Adhikarana atha kalpasthAnam- atha vamanakalpo nAma prathamo~adhyAyaH- upodghAtaH · Śloka
ਪ੍ਰਥਮਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨਚਤੁਸ੍ਟਯੇਨ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂ ਨਿਰ੍ਣੀਤਪ੍ਰਾਯਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵਮਨੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਕੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਵ੍ਯਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵ੍ਯਮਿਸ੍ਟਮ੍| ਨ ਚ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਏਵ ਨਿਰ੍ਣਯ ਉਕ੍ਤਃ| ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸੂਤ੍ਰਣਮੇਵ ਕਤਨ੍ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਰ੍ਣਯਃ| ਸ਼ਾਰੀਰਨਿਦਾਨਯੋਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਕਲ੍ਪਨਾਨਿਰ੍ਣਯੋ ਦੂਰੋਤ੍ਸਾਰਿਤ ਏਵ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਤੁ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਵਸਰੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾਪ੍ਯਨੇਕਾਬਾਧਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਨਾਧ੍ਯਾਯਕ੍ਸੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਦੁਰੁਪਪਾਦਮ੍| ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯਾ ਆਪਦਸ੍ਤਾਸਾਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੌਸਧਕਥਨੇਯਮੇਵ ਕਲ੍ਪਃ| ਭੇਸਜਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਚ ਵਮਨਾਦਿਵਦੇਵ ਨਿਰ੍ਣੀਤਸ਼ਿਸ੍ਟਤ੍ਵਮਤੋਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨੋ ਨਿਰ੍ਣਯਾਯਾ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਸਰੇ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਤਃ ਸ ਏਵਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਕਰ੍ਮਣਾਮਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨ ਯੇ ਗਦਾਸ੍ਤੋਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ| ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪਿ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਮਨਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਯਤਸ੍ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵੌਸਧਪ੍ਰਯੋਗਭੂਤੋਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗੋਪਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪਰਮੌਸਧਮਤਃ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਵਮਨਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ-
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
View original
अथातो वमनकल्पं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
ਵਮਨਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪੋ ਵਮਨਕਲ੍ਪਃ, ਤਮ੍| ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਇਤਿ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਚ|| ੧||
Adhikarana vamanadravyeShu madanaPalasya shreShThatA (2) · Śloka 2
ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਮਦਨਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਦ੍ਵਿਕੋਸ਼ਾਤਕੀਕੁਟਜ- ਫਲਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਿ ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਮਦਨਫਲਮ੍||੨||
View original
वमनद्रव्याणां मदनजीमूतकेक्ष्वाकुद्विकोशातकीकुटज- फलानि श्रेष्ठानि तेष्वपि मदनफलम्||२||
ਵਮਨਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਮਨਾਨਿ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਸਂਗ੍ਰਹੇ ਪਠਿਤਾਨਿ| ਮਦਨਾਦੀਨਾਂ ਫਲਪਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਾਣਿ| ਕੁਟਜਾਦੀਨਾਂ ਫਲਾਨਿ| ਹਸ੍ਤਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਰਦਾਨਿ ਫਲਾਨਿ| ਕੋਵਿਦਾਰਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਾਨਿ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪਿਚ੍ਛਾ| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੋ ਪੁਸ੍ਪਮ੍| ਤਾਲੀਸਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਮ੍| ਹਰਿਦ੍ਰਾਯਾਃ ਸ਼ਙ੍ਗਾਵੇਰਸ੍ਯ ਚ ਕਨ੍ਦਃ| ਯਸ੍ਟੀਦਾਰ੍ਵ੍ਯੋਃ ਸਾਰਃ| ਤਗਰਾਦੀਨਿ ਚੇਤਿ| ਏਤੇਸਾਂ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਦਨਾਦੀਨਿ ਸਟ੍ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਿ| ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਮਦਨਫਲਮੇਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਨਨੁ ਮਦਨਾਦੀਨਾਂ ਕੇਨ ਰੂਪੇਣ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਨੈਕਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਭਵਤ੍ਯੇਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨਤ੍ਵੇਪਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਹਾਨੇਰਤ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ੨||
Adhikarana vamanadravyANAM shreShThatve hetuH (3) · Śloka 3
ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਚ੍ਚੈਸਾਮੇਤਤ੍ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮ੍||੩||
View original
दोषदूष्यादिवशाच्चैषामेतत्कल्पनानाञ्च प्राधान्यम्||३||
ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਬਲਕਾਲਪ੍ਰਕਤਿਕੋਸ੍ਠਾਦਿਵਸ਼ਾਦੇਸਾਂ ਮਦਨਫਲਾਦੀਨਾਮੇਤਤ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਚ ਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਕਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਨ ਹ੍ਯੇਸਾਮੇਕਵਿਸਯਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਪਿ ਤੁ ਵਿਸਯਭੇਦੇਨ| ਯਤਃ ਕ੍ਵਚਿਦੇਵ ਸਾ ਵਿਲਕ੍ਸਣਾ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਾਮਗ੍ਰੀ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਮਦਨਮੇਵ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਮਾਸਾਦਯਤਿ, ਨ ਤੁ ਤਥਾ ਜੀਮੂਤਕਾਦੀਨਿ| ਅਨ੍ਯਸ੍ਯਾਂ ਜੀਮੂਤਕ ਏਵ, ਨ ਤੁ ਮਦਦਨਾਦੀਨਿ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵਂ ਵਾਚ੍ਯਂ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯੇਤਿ| ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇ ਏਤਦ੍ਵਰ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਭਾਵਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਏਸਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਹ੍ਯਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਪਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਮੇਵ ਸੁਪ੍ਰਯੋਗ ਉਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਤਥਾਪਿ ਤਾਸਾਂ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮੇਤਦਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਾਸ੍ਤਵੇਨ ਰੂਪੇਣੈਸਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਤਨ੍ਨ ਕਯਾਪਿ ਵਿਧਿਕਲ੍ਪਨਯਾਪਹੁਰ੍ਤ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਹਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯਥਾਭੂਤਾਨਿ ਦਸ੍ਟਾਨਿ| ਮਦਨਾਦੀਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨ ਕਥਞ੍ਚਿਦਪਿ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਹਾਨਿਰਿਤਿ|| ੩||
Adhikarana kalpasiddhisthAnasya prayojanam (4) · Śloka 4
ਦੋਸਾਦੀਨਾਮੇਵ ਚਾਤਿਬਹ੍ਵਵਸ੍ਥਾਭੇਦਾਦ੍ਵਮਨਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਸਾਧਨਾਨਾਂ ਚ ਯਦਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਮਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਵਿਕ- ਲ੍ਪਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮੁਦਾਹਰਣਮਾਤ੍ਰਂ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਮੁਪਦੇ ਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੪||
View original
दोषादीनामेव चाऽतिबह्ववस्थाभेदाद्वमनादिषु कल्पनानां व्यापदां साधनानां च यदसङ्ख्येयत्वमतो बुद्धिमतां विक- ल्पमार्गप्रदर्शनार्थमुदाहरणमात्रं कल्पसिद्धिस्थानमुपदे क्ष्यते||४||
ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਪਰਾਯਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪਿ ਤਥਾ ਤੇਸਾਂ ਚ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਬਹੁਤ੍ਵਮ੍| ਤਦਨਵਸ੍ਥਾਨਾਦਿਨਾ ਪਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇਣ ਚ ਵਮਨਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਨਾਮਪ੍ਯਤਿਬਹੁਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਮਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਸ੍ਯਾਨੇਕਰੂਪਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਬਹੁਤਰਤ੍ਵਮ੍| ਤਾਸਾਂ ਚ ਸਾਧਨਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਸਙ੍ਖ੍ਯੋਯਤ੍ਵਮਤਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਦੋਸਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਦੀਨਾਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਣ੍ਠੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਪਾਰ੍ਯਤੇ| ਕੇਵਲਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮੁਦਾਹਰਣਮਾਤ੍ਰਂ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸਾਧ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ ਉਦਾਹਰਣਮ੍| ਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਰ੍ਥਮ੍|| ੪||
Adhikarana madanAdInAM kalpanAvidhiH (5) · Śloka 5
ਅਥ ਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਹਨਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੇ ਚ ਨਾਤਿ- ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੂਨਿ ਮਦਨਫਲਾਨ੍ਯਾਦਾਯ ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ ਕੁਸ਼ਮੂਟਕੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਗੋਮਯੇਨਾਲਿਪ੍ਯ ਯਵਬੁਸਮਾਸਸ਼ਾਲਿਵ੍ਰੀਹਿਕੁਲਤ੍ਥ- ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਯਤਮਰਾਸ਼ਾਵਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਮੁਸਿਤਾਨ੍ਯਦ੍ਧਤ੍ਯਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍|
ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਪਿਪ੍ਲੀਰੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਦਧਿਘਤਮਧੁਪਲਲਮਦਿਤਾਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵਂ ਕਲਸ਼ਮਰਜਸ੍ਕਮਾਕਣ੍ਠਂ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੫||
View original
अथ वसन्तग्रीष्मयोरन्तरे प्रशस्तेऽहनि मुहूर्त्ते च नाऽति- हरितपाण्डूनि मदनफलान्यादाय तानि प्रमृज्य कुशमूटके बद्ध्वा गोमयेनालिप्य यवबुसमाषशालिव्रीहिकुलत्थ- मुद्गाऽन्यतमराशावष्टरात्रमुषितान्यद्धृत्याऽऽतपे शोषयेत्|
सुशुष्काणां पिप्लीरुद्धृत्य दधिघृतमधुपललमृदिताः पुनः शोषयित्वा नवं कलशमरजस्कमाकण्ठं पूरयित्वा सुगुप्तं निधापयेत्||५||
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਦਨਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਤਰੇ ਮਧ੍ਯੇ| ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ| ਈਸਦ੍ ਗਹੀਤਪਾਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਤਿਹਰਿਤਾਨਿ ਚ ਨਾਤਿਪਾਣ੍ਡੂਨਿ ਚ| ਤਾਨਿ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸਂਸ੍ਕਾਰਸਹਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਨੀਤਿ ਮਦਨਫਲਾਨਿ| ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ ਪਾਂਸ੍ਵਾਦਿਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕੁਸ਼ਮੂਟੋ ਦਰ੍ਭਮਯੀ ਗੁਚ੍ਛਿਕਾ| ਗੋਮਯੇਨਾਲਿਪ੍ਯ ਤਂ ਕੁਸ਼ਮੂਟਮ੍| ਯਵਬੁਸਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਰਾਸ਼ਾਵਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਮਪਿ ਵਾਸਯੇਤ੍| ਨਵਮੇਹਨਿ ਗੋਮਯਲਿਪ੍ਤਦਰ੍ਭਮੂਟਾਦੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਤਾਨਿ ਮਦਨਫਲਾਨ੍ਯਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਿਤਿ ਫਲਾਨਾਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਃ ਫਲਾਨ੍ਤਰ੍ਭਵਾ| ਉਦ੍ਧਤ੍ਯ ਦਧਿਹਵਿਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਦਿਤਾਃ ਪੁਨਰਾਤਪ ਏਵ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਪਲਲਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ| ਤਤਸ੍ਤਾਭਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਭਿਰਰਜਸ੍ਕਂ ਨਿਰ੍ਧੂਲਿ ਨਵਂ ਮਤਕਲਸ਼ਮਾਕਣ੍ਠਮਾਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍|| ੫||
Adhikarana shleShmajvarAdiShu vamanavidhiH (6) · Śloka 6
ਤਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਕਾਲੇ ਤਾਸਾਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਂ ਯਾਵਦ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤਾਵਜ੍ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਕਸਾਯੇ ਕੋਵਿਦਾਰਕਚ੍ਛੁਦਾਰਨੀਪਵਿਦੁਲਬਿਮ੍ਬੀਸ਼ਣਪੁਸ੍ਪੀਸਦਾਪੁਸ੍ਪੀ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪ੍ਯਨ੍ਯਤਮਕਸਾਯੇ ਵਾ ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਂ ਵਿਮਦਿਤਂ ਪੂਤਂ ਸੂਤ੍ਰੋ- ਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਪਾਯਯੇਤ੍|
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦ੍ਰ- ਧਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੁਨਃਪੁਨਰਾਪਿਤ੍ਤਾਗਮਨਾਤ੍|
ਤੇਨ ਸਾਧੁ ਵਮਤਿ||੬||
View original
ततः प्रयोगकाले तासां फलपिप्पलीनामन्तर्नखमुष्टिं यावद्वा साधु मन्येत तावज्जर्जरीकृत्य यष्टीमधुककषाये कोविदारकच्छुदारनीपविदुलबिम्बीशणपुष्पीसदापुष्पी- प्रत्यक्पुष्प्यन्यतमकषाये वा रात्रिमुषितं विमृदितं पूतं सूत्रो- क्तविधिना पाययेत्|
श्लेष्मज्वरगुल्मप्रतिश्यायान्तर्विद्र- धिषु विशेषेण पुनःपुनरापित्तागमनात्|
तेन साधु वमति||६||
ਪ੍ਰਯੋਕਾਲੇ ਯਦਾਤੁਰੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਖਾ ਮੁਸ੍ਟਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੁਸ੍ਟੌ ਨਖਾਨਿ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਥਵਾ ਯਾਵਤ੍ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇਤੇਤਿ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯਾਵਕ੍ਸੁਦ੍ਯ| ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਕਸਾਯੇ ਵਾ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਕਸਾਯੇ ਵਾ| ਕੋਵਿਦਾਰਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਕਚ੍ਛੁਦਾਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ| ਨੀਪੋ ਧੂਲੀਕਦਮ੍ਬਃ| ਬੁਦੁਲੋ ਬੇਤਸਃ| ਬਿਮ੍ਬੀ ਰਕ੍ਤਫਲਾ ਤੁਣ੍ਡੀ ਤੁਣ੍ਡੀਕੇਰਫਲਾ ਚ ਸਾ| ਓਸ੍ਠੋਪਮਫਲਾ ਗੋਧਾ ਪੀਲੁਪਰ੍ਣੀ ਚ ਤੁਣ੍ਡਿਕਾ| ਸ਼ਣਪੁਸ੍ਪੀ ਬਹਤ੍ਪੁਸ੍ਪੀ ਸਾ ਚੋਕ੍ਤਾ ਸ਼ਣਘਣ੍ਟਿਕਾ| ਮਹਾਸ਼ਣਾ ਮਾਲ੍ਯਪੁਸ੍ਪੀ ਵਾਮਿਨੀ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਾ| ਸਦਾਪੁਸ੍ਪੀ ਅਰ੍ਕੋ ਬਿਲ੍ਵਞ੍ਚ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਃ| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਨਨ੍ਤਰੇਣ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਯਾਵਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਸ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਗਮਨਮ੍|| ੬||
Adhikarana balavatkaPAdiShu PalapippalIprayogaH (7) · Śloka 7
ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸ੍ਵਕ੍ਵਾਥਭਾਵਿਤਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗ- ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਬਲਵਤ੍ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾ- ਪਚ੍ਯਰ੍ਬੁਦਗ੍ਰਨ੍ਥਿਜ੍ਵਰੋਦਰਾਰੋਚਕੇਸੁ ਪਿਬੇਤ੍||੭||
View original
फलपिप्पलीनां चूर्णं वा स्वक्वाथभावितं त्रिभाग- त्रिफलाचूर्णं कोविदारादिनिर्यूहेण बलवत्कफप्रसेका- ऽपच्यर्बुदग्रन्थिज्वरोदराऽरोचकेषु पिबेत्||७||
ਅਥਵਾ ਬਲਵਤ੍ਕਫਾਦਿਸੁ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨੈਵ ਭਾਵਿਤਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਕੋਵਿਦਾਰਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਪਿਬੇਤ੍|| ੭||
Adhikarana pitte kaPasthAnAshrite vidhiH (8) · Śloka 8
ਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਜੀਮੂਤਾਦਿਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂਹੇਣ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨ- ਗਤੇ||੮||
View original
फलमज्जचूर्णं वा जीमूतादिनिर्य्यूहेण पित्ते कफस्थान- गते||८||
ਜੀਮੂਤਾਦਿ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਪ੍ਰਥਮਮੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਤਚ੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਂ ਜੀਮੂਤਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਬੇਤ੍|| ੮||
Adhikarana adhogAsrapittahRuddAhayoH kalpanA (9) · Śloka 9
ਫਲਮਜ੍ਜਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਵਾ ਯਵਾਗੂਮਧੋਭਾਗੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਹਦ੍ਦਾਹੇ ਚ||੯||
View original
फलमज्जसिद्धं वा पयस्तस्मिन्नेव वा यवागूमधोभागे रक्तपित्ते हृद्दाहे च||९||
ਪਯੋਯਵਾਗੂਸ਼੍ਚਾਧੋਗਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਦਾਹਯੋਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਸਿਦ੍ਧੇ ਪਯਸਿ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਯਵਾਗੂਮ੍|| ੯||
Adhikarana vAminI santAnikA (10) · Śloka 10
ਤਸ੍ਯ ਵਾ ਪਯਸਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਞ੍ਚਲਿਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੇ ਉਰਸਿ ਕਣ੍ਠੇ ਹਦਯੇ ਚ ਤਨੁਕਫੋਪਦਿਗ੍ਧੇ||੧੦||
View original
तस्य वा पयसः शीतस्य सन्तानिकाञ्चलिं पित्ते प्रकुपिते उरसि कण्ठे हृदये च तनुकफोपदिग्धे||१०||
ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਯਸਃ| ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਂ ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੋਪਰਿਜਾਲਿਕਾਂ ਤਤਃ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੇ ਉਰਃਪ੍ਰਭਤੌ ਚ ਤਨੁਨਾ ਕਫੇਨੋਪਦਿਗ੍ਧੇ ਸਮਨ੍ਤਾਲ੍ਲਿਪ੍ਤੇ|| ੧੦||
Adhikarana vAmakaM dadhinavanIta~jca (11) · Śloka 11
ਤਜ੍ਜਂ ਵਾ ਦਧਿ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਰਿਪ੍ਰਸੇਕਤਮਕੇਸੁ|
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾ ਪਯਸੋ ਨਵਨੀਤਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਫਲਾਦਿਸਟ੍ਕਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਂ ਕਫਾਭਿਭੂਤੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ੁਸ੍ਯਚ੍ਛਰੀਰੇ ਚ||੧੧||
View original
तज्जं वा दधि दध्युत्तरं वा कफच्छर्द्रिप्रसेकतमकेषु|
तस्माद्वा पयसो नवनीतमुत्पन्नं फलादिषट्कक्वाथसिद्धं कफाऽभिभूतेऽग्नौ शुष्यच्छरीरे च||११||
ਤਜ੍ਜਂ ਕ੍ਸੀਰਜਮ੍| ਦੁਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਸਰਃ| ਏਵਂ ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਸੁ| ਯਸ੍ਯ ਕਫੇਨਾਭਿਭੂਤੋਗ੍ਨਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਯਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਤਯੋਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਮਥਿਤਾਜ੍ਜਾਤਂ ਨਵਨੀਤਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮਦਨਫਲਾਦਿਸਟ੍ਕਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਿਦ੍ਧਮ੍|| ੧੧||
Adhikarana vAmako lehaH (12) · Śloka 12
ਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਘੋਣ੍ਟਾ- ਨਿਮ੍ਬਬਾਣਵਰ੍ਜਾਨਾਂ ਸਸੋਮਵਲ੍ਕਪਞ੍ਚਕੋਲਕਾਨਾਮਨ੍ਯਤ- ਮਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂਹੇਣ ਸਾਧਿਤਂ ਲੇਹਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ||੧੨||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वाऽऽरग्वधादिद्रव्याणां घोण्टा- निम्बबाणवर्जानां ससोमवल्कपञ्चकोलकानामन्यत- मस्य निर्य्यूहेण साधितं लेहमुपयुञ्जीत||१२||
ਅਥਵਾ ਕਫਾਭਿਭੂਤਾਗ੍ਨਿਸ਼ੁਸ੍ਯਦ੍ਦੇਹੈਰਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਗਣਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਸੋਮਬਲ੍ਕਪਞ੍ਚਕੋਲਕਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂਹੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਸਾਧਿਤਂ ਲੇਹਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਘੋਣ੍ਟਾਯਾ ਭੂਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਬਾਣਸ੍ਯ ਚਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਤੋ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਘੋਣ੍ਟਾ ਗੋਪਘੋਣ੍ਟਃ| ਭੂਨਿਮ੍ਬਃ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਃ| ਬਾਣਃ ਸਹਚਰਃ|| ੧੨||
Adhikarana vAminyutkArikA modaka~jca (13) · Śloka 13
ਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਵਾ ਰੇਣੁਕੈਲਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਤਗਰ- ਕੁਸ੍ਠਤ੍ਵਕ੍ਚੋਰਕਮਰੁਬਕਾਗਰੁਗੁਗ੍ਗੁਲੁਵਾਲਕਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕ- ਪਰਿਪੇਲਵਮਾਂਸੀਸ਼ੈਲੇਯਸ੍ਥੌਣੇਯਕਸੁਰਸਾਰੇਵਤਪੂਤ੍ਯਸ਼ੋਕਰੋ- ਹਿਣੀਨਾਂ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤੇਰਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਸਾਧਿਤਾਮੁਤ੍ਕਾ- ਰਿਕਾਂ ਮੋਦਕਂ ਵਾ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੩||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वा रेणुकैलाशताह्वाकुस्तुम्बुरुतगर- कुष्ठत्वक्चोरकमरुबकाऽगरुगुग्गुलुवालकश्रीवेष्टक- परिपेलवमांसीशैलेयस्थौणेयकसुरसारेवतपूत्यशोकरो- हिणीनां द्वाविंशतेरन्यतमस्य कषायेण साधितामुत्का- रिकां मोदकं वा भक्षयेत्||१३||
ਅਥਵਾ ਕ੍ਸਯੇ ਵਿਸਯੇ ਰੇਣੁਕਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤੇਰਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਮੋਦਕਂ ਵਾ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਪਿਸ੍ਟਪਿਣ੍ਡੀ| ਰੇਣੁਕਾ ਹਰੇਣੁਃ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ| ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁ ਧਾਨ੍ਯਕਫਲਮ੍| ਸ਼ੈਲੇਯਂ ਸ਼ਿਲਾਪੁਸ੍ਪਂ ਸ਼ੁਕਪੁਚ੍ਛਂ ਸ਼ੁਕਬਰ੍ਹਂ| ਸ੍ਥੌਣੇਯਂ ਤੈਲਪੀਤਕਮ੍| ਪੂਤੀ ਕਰਞ੍ਜਃ| ਅਸ਼ੋਕਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਰੋਹਿਣੀ ਕਟੁਕਾ| ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕੋ ਵਾਯਸਕੋ ਦਧਿਸ਼੍ਯਾਵਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਃ||੧੩||
Adhikarana shuShkulyAdikalpanAntarANi (14) · Śloka 14
ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਸ੍ਵਰਸਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤੈਰ੍ਵਾ ਤਿਲਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁ- ਲਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤਤ੍ ਕਸਾਯੋਪਸਸ੍ਟੈਃ ਸੁਰਸਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂ- ਹੋਪਸਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਰਪੂਪਾਨ੍ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ ਵਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਾਧ- ਯਿਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੪||
View original
फलपिप्पलीस्वरसकषायपरिपीतैर्वा तिलशालितण्डु- लपिष्टैस्तत् कषायोपसृष्टैः सुरसादिद्रव्यान्यतमनिर्य्यू- होपसृष्टैर्वा शष्कुलीरपूपान् अन्यान् वा भक्ष्यान् साध- यित्वा भक्षयेत्||१४||
ਅਥਵਾ ਤਿਲਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਂ ਚ ਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤੈਃ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰਸਪਰਿਪੀਤੈਸ਼੍ਚ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕਸਾਯੇਣੈਵ ਸਂਸਸ੍ਟੈਃ ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਸ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯੇਣੋਪਸਂਸਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕੁਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਵਮਨਾਰ੍ਥਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤੈਃ ਕਸਾਯਭਾਵਿਤੈਰਨੇਕਸ਼ਃ|| ੧੪||
Adhikarana annapAneShu vamanadravyaprayogaH (15) · Śloka 15
ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਵਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਿਸ੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਵਰਸਮਾ- ਦਰ੍ਵੀ-ਪ੍ਰਲੇਪਾਤ੍ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲੇਹਯੇਤ੍|
ਅਨ੍ਨਪਾਨੇਸੁ ਵ ਤਂ ਲੇਹ- ਮਵਚਾਰਯੇਤ੍|
ਤਤ੍ਕਸਾਯੈਰੇਵ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੫||
View original
फलपिप्पलीनां वा भल्लातकविधिस्रुतं स्वरसमाऽऽ- दर्वी-प्रलेपात् पक्त्वा लेहयेत्|
अन्नपानेषु व तं लेह- मवचारयेत्|
तत्कषायैरेव चान्नपानानि कल्पयेत्||१५||
ਅਥਵਾ ਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਰਾਵਣਵਿਧਿਨਾ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸਂ ਦਰ੍ਵੀਲੇਪਂ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਤਂ ਲੇਹਮਨ੍ਨਪਾਨੇਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਸਾਯੈਰ੍ਮਦਨਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕਸਾਯੈਰਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|| ੧੫||
Adhikarana vAmakaH kvAthaH (16) · Śloka 16
ਫਲਮਜ੍ਜਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਪ੍ਰਤਿਵਾਪਂ ਨਿਮ੍ਬਰੂਪਿਕਾ- ਨ੍ਯਤਰਕਸਾਯੋਪਸਰ੍ਜਨਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਸਰ੍ਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਾਧਿਹਰਮ੍||੧੬||
View original
फलमज्जक्वाथं वा वत्सकादिप्रतिवापं निम्बरूपिका- ऽन्यतरकषायोपसर्जनं सन्तर्पणोत्थसर्वश्लेष्मव्याधिहरम्||१६||
ਫਲਮਜ੍ਜਕ੍ਵਾਥਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਵਾਥਂ ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਰੂਪਿਕਾਯਾ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਰੂਪਿਕਾ ਅਰ੍ਕਃ| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਵਿਸ਼ੇਸਣਮਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍|| ੧੬||
Adhikarana sukumArAdInAM vamanavidhAnam (17) · Śloka 17
ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਵਾ ਫਲਾਦਿਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂਹੇਣੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਕਤ੍ਵਃ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਕੁਸੁਮਰਜਃਸਦਸ਼ੇਨ ਚੂਰ੍ਣੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍|
ਸਰਸਿ ਸਰੋਰੁਹਂ ਬਹਤ੍ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਤਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪੁਨਰਵ- ਚੂਰ੍ਣਿਤਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਹਰਿਦ੍ਰਾਕਸਰਾਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸੈਨ੍ਧ- ਵਗੁਡਫਾਣਿਤੋਪੇਤਮਾਕਣ੍ਠਂ ਪੀਤਿਵਾਨੁਪਾਜਿਘ੍ਰੇਤ੍|
ਸੁ- ਕੁਮਾਰਃ ਸਮੁਚਿਤਸੁਰਭਿਰ੍ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਦੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਪਿਤ੍ਤੋ ਭੇਸ- ਜਦ੍ਵੇਸੀ ਚ|
ਤਥਾਹਿ ਸੁਖੇਨ ਛਰ੍ਦਯਤਿ||੧੭||
View original
फलपिप्पलीनां वा फलादिनिर्य्यूहेणैकविंशतिकृत्वः सुभावितानां कुसुमरजःसदृशेन चूर्णेनाऽवचूर्णयेत्|
सरसि सरोरुहं बृहत्सायाह्ने तद्रात्रिमुषितं प्रभाते पुनरव- चूर्णितमुद्धृत्य हरिद्राकृसराक्षीरयवागूनामन्यतमं सैन्ध- वगुडफाणितोपेतमाऽऽकण्ठं पीतिवानुपाजिघ्रेत्|
सु- कुमारः समुचितसुरभिर्गन्धसम्पदुत्क्लिष्टकफपित्तो भेष- जद्वेषी च|
तथाहि सुखेन छर्दयति||१७||
ਅਥਵਾ ਫਲਾਦਿਪ੍ਰਧਾਨਸਟ੍ਕਕ੍ਵਾਥਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਣ੍ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰੋਰੁਹਂ ਪਦ੍ਮਾਦਿਸਾਯਾਹ੍ਨੇਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਤਤ੍ ਸਰਸੀਰੁਹਂ ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪੁਨਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸਰਸ ਉਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸੁਕੁਮਾਰਃ ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸੀ ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਜਿਘ੍ਰਤੁ ਵਾ| ਤਥਾਹਿ ਸੁਖੇਨ ਛਰ੍ਦਯਤਿ| ਕਿਂਭੂਤ ਆਹ-ਹਰਿਦ੍ਰਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦ੍ਯੁਪੇਤਮਾਕਣ੍ਠਂ ਪੀਤਵਾਨ੍| ਸਮੁਚਿਤਃ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਃ ਸੁਰਭਿਰ੍ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਦ੍ਯਸ੍ਯ| ਕੁਸੁਮਰਜਃ ਪੁਸ੍ਪਰਾਗਃ| ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸੀ ਯੋ ਨਰਃ ਭੇਸਜਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ|| ੧੭||
Adhikarana phalAbhAve madanapuShpaaNaaM shalaaTUnAM ca kalpanA (18) · Śloka 18
ਏਤੇਨ ਸਰ੍ਵਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਪ੍ਰਾਵਰਣਪਟਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ|
ਏਵਮੇਵ ਚ ਫਲਾਭਾਵੇ ਮਦਨਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਸ਼ਲਾਟੂਨਿ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|
ਇਤਿ ਫਲਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍||੧੮||
View original
एतेन सर्वमाल्यगन्धप्रावरणपटा व्याख्याताः|
एवमेव च फलाभावे मदनपुष्पाणि शलाटूनि च कल्पयेत्|
इति फलविधानमुक्तम्||१८||
ਏਤੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਭਾਵਨਾਵਿਧਿਨਾ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਾਲ੍ਯਾਦਯੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ| ਸਰਸੀਰੁਹਵਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਾਵਰਣਪਟਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਾਧਿਵਾਸਿਤਾਨਿ ਵਮਨੇ ਯੋਜ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦਾ ਤੁ ਮਦਨਫਲਾਨਿ ਕਾਲਾਦ੍ਯਯੋਗੇਨ ਨ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤੇਨ ਮਦਨਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਧਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਥਾ ਮਦਨਫਲਵਤ੍ ਮਦਨਪੁਸ੍ਪਾਦਿ| ਇਤਿ ਮਦਨਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍|| ੧੮||
Adhikarana atha jImUtakalpaH (19) · Śloka 19
ਏਵਞ੍ਚ ਜੀਮੂਤਾਦੀਨਪਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਜ੍ਵਰ- ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਦਿਸੁ ਜੀਮੂਤਕਮ੍||੧੯||
View original
एवञ्च जीमूतादीनपि कल्पयेत्|
विशेषतस्तु ज्वर- श्वासहिध्मादिषु जीमूतकम्||१९||
ਜੀਮੂਤਂ ਦੇਵਦਾਲੀ| ਆਦਿਗ੍ਰਣੇਨੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵਮਨਯੋਗ੍ਯਾਨਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਜੀਮੂਤਕੋ ਦੇਵਤਾਡੋ ਵਤ੍ਤਕੋਸ਼ੋ ਗਰਾਗਰੀ| ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਖੁਵਿਸਹਾ ਵੇਣੀ ਦੇਵਤਾਲੀ ਚ ਤਾਡਕਾ|| ੧੯||
Adhikarana jImUtasyAvasthAntareNa kalpanAntarANi (20) · Śloka 20
ਤਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਪੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਮ੍|
ਫਲੇਸੁ ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾਮ੍|
ਲੋਮਸ਼ੇਸੁ ਸਨ੍ਤਾ- ਨਿਕਾਮ੍|
ਨਿਰ੍ਲੋਮਕੇਸੁ ਦਧਿ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ|
ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਸੁ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਵਾ|
ਤਤ੍ਕਸਾਯਸਂਸਸ੍ਟਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਾ ਕਫਾਰੋਚ- ਕਕਾਸਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਯਕ੍ਸ੍ਮਸੁ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ|
ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਗਤਾਨਾਂ ਜੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਜੀਮੂਤਕਫਲਾਨਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਯਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਬੇਤ੍||੨੦||
View original
तत्र पुष्पेषु क्षीरम्|
फलेषु क्षीरपेयाम्|
लोमशेषु सन्ता- निकाम्|
निर्लोमकेषु दधि दध्युत्तरं वा|
हरितपाण्डुषु क्षीरं दध्यम्लं वा|
तत्कषायसंसृष्टां सुरां वा कफाऽरोच- ककासपाण्डुरोगयक्ष्मसु प्रयुञ्जीत|
पर्य्यागतानां जीर्णानां जीमूतकफलानां शुष्काणां चूर्णं पयसा वातपित्ते पिबेत्||२०||
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਜੀਮੂਤਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਃ ਕ੍ਸੀਰਾਦੇਃ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਯੋਗਾਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਫਲੇਸ੍ਵਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਬਦ੍ਧੇਸੁ| ਤਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲੇਨ ਲੋਮਸ਼ਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਕਟਿਕਾਵਤ੍| ਪੁਨਃ ਕਾਲੇਨ ਲੋਮਸ਼ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੋਪਰਿਤਨੀ ਜਾਲਿਕਾ| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਸਰਃ| ਅਲੋਮਸ਼ਤ੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਰਿਹੀਨਹਰਿਤਤ੍ਵਾਨਿ ਪਾਕਾਭਿਮੁਖਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਗਹੀਤਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੈਃ ਸ਼ਤਾਤ੍ ਪਯਸੋ ਜਾਤਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਸਦ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ| ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਕਸਾਯੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਸ੍ਵਰੋਚਕਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੦||
Adhikarana dravyAntaraiH saha kalpanAntarANi (21) · Śloka 21
ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਵਾਪੋਥ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਾਦੀਨਾਂ ਨਵਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਪਟੋਲ੍ਯਾ ਵਾ ਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂਹੇਣਾਸੁਤਾਨਿ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇ ਜ੍ਵਰੇ|
ਜੀਮੂਤ- ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਤ੍ਤਜੇ|
ਤਦੇਵੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਤ- ਕਫਜੇ ਕਫਜੇ ਵਾ||੨੧||
View original
द्वित्राणि वापोथ्यारग्वधादीनां नवानामन्यतमस्य पटोल्या वा निर्य्यूहेणासुतानि मथित्वा पित्तश्लेष्मजे ज्वरे|
जीमूत- चूर्णं कल्कं वा शीताम्बुना पित्तजे|
तदेवोष्णेन वात- कफजे कफजे वा||२१||
ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਾ ਜੀਮੂਤਫਲਾਨਿ ਆਰਗ੍ਵਧੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਪਾਟਲਿਕਾਕਤਿਕ੍ਤਾਨਿਮ੍ਬਾਮਤਾਮਧੁਰਸਾਸ੍ਰੁਵਵਕ੍ਸਪਾਠਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾਸੁਤਾਨ੍ਯਾਮਦ੍ਭਾਵਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ ਜੀਮੂਤਫਲਚੂਰ੍ਣਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਕੇਵਲਕਫਜੇ ਵਾਤਕਫਜੇ ਚ ਜ੍ਵਰੇ ਤਦੇਵ ਜੀਮੂਤਫਲਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|| ੨੧||
Adhikarana svarasaghRutakalpanAvidhiH (22) · Śloka 22
ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੇਕ੍ਸੁਸ਼ਤਾਵਰੀਣਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਵਾਤ- ਪਿਤ੍ਤਜੇ|
ਅਥਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|
ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਮ੍||੨੨||
View original
जीवकर्षभकेक्षुशतावरीणामन्यतमस्य स्वरसेन वात- पित्तजे|
अथवा पूर्ववत्|
सिद्धं घृतम्||२२||
ਅਥਵਾ ਜੀਵਕਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਜੀਮੂਤਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਦੁਸ੍ਟਫਲਮ੍| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੇਕ੍ਸੂਣਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ ਰਸੇਨ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇ| ਅਥਵੇਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਮਦਨਫਲਵਤ੍| ਤੇਨੈਵ ਜੀਮੂਤਫਲ ਸ੍ਰੁਤਾਤ੍ ਪਯਸੋ ਜਾਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਮਦਨਾਦਿਪ੍ਰਧਾਨਸਟ੍ਕਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਯੁਞ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਜੀਮੂਤਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍|| ੨੨||
Adhikarana ikShvAkukalpaH (23) · Śloka 23
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਵਿਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮ- ਰੋਗੇਸੂਪਯੋਜ੍ਯਃ|
ਤਸ੍ਯਾਪੁਸ੍ਪਫਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਲੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰ- ਮੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਾਜ੍ਵਰੇ||੨੩||
View original
इक्ष्वाकुस्तु विशेषेण कासश्वासज्वरच्छर्दिविषश्लेष्म- रोगेषूपयोज्यः|
तस्यापुष्पफलस्य प्रवालैः शृतं क्षीर- मुद्रिक्तपित्ते कफाज्वरे||२३||
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕਸ੍ਤੁ ਕਾਸਾਦਿਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸਮਰੋਗੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਿਤਃ| ਕਟੁਕਾਲਾਬੂਨੀ ਤੁਮ੍ਬੀ ਲਮ੍ਬਾ ਪਿਣ੍ਡਫਲਾ ਤਥਾ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਬੀਜਾ ਮਹਾਫਲਾ| ਤਸ੍ਯੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੋ ਰਸਞ੍ਜਾਪੁਸ੍ਪਫਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਲੈਰਭਿਨਵੋਦ੍ਭਿਨ੍ਨੈਃ ਕਿਸਲਯੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਜ੍ਵਰੇ|| ੨੩||
Adhikarana atideshedana jImUtavadvidhyantarANi (24) · Śloka 24
ਪੁਸ੍ਯਾਦਿਸੁ ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਜੀਮੂਤਵਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ|
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲ- ਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਕ੍ਸੀਰਸਾਧਿਤਮੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕਫੇ ਪੀਨਸੇ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਵਾ ਵਮਨਾਰ੍ਥੀ ਪਿਬੇਤ੍|
ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਧਤਬੀਜੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍|
ਤਤ੍ਰ ਜਾਤਂ ਦਧਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸੁ|
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਬੀਜਾਨਿ ਵਾ ਛਾਗਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਾਨਿ ਵਿਸਗੁਲ੍ਮੋਦਰ- ਗਰਗਣ੍ਡਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ਼੍ਲੀਪਦੇਸੁ|
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਮਧ੍ਯਂ ਵਾ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਸੁ|
ਤਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਤਕ੍ਰਂ ਸਮਧੁਸੈਨ੍ਧ- ਵਮ੍|
ਤਦੇਵ ਵਾ ਮਧ੍ਯਂ ਸਗੁਡਪਲਲਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍|
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਤੈਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਤਤ੍ਫਲਸ੍ਵਰਸਭਾਵਿਤੈਰ੍ਵਾ ਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਕਾਸ ਕਣ੍ਠਰੋਗਾਰੋਚਕੇਸੁ|
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾ- ਕੁਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾਤਕਫਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਸਕ੍ਤਜ੍ਵਰੇਸੁ||੨੪||
View original
पुष्यादिषु च सुतरां जीमूतवत्प्रयोगाः|
इक्ष्वाकुफल- स्वरसं वा त्रिगुणक्षीरसाधितमुरः स्थिते कफे पीनसे स्वरसादे वा वमनार्थी पिबेत्|
जीर्णे वा समुद्धृतबीजे क्षीरं प्रक्षिपेत्|
तत्र जातं दधि श्लेष्मकासश्वासच्छर्दिषु|
इक्ष्वाकुबीजानि वा छागक्षीरभावितानि विषगुल्मोदर- गरगण्डग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदेषु|
इक्ष्वाकुफलमध्यं वा मस्तुना कुष्ठविषपाण्ड्वामयेषु|
तद्विपक्वं वा तक्रं समधुसैन्ध- वम्|
तदेव वा मध्यं सगुडपललं भक्षयेत्|
इक्ष्वाकुफलतैलं वा पिबेत्|
तत्फलस्वरसभावितैर्वा सक्तुभिर्मन्थं श्लेष्मज्वरकास कण्ठरोगाऽरोचकेषु|
इक्ष्वा- कुकल्कं वा मांसरसेन वातकफगुल्मप्रसक्तज्वरेषु||२४||
ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਸ੍ਵਿਕ੍ਸ੍ਵਾਕੋਃ ਪੁਸ੍ਪਫਲਲੋਮਸ਼ਨਿਰ੍ਲੋਮਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸੁਰਾਨ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ| ਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਦਧਿਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਕ੍ਸੀਰਸੁਰਾ ਇਤਿ ਜੀਮੂਤਵਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਪੀਨਸਸ੍ਵਰਸਾਦਯੋਰਪਿ ਕਫੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਸ੍ਵਰਸਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਾਨਯੋਗ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਸੁ ਕਾਸਾਦਿਸੁ ਬੀਜਰਹਿਤੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਕ੍ਸੀਰਜਾਤਂ ਦਧਿ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਭਵਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਛਾਗਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਾਨਿ ਵਿਸਾਦਿਸੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਨੀਰੁਕ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਕਤ੍ਯਧਿਕਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਸ੍ਵਿਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਂ ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਤਦ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤਕ੍ਰਂ ਸਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦੇਵੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਜਾਤਂ ਮਧ੍ਯਂ ਸਗੁਡਪਲਲਮ੍| ਪਲਲਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਿਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਤੈਲਂ ਵਾ| ਫਲਸ੍ਵਰਸਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਵਾ ਮਨ੍ਥਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪ੍ਰਸਤ੍ਕ ਅਨੁਸਕ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਃ|| ੨੪||
Adhikarana ikShvAkorlehakalpanA (25) · Śloka 25
ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਤੁਮ੍ਬੀਬੀਜਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍|
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਨ ਘਤਮ੍|
ਘਤਸਮਾਨਿ ਚ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੁਮ੍ਬੀਬੀਜਾਨਿ|
ਤਦਰ੍ਧਾਸ਼ਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਜੀਮੂਤਮਹਾਜਾ- ਲਿਨੀਵਤ੍ਸਕਕਤਵੇਧਨਾਨਿ|
ਕ੍ਵਾਥਤੁਲ੍ਯਮਾਵਪੇਤ੍ ਤ੍ਰਿਕਟੁ- ਕਮ੍|
ਪੁਨਰਧਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਲੇਹਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ਤਮਵਲਿਹ੍ਯ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾਮਨੁ- ਪਿਬੇਤ੍||੨੫||
View original
बिल्वमूलद्विप्रस्थक्वाथेन वा तुम्बीबीजानि क्वाथयेत्|
ततस्तस्मिन् त्रिभागेन घृतम्|
घृतसमानि च पिष्ट्वा तुम्बीबीजानि|
तदर्धाशानि च प्रत्येकं जीमूतमहाजा- लिनीवत्सककृतवेधनानि|
क्वाथतुल्यमावपेत् त्रिकटु- कम्|
पुनरधिश्रित्य लेहं साधयेत्तमवलिह्य प्रमथ्यामनु- पिबेत्||२५||
ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ ਤੈਸ੍ਤੁਮ੍ਬੀਬੀਜਾਨਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੇਸਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਕ੍ਵਾਥੇ| ਤ੍ਰਿਭਾਗਃ ਪਦ੍ਧਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟਮਾਸਕਾਧਿਕਕਰ੍ਸਾਧਿਕਾਨਿ ਜੀਮੂਤੋ ਦੇਵਦਾਲੀ| ਮਹਾਜਾਲਿਨੀ ਘਣ੍ਟੋਲੀ| ਕਤਵੇਧਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ| ਅਧਿਸ਼੍ਰਯਣਂ ਪਾਕਾਯ ਚੁਲ੍ਯਾਮਾਰੋਹਣਮ੍| ਪ੍ਰਮਥ੍ਯ ਮਧ੍ਯਦੋਸਮਧਿਕਤ੍ਯਾਤੀਸਾਰੇ ਮਾਗਧਿਕਾਜਲਦਾਦਿ ਕ੍ਵਾਥਯੋਰਾਖ੍ਯਾ|| ੨੫||
Adhikarana atideshena kAshmaryyAdiShu vidhAnam (26) · Śloka 26
ਅਯਮੇਵ ਚ ਕਲ੍ਪਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਦਿਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਾਙ੍ਗੇਸੁ ਪਥਕ੍ਪਥਗੁਕ੍ਤੋ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਃ||੨੬||
View original
अयमेव च कल्पः काश्मर्यादिषु चतुर्षु महापञ्चमूलाङ्गेषु पृथक्पृथगुक्तो वेदितव्यः||२६||
ਅਯਮੇਵੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪੋ ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਾਙ੍ਗੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਸੁ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਤਰ੍ਕਾਰੀਪਾਟਲੀਟੁਣ੍ਟੁਕੇਸੁ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਰ੍ਕਾਰੀ ਅਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਃ| ਟੁਣ੍ਟੁਕੋ ਮਯੂਰਜਙ੍ਘਃ| ਇਤੀਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪਃ|| ੨੬||
Adhikarana dhAmArgavakalpavidhiH (27) · Śloka 27
ਧਾਮਾਰ੍ਗਵੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗਰਗੁਲ੍ਮੋਦਰਕਾਸਕਫਸਞ੍ਚਯੋਤ੍ਥਰੋਗੇਸੁ ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ ਗੁਰੁਸੁ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਚ ਕਣ੍ਠਾ- ਸ਼੍ਰਯੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਃ|
ਜੀਵਨੀਯਾਨ੍ਯਤਮਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕ- ਰਾਂਸ੍ਤਤ੍ਕਸਾਯੈਰ੍ਲੇਹਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਪਸਰ੍ਜਨੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੨੭||
View original
धामार्गवो विशेषेण गरगुल्मोदरकासकफसञ्चयोत्थरोगेषु स्थिरेषु गुरुषु च श्लेष्माशयस्थे वातश्लेष्मणि च कण्ठा- श्रये प्रकल्प्यः|
जीवनीयान्यतमचूर्णसंयुक्तान् समधुशर्क- रांस्तत्कषायैर्लेहान् पित्तापसर्जने श्लेष्मणि विदध्यात्||२७||
ਧਾਮਾਰ੍ਗਵੋ ਗਰਾਦਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਦ੍ਵਿਕੋਸ਼ਾਤਕੀਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਏਕਾ ਮਹਾਜਾਲਿਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ੍ਯਾ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਕਫਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਯਃ ਯਥੋਕ੍ਤਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਪਸਰ੍ਜਨੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਕਸਾਯੈਰ੍ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਲੇਹਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵ ਏਵ ਵਿਸਯੇ ਕਲ੍ਪ- ਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂਸ਼੍ਚ|| ੨੭||
Adhikarana dhAmArgavavidhyantaram (28) · Śloka 28
ਸੁਮਨਃ ਸੌਮਨਸ੍ਯਾਯਨੀਹਰਿਦ੍ਰਾਚੋਰਕਹੈਮਵਤੀਮਹਾਸਹਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰ- ਸਹਾਵਸ਼੍ਚੀਵਬਿਮ੍ਬੀਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕਾਸਮਰ੍ਦਾਨ੍ਯਤਮਕਸਾਯੇਣ ਵਾ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਫਲਮੇਕਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਮਨੋਵਿਕਾਰੇਸੁ||੨੮||
View original
सुमनः सौमनस्यायनीहरिद्राचोरकहैमवतीमहासहाक्षुद्र- सहावृश्चीवबिम्बीपुनर्नवाकासमर्दाऽन्यतमकषायेण वा धामार्गवफलमेकं द्वे वा मनोविकारेषु||२८||
ਸੁਮਨਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ ਲੇਹਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵ ਏਵ ਵਿਸਯੇ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸੌਮਨਸ੍ਯਾਯਨੀ ਜਾਤਿਪਤ੍ਰਿਕਾ| ਹੈਮਵਤੀ ਕਾਞ੍ਚਨੀ| ਮਹਾਸਹਾ ਮਾਸਪਰ੍ਣੀ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਹਾ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ| ਵਸ਼੍ਚੀਵਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਭੇਦਃ| ਬਿਮ੍ਬੀ ਰਕ੍ਤਫਲਾ ਤੁਣ੍ਡੀ ਤੁਣ੍ਡੀਕੇਰਫਲਾ ਚ ਸਾ| ਮਨੋਵਿਕਾਰੇਸੁ ਮਦਾਦਿਸੁ| ਏਕਂ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਫਲਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਫਲੇ| ਇਤਿ ਧਾਮਰ੍ਗਵਕਲ੍ਪਃ|| ੨੮||
Adhikarana kRutavedhanakalpavidhiH (29) · Śloka 29
ਕਤਵੇਧਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਸੁਤਰਾਂ ਗਰੋਦਰਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹ- ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ਼੍ਵਯਥੁਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|੨੯|
View original
कृतवेधनमत्यर्थकटुतीक्ष्णोष्णं सुतरां गरोदरगुल्मप्लीह- पाण्डुरोगश्वयथुषु कल्पयेत्|२९|
ਕਤਵੇਧਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਦਿਸੁ ਸੁਤਰਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕਤਵੇਧਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ| ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਕਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਜਾਲਿਨੀ ਕਤਵੇਧਨੀ| ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਾ ਸੁਤਿਕ੍ਤਾ ਘਣ੍ਟੋਲਮਦਙ੍ਗਫਲਿਕਾ ਮਤਾ|| ੨੯||
Adhikarana kuTajavedhanakalpavidhiH, kuTajakalpaH (29) · Śloka 29
ਕਤਵੇਧਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਦਿਸੁ ਸੁਤਰਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|
ਕਤਵੇਧਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ|
ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਕਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਜਾਲਿਨੀ ਕਤਵੇਧਨੀ|
ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਾ ਸੁਤਿਕ੍ਤਾ ਘਣ੍ਟੋਲਮਦਙ੍ਗਫਲਿਕਾ ਮਤਾ||੨੯||
ਵਾ ਸਰ੍ਸਪਮਧੂਕਲਵਣਾਨ੍ਯਤਮਾਮ੍ਭਸਾ ਵਾ ਕੁਟਜਫਲਚੂਰ੍ਣਂ ਕਸਰਯਾ ਵਾ ਵਮਨਾਯ ਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤਿ|
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ||੨੯||
View original
कृतवेधनमत्यर्थकट्वादिगुणत्वात् गुल्मोदरादिषु सुतरां कल्पयेत्|
कृतवेधनं द्वितीया कोशातकी|
कोशातकी कृतच्छिद्रा जालिनी कृतवेधनी|
क्ष्वेडा सुतिक्ता घण्टोलमृदङ्गफलिका मता||२९||
वा सर्षपमधूकलवणान्यतमाम्भसा वा कुटजफलचूर्णं कृसरया वा वमनाय कल्पयेदिति|
भवति चात्र||२९||
-ਕੁਟਜਫਲਂ ਪੁਨਃ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੂਲ੍ਬਣਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਕਫੇਸੁ ਵਾਤ- ਸ਼ੋਣਿਤਵਿਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕੁਟਜਫਲ- ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਜੀਵਕਕਸਾਯੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਫਲਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਜੀਵਨ੍ਤੀਮੂਲਾਨ੍ਯਤਮਕਸਾਯੇਣ -ਕੁਟਜਫਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਮ੍| ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੂਲ੍ਬਣਾਸ੍ਰਾਦਿਸੁ ਚ ਪੁਰੁਸੇਸੁ ਤਥਾ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਜੀਵਕਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਫਲਂ ਮਦਨਫਲਮ੍| ਮੂਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਰ੍ਸਪਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮਮ੍ਭਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਨ ਸਹ ਵਾ ਕਸਰਾ ਪੇਯਾ||
Adhikarana upasaMhAraH (30-31) · Śloka 31
ਵਮਨਾਨਾਂ ਦਿਗਿਤ੍ਯੇਸਾ ਸੁਤਰਾਮੁਪਯੋਗਿਨਾਮ੍|
ਬੀਜੇਨਾਨੇਨ ਮਤਿਮਾਨ੍ਯਾਨਪਿ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|
ਇਤਿ||੩੦||
ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੧||
View original
वमनानां दिगित्येषा सुतरामुपयोगिनाम्|
बीजेनानेन मतिमान्यानपि च कल्पयेत्|
इति||३०||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने वमनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||३१||
ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਵਮਨਾਨਾਂ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮੇਸਾ ਦਿਕ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ? ਆਹ-ਸੁਤਰਾਮੁਪਯੋਗਿਨਾਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਬੀਜੇਨ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਯਾਨਪਿ ਵਮਨਾਦੀਨ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਨ੍ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ| ਅਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸਾਰੇਣ ਊਹਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯਾਪਦਾ ਯੋਜਯਤੀਤਿ|| ੩੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ