚਰਕੇ ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਵਿਧਿਸ੍ਤੂਕ ਏਵਂ ਦਢਬਲੇਨ ਤੁ|| ਚਰਕੋਰ੍ਧਕਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਂ ਗਤੋ ਯਤਃ| ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਤੁ ਪੇਯਸ੍ਯ ਯਦਿ ਵਾ ਕਲ੍ਕਚੂਰ੍ਣਯੋਃ| ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਢਬਲੇਨਾਪਿ ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਪਰਿਭਾਸਿਤਾ| ਚਰਕੋਕ੍ਤੈਰ੍ਮਯਾ ਵਾਕ੍ਯੈਰਨੁਮਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਧਿਤਾ|| ਅਨੁਕ੍ਤਾਪਿ ਯਥਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਤਥਾ| ਏਸਾਂ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗੋ ਵਿਧੀਯਤੇ|| ਕਸਾਯਕਲ੍ਪੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧੇ ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਿਤੋਦਕਃ| ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਃ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵੇਵ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ|| ਵੈਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨ ਤਥਾ ਯਃ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੋਦਕਃ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕੇ ਪਕ੍ਸੇ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|| ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਂ ਪਲਸ਼ਤਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਚ੍ਚ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ|| ਆਰ੍ਦ੍ਰੇ ਚੇਦੁਦ੍ਧਤਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਪਲਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਭਵੇਤ੍ਸਾਧ੍ਯੇ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਲਾਧਿਕਮ੍|| ਏਵਂ ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਿਤੋਦਕਃ| ਸਕਲ੍ਪੋਭਿਮਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੀਰ੍ਯਵਤ੍ਤਰਃ|| ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਪਾਕਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ| ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਦ੍ਬਹੁਕਰ੍ਮਕਤ੍|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬਹੁਤਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੇਸੁ ਸਃ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨਿਤ੍ਯੇਸ ਤੁ ਮਯਾਸ਼੍ਰਿਤਃ|| ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਵਿਧਾਵੇਵ ਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਪਾਚਨਾਃ ਸ਼ਮਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕਸਾਯਾ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ|| ਉਦੀਰਿਤਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤੇਸੁ ਕਸਾਯੇਸ਼ੂਪਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕੇ ਪੇਯਂ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਂ ਵੈਦ੍ਯਾਃ ਪਾਚਨੇਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਤੇ| ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤੁ ਵੈਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਾਯਯਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾਮ੍|| ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋਯਂ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯਾਗਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਬਾਧਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਨੈਵ ਜ੍ਞਾਪਕਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ|| ਪਲਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਪਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਚਾਰ੍ਯਚਰਕੇਣੈਵ ਮਤਿਸਾਰੇ ਤੁ ਭਾਸਿਤਮ੍|| ਪਟੋਲਾਦ੍ਯੇ ਕਸਾਯੇ ਚ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਂ ਕਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਤੋਯੇਨ ਪਚੇਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲੇ ਸਤਿ|| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਪੇਯਂ ਕ੍ਵਾਥਪਲਂ ਭਵੇਤ੍| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਾ ਮਹਤੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਾ|| ਚਤੁਸ੍ਪਲਾ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾ ਭਿਸਜਾਂ ਮਤਾ| ਪਲੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਜਲੇ ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਨ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ|| ਏਵਂ ਸਤਿ ਚ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਚਤੁਸ੍ਪਲਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਵਥਿਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ|| ਤੋਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਪੇਯਃ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਲਃ| ਭਟ੍ਟਾਰਹਰਚਿਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਖਰਣਾਦੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ|| ਪਾਤਵ੍ਯਾ ਸਟ੍ਪਲਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਾਨਿ ਸਟ੍| ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਲਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|| ਪਟੋਲਾਦ੍ਯੇ ਚ ਤੇਨਾਪਿ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਪਲਂ ਕਤਮ੍| ਖਰਣਾਦਕਤਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੇਯਾ ਤੇਨੈਵ ਸਟ੍ਪਲਾ|| ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਅਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਯਂ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ|| ਨ ਸਟ੍ਪਲਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਚ ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਭਾਸਾ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ|| ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹੇਸ੍ਵੇਵ ਹਿ ਸਾ ਮਤਾ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਮੁਨਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਾ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੋਦਕਾ|| ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਯਾ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕਾ ਯਾਪਿ ਪਰਿਭਾਸੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ|| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਵਿਸ਼ੇਸੋਯਮਨ੍ਯਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਪਲਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਯੇਸੁ ਯੇਸੁ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ|| ਪ੍ਰਸ੍ਥਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਮਦੁਕੌਸਧਮ੍| ਪਲਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚਾਪਿ ਸਮਾਚਾਰੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਅਪਿ|| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਾ ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਵਿਜ੍ਞਾਪਕੇ ਸਤਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਲਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇ ਤਥਾ || ਪਲਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯੈਵਾਤ੍ਰ ਤੋਯਮੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚਰਕੇਪ੍ਯਨੁਮੀਯਤੇ|| ਕਸਾਯਮਾਤ੍ਰਾ ਪਾਤਵ੍ਯਾ ਮਦ੍ਯਪ੍ਯਪਰਿਭਾਸਿਤ| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਦਿਕੇ ਯੋਗੇ ਪਾਣ੍ਦੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ|| ਪਾਤਵ੍ਯਾ ਕਥਿਤਾ ਮਾਤ੍ਰ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾ| ਰੋਹਿਣੀ ਕਟੁਕਾਦੀਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ|| ਘਤਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾ| ਅਤੋਨੁਮਾਨਾਚ੍ਚਰਕੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਤੁਸ੍ਪਲਾ|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਪਲਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਪਟੋਲਾਦ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍| ਪਲਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਚਾਤਿਸਾਰਿਕੇ|| ਤਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਤੋਯੇ ਯਦਿ ਨ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਤੇ ਤਤਃ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕੇ ਤੋਯੇ ਪੇਯਂ ਕ੍ਵਾਥਪਲਂ ਭਵੇਤ੍|| ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਸੋਦਸ਼ਗੁਣਂ ਤੋਯਂ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਏਸੈਵ ਚਰਕਸ੍ਯਾਪਿ ਪਰਿਭਾਸਾਨੁਮੀਯਤੇ|| ਪਾਤਵ੍ਯੇਸੁ ਕਸਾਯੇਸੁ ਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਸੁ| ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤੇਨ੍ਯੋਪਿ ਮਾਨੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵਾਸ਼੍ਰਯੇ|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਮਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਯਦੁਦਾਹਤਮ੍| ਦ੍ਰਵੇਸੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਂ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵੋਦ੍ਧਤੇਸੁ ਚ|| ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਮਿਤ੍ਯੇਤਦਾਰਭ੍ਯ ਕੁਡਵਾਦਿਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਞ੍ਚ ਦ੍ਰਵਾਣਾਞ੍ਚ ਸਮਂ ਤੁ ਕੁਡਵਾਦਧਃ|| ਤੁਲਾਯਾਮਪਿ ਨੈਵੇਸ੍ਟਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਮਾਨਕਲ੍ਪਨਾ| ਤੁਲਾਪਲਸ਼ਤਂ ਚੈਵ ਤਚ੍ਛੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਰ੍ਮਤਮ੍|| ਪਲਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਚੇਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਜ੍ਞਾਪਕਾਦਿਕਮ੍| ਸਹਾਚਰਤੁਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਰਸੇ ਤੈਲਢਕਂ ਪਚੇਤ੍|| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਤਮੇਵਾਤ੍ਰ ਪਲਾਨਾਂ ਪਰਿਗਹ੍ਯਤੇ| ਚਤੁਃਸੁਵਰ੍ਣਮੇਤਚ੍ਚ ਪਲਂ ਨਾਸ੍ਟਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਲਮਸ੍ਟਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍| ਨੈਵਾਞ੍ਜਲੌ ਨ ਪ੍ਰਸਤੇ ਨ ਪਲੇ ਨ ਪਲਾਦਧਃ| ਦ੍ਰਵਾਣਾਮੌਸਧਾਨਂ ਹਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵੇ ਦ੍ਰਵੇਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਲਮਸ੍ਟਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍|| ਤੇਨੈਸਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਮਾਰ੍ਗੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ| ਕੁਡਵਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਂਜ੍ਞਾਸੁ ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਵਿਧਿਃ|| ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਪਕਂ ਚਾਤ੍ਰ ਚਰਕਾਚਾੜ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਮੇਵ ਪਠਿਤਮਿਦਂ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ|| ਸਲਿਲਾਢਕੇਸ੍ਟਭਾਗੇ ਸ਼ੇਸੇ ਪੂਤੋ ਰਸੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਤੇ ਚ ਕਸਾਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍|| ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਸ੍ਟਪਲਂ ਸ਼ੇਸਂ ਪੇਯਂ ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਣਮਿਤਿ| ਅਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਪਲਾਨਾਮਸ੍ਟਕਦ੍ਵਯਮ੍|| ਪਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਮਾਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਹਿ ਪਲੇ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦੇਕਮੇਵ ਪਲਾਸ੍ਟਕਮ੍|| ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਹ ਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਪਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਮਾਨੇ ਤਦਪ੍ਯਸ੍ਟਪਲਂ ਭਵੇਤ੍|| ਚਤੁਃਸੁਵਰ੍ਣ ਹਿ ਪਲਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਿਸ੍ਯਤੇ ਯਤਃ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਹਿ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦਸ੍ਟਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍|| ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਏਵਂ ਸਤਿ ਚ ਬਾਧ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਸਤਾਰ੍ਧਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਪਰਮ੍|| ਏਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਪ੍ਰਸਤੇ ਭਵੇਤ੍| ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਸਤਾਸ੍ਤਥਾ|| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪਲਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰਸ੍ਟਾਭਿਰਧਿਕਾਨਿ ਚ| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇਸੁ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਰਿਸ੍ਯਤੇ|| ਅਤ੍ਰ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਕ੍ਵਾਥੋਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਭਵੇਤ੍| ਸ੍ਵਰਸਾਤ੍ਕ੍ਵਾਥਿਤਾਚ੍ਛੀਤਾਤ੍ਕਸਾਯਾਤ੍ਸਟ੍ਪਲਂ ਪਿਬੇਤ੍|| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਖਰਣਾਦੇਨ ਤਦ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਲਂ ਭਵੇਤ੍| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਪਠ੍ਯਤੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍|| ਪਿਬੇਤ੍ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਤੇਨ ਗੁਲ੍ਮਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਘਤਸ੍ਯੇਦਂ ਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਯਸ੍ਟਪਲਂ ਭਵੇਤ੍|| ਸ੍ਵਣਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਦਿਕੇ ਯੋਗੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰਿਸ੍ਯਤੇ| ਅਞ੍ਜਲੇਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵਾਦ੍ਧਿ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਾਸ੍ਟਪਲਾ ਭਵੇਤ੍|| ਗੌਲ੍ਮਿਕੇ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਦ੍ਯੇ ਘਤੇ ਚ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ| ਰਸਸ੍ਯਾਮਲਕੇਕ੍ਸੂਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਚ ਘਤਸ੍ਯ ਚ|| ਪਲਾਨਿ ਪਥਗਸ੍ਟਾਸ੍ਟੌ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਅਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ ਤੁ|| ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰੇਸੁ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰੇਸ਼ੇਸੁ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਂ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਡਵਾਦਿਸੁ|| ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸ੍ਵਪਿ ਨ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤੇਸੂਦ੍ਧਤੇਸੁ ਚ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੋਤ੍ਰ ਚ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਵਿਨਿਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਕਾਨਿ ਹਿ| ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਂ ਨ ਸਰ੍ਵੇਸੂਦ੍ਧਤੇਸੁ ਹਿ|| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮੇਵ ਯੇਸਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਵਾਸਾਘਤੇ ਵਸਘਤੇ ਤੈਲੇ ਸਾਹਚਰੇ ਤਥਾ|| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਮੇਵਮਾਦਿਸੁ ਨੇਸ੍ਯਤੇ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮੇਵ ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਯਤਃ|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਮੂਲਤੂਲਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ| ਨ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਨਂ ਭਿਸਗ੍ਭਿਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍|| ਵੈਦ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਵਿਕਾਸਾਰ੍ਥਮਿਦਮਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯਤੇ| ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਹਿ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ|| ਉਦਾਹਰਣਮਤ੍ਰੇਸ੍ਟਂ ਮਹਾਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਘਤਮ੍| ਏਵਮੇਵੌਸਧਾਨਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤਮ੍|| ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਵਮ੍| ਕਸਾਯੋਪ੍ਯੌਸਧਾਨਾਂ ਹਿ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ|| ਉਦਾਹਰਣਮਤ੍ਰੇਸ੍ਟਂ ਮਹਾਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਘਤਮ੍| ਏਵਮੇਵੌਸਧਾਨਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤਮ੍|| ਦ੍ਵਿਗੁਣਞ੍ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਵਮ੍| ਕਸਾਯੋਪ੍ਯੌਸਧਾਨਾਂ ਹਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯੁਜ੍ਯਤੇ|| ਵਾਦਿਕਂ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਤ੍ਰੋਦਾਹਰਣਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵਂ ਯਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|| ਕ੍ਵਾਥੌਸਧਾਨਾਂ ਮਾਨਞ੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨੋਕ੍ਤਂ ਜਲਸ੍ਯ ਤੁ| ਤਤ੍ਰੌਸਧਿਵਸ਼ਾਦੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਗਮ੍ਯਤੇ|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਭਾਸਾ ਯਦੀਸ੍ਯਤੇ| ਤਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਸਾਯਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ|| ਯਦਾ ਤੁ ਪਰਿਭਾਸੇਸ੍ਟਾ ਯਾ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੋਦਕਾ| ਚਤੁਰ੍ਥਸ਼ੇਸਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ|| ਅਤ੍ਰ ਸਹਚਰਂ ਤੈਲਮੁਦਾਹਰਣਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਯਤ੍ਰੌਸਧਂ ਕਸਾਯੋਪਿ ਦ੍ਰਵਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਤ੍ਰਯਮ੍|| ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਤਥਾ ਨੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਨ ਵਾ ਭਵੇਤ੍| ਤੁਲ੍ਯਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਵਮ੍|| ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਞ੍ਚ ਤਥਾ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਗੌਲ੍ਮਿਕੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਸ੍ਨੇਹ ਉਦਾਹਰਣਮਤ੍ਰ ਹਿ|| ਏਵਂ ਵੈ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣੇ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ| ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕੇ ਦ੍ਰਵੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਸਾਯਗ੍ਰਹਣਂ ਤਥਾ|| ਯਥਾ ਕਸਾਯਸਹਿਤਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਅਤ੍ਰੋਦਾਹਰਣਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ|| ਕਸਾਯਃ ਪਠ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਾਸ੍ਯ ਨੋਦਿਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਵਾਪ੍ਯਧਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਵਮ੍|| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕ੍ਵਾਥਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਬਹੁਵਾਰ੍ਸਿਕਮ੍|| ਪਠ੍ਯਤੇ ਵਾਤਰੋਗੇ ਤਦੁਦਾਹਰਣਮਤ੍ਰ ਹਿ| ਬਹੂਨਿ ਯਤ੍ਰ ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸ੍ਨੇਹੇ ਦ੍ਰਵਾਣਿ ਹਿ|| ਬਹੂਨਾਮਪਿ ਤੇਸਾਂ ਚ ਪਰਿਮਾਣਂ ਨ ਪਠ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਮੁਦਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ|| ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਵਿਧਂ ਕੇਚਿਦੇਵਂ ਸਮਨੁਚਕ੍ਸਤੇ| ਬਹੁਸ੍ਵੇਕੈਕਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਂ ਦ੍ਰਵਮ੍|| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਤਭੇਦਾਤ੍ਤੁ ਯਥਾ ਕ੍ਵਾਥਵਿਧੌ ਤਥਾ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਦਕਃ ਪਕ੍ਸੋ ਯਦਾ ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ|| ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਿਲ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵੀਰ੍ਯਾਵਾਞ੍ਛਤਪਾਕਵਤ੍| ਅਨੇਨੈਵੋਪਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਸਮੁਦਾਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍|| ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਾਹੁਃ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਦ੍ਰਵਮ੍| ਗ੍ਰਹਣੀਰੌਗਿਕੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਭਯਾਦਿਕੇ|| ਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨੈਵਮਾਦਿਤਃ| ਉਦਾਹਰਣਮਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਯੋ ਵਾਪ੍ਯਨ੍ਯੋ ਬਹੁਦ੍ਰਵਃ|| ਸ਼੍ਲੋਕੈਰੇਸੋਣੁਤੈਲਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤੇ ਪਾਕਸਂਵਿਧਿਃ| ਯਸ੍ਯ ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਤੈਲਂ ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਭੀਪ੍ਸਿਤਮ੍|| ਤਤ੍ਰੌਸਧਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਕਸਾਯਾਰ੍ਥਂ ਵਿਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਃ ਕਸਾਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ|| ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਸੌ ਤੈਲਾਤ੍ ਕਸਾਯੋ ਨਾਵਤਾਰ੍ਯਤੇ|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋਤ੍ਰ ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਪਾਕ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣਃ ਕਤਃ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਤੋਯੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਭਾਸਯਾ|| ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਕ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਗੁਣੇ ਜਲੇ| ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਿਭਾਸਾ ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਾਕ੍ਯੇਨ ਬਾਧਿਤਾ|| ਇਤ੍ਯੇਵਮਣੁਤੈਲਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍| ਗਦ੍ਯੋਕ੍ਤੋ ਯਃ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਲੋਕੈਰਰ੍ਥਃ ਸਮਨੁਗੀਯਤੇ|| ਤਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵ੍ਯਵਸਾਯਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਰੁਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਨ ਗਰ੍ਹ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਪਿ ਮਯਾਰ੍ਥੋ ਯਃ ਸ਼੍ਲੋਕੈਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ|| ੧੮|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ- ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਅਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ