5. siddhabastikalpaḥ

Adhikarana atha siddhabastikalpo nAma pa~jcamo~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதஃ ஸித்தபஸ்திகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராऽऽத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

ஸித்தபஸ்தீந் ப்ராதாந்யாத் பதக்தர்ஶயிதுமத்யாய ஆரப்யதே|| ௧||

Adhikarana siddhabastisvarUpam (2) · Śloka 2

ஸித்தபஸ்தீந் ப்ரயுஞ்ஜீத ஸர்வதா ஸர்வதேஹிநாம்| நிர்வ்யாபதோ பஹுபலாந் பலபுஷ்டிகராந் ஸுகாந்||௨||

ப்ரதமேந ஶ்லோகேந ஸித்தபஸ்தீநாஂ ஸாமாந்யஂ ரூபமுச்யதே|| ௨||

Adhikarana mAdhutailiko bastiH (3) · Śloka 3

மதுதைலே ஸமே கர்ஷஃ ஸைந்தவாத் த்விபிசுர்மிஸஃ| ஏரண்டமூலக்வாதேந நிரூஹோ மாதுதைலிகஃ| ரஸாயநஂ ப்ரமேஹாऽர்ஶஃ கமிகுல்மாऽந்த்ரவத்திநுத்| ஸயஷ்டிமதுகஶ்சைஷ சக்ஷுஷ்யோ ரக்தபித்தஜித்||௩||

மத்வித்யாதிநா பஸ்தய உச்யந்தே| மதுதைலே ஸமே ஸூத்ரோக்தப்ரகாரேண| ஸைந்தவாத் கர்ஷஃ| மிஸிஃ ஶதபுஷ்பா| தஸ்யா த்விபிசுர்த்விகர்ஷஃ| இத்யேததேரண்டமூலக்வாதேந நிரூஹஃ ஸஂஜ்ஞயா மாதுதைலிகஃ| ஸுபோதம்| ஏஷ ஏவாऽநந்தரோக்தோ மாதுதைலிகோ மதுயஷ்ட்யா யுக்தஶ்சக்ஷுஷ்யோ ரக்தபித்தஜிச்ச பவதி || ௩||

Adhikarana yApanAkhyo bastI (4) · Śloka 4

யாபநோ கநகல்கேந மதுதைலரஸாஜ்யவாந்| பாயுஜாநூரூபஷணபஸ்திமேஹநஶூலஜித்| ப்ரஸதாஂஶைர்கதக்ஷௌத்ரவஸா தைலைஃ ப்ரகல்பயேத்| யாபநஂ ஸைந்தவார்தாக்ஷஹபுஷாऽர்தபலாந்விதம்||௪||

கநஸ்ய முஸ்தஸ்ய கல்கேந யுக்தோ நிரூஹோ மத்வாதிபிஶ்ச யாபநாऽऽக்யோ பவதி| ஸ து பாய்வாதிஶூலஜித்| த்விதீயஂ யாபநஂ கதாதிபிஃ| ப்ரத்யேகஂ ப்ரஸ்ருதாஂऽஶைஃ| ஸைந்தவஸ்யாऽர்தகர்ஷேண ஹபுஷாऽர்தபலேநாऽந்விதஂ ப்ரகல்பயேத்|| ௪||

Adhikarana yuktarathAkhyo bastiH (5) · Śloka 5

ஏரண்டமூலநிஷ்க்வாதோ மதுதைலஂ ஸஸைந்தவம்| ஏஷ யுக்தரதோ பஸ்திஃ ஸவசாபிப்பலீபலஃ||௫||

ஏரேண்டேத்யாதிநா வசாதித்ரயயுக்தோ பஸ்திர்நாம்நா யுக்தரதஃ|| ௫||

Adhikarana doShaharaH bastiH (6) · Śloka 6

ஸக்வாதோ மதுஷட்க்ரந்தா ஶதாஹ்வா ஹிங்குஸைந்தவஃ| ஸுரதாரு ச ராஸ்நா ச பஸ்திர்தோஷஹரஃ ஶிவஃ||௬||

ஸக்வாத ஏரண்டமூலக்வாதோ மத்வாதியுக்தோ பஸ்திஃ| ஶிவஃ ஶ்ரேஷ்டஃ ஷட்க்ரந்தா வசா|| ௬||

Adhikarana siddhabastiH (7) · Śloka 7

பஞ்சமூலஸ்ய நிஷ்க்வாதஸ்தைலஂ மாகதிகா மது| ஸஸைந்தவஃ ஸமதுகஃ ஸித்தபஸ்திரிதி ஸ்மதஃ||௭||

ஸித்தபஸ்திரிதி நாம்நா ஸ்மத ஆர்சார்யைஃ பஞ்சமூலாதிஶ்லோகேந||௭||

Adhikarana kaphavyAdhyAdiharo bastiH (8) · Śloka 8

த்விபஞ்சமூலத்ரிபலாபலபில்வாநி பாசயேத்| கோமூத்ரே தேந பிஷ்டைஶ்ச பாடாதோயதவத்ஸகைஃ| ஸபலைஃ க்ஷௌத்ரதைலாப்யாஂ க்ஷாரேண லவணேந ச| யுக்தோ பஸ்திஃ கபவ்யாதிபாண்டுரோகவிஷூசிஷு| ஶுக்ராऽநிலவிபந்தேஷு பஸ்த்யாடோபே ச பூஜிதஃ||௮||

திபஞ்சமூலாதீநி கோமூத்ரே பாசயேத்| தேந பக்வேந பஸ்திஃ| பிஷ்டைஃ பாடாதிபிர்யுதஃ க்ஷௌத்ராதிபிஶ்ச| கபவ்யாத்யாதிஷு பூஜிதஃ| த்வே பஞ்சமூலே ப்ரதமே வில்பாதிர்பஹத்யாதிஶ்ச| பலஂ மதநபலம்|| ௮||

Adhikarana shreShTho yApano bastiH (9) · Śloka 9

முஸ்தாபாடாऽமதைரண்டபலாராஸ்நாபுநர்நவம்| மஞ்ஜிஷ்டாऽऽரக்வதோஶீரத்ராயமாணாऽக்ஷரோஹிணீஃ| கநீயஃ பஞ்சமூலஞ்ச பாலிகஂ மதநாऽஷ்டகம்| ஜலாடகே பசேத்தச்ச பாதஶேஷஂ பரிஸ்ருதம்| க்ஷீரத்விப்ரஸ்தஸஂயுக்தஂ க்ஷீரஶேஷஂ புநஃ பசேத்| ஸபாதஜாங்கலரஸஃ ஸஸர்பிர்மதுஸைந்தவஃ| பிஷ்டைர்யஷ்டீமிஸிஶ்யாமாகலிங்ககரஸாஞ்ஜநைஃ| பஸ்திஃ ஸுகோஷ்ணோ மாஂஸாக்நிபலஶுக்ரவிவர்த்தநஃ| வாதாऽஸங்மோஹமேஹாऽர்ஶோகுல்மவிண்மூத்ரஸஂக்ரஹம்| விஷமஜ்வரவீஸர்பவர்த்மாऽऽத்மாநப்ரவாஹிகாஃ| வங்க்ஷணோரூகடீகுக்ஷிமந்யாஶ்ரோத்ரஶிரோருஜஃ| ஹந்யாதஸக்தரோந்மாதஶோபகாஸாऽஶ்மகுண்டலாந்| சக்ஷுஷ்யஃ புத்ரதோ ராஜா யாபநாநாஂ ரஸாயநம்||௯||

முஸ்தாதிகோ பஸ்திஃ ஸுபோதஃ| ஸஹ பாதேந சதுர்பாகேந ஜாங்கலரஸேந வர்தத இதி ததோக்தஃ | ஏஷ ச முஸ்தாதிஃ யாபநாநாஂ ராஜா தத்குணே ஸாऽதிஶய இத்யர்தஃ| ரஸாயநபலத்வாத் ரஸாயநம்|| ௯||

Adhikarana sukumArAdInAM hito basti (10) · Śloka 10

பதக் பலாஂஶஂ விபசேத் பஞ்சமூலமகோக்ஷுரம்| க்ஷீராடகே சதுர்தஸ்தஂ பிஷ்டைர்யஷ்ட்யாதிபிர்யுதம்| க்ஷௌத்ரதைலாऽஜ்யஸிந்தூத்தயுக்தஂ பஸ்திஃ ஸுபூஜிதஃ| விஶேஷாத் பாலவத்தஸ்த்ரீஸுகுமாரஸுகாத்மநாம்| தத்வத் ஸஹாசரபலாஸாரிவாதர்பஸாதிதம்| க்ஷீரஂ பஸ்திஸ்தாऽபீரூ குடூசீபஹதீத்வயைஃ| ஸித்தஂ பயோ மாகதிகாயஷ்டீமதுககல்கவத்||௧௦||

அகோக்ஷுரஂ பஞ்சமூலஂ சத்வாரி த்ரவ்யாணி| சதுர்தஸ்தஂ பாதஶேஷஂ க்வதிதம்| ஏஷ பஸ்திஃ ஸர்வஹிதோऽபி பாலாதிஷு விஶேஷாத் பூஜிதஃ| அகோக்ஷுரே கோக்ஷுரரஹிதம்| யஷ்ட்யாதீந்யநந்தரஂ பஸ்திபடிதாநி| யஷ்டிமித்யாதீநி| ஸஹாசராதிஸித்தஂ க்ஷீரம்| தத்வதிதி பூர்வவத்| கல்காதியுக்தஂ தத் பூர்வஸ்மிந்நேவ விஷயே| அபீர்வாதிஸித்தஂ பயோ மாகதிகாதிகல்கவத் ததா பூர்வகுண இத்யர்தஃ|| ௧௦||

Adhikarana vRuShyAH bastayaH vidhishca (11) · Śloka 11

பஞ்சமூலஂ பஹத்யாதி ப்ரதித்ரவ்யஂ பலோந்மிதம்| த்விபலஂ ஶாலிகோதூமயவமாஷஂ ஸயஷ்டிகம்| தைஃ ஸித்தஂ சாகலஂ க்ஷீரஂ குக்குடாண்டரஸஃ ஸிதா| ஸாऽऽஜ்யக்ஷௌத்ரத்விலவணஸ்தைர்பஸ்திஃ ஶுக்ரகத் பரம்| கல்போऽயஂ ஶிகிகோநர்தமத்ஸ்யாத்யண்டரஸேஷ்வபி| ரஸஃ குலீரமாஂஸஸ்ய சடகாऽண்டரஸாந்விதஃ| ஸஶர்கராகதமதுர்பஸ்த்ரிர்வஷ்யதமோ மதஃ| பஸ்தஸூகரஜைர்முஷ்கைஃ குலீரசடகாऽऽமிஷைஃ| ஸித்தஂ பயோபஸ்தஶுக்ரமுச்சடேக்ஷுரகஂ மது| தைர்கதாட்யோऽல்பலவணோ பஸ்திர்வஷ்யதமஃ பரம்| ஸித்தேந பயஸா போஜ்யமாத்மகுப்தோச்சடேக்ஷுரைஃ| அதோ தஶதஶாऽஹேந யஸ்து பஸ்தீந் நிஷேவதே| வாஜீவ புஷ்டஃ ஸ வஷோ கச்சதி ப்ரமதாஶதம்| ஏதே மாக்ஷிகஸஂயுக்தாஃ குர்வந்த்யதிVவஷஂ நரம்| நாऽதியோகஂ ந சாऽயோகஂ ஸ்தம்பிநஸ்தே ச குர்வதே||௧௧||

பஹத்யாதிபஞ்சமூலாதிநா ஸித்தஂ சாகலஂ க்ஷீரஂ குக்குடாண்டரஸாதிநா யுக்தோ பஸ்திஃ பரஂ ஶுக்ரகத்| அஸ்மிந்நேவ ச பஸ்தௌ குக்குடரஸ ஸ்தாநே ஶிக்யாதீநாமந்யதமஸ்யாऽண்டரஸயோகாத்த்ரயோ பஸ்தயோ பவேயுஃ| அண்டேஷு ச ரஸோऽந்தர்பவதி| குலீரமாஂஸஸ்ய ரஸஃ சடகாண்டரஸேந யுக்தஃ ஸஶர்கராதிஶ்ச பஸ்திர்வஷ்யதமஃ| குலீரோ மத்ஸ்யஃ கர்கடாக்யஃ| பஸ்தமுஷ்காதிநா ஸித்தஂ பயோபஸ்தஶுக்ராதிநா யுக்தஂ கதாட்யோऽல்பலவணஶ்ச பஸ்திர்வஷ்யதமஃ| பரமத்யர்தம்| பஸ்தஃ சகலஃ| முஷ்கோ பஷணஃ| (நி) 'உச்சடா ஸோமவல்லீ ச ப்ரசலா தரலா ததா| மஹௌஷதீ ஸர்வகமா வத்திதா வர்திதா புரா||' இக்ஷுரகஂ கோக்ஷுரகஃ| ஏஷு ச வஷ்யபஸ்திஷு தீயமாநேஷ்வாத்மகுப்தாதிபிஃ ஸித்தேந பயஸா போஜ்யம்| அதோ வஷ்யாதிகாத்தஶாஹேந ப்ரதிதிஸமேகோபயோகேந தஶ பஸ்தீந் யோ நிஷேவதே ஸ வஷோऽக்ஷீணஶுக்ரோ வாஜிவச்ச புஷ்டஃ ப்ரமதாஶதஂ கச்சதி| ஏதே வஷ்யா பஸ்தயோ மாக்ஷிகயுக்தா அதிவஷஂ நரஂ குர்வந்தி| ஏதே சாऽதியோகஂ ந குர்வதே| ஆஹிதாஶ்ச நாऽயோகஂ குர்வதே|| ௧௧||

Adhikarana yApaneShvanuvAsanasyA~anA~a ~avashyakatA (12) · Śloka 12

நிரூஹா லேகநாஃ ப்ராயோ பஂஹணாஃ ஸ்நேஹபஸ்தயஃ| யாபநேஷூபயஂ தஸ்மாந்நேஷ்டஂ தேஷ்வநுவாஸநம்||௧௨||

ஸர்வபஸ்திஷு ஸாமாந்யேநாऽந்தராऽந்தராऽநுவாஸநமுக்தஂ 'நிரூஹாந்மருதோ பயம்' இத்யாதிநா| தத் ப்ரதிஷேதார்தமாஹ-நிரூஹா இத்யாதி| யே நிரூஹாஸ்தே ப்ராயேணைகாந்தலேகநாஃ| யே ச ஸ்நேஹபஸ்தயஸ்தே ப்ராயேணைகாந்தபஂஹணாஃ| தச்சோபயமபி லேகநத்வஂ பஂஹணத்வஂ ச யதோ யாபநேஷ்வதஸ்தேஷ்வநுவாஸநஂ நேஷ்யதே காரணாऽபாவாத்| தஸ்மிந்நிரூஹா அப்யேதே பஂஹணத்வேநாऽநுவாஸநஂ நாऽபேக்ஷத இதி|| ௧௨||

Adhikarana yApanAnAM vyApatpratikArAshca (13) · Śloka 13

மதுத்வாந்ந நிவர்த்தந்தே யஸ்ய த்வேதே ப்ரயோஜிதாஃ| ஸமூத்ரைர்பஸ்திபிஸ்தீக்ஷ்ணைராऽऽஸ்தாப்யஃ க்ஷிப்ரமேவ ஸஃ| ஶோபऽக்நிநாஶபாண்டுத்வஶூலாऽர்ஶஃபரிகர்த்திகாஃ| ஸ்யுர்ஜ்வராஶ்சாऽதிஸாராஶ்ச யாபநாத்யர்தஸேவநாத்| அரிஷ்டக்ஷாரஶீத்வாத்யைஸ்தத்ரேஷ்டா தீபநீ க்ரியா| யுக்த்ய தஸ்மாந்நிஷேவேத யாபநாந்ந ப்ரஸங்கதஃ||௧௩||

ஏதே ச யாபநாஃ ஸ்வபாவாதேவ மதுத்வாத்தேதோர்யதி கஸ்யசிந்நப்ரத்யாऽऽகச்சந்தி ததஃ ஸோऽந்தர்பஸ்திஃ க்ஷிப்ரமேவ தீக்ஷ்ணைர்பஸ்திபிஃ ஸமூத்ரைராऽऽஸ்தாப்யஃ| யாபநாநாமத்யர்தஸேவநாச்சோபாதயஃ ஸ்யுஃ| தேஷு ச ஶோபாதிஷ்வரிஷ்டாதிபிர்தீபநீ க்ரியேஷ்டா| தஸ்மாதுக்தாத்தேதோர்யாபநாந் யுக்த்யா ஸுகஸஂவாஹநலக்ஷணயா ஸேவேத| ந த்வதிப்ரஸங்கதஃ|| ௧௩||

Adhikarana yApaneShu niShparihAryatvam (14) · Śloka 14

மத்வல்பௌஷதஸஂயோகாத் பாதஹீநப்ரமாணதஃ| அல்பகாலோபயோகாச்ச தேஷு நிஷ்பரிஹாரதா| த்ரவ்யேஷு யாபநீயேஷு ஸித்தாந் ஸ்நேஹாந் பதக்பதக்| பஸ்தீந் ஸர்வேஷு வா யுஞ்ஜ்யாத் பரிஹாரவிவர்ஜிதாந்||௧௪||

தேஷு ச யாபநேஷ்வநேந ப்ரகாரேண நிஷ்பரிஹாரதா ஸுகோபாயோக்யத்வஂ பவதி| கேநேத்யாऽऽஹ-மத்வித்யாதி| மதுநோऽல்பமாநஸ்ய சௌஷதஸ்ய ஸஂயோகாத்| ததா ஸூத்ரே யத்ர-யத்ர யத் ப்ரமாணமுக்தஂ தத்ர-தத்ர யாபாநாநாஂ பாதஹீநஂ ப்ரமாணம்| ததோऽல்பஞ்ச காலமுபயோகாதிதி| அதவா ஸர்வேஷு விஶேஷேண புருஷேஷு பதக் யாபநீயத்ரவ்யாஸித்தாந் ஸ்நேஹாந் நிஷ்பரிஹாராந் யுஞ்ஜ்யாத்|| ௧௪||

Adhikarana putrado rasAyanashca bastiH (15) · Śloka 15

ஸஹாசராऽபீருபலாராஸ்நாகோக்ஷுரகாத் பதக்| துலாஂ ஜலத்ரோணஶதே பசேத் த்ரோணாऽவஶேஷிதே| பூதஶீதே விஸத்ராக்ஷாதவக்ஷீரீநிதிக்திகாஃ| மஹாஸஹாக்ஷுத்ரஸஹாயஷ்டீமதுமதூலிகாஃ| ஜீவகர்ஷபகோதீச்யமணாலோத்பலசந்தநம்| கர்ஜூரதாலமஜ்ஜாத்மகுப்தாதாமலகீகணாஃ| படோலமேதாத்வக்பத்ரஶீதபாக்யோதநாஹ்வயாஃ| கல்கீகத்ய க்ஷிபேத்தஸ்மிந் பதக்ச ப்ரஸ்தஸம்மிதம்| ரஸஂ வராஹமஹிஷபஸ்தமுஷ்கோத்பவஂ ததா| ஶிகிகுக்குடஹஂஸாண்டஸம்பவஂ தைலஸர்பிஷீ| தாத்ரீபிதாரீஸ்வரஸஂ கவ்யக்ஷீராऽऽடகத்வயம்| ப்ரஹ்மபேரீமதங்காதிநிநாதைஃ ஸாதிதஂ ச தத்| ஸிதச்சத்ரகதச்சாயஂ ஸிதவஸ்த்ராவகுண்டிதம்| ஆரோபிதஂ கஜஸ்கந்தே பூஜயித்வா வஷத்வஜம்| கத்வா ஸ்வஸ்த்யயநஂ தத்யாத்ஸ்நேஹபஸ்திமயந்த்ரணம்| ப்ராப்தஸ்தேநாऽதிவஷதாஂ ஶ்ரமயேத்வநிதாஶதம்| நிர்வலீபலிதஃ காந்தஶ்சிரஞ்ஜீவீ பவேத்ஸ ச| நஷ்டஶுக்ரக்ஷதக்ஷீணவிஷமஜ்வரிணாஂ ஹிதஃ| வ்யாபந்நார்த்தவஶுக்ராணாஂ புத்ரதாதா ரஸாயநம்||௧௫||

ஸஹாசராதீநாஂ பஞ்சஶதாநி பலாநி| ஜலஸ்ய த்ரோணஶதம்| க்வதிதஶேஷோ த்ரோணஃ| பூதே ஶீதே ச பிஸாதி கல்கீகத்ய ஸூத்ரவிதாநேந க்ஷிபேத்| வராஹாதீநாஂ முஷ்கரஸஂ பதக் ப்ரஸ்தஸம்மிதம்| நிநாதஶப்தஸ்ய ப்ரஹ்மாதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| ப்ரஹ்மநிநாதோ வேதகோஷஃ| ஸுபோதம்| அபீருஃ ஶதாவரீ| மதூலிகா குடதணஃ ஶரத்யந்யதமகாண்டஃ| உதீச்யஂ வாலகம்| மணாலஂ விஸாங்குரம்| (நி௦) 'சூடாமணிஃ ஶீதபாகீ ஶிகண்டீ கஷ்ணலா ததா| உச்யடா தாம்ரகா குஞ்ஜா சதஸ்ரஃ காகஸாஹ்வயா|' ஓதநபாகீ நீலஸஹசரஃ| வராஹஃஸூகரஃ| பஸ்தஃ சாகலஃ| தாத்ர்யாऽऽமலகம்| பிதாரீ தாரிகா| ப்ரஹ்மவேதஃ பேரீதுந்துபிஃ| தேநேதி ஸ்நேஹபஸ்திநா ஸஹாசராத்யேநாऽதிவஷதாஂ ப்ராப்தோ வநிதாஶதஂ ஶ்ரமஂ நயேத்| ஸ ச நிர்வலீபலிதத்வாதிநாந் பவேத்| ஏஷ ச பஸ்திர்நஷ்டஶுக்ராதீநாஂ ஹிதஃ| புத்ரதாதா ரஸாயநஂ ச|| ௧௫||

Adhikarana atideshenA~anuktanirdeshaH (16) · Śloka 16

ஏவஂ ச பஸ்தயோऽந்யேऽபி கல்ப்யாஃ பாக்யாஶ்ச நைகஶஃ| ஶதஂ வாராந் ஸஹஸ்ரஂ வா பாசயேத் ஸம்பவே ஸதி||௧௬||

ஏவஞ்சாऽநயா திஶாऽந்யேऽபி ஸ்வபுத்த்யா பஂஹணா பஸ்த்யஃ கல்ப்யாஃ| யதாஸம்பவஂ சாऽநேகஶஃ பாக்யாஶ்ச ஶுக்ரகரௌஷதைஃ|| ௧௬||

Adhikarana saparihArAH snehabastayaH vAtaghnAH snehabastayaH| (17) · Śloka 17

தோஷக்நாஃ ஸபரீஹாரா வக்ஷ்யந்தே ஸ்நேஹபஸ்தயஃ| தஶமூலஂ பலாஂ ராஸ்நாமஶ்வகந்தாஂ புநர்நவாம்| குடூச்யைரண்டபூதீகபார்ங்ஹ்கீவஷகரோஹிஷம்| ஶதாவரீஂ ஸஹசரஂ காகநாஸாஂ பலாஂஶகம்| யவமாஷாதஸீகோலகுலத்தாந் ப்ரஸதோந்மிதாந்| வஹே விபாச்ய தோயஸ்ய த்ரோணஶேஷேண தேந ச| பசேத்தைலாடகஂ பேஷ்யைர்ஜீவநீயைஃ பலோந்மிதைஃ| அநுவாஸநமித்யேதத் ஸர்வவாதவிகாரநுத்| ஆநூபாநாஂ வஸா தத்வஜ்ஜீவநீயோபஸாதிதா| ஶதாஹ்வாயவபில்வாம்லைஸ்தைலஂ ஸித்தஂ ஸமீரணே| ஸைந்தவேநாऽக்நிவர்ணேந தப்தஂ சாऽநிலஜித்கதம்||௧௭||

தஶமூலேத்யாதிநா ஸ்நேஹபஸ்தயோ வக்ஷ்யந்தே| யே தோஷக்நாஃ ஸபரிஹாராஶ்ச| பரிஹாரா யேஷாஂ வித்யந்தே| யந்த்ரணாஂ விநா பாதாவஹா இத்யர்தஃ| தஶமூலாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ பதக் பலம்| யவாதீநாஂ த்வே பலே ப்ரத்யேகமிதி க்வாதே ஜீவநீயாதிகல்கைரந்விதஂ ஸித்தஂ தைலமநுவாஸநஂ ஸர்வவாதவிகாரநுத்| ஆநூபாநாஂ வராஹாதீநாஂ மத்ஸ்யவர்கத்ரிதயோக்தாநாஂ ப்ராணீநாஂ யதாஸம்பவஂ வஸா ஜீவநீயைருபஸாதிதா| தத்வதநுவாஸநஂ ஸர்வவாதவிகாரநுத் பவதி| ஶதாஹ்வாதிஸித்தஂ தைலஂ ஸமீரணேऽநுவாஸநம்| அதீவாऽநலே தப்தேந ஸைந்தவேந தப்தஂ கதமநிலஜிதநுவாஸநம்|| ௧௭||

Adhikarana bRuMhaNatvAdiguNamanuvAsanam (18) · Śloka 18

ஜீவந்தீஂ மதநஂ மேதாஂ ஶ்ராவணீஂ மதுகஂ பலாம்| ஶதாஹ்வர்ஷபகௌ கஷ்ணாஂ காகநாஸாஂ ஶதாவரீம்| ஸ்வகுப்தாஂ க்ஷீரகாகோலீஂ கர்கடாக்யாஂ ஶடீஂ வசாம்| பிஷ்ட்வா தைலஂ கதஂ க்ஷீரே ஸாதயேத சதுர்குணே| பஂஹணஂ வாதபித்தக்நஂ பலஶுக்ராக்நிவர்த்தநம்| ரஜஃஶுக்ராऽऽமயஹரஂ புத்ரீயஂ சாऽநுவாஸநம்||௧௮||

ஜீவந்த்யாத்யே ஸ்நேஹாச்சதுர்குணஂ க்ஷீரம்| கல்கஃ ஸ்நேஹாச்சதுர்தாஶேந| ஏதத்தைலகதமநுவாஸநஂ பஂஹணாத்வாதிகுணம்|| ௧௮||

Adhikarana pittaghnamanuvAsanam (19) · Śloka 19

ஶிஶிரஸ்பர்ஶவீர்யைஶ்ச பிஷ்டைஃ க்ஷீரே சதுர்குணே| தைலபாதஂ கதஂ ஸித்தஂ பித்தக்நமநுவாஸநம்||௧௯||

ஶீதஸ்பர்ஶைஃ ஶீதவீர்யைரேவ ச கேவலஶீதஸ்பர்ஶவீர்யைர்த்ரவ்யைர்கதஂ ஸித்தம்| கதாத் க்ஷீரே சதுர்குணே தைலஂ பாதேந ஸமஂ யஸ்ய| ஏததநுவாஸநஂ பித்தக்நம்|| ௧௯||

Adhikarana kaphaghnAnyanuvAsanAni (20) · Śloka 20

ஸைந்தவஂ மதநஂ குஷ்டஂ ஶதாஹ்வா நிசுலோ வசா| ஹ்நீபேரஂ மதுகஂ பார்ங்கீ தேவதாரு ஸகட்பலம்| நாகரஂ புஷ்கரஂ மேதா சவிகா சித்ரகஃ ஶடீ| விடங்காऽதிவிஷே ஶ்யாமா ஹரேணுர்நீலிநீ ஸ்திரா| பில்வாऽऽஜமோதசபலா தந்தீ ராஸ்நா ச தைஃ ஸமைஃ| ஸாத்யமேரண்டதைலஂ வா தைலஂ வா கபரோகநுத்| வர்த்மோதாவர்தகுல்மாऽர்ஶஃ ப்லீஹமேஹாऽऽத்யமாருதாந்| ஆநாஹமஶ்மரீஂ சாऽऽஶு ஹந்யாத் ததநுவாஸநம்| ஸாதிதஂ பஞ்சமூலேந தைலஂ பில்வாதிநாऽதவா| அந்வாஸநஂ ஶ்லேஷ்மஹரஂ த்ரவ்யைர்வா கபகாதிபிஃ| பலைரஷ்டகுணே சாऽம்லே ஸித்தமந்வாஸநஂ கபே||௨௦||

ஸைந்தவாதிபிஃ ஸமைஃ ஸாத்யஂ திலதைலமேரண்டதைலஂ வா| ததநுவாஸநஂ கபரோகநுத வர்த்மாதீஂஶ்ச ஹந்யாத்| நிசுலஂ தீர்கபத்ரோ வேதஸஃ| ஹ்நீபேரஂ வாலகம்| கட்பலஂ ஸோமவல்கஃ| ஶ்யாமா த்ரிவத்| சபலா பிப்பலீ| பில்வாதிநா வா பஞ்சமூலேந ஸாதிதஂ தைலமநுவாஸநஂ ஶ்லேஷமஹரஂ பவதி| அதவா கபகாதிபிர்த்ரவ்யைஃ ஶீதஶிவஶதபுஷ்பேத்யாதிநா ஶோதநாதிகணே படிதைஃ| ஸ்நேஹாதஷ்டகுணேऽம்லே காஞ்ஜிகாதௌ ஸித்தஂ தைல மநுவாஸநஂ ஶ்லேஷ்மஹரம்|| ௨௦||

Adhikarana sakaPAdiShu nirUhaH (21) · Śloka 21

ஶூலாऽऽநாஹே து தத்யுக்தோ நிரூஹஃ படுமூத்ரவாந்||௨௧||

யதா து ஸகபஸ்ய ஶூலமாऽऽநாஹஶ்ச பவதி ததா தேந கபஹரத்ரவ்யஸித்தேந தைலேந யுக்தோ யோக்யோ நிரூஹஃ படுநா லவணேந மூத்ரேண ச யுக்தோ விதேயஃ|| ௨௧||

Adhikarana bastyupayogiPalAnAmadhikAravisheShaH (22) · Śloka 22

பச்சதிஸ்ம முநிமித்யத தீமா- நக்நிவேஶ இஹ கிந்து பலாநாம்| பஸ்திகர்மணி ஹிதஂ ஸததஂ ஸ்யா- த்தஂ புநர்வஸுரிதி ப்ரஶஶாஸ| இஹ குஷ்டஹிதா கராகரீ ஹிதமிக்ஷ்வாகுபலஂ ப்ரமேஹிணாம்| குடஜஸ்ய பலஂ ஹதாமயே ப்ரவரஂ கோஶபலஂ து பாண்டுஷு| உதரே கதவேதநஂ ஹிதஂ மதநஂ ஸர்வகதாऽவிரோதி ச| மதுரஂ ஸகஷாயதிக்தகஂ ததரூக்ஷஂ ஸகடூஷ்ணாபிச்சிலம்| கபபித்தஹதாऽऽஶுகாரி ய- ந்நிரபாயஂ பவநாऽநுலோமி ச| ப்ரவரஂ தததஃ பலாதிஷு ஸ்மதமாஸ்தாபநயோஜநாஸ்விதி||௨௨||

பச்சதீத்யாதிநா பலாநாஂ மத்யாத்பஸ்திகர்மணி கிஂ ஹிதஂ ஸ்யாதிதி| அதேத்யக்நிவேஶப்ரஶ்நே| தமக்நிவேஶஂ புநர்வஸுரிதி ப்ரஶஶாஸ| கிமித்யாऽऽஹ-இஹேத்யாதி| உபயத்ராऽபீஹேத்யாயுர்வேதே| ஸுபோதம்| (நி௦) 'ஜீமூதகோ தேவதாऽஸ்திக்தகோஶா கராகரீ| ப்ரோக்தாऽऽகு விஷஹாவேணீ தேவதாலி ச தாடகஃ|| கடுகாऽऽலாபுநீ தும்பீ லம்பாபிண்டபலா ததா| இக்ஷ்வாகுஃ க்ஷத்ரியவரஸ்திக்தபீஜா மஹாபலா||' குடஜபலமிந்த்ரயவம்| கோஶபலஂ தாமார்கவாக்யாயா ராஜகோஶாதக்யாஃ பலம்| கதவேதநஂ காண்டோலிகாக்யாயஃ| கேஶாதக்யாஃ பலம்| ததிதி மதநம்| ஸர்வகதாऽவிரோதித்வே ஹேதுர்மதுராதிகுணத்வேந| வாதாதிஹித்வே ச| பிச்சிலஂ மார்தவாபாதநம்| ஆஶு ஸ்வஂ கர்ம கரோதீத்யாऽऽஶுகாரீ| நிரபாயமயோகாதிநா அபாயநஂ கரோத்யதோ மதுரத்வாதிஹேதோஸ்தத் பலாதிஷு மதநபலாதிஷு ஶோதநாதிகண படிதேஷு பஸ்தித்ரவ்யேஷு ப்ரவரஂ ஶ்ரேஷ்டமாऽऽஸ்தாபநாநாஂ யோஜநாஸு ஸ்மதமாற்சார்யைஃ|| ௨௨||

Adhikarana cikitsAyAM basteH prAdhAnyam (23) · Śloka 23

அத முநிவஷபே நிகத்ய வாக்யஂ ஸ்திதவதி விஜ்ஞபயாம்பபூவ பூயஃ| இதமதிகஹநஂ ஸஹாந்யஶிஷ்யை- ரவநிகதோऽஞ்ஜலிமக்ரதோ நிதாய| சித்ரகர்மகுணகத் குருணோக்தோ பஸ்திரூர்த்வமத சைதி ந நாபேஃ| ஶீக்ரமாபததி சாऽநு ஸ தேஹாத் ஸர்வதஃ கதமபோஹதி தோஷாந்| ஊசே குருஸ்திமிதமாருதவஶ்யமேதத் தேஹஸ்ய யத்பஹிருபாஶ்ரிதமந்தரே வா| துஷ்டஸ்ய தஸ்ய ஜநயந்நநுலோமதாஂ து பஸ்திர்ஹிநஸ்தி விஷமாநபி ரோகபூகாந்| ஶாகாகதாஃ கோஷ்டகதாஶ்ச ரோகா மர்மோர்த்வஸர்வாऽவயவாங்கஜாஶ்ச| யே ஸந்தி தேஷாஂ ந து கஶ்சிதந்யோ வாயோஃ பரஂ ஜந்மநி ஹேதுரஸ்தி| விட்ஶ்லேஷ்மபித்தாதிமலாசயாநாஂ விக்ஷேபஸஂஹாரகரோ ஹி வாயுஃ| தஸ்யாऽதிவத்தஸ்ய ஶமாய நாந்ய- த்பஸ்தேஃ ஸமஂ பேஷஜமஸ்தி யஸ்மாத்| ஶாம்யந்தி யத்நேந ஜிதேऽநிலே ச ததீரிதாஃ பித்தகபாதயோऽபி| தஸ்மாச்சிகித்ஸாऽர்தமிதி ப்ருவந்தி ஸர்வாஂ சிகித்ஸாமபி பஸ்திமேகே||௨௩||

அதாऽநந்தரஂ முநிவஷபே புநர்வஸௌ பலகல்பநாவாக்யஂ நிகத்ய உக்த்வா| ஸ்திதவதிவாக்யாத் விரதேऽக்நிவேஶேऽஞ்ஜலிமக்ரதோ நிதாய அவநௌ நிபத்ய| பூயஃ புநர்விஜ்ஞாபயாம்பபூவாऽந்யைர்பேலாதிபிஃ ஶிஷ்யைஃ ஸஹ| கிமித்யாஹ-சித்ரேத்யாதி| குருணா பவதா பஸ்திர்விசித்ரகர்மகதவிசித்ரகுணகச்சோக்தஃ| அத ச பஸ்திர்நாபேரூர்த்வஂ நைதி| ந ச பஹுகாலஂ தேஹே திஷ்டதி| அபி து ஶீக்ரமாऽऽபததி| ஏவஂ ஸ்வரூபஃ ஸ கதஂ தோஷாநபோஹதி| இதி விஜ்ஞாபநா| ஏவஂ விஜ்ஞப்தோ குருஃ புநர்வஸுஸ்தமக்நிவேஶமித்யூசே| கிமித்யாஹ- தேஹஸ்ய யத்கிஞ்சித்பஹிராஶ்ரிதஂ காந்திவர்ணகமநக்ரஹணாதி| யச்சாந்தராஶ்ரிதஂ தாத்வாதி| தத்ஸர்வஂ மாருதவஶ்யஂ வாதவஶாத் பவதி| தஸ்ய து ஸர்வஶரீரோககாரகரணபூதஸ்ய வாயோர்பஸ்திர்துஷ்டஸ்ய ஸதோऽநுலோமதாஂ ஜநயத்விஷமாநபி கச்ச்ராநபி ரோகபூகாந் வ்யாதிஸங்காந் ஹிநஸ்தி| அபி ச யே ரோகாஃ ஶாகாகதாஃ ஸந்தி யே ச கோஷ்டகதா யே ச மர்மாதிஜாஸ்தேஷாஂ ரோகாணாஂ ஜந்மநி வாயோஃ பரமந்யோ ஹேதுர்நாஸ்தி| விடாऽऽதிமலாசயாநாஞ்ச வாயுரேவ விக்ஷேபஸஂஹாரௌ கரோதி யஸ்மாத்| யஸ்மாச்ச தஸ்ய வாயோரதிவத்தஸ்ய ஶமாயऽந்யத் பேஷஜஂ பஸ்திஸமஂ நாஸ்தி| யஸ்மாச்சைதேந பஸ்திநாऽநிலே வாயௌ ஜிதே ததீரிதாஃ பித்தாதயோऽபி ஶாம்யந்தி| தஸ்மாத்தேதோராசார்யாஃ சிகித்ஸாऽர்தமிதி நாம்நா பஸ்திஂ ப்ருவந்தி| ஏக ஆசார்யாஃ பஸ்திஂ ஸர்வாஂ சிகித்ஸாஂ ப்ருவந்தி| பஸ்திரேவ சிகித்ஸேத்யர்தஃ| ஶாகா ரக்தாதயே தாதவஃ| ததா கோஷ்டோ மஹாஸ்ரோதஃ| மர்ம ஹதயாதி| ஊர்த்வாங்கஂ ஶிரஃ| அங்கஶப்தேந தேஹபர்யாயேணோர்த்வாதீநாஂ ஸம்பந்தஃ| பித்தாதீத்யாதிஶப்தேந ஸ்வேதாதீநாஂ க்ரஹணம்| கபாதய இதி ரஸாதீநாஂ க்ரஹணம்|| ௨௩||

Adhikarana prAdhanye yuktayaH (24) · Śloka 24

யச்ச பக்வாஶயஸ்தோऽபி தோஷாநாபாதமஸ்தகம்| வீர்யேண பஸ்திராதத்தே ஸ்வஸ்தோऽர்கோ பூரஸாநிவ| யத்தத்ரௌஷதவீர்யஂ ஹி ததபாநேந வாயுநா| பர்யாப்தமசிராதேவ ஸமாநஃ ப்ரதிபத்யதே| ஸமாநாதுத்தரஂ சைவஂ வ்யாநாத்யாஃ பவநாஃ க்ரமாத்| தே தப்தாஃ ப்ரகதிஂ யாதாஃ ஶரீராநுக்ரஹே ஸ்திதாஃ| ப்ரஸஹ்ய பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ யதாஸ்தாநஂ நிவேஶ்ய ச| ஸந்தர்பயந்தி பரிதஃ ஸ்வாந் ஸ்வாந் பூதகுணாஂஸ்தநௌ| வ்யாநஸ்திர்யகபாநோऽதஃ ப்ராணஶ்சோர்த்வஂ ப்ரகர்ஷதி| யதாஸ்வமேவ நாடீபிர்ஹாரிணீபரிவோதகம்| ஏவஂ வாதைஃ ஸிராபிஶ்ச வபுர்பஸ்திஃ ஸுயோஜிதஃ| வ்யாப்நுவத்ப்ரஸபஂ ஹந்தி ஸகச்சாநபி யக்ஷ்மணஃ||௨௪||

யச்சேத்யாதிநாऽபரோ ஹேதுர்பஸ்தேரதிஶயே| பக்வாஶாயஸ்திதோऽபி பஸ்திராபாதமஸ்தகஂ ஸ்திதாந் தோஷாந் வீர்யைவாऽऽதத்தே| யதா ஸ்வஸ்த ஆகாஶஸ்தோऽர்கோ பூரஸாந் தூரஸ்தாநப்யாதத்தே| யத்தத்ரேத்யாதிநா பூர்வோக்தே யுக்திஃ| தத்ரேதி பஸ்தௌ யதௌஷதாநாஂ வீர்யஂ ததபாநாऽऽக்யேந வாயுநா ஸமந்தாத் ப்ராப்தமசிராதேவ வீர்யஂ ஸமாநாக்யஃ ப்ராப்நோதி| ஸமாநஸ்ய பஶ்சாத்வ்யாநோதாநப்ராணாஃ| க்ரமேண பஞ்ச வாயவஃ இத்யௌஷதவீர்யேண தப்தாஃ ப்ரகதிஂ ஸ்வரூபஂ யாதாஃ| தநௌ ஶரீரே ஸ்வாந் ஸ்வாந் வாயவ்யாந் பூதகுணாஂஸ்தைர்குணைஸ்தர்பயந்தி| பரிதஃ ஸமந்தாத்| கிம்பூதாஃ ? ஆஹ-ஶரீராऽநுக்ரஹே ஸ்வாஸ்த்யஸஂவாஹநே ஸ்திதாஃ| கிஂ கத்வா? ஆஹ-ப்ரஸஹ்ய பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ யதாஸ்வஂ ஸ்தாநே நிவேஶ்ய| தர்பயந்தி பரிதஶ்ச| பஸ்திஂ வ்யாநஸ்திர்ய்யகபகர்ஷதி| அபநாஶ்சாऽதஃ| ப்ராணஶ்சோர்த்வமபகர்ஷதி யதாத்மீயநாடீபிஃ| யதாऽந்யஃ கஶ்சித்தாரிணீபிஃ கேதாரேஶூதகமபகர்ஷதி| ஹாரிண்யஃ கேதாரஜலஸஞ்சரணவீதயஃ| ஏவமித்யாதிநாநிகமநம்| பஸ்திஃ ஸுப்ரயோஜிதஃ| ஸந் வாதைர்ஹேதுபிஃ ஸிராபிஶ்ச வபுர்வ்யாப்நுவத் ஸகச்ச்ராநபி யக்ஷ்மணோ வ்யாதீந் ப்ரஸபஂ ஹந்தி|| ௨௪||

Adhikarana bastiguNasaMgrahaH (25-26) · Śloka 26

பஸ்திஸ்தஸ்மாத் ஸர்வகர்மப்ரதாநஂ ஸர்வாதங்காந் ஹந்தி நிஃஶேஷதஶ்ச| ஸ்ரோதாஂஸ்யந்தஃ ஶோதயித்வா ச குர்யா- தோஜஸ்தேஜஃ ஶுக்ரமேதாக்நிதீப்திம்||௨௫|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- ஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஸித்தபஸ்திகல்போநாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௨௬||

தஸ்மாத் ஸர்வகர்மணாஂ வமநாதீநாஂ பஸ்திஃ ப்ரதாநம்| நிஃஶேஷதஶ்ச ஸர்வாநாதங்காந் ஹந்தி| அந்தஃஸ்ரோதாஂஸ்யணூநி ஶோதயித்வா ஓஜஃப்ரபதீஂஶ்ச குர்யாத்|| ௨௫|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- வ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ கல்பஸ்தாநே பஞ்சமோऽத்யாயஃ