Adhikarana atha kalpasthAnam- atha vamanakalpo nAma prathamo~adhyAyaH- upodghAtaH · Śloka
പ്രഥമമസ്മിന് സ്ഥാനചതുഷ്ടയേന ച പ്രധാനം തന്ത്രാങ്ഗം നിര്ണീതപ്രായമ്| കേവലം തത്ര തത്ര വമനൈശ്ച വിരേകൈശ്ചേത്യേവമാദി യദുക്തം തദവ്യക്തത്വാദ്വക്ത്വ്യമിഷ്ടമ്| ന ച വമനാദീനാം പഞ്ചാനാം കര്മണാം യാഃ കല്പനാസ്താസാം സൂത്രസ്ഥാന ഏവ നിര്ണയ ഉക്തഃ| യതസ്തത്രാര്ഥാനാം സൂത്രണമേവ കൃതന്ന തു സര്വഥാ നിര്ണയഃ| ശാരീരനിദാനയോശ്ച പഞ്ചകര്മകല്പനാനിര്ണയോ ദൂരോത്സാരിത ഏവ| ചികിത്സിതസ്ഥാനേ തു യദ്യപ്യവസരോ വിദ്യതേ തഥാപ്യനേകാബാധസാധാരണത്വാത്പഞ്ചകര്മവ്യവസ്ഥാപനാധ്യായക്ഷേത്രത്വം ദുരുപപാദമ്| അസമ്യഗ്യോഗേന ച പഞ്ചകര്മണാം യാ ആപദസ്താസാം ഹേതുലിങ്ഗൌഷധകഥനേऽയമേവ കല്പഃ| ഭേഷജകല്പനാനാം ച വമനാദിവദേവ നിര്ണീതശിഷ്ടത്വമതോऽസ്യ സര്വസ്യ വസ്തുനോ നിര്ണയായാ പഞ്ചമസ്യ കല്പസിദ്ധ്യാഖ്യസ്യ സ്ഥാനസ്യാऽസ്മിന്നവസരേ പ്രാരമ്ഭോ യുക്തഃ| അതഃ സ ഏവാऽऽരഭ്യതേ| സിദ്ധിഃ കര്മണാമസമ്യഗ്യോഗേന യേ ഗദാസ്തോഷാം പ്രതീകാരഃ| പഞ്ചാനാമപി കര്മണാം മധ്യേ വമനസ്യൈവ പ്രാധാന്യമ്| യതസ്തത് സര്വൌഷധപ്രയോഗഭൂതോര്ധ്വാऽങ്ഗോപദ്രവസ്യ ശ്ലേഷ്മണഃ പരമൌഷധമതഃ പ്രഥമമേവ വമനസ്യ കല്പനാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ-
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വമനകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथातो वमनकल्पं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
വമനാനാം കല്പോ വമനകല്പഃ, തമ്| അഥേത്യാദി പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയമ്| ഇതി ഇത്യാദി ച|| ൧||
Adhikarana vamanadravyeShu madanaPalasya shreShThatA (2) · Śloka 2
വമനദ്രവ്യാണാം മദനജീമൂതകേക്ഷ്വാകുദ്വികോശാതകീകുടജ- ഫലാനി ശ്രേഷ്ഠാനി തേഷ്വപി മദനഫലമ്||൨||
View original
वमनद्रव्याणां मदनजीमूतकेक्ष्वाकुद्विकोशातकीकुटज- फलानि श्रेष्ठानि तेष्वपि मदनफलम्||२||
വമനാനാമൌഷധാനാമ്| തത്ര വമനാനി ശോധനാദിസംഗ്രഹേ പഠിതാനി| മദനാദീനാം ഫലപത്രപുഷ്പാണി| കുടജാദീനാം ഫലാനി| ഹസ്തിപര്ണ്യാഃ ശാരദാനി ഫലാനി| കോവിദാരാദീനാം മൂലാനി| ശാല്മല്യാദീനാം പിച്ഛാ| പ്രിയങ്ഗോ പുഷ്പമ്| താലീസസ്യ പത്രമ്| ഹരിദ്രായാഃ ശൃങ്ഗാവേരസ്യ ച കന്ദഃ| യഷ്ടീദാര്വ്യോഃ സാരഃ| തഗരാദീനി ചേതി| ഏതേഷാം വമനദ്രവ്യാണാം മധ്യേ മദനാദീനി ഷട് ശ്രേഷ്ഠാനി| തേഷ്വപി മദനഫലമേവ ശ്രേഷ്ഠമ്| നനു മദനാദീനാം കേന രൂപേണ പ്രാധാന്യം മന്യതേ, നൈകം പ്രധാനം ഭവത്യേകസ്യ പ്രാധാനത്വേऽപരസ്യ പ്രധാനത്വഹാനേരത ഉച്യതേ|| ൨||
Adhikarana vamanadravyANAM shreShThatve hetuH (3) · Śloka 3
ദോഷദൂഷ്യാദിവശാച്ചൈഷാമേതത്കല്പനാനാഞ്ച പ്രാധാന്യമ്||൩||
View original
दोषदूष्यादिवशाच्चैषामेतत्कल्पनानाञ्च प्राधान्यम्||३||
ദോഷേത്യാദി| ദോഷദൂഷ്യബലകാലപ്രകൃതികോഷ്ഠാദിവശാദേഷാം മദനഫലാദീനാമേതത് കല്പനാനാം ച സംയോഗസംസ്കാരാദികൃതാന് പ്രാധാന്യമ്| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-ന ഹ്യേഷാമേകവിഷയത്വേന പ്രാധാന്യമപി തു വിഷയഭേദേന| യതഃ ക്വചിദേവ സാ വിലക്ഷണാ ദോഷാണാം സാമഗ്രീ| യസ്യാം മദനമേവ കാര്യകര്ത്തൃത്വമാസാദയതി, ന തു തഥാ ജീമൂതകാദീനി| അന്യസ്യാം ജീമൂതക ഏവ, ന തു മദദനാദീനി| സര്വത്രൈവം വാച്യം ദോഷാദ്യപേക്ഷയേതി| അപി പ്രാധാന്യേ ഏതദ്വര്ജിതാനാം തഥാ ശക്ത്യഭാവാന്ന പ്രാധാന്യം ഏഷാം പ്രാധാന്യമിത്യുക്തം ന ഹ്യകല്പനാനാം പ്രയോഗ ഉപപദ്യത ഇതി| യദ്യപി കല്പനാനാമേവ സുപ്രയോഗ ഉക്തോ ഭവതി തഥാപി താസാം പൃഥക് പ്രാധാന്യമേതദര്ഥമുച്യതേ യദ്വാസ്തവേന രൂപേണൈഷാം പ്രാധാന്യം തന്ന കയാപി വിധികല്പനയാऽപഹുര്ത്തു ശക്യതേ| അന്യാനി ഹി ദ്രവ്യാണി സംയോഗസംസ്കാരാദിഭിരന്യഥാഭൂതാനി ദൃഷ്ടാനി| മദനാദീനാം പുനര്ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ പ്രയുക്താനാം ന കഥഞ്ചിദപി പ്രധാനത്വഹാനിരിതി|| ൩||
Adhikarana kalpasiddhisthAnasya prayojanam (4) · Śloka 4
ദോഷാദീനാമേവ ചാऽതിബഹ്വവസ്ഥാഭേദാദ്വമനാദിഷു കല്പനാനാം വ്യാപദാം സാധനാനാം ച യദസങ്ഖ്യേയത്വമതോ ബുദ്ധിമതാം വിക- ല്പമാര്ഗപ്രദര്ശനാര്ഥമുദാഹരണമാത്രം കല്പസിദ്ധിസ്ഥാനമുപദേ ക്ഷ്യതേ||൪||
View original
दोषादीनामेव चाऽतिबह्ववस्थाभेदाद्वमनादिषु कल्पनानां व्यापदां साधनानां च यदसङ्ख्येयत्वमतो बुद्धिमतां विक- ल्पमार्गप्रदर्शनार्थमुदाहरणमात्रं कल्पसिद्धिस्थानमुपदे क्ष्यते||४||
ദോഷദൂഷ്യാദിപരായത്തത്വം യഥാ വമനാദീനാം പഞ്ചാനാമപി തഥാ തേഷാം ച ദോഷാദീനാം നാനാവിധസ്വരൂപത്വാദിഭിര്ബഹുത്വമ്| തദനവസ്ഥാനാദിനാ പാരതന്ത്ര്യേണ ച വമനാദികല്പനാനാമപ്യതിബഹുത്വമ്| പ്രത്യേകം കല്പനാനാമസമ്യഗ്യോഗസ്യാനേകരൂപസ്യ സമ്ഭവാദ്വ്യാപദാം ബഹുതരത്വമ്| താസാം ച സാധനസ്യ ചികിത്സിതസ്യാപ്യസങ്ഖ്യോയത്വമതഃ സര്വേഷാം ദോഷാദ്യവസ്ഥാദീനാമസങ്ഖ്യേയത്വാത് സര്വം കണ്ഠോക്ത്യാ വക്തും ന പാര്യതേ| കേവലം ബുദ്ധിമതാം വികല്പമാര്ഗസ്യ പ്രദര്ശനാര്ഥമുദാഹരണമാത്രം കല്പസിദ്ധിസ്ഥാനമുപദേക്ഷ്യതേ| സാധ്യൈകദേശ ഉദാഹരണമ്| ശേഷസ്യ തഥാ സമ്പ്രത്യയാര്ഥമ്|| ൪||
Adhikarana madanAdInAM kalpanAvidhiH (5) · Śloka 5
അഥ വസന്തഗ്രീഷ്മയോരന്തരേ പ്രശസ്തേऽഹനി മുഹൂര്ത്തേ ച നാऽതി- ഹരിതപാണ്ഡൂനി മദനഫലാന്യാദായ താനി പ്രമൃജ്യ കുശമൂടകേ ബദ്ധ്വാ ഗോമയേനാലിപ്യ യവബുസമാഷശാലിവ്രീഹികുലത്ഥ- മുദ്ഗാऽന്യതമരാശാവഷ്ടരാത്രമുഷിതാന്യദ്ധൃത്യാऽऽതപേ ശോഷയേത്|
സുശുഷ്കാണാം പിപ്ലീരുദ്ധൃത്യ ദധിഘൃതമധുപലലമൃദിതാഃ പുനഃ ശോഷയിത്വാ നവം കലശമരജസ്കമാകണ്ഠം പൂരയിത്വാ സുഗുപ്തം നിധാപയേത്||൫||
View original
अथ वसन्तग्रीष्मयोरन्तरे प्रशस्तेऽहनि मुहूर्त्ते च नाऽति- हरितपाण्डूनि मदनफलान्यादाय तानि प्रमृज्य कुशमूटके बद्ध्वा गोमयेनालिप्य यवबुसमाषशालिव्रीहिकुलत्थ- मुद्गाऽन्यतमराशावष्टरात्रमुषितान्यद्धृत्याऽऽतपे शोषयेत्|
सुशुष्काणां पिप्लीरुद्धृत्य दधिघृतमधुपललमृदिताः पुनः शोषयित्वा नवं कलशमरजस्कमाकण्ठं पूरयित्वा सुगुप्तं निधापयेत्||५||
അഥേത്യാദിനാ മദനാദീനാം യഥാപ്രധാനം കല്പനാ ഉച്യന്തേ| അന്തരേ മധ്യേ| മുഹൂര്ത്തേ പ്രശസ്തേ| ഈഷദ് ഗൃഹീതപാകത്വാന്നാതിഹരിതാനി ച നാതിപാണ്ഡൂനി ച| താനി ഹ്യുത്തരസംസ്കാരസഹാനി ഭവന്തി| താനീതി മദനഫലാനി| പ്രമൃജ്യ പാംസ്വാദിശോധനാര്ഥമ്| കുശമൂടോ ദര്ഭമയീ ഗുച്ഛികാ| ഗോമയേനാലിപ്യ തം കുശമൂടമ്| യവബുസാദ്യന്യതമരാശാവഷ്ടരാത്രമപി വാസയേത്| നവമേऽഹനി ഗോമയലിപ്തദര്ഭമൂടാദുദ്ധത്യ താനി മദനഫലാന്യാതപേ ശോഷയേത്| സുശുഷ്കാണാമിതി ഫലാനാമ്| പിപ്പലീഃ ഫലാന്തര്ഭവാ| ഉദ്ധൃത്യ ദധിഹവിരാദിഭിസ്താഃ ക്രമേണ മൃദിതാഃ പുനരാതപ ഏവ ശോഷയേത്| പലലം തിലകല്കഃ| തതസ്താഭിഃ ശുഷ്കാഭിരരജസ്കം നിര്ധൂലി നവം മൃതകലശമാകണ്ഠമാപൂരയിത്വാ സുഗുപ്തം നിധാപയേത്|| ൫||
Adhikarana shleShmajvarAdiShu vamanavidhiH (6) · Śloka 6
തതഃ പ്രയോഗകാലേ താസാം ഫലപിപ്പലീനാമന്തര്നഖമുഷ്ടിം യാവദ്വാ സാധു മന്യേത താവജ്ജര്ജരീകൃത്യ യഷ്ടീമധുകകഷായേ കോവിദാരകച്ഛുദാരനീപവിദുലബിമ്ബീശണപുഷ്പീസദാപുഷ്പീ- പ്രത്യക്പുഷ്പ്യന്യതമകഷായേ വാ രാത്രിമുഷിതം വിമൃദിതം പൂതം സൂത്രോ- ക്തവിധിനാ പായയേത്|
ശ്ലേഷ്മജ്വരഗുല്മപ്രതിശ്യായാന്തര്വിദ്ര- ധിഷു വിശേഷേണ പുനഃപുനരാപിത്താഗമനാത്|
തേന സാധു വമതി||൬||
View original
ततः प्रयोगकाले तासां फलपिप्पलीनामन्तर्नखमुष्टिं यावद्वा साधु मन्येत तावज्जर्जरीकृत्य यष्टीमधुककषाये कोविदारकच्छुदारनीपविदुलबिम्बीशणपुष्पीसदापुष्पी- प्रत्यक्पुष्प्यन्यतमकषाये वा रात्रिमुषितं विमृदितं पूतं सूत्रो- क्तविधिना पाययेत्|
श्लेष्मज्वरगुल्मप्रतिश्यायान्तर्विद्र- धिषु विशेषेण पुनःपुनरापित्तागमनात्|
तेन साधु वमति||६||
പ്രയോകാലേ യദാऽऽതുരേ പ്രയുജ്യന്തേ| അന്തര്നഖാ മുഷ്ടിര്യസ്മിന് മുഷ്ടൌ നഖാനി ന ദൃശ്യന്തേ| അഥവാ യാവത് സാധു മന്യേതേതി ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ| ജര്ജരീകൃത്യാऽവക്ഷുദ്യ| മധുയഷ്ടീകഷായേ വാ കോവിദാരാദ്യന്യതമകഷായേ വാ| കോവിദാരഃ പ്രസിദ്ധഃ| കച്ഛുദാരഃ ശ്ലേഷ്മാതകഃ| നീപോ ധൂലീകദമ്ബഃ| ബുദുലോ ബേതസഃ| ബിമ്ബീ രക്തഫലാ തുണ്ഡീ തുണ്ഡീകേരഫലാ ച സാ| ഓഷ്ഠോപമഫലാ ഗോധാ പീലുപര്ണീ ച തുണ്ഡികാ| ശണപുഷ്പീ ബൃഹത്പുഷ്പീ സാ ചോക്താ ശണഘണ്ടികാ| മഹാശണാ മാല്യപുഷ്പീ വാമിനീ കടുതിക്തകാ| സദാപുഷ്പീ അര്കോ ബില്വഞ്ച| പ്രത്യക്പുഷ്പ്യപാമാര്ഗഃ| ഇതി സാമാന്യേന ശ്ലേഷ്മജ്വരാദിഷ്വനന്തരേണ വാമയേത്| പുനഃ പുനര്യാവത് ശ്ലേഷ്മണഃ സ്രുതത്വാത് പിത്തസ്യാഗമനമ്|| ൬||
Adhikarana balavatkaPAdiShu PalapippalIprayogaH (7) · Śloka 7
ഫലപിപ്പലീനാം ചൂര്ണം വാ സ്വക്വാഥഭാവിതം ത്രിഭാഗ- ത്രിഫലാചൂര്ണം കോവിദാരാദിനിര്യൂഹേണ ബലവത്കഫപ്രസേകാ- ऽപച്യര്ബുദഗ്രന്ഥിജ്വരോദരാऽരോചകേഷു പിബേത്||൭||
View original
फलपिप्पलीनां चूर्णं वा स्वक्वाथभावितं त्रिभाग- त्रिफलाचूर्णं कोविदारादिनिर्यूहेण बलवत्कफप्रसेका- ऽपच्यर्बुदग्रन्थिज्वरोदराऽरोचकेषु पिबेत्||७||
അഥവാ ബലവത്കഫാദിഷു ഫലപിപ്പലീനാം ചൂര്ണം സ്വേന ക്വാഥേനൈവ ഭാവിതമനന്തരോക്തകോവിദാരാദ്യന്യതമനിര്യൂഹേണ പിബേത്|| ൭||
Adhikarana pitte kaPasthAnAshrite vidhiH (8) · Śloka 8
ഫലമജ്ജചൂര്ണം വാ ജീമൂതാദിനിര്യ്യൂഹേണ പിത്തേ കഫസ്ഥാന- ഗതേ||൮||
View original
फलमज्जचूर्णं वा जीमूतादिनिर्य्यूहेण पित्ते कफस्थान- गते||८||
ജീമൂതാദി ഇത്യാദിഗ്രഹണേനൈവ പ്രഥമമുക്താനാമ് ഇക്ഷ്വാക്വാദീനാം ചതുര്ണാ പരിഗ്രഹഃ| തച്ച ചൂര്ണം ജീമൂതാദിനിര്യൂഹേണ കഫസ്ഥാനഗതേ പിത്തേ പിബേത്|| ൮||
Adhikarana adhogAsrapittahRuddAhayoH kalpanA (9) · Śloka 9
ഫലമജ്ജസിദ്ധം വാ പയസ്തസ്മിന്നേവ വാ യവാഗൂമധോഭാഗേ രക്തപിത്തേ ഹൃദ്ദാഹേ ച||൯||
View original
फलमज्जसिद्धं वा पयस्तस्मिन्नेव वा यवागूमधोभागे रक्तपित्ते हृद्दाहे च||९||
പയോയവാഗൂശ്ചാऽധോഗാസ്രപിത്തഹൃദ്ദാഹയോഃ| തസ്മിന്നിതി ഫലപിപ്പലീസിദ്ധേ പയസി സിദ്ധാം യവാഗൂമ്|| ൯||
Adhikarana vAminI santAnikA (10) · Śloka 10
തസ്യ വാ പയസഃ ശീതസ്യ സന്താനികാഞ്ചലിം പിത്തേ പ്രകുപിതേ ഉരസി കണ്ഠേ ഹൃദയേ ച തനുകഫോപദിഗ്ധേ||൧൦||
View original
तस्य वा पयसः शीतस्य सन्तानिकाञ्चलिं पित्ते प्रकुपिते उरसि कण्ठे हृदये च तनुकफोपदिग्धे||१०||
തസ്യേതി പിപ്പലീസിദ്ധസ്യ പയസഃ| സന്താനികാം ശീതസ്യ ക്ഷീരസ്യോപരിജാലികാം തതഃ അഞ്ജലിം ചത്വാരി പലാനി| പിത്തേ പ്രകുപിതേ ഉരഃപ്രഭൃതൌ ച തനുനാ കഫേനോപദിഗ്ധേ സമന്താല്ലിപ്തേ|| ൧൦||
Adhikarana vAmakaM dadhinavanIta~jca (11) · Śloka 11
തജ്ജം വാ ദധി ദധ്യുത്തരം വാ കഫച്ഛര്ദ്രിപ്രസേകതമകേഷു|
തസ്മാദ്വാ പയസോ നവനീതമുത്പന്നം ഫലാദിഷട്കക്വാഥസിദ്ധം കഫാऽഭിഭൂതേऽഗ്നൌ ശുഷ്യച്ഛരീരേ ച||൧൧||
View original
तज्जं वा दधि दध्युत्तरं वा कफच्छर्द्रिप्रसेकतमकेषु|
तस्माद्वा पयसो नवनीतमुत्पन्नं फलादिषट्कक्वाथसिद्धं कफाऽभिभूतेऽग्नौ शुष्यच्छरीरे च||११||
തജ്ജം ക്ഷീരജമ്| ദുധ്യുത്തരം സരഃ| ഏവം കഫച്ഛര്ദ്യാദിഷു| യസ്യ കഫേനാऽഭിഭൂതോऽഗ്നിര്യശ്ച ശുഷ്യച്ഛരീരസ്തയോഃ| തസ്മാത് ഫലപിപ്പലീശൃതാത് ക്ഷീരാത് പ്രമഥിതാജ്ജാതം നവനീതമനന്തരോക്തമദനഫലാദിഷട്കസ്യ ക്വാഥേന സിദ്ധമ്|| ൧൧||
Adhikarana vAmako lehaH (12) · Śloka 12
ഫലമജ്ജചൂര്ണമിശ്രേണ വാऽऽരഗ്വധാദിദ്രവ്യാണാം ഘോണ്ടാ- നിമ്ബബാണവര്ജാനാം സസോമവല്കപഞ്ചകോലകാനാമന്യത- മസ്യ നിര്യ്യൂഹേണ സാധിതം ലേഹമുപയുഞ്ജീത||൧൨||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वाऽऽरग्वधादिद्रव्याणां घोण्टा- निम्बबाणवर्जानां ससोमवल्कपञ्चकोलकानामन्यत- मस्य निर्य्यूहेण साधितं लेहमुपयुञ्जीत||१२||
അഥവാ കഫാഭിഭൂതാऽഗ്നിശുഷ്യദ്ദേഹൈരാരഗ്വധാദിഗണദ്രവ്യാണാം സസോമബല്കപഞ്ചകോലകാനാമന്യതമസ്യ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ നിര്യ്യൂഹേണ ക്വാഥേന ഫലപിപ്പലീചൂര്ണമിശ്രേണ സാധിതം ലേഹമുപയുഞ്ജീത| ഘോണ്ടായാ ഭൂനിമ്ബസ്യ ബാണസ്യ ചാऽऽരഗ്വധാദിതോ നിഷ്കൃഷ്യപ്രതിഷേധഃ| ഘോണ്ടാ ഗോപഘോണ്ടഃ| ഭൂനിമ്ബഃ കിരാതതിക്തഃ| ബാണഃ സഹചരഃ|| ൧൨||
Adhikarana vAminyutkArikA modaka~jca (13) · Śloka 13
ഫലമജ്ജചൂര്ണമിശ്രേണ വാ രേണുകൈലാശതാഹ്വാകുസ്തുമ്ബുരുതഗര- കുഷ്ഠത്വക്ചോരകമരുബകാऽഗരുഗുഗ്ഗുലുവാലകശ്രീവേഷ്ടക- പരിപേലവമാംസീശൈലേയസ്ഥൌണേയകസുരസാരേവതപൂത്യശോകരോ- ഹിണീനാം ദ്വാവിംശതേരന്യതമസ്യ കഷായേണ സാധിതാമുത്കാ- രികാം മോദകം വാ ഭക്ഷയേത്||൧൩||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वा रेणुकैलाशताह्वाकुस्तुम्बुरुतगर- कुष्ठत्वक्चोरकमरुबकाऽगरुगुग्गुलुवालकश्रीवेष्टक- परिपेलवमांसीशैलेयस्थौणेयकसुरसारेवतपूत्यशोकरो- हिणीनां द्वाविंशतेरन्यतमस्य कषायेण साधितामुत्का- रिकां मोदकं वा भक्षयेत्||१३||
അഥവാ ക്ഷയേ വിഷയേ രേണുകാദീനാം ദ്വാവിംശതേരന്യതമസ്യ കഷായേണ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ ഫലപിപ്പലീചൂര്ണോത്കാരികാം മോദകം വാ ഭക്ഷയേത്| ഉത്കാരികാ സ്വിന്നപിഷ്ടപിണ്ഡീ| രേണുകാ ഹരേണുഃ| ശതാഹ്വാ ശതപുഷ്പാ| കുസ്തുമ്ബുരു ധാന്യകഫലമ്| ശൈലേയം ശിലാപുഷ്പം ശുകപുച്ഛം ശുകബര്ഹം| സ്ഥൌണേയം തൈലപീതകമ്| പൂതീ കരഞ്ജഃ| അശോകഃ പ്രസിദ്ധഃ| രോഹിണീ കടുകാ| ശ്രീവേഷ്ടകോ വായസകോ ദധിശ്യാവശ്ച ശബ്ദിതഃ||൧൩||
Adhikarana shuShkulyAdikalpanAntarANi (14) · Śloka 14
ഫലപിപ്പലീസ്വരസകഷായപരിപീതൈര്വാ തിലശാലിതണ്ഡു- ലപിഷ്ടൈസ്തത് കഷായോപസൃഷ്ടൈഃ സുരസാദിദ്രവ്യാന്യതമനിര്യ്യൂ- ഹോപസൃഷ്ടൈര്വാ ശഷ്കുലീരപൂപാന് അന്യാന് വാ ഭക്ഷ്യാന് സാധ- യിത്വാ ഭക്ഷയേത്||൧൪||
View original
फलपिप्पलीस्वरसकषायपरिपीतैर्वा तिलशालितण्डु- लपिष्टैस्तत् कषायोपसृष्टैः सुरसादिद्रव्यान्यतमनिर्य्यू- होपसृष्टैर्वा शष्कुलीरपूपान् अन्यान् वा भक्ष्यान् साध- यित्वा भक्षयेत्||१४||
അഥവാ തിലാനാം ശാലിതണ്ഡുലാനാം ച പിഷ്ടൈശ്ചൂര്ണൈഃ ഫലപിപ്പലീകഷായപരിപീതൈഃ തത്സ്വരസപരിപീതൈശ്ച ഫലപിപ്പലീകഷായേണൈവ സംസൃഷ്ടൈഃ സുരസാദിഗണസ്യാऽന്യതമദ്രവ്യകഷായേണോപസംസൃഷ്ടൈഃ ശുഷ്കുല്യാദീന് സാധയിത്വാ വമനാര്ഥം ഭക്ഷയേത്| കഷായപരിപീതൈഃ കഷായഭാവിതൈരനേകശഃ|| ൧൪||
Adhikarana annapAneShu vamanadravyaprayogaH (15) · Śloka 15
ഫലപിപ്പലീനാം വാ ഭല്ലാതകവിധിസ്രുതം സ്വരസമാऽऽ- ദര്വീ-പ്രലേപാത് പക്ത്വാ ലേഹയേത്|
അന്നപാനേഷു വ തം ലേഹ- മവചാരയേത്|
തത്കഷായൈരേവ ചാന്നപാനാനി കല്പയേത്||൧൫||
View original
फलपिप्पलीनां वा भल्लातकविधिस्रुतं स्वरसमाऽऽ- दर्वी-प्रलेपात् पक्त्वा लेहयेत्|
अन्नपानेषु व तं लेह- मवचारयेत्|
तत्कषायैरेव चान्नपानानि कल्पयेत्||१५||
അഥവാ രസായനോക്തഭല്ലാതകസ്രാവണവിധിനാ പരിസ്രുതം ഫലപിപ്പലീനാം സ്വരസം ദര്വീലേപം യാവത് താവത് പക്ത്വാ ലേഹയേത്| അഥവാ തം ലേഹമന്നപാനേഷു യോജയേത്| കഷായൈര്മദനഫലപിപ്പലീകഷായൈരന്നപാനാനി കല്പയേത്|| ൧൫||
Adhikarana vAmakaH kvAthaH (16) · Śloka 16
ഫലമജ്ജക്വാഥം വാ വത്സകാദിപ്രതിവാപം നിമ്ബരൂപികാ- ऽന്യതരകഷായോപസര്ജനം സന്തര്പണോത്ഥസര്വശ്ലേഷ്മവ്യാധിഹരമ്||൧൬||
View original
फलमज्जक्वाथं वा वत्सकादिप्रतिवापं निम्बरूपिका- ऽन्यतरकषायोपसर्जनं सन्तर्पणोत्थसर्वश्लेष्मव्याधिहरम्||१६||
ഫലമജ്ജക്വാഥം ഫലപിപ്പലീക്വാഥം വത്സകാദികല്കയുക്തം നിമ്ബസ്യ രൂപികായാ വാ ക്വാഥേന സംയുക്തം സര്വാന് സന്തര്പണോത്ഥാന് ശ്ലേഷ്മവ്യാധീന് ഹന്തി| രൂപികാ അര്കഃ| സന്തര്പണോത്ഥവിശേഷണമതിശയപ്രദര്ശനാര്ഥമ്|| ൧൬||
Adhikarana sukumArAdInAM vamanavidhAnam (17) · Śloka 17
ഫലപിപ്പലീനാം വാ ഫലാദിനിര്യ്യൂഹേണൈകവിംശതികൃത്വഃ സുഭാവിതാനാം കുസുമരജഃസദൃശേന ചൂര്ണേനാऽവചൂര്ണയേത്|
സരസി സരോരുഹം ബൃഹത്സായാഹ്നേ തദ്രാത്രിമുഷിതം പ്രഭാതേ പുനരവ- ചൂര്ണിതമുദ്ധൃത്യ ഹരിദ്രാകൃസരാക്ഷീരയവാഗൂനാമന്യതമം സൈന്ധ- വഗുഡഫാണിതോപേതമാऽऽകണ്ഠം പീതിവാനുപാജിഘ്രേത്|
സു- കുമാരഃ സമുചിതസുരഭിര്ഗന്ധസമ്പദുത്ക്ലിഷ്ടകഫപിത്തോ ഭേഷ- ജദ്വേഷീ ച|
തഥാഹി സുഖേന ഛര്ദയതി||൧൭||
View original
फलपिप्पलीनां वा फलादिनिर्य्यूहेणैकविंशतिकृत्वः सुभावितानां कुसुमरजःसदृशेन चूर्णेनाऽवचूर्णयेत्|
सरसि सरोरुहं बृहत्सायाह्ने तद्रात्रिमुषितं प्रभाते पुनरव- चूर्णितमुद्धृत्य हरिद्राकृसराक्षीरयवागूनामन्यतमं सैन्ध- वगुडफाणितोपेतमाऽऽकण्ठं पीतिवानुपाजिघ्रेत्|
सु- कुमारः समुचितसुरभिर्गन्धसम्पदुत्क्लिष्टकफपित्तो भेष- जद्वेषी च|
तथाहि सुखेन छर्दयति||१७||
അഥവാ ഫലാദിപ്രധാനഷട്കക്വാഥഭാവിതാനാം ഫലപിപ്പലീനാണ് ചൂര്ണേന സരസി സ്ഥിതം സരോരുഹം പദ്മാദിസായാഹ്നേऽവചൂര്ണയേത്| തത് സരസീരുഹം രാത്രിമുഷിതം പ്രഭാതേ പുനരവചൂര്ണിതം സരസ ഉദ്ധൃത്യ സുകുമാരഃ ഭേഷജദ്വേഷീ ച പുരുഷോ ജിഘ്രതു വാ| തഥാഹി സുഖേന ഛര്ദയതി| കിംഭൂത ആഹ-ഹരിദ്രാദീനാമന്യതമം സൈന്ധവാദ്യുപേതമാകണ്ഠം പീതവാന്| സമുചിതഃ അഭ്യസ്തഃ സുരഭിര്ഗന്ധസമ്പദ്യസ്യ| കുസുമരജഃ പുഷ്പരാഗഃ| ഭേഷജദ്വേഷീ യോ നരഃ ഭേഷജം ദ്വേഷ്ടി|| ൧൭||
Adhikarana phalAbhAve madanapuShpaaNaaM shalaaTUnAM ca kalpanA (18) · Śloka 18
ഏതേന സര്വമാല്യഗന്ധപ്രാവരണപടാ വ്യാഖ്യാതാഃ|
ഏവമേവ ച ഫലാഭാവേ മദനപുഷ്പാണി ശലാടൂനി ച കല്പയേത്|
ഇതി ഫലവിധാനമുക്തമ്||൧൮||
View original
एतेन सर्वमाल्यगन्धप्रावरणपटा व्याख्याताः|
एवमेव च फलाभावे मदनपुष्पाणि शलाटूनि च कल्पयेत्|
इति फलविधानमुक्तम्||१८||
ഏതേന പിപ്പലീചൂര്ണഭാവനാവിധിനാ സര്വേഷാം മാല്യാദയോ വ്യാഖ്യാതാഃ| സരസീരുഹവത്സര്വാണി കുസുമാനി സര്വാണി ഗന്ധദ്രവ്യാണി പ്രാവരണപടാശ്ച ചൂര്ണാऽധിവാസിതാനി വമനേ യോജ്യാനീത്യര്ഥഃ| യദാ തു മദനഫലാനി കാലാദ്യയോഗേന ന ലഭ്യന്തേ തദാ തേന മദനഫലപിപ്പലീവിധാനേന സര്വഥാ മദനഫലവത് മദനപുഷ്പാദി| ഇതി മദനസ്യ വിധാനമുക്തമ്|| ൧൮||
Adhikarana atha jImUtakalpaH (19) · Śloka 19
ഏവഞ്ച ജീമൂതാദീനപി കല്പയേത്|
വിശേഷതസ്തു ജ്വര- ശ്വാസഹിധ്മാദിഷു ജീമൂതകമ്||൧൯||
View original
एवञ्च जीमूतादीनपि कल्पयेत्|
विशेषतस्तु ज्वर- श्वासहिध्मादिषु जीमूतकम्||१९||
ജീമൂതം ദേവദാലീ| ആദിഗ്രണേനൈവ സമ്പ്രാപ്താനാം വമനയോഗ്യാനാമന്യേഷാം ഗ്രഹണമ്| ജീമൂതകോ ദേവതാഡോ വൃത്തകോശോ ഗരാഗരീ| പ്രോക്താऽഖുവിഷഹാ വേണീ ദേവതാലീ ച താഡകാ|| ൧൯||
Adhikarana jImUtasyAvasthAntareNa kalpanAntarANi (20) · Śloka 20
തത്ര പുഷ്പേഷു ക്ഷീരമ്|
ഫലേഷു ക്ഷീരപേയാമ്|
ലോമശേഷു സന്താ- നികാമ്|
നിര്ലോമകേഷു ദധി ദധ്യുത്തരം വാ|
ഹരിതപാണ്ഡുഷു ക്ഷീരം ദധ്യമ്ലം വാ|
തത്കഷായസംസൃഷ്ടാം സുരാം വാ കഫാऽരോച- കകാസപാണ്ഡുരോഗയക്ഷ്മസു പ്രയുഞ്ജീത|
പര്യ്യാഗതാനാം ജീര്ണാനാം ജീമൂതകഫലാനാം ശുഷ്കാണാം ചൂര്ണം പയസാ വാതപിത്തേ പിബേത്||൨൦||
View original
तत्र पुष्पेषु क्षीरम्|
फलेषु क्षीरपेयाम्|
लोमशेषु सन्ता- निकाम्|
निर्लोमकेषु दधि दध्युत्तरं वा|
हरितपाण्डुषु क्षीरं दध्यम्लं वा|
तत्कषायसंसृष्टां सुरां वा कफाऽरोच- ककासपाण्डुरोगयक्ष्मसु प्रयुञ्जीत|
पर्य्यागतानां जीर्णानां जीमूतकफलानां शुष्काणां चूर्णं पयसा वातपित्ते पिबेत्||२०||
തത്രേത്യാദിനാ പുഷ്പാദിക്രമേണ ജീമൂതസ്യാऽവസ്ഥാഃ ക്ഷീരാദേഃ ക്രമേണോപയോഗാശ്ചോച്യന്തേ| ഫലേഷ്വിതി പ്രഥമബദ്ധേഷു| താനി ച ഫലാനി കിഞ്ചിത്കാലേന ലോമശാനി ഭവന്തി കര്കടികാവത്| പുനഃ കാലേന ലോമശത്വം ത്യജന്തി| സന്താനികാ ക്ഷീരസ്യോപരിതനീ ജാലികാ| ദധ്യുത്തരം സരഃ| അലോമശത്വാദനന്തരം പരിഹീനഹരിതത്വാനി പാകാഭിമുഖത്വാച്ച ഗൃഹീതപാണ്ഡുത്വാനി ഭവന്തി| തൈഃ ശൃതാത് പയസോ ജാതദധ്യമ്ലം സദ്യോജ്യമ്| ക്ഷീരം വാ| ഹരിതപാണ്ഡൂനാം ഫലാനാം കഷായേണ യുക്താം സുരാം ശ്ലേഷ്മജേഷ്വരോചകാദിഷു പ്രയുഞ്ജീത| സുബോധമ്|| ൨൦||
Adhikarana dravyAntaraiH saha kalpanAntarANi (21) · Śloka 21
ദ്വിത്രാണി വാപോഥ്യാരഗ്വധാദീനാം നവാനാമന്യതമസ്യ പടോല്യാ വാ നിര്യ്യൂഹേണാസുതാനി മഥിത്വാ പിത്തശ്ലേഷ്മജേ ജ്വരേ|
ജീമൂത- ചൂര്ണം കല്കം വാ ശീതാമ്ബുനാ പിത്തജേ|
തദേവോഷ്ണേന വാത- കഫജേ കഫജേ വാ||൨൧||
View original
द्वित्राणि वापोथ्यारग्वधादीनां नवानामन्यतमस्य पटोल्या वा निर्य्यूहेणासुतानि मथित्वा पित्तश्लेष्मजे ज्वरे|
जीमूत- चूर्णं कल्कं वा शीताम्बुना पित्तजे|
तदेवोष्णेन वात- कफजे कफजे वा||२१||
ദ്വേ വാ ത്രീണി വാ ജീമൂതഫലാനി ആരഗ്വധേന്ദ്രയവപാടലികാകതിക്താനിമ്ബാമൃതാമധുരസാസ്രുവവൃക്ഷപാഠാനാമന്യതമസ്യ കഷായേണ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാऽऽസുതാന്യാമൃദ്ഭാവാത് പശ്ചാച്ച മഥിത്വാ പിത്തശ്ലേഷ്മജേ ജ്വരേ പിബേത്| പിത്തജേ ജ്വരേ ജീമൂതഫലചൂര്ണം കല്കം വാ ശീതമ്ബുനാ പിബേത്| കേവലകഫജേ വാതകഫജേ ച ജ്വരേ തദേവ ജീമൂതഫലചൂര്ണമുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്|| ൨൧||
Adhikarana svarasaghRutakalpanAvidhiH (22) · Śloka 22
ജീവകര്ഷഭകേക്ഷുശതാവരീണാമന്യതമസ്യ സ്വരസേന വാത- പിത്തജേ|
അഥവാ പൂര്വവത്|
സിദ്ധം ഘൃതമ്||൨൨||
View original
जीवकर्षभकेक्षुशतावरीणामन्यतमस्य स्वरसेन वात- पित्तजे|
अथवा पूर्ववत्|
सिद्धं घृतम्||२२||
അഥവാ ജീവകാദീനാമന്യതമസ്യ സ്വരസേന ജീമൂതചൂര്ണം വാതപിത്തജ്വരേ പിബേത്| തഥാ ച ദുഷ്ടഫലമ്| ജീവകര്ഷഭകേക്ഷൂണാം ശതാവര്യാ രസേന വാ പിത്തശ്ലേഷ്മജ്വരേ| അഥവേതി തത്രൈവ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ പൂര്വവത് സിദ്ധം ഘൃതം പിബേത്| പൂര്വവദിതി മദനഫലവത്| തേനൈവ ജീമൂതഫല സ്രുതാത് പയസോ ജാതം നവനീതം മദനാദിപ്രധാനഷട്കക്വാഥകല്കാഭ്യാം സിദ്ധം പിത്തജേ യുഞ്യാദിത്യുക്തമ്| ഇതി ജീമൂതവിധാനമുക്തമ്|| ൨൨||
Adhikarana ikShvAkukalpaH (23) · Śloka 23
ഇക്ഷ്വാകുസ്തു വിശേഷേണ കാസശ്വാസജ്വരച്ഛര്ദിവിഷശ്ലേഷ്മ- രോഗേഷൂപയോജ്യഃ|
തസ്യാപുഷ്പഫലസ്യ പ്രവാലൈഃ ശൃതം ക്ഷീര- മുദ്രിക്തപിത്തേ കഫാജ്വരേ||൨൩||
View original
इक्ष्वाकुस्तु विशेषेण कासश्वासज्वरच्छर्दिविषश्लेष्म- रोगेषूपयोज्यः|
तस्यापुष्पफलस्य प्रवालैः शृतं क्षीर- मुद्रिक्तपित्ते कफाज्वरे||२३||
ഇക്ഷ്വാകസ്തു കാസാദിഷ്വന്യേഷു ച ശ്ലേഷമരോഗേഷു വിശേഷേണ ഹിതഃ| കടുകാऽऽലാബൂനീ തുമ്ബീ ലമ്ബാ പിണ്ഡഫലാ തഥാ ഇക്ഷ്വാകുഃ ക്ഷത്രിയവരസ്തിക്തബീജാ മഹാഫലാ| തസ്യേക്ഷ്വാകോ രസഞ്ജാപുഷ്പഫലസ്യ പ്രവാലൈരഭിനവോദ്ഭിന്നൈഃ കിസലയൈഃ ശൃതം ക്ഷീരമുദ്രിക്തപിത്തം ഉന്മാര്ഗപിത്തേ കഫജ്വരേ|| ൨൩||
Adhikarana atideshedana jImUtavadvidhyantarANi (24) · Śloka 24
പുഷ്യാദിഷു ച സുതരാം ജീമൂതവത്പ്രയോഗാഃ|
ഇക്ഷ്വാകുഫല- സ്വരസം വാ ത്രിഗുണക്ഷീരസാധിതമുരഃ സ്ഥിതേ കഫേ പീനസേ സ്വരസാദേ വാ വമനാര്ഥീ പിബേത്|
ജീര്ണേ വാ സമുദ്ധൃതബീജേ ക്ഷീരം പ്രക്ഷിപേത്|
തത്ര ജാതം ദധി ശ്ലേഷ്മകാസശ്വാസച്ഛര്ദിഷു|
ഇക്ഷ്വാകുബീജാനി വാ ഛാഗക്ഷീരഭാവിതാനി വിഷഗുല്മോദര- ഗരഗണ്ഡഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദേഷു|
ഇക്ഷ്വാകുഫലമധ്യം വാ മസ്തുനാ കുഷ്ഠവിഷപാണ്ഡ്വാമയേഷു|
തദ്വിപക്വം വാ തക്രം സമധുസൈന്ധ- വമ്|
തദേവ വാ മധ്യം സഗുഡപലലം ഭക്ഷയേത്|
ഇക്ഷ്വാകുഫലതൈലം വാ പിബേത്|
തത്ഫലസ്വരസഭാവിതൈര്വാ സക്തുഭിര്മന്ഥം ശ്ലേഷ്മജ്വരകാസ കണ്ഠരോഗാऽരോചകേഷു|
ഇക്ഷ്വാ- കുകല്കം വാ മാംസരസേന വാതകഫഗുല്മപ്രസക്തജ്വരേഷു||൨൪||
View original
पुष्यादिषु च सुतरां जीमूतवत्प्रयोगाः|
इक्ष्वाकुफल- स्वरसं वा त्रिगुणक्षीरसाधितमुरः स्थिते कफे पीनसे स्वरसादे वा वमनार्थी पिबेत्|
जीर्णे वा समुद्धृतबीजे क्षीरं प्रक्षिपेत्|
तत्र जातं दधि श्लेष्मकासश्वासच्छर्दिषु|
इक्ष्वाकुबीजानि वा छागक्षीरभावितानि विषगुल्मोदर- गरगण्डग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदेषु|
इक्ष्वाकुफलमध्यं वा मस्तुना कुष्ठविषपाण्ड्वामयेषु|
तद्विपक्वं वा तक्रं समधुसैन्ध- वम्|
तदेव वा मध्यं सगुडपललं भक्षयेत्|
इक्ष्वाकुफलतैलं वा पिबेत्|
तत्फलस्वरसभावितैर्वा सक्तुभिर्मन्थं श्लेष्मज्वरकास कण्ठरोगाऽरोचकेषु|
इक्ष्वा- कुकल्कं वा मांसरसेन वातकफगुल्मप्रसक्तज्वरेषु||२४||
പുഷ്പാദിഷ്വിക്ഷ്വാകോഃ പുഷ്പഫലലോമശനിര്ലോമഹരിതപാണ്ഡുത്വാऽവസ്ഥാസു സുരാന്താഃ പ്രയോഗാഃ| ക്ഷീരക്ഷീരപേയാസന്താനികാദധിദധ്യുത്തരക്ഷീരസുരാ ഇതി ജീമൂതവത്| യത്ര തു പീനസസ്വരസാദയോരപി കഫോ വര്തതേ തത്രേക്ഷ്വാകുഫലസ്വരസം ത്രിഗുണേന ക്ഷീരേണ പാനയോഗ്യം പിബേത്| ശ്ലേഷ്മജേഷു കാസാദിഷു ബീജരഹിതേക്ഷ്വാകുഫലാന്തഃസ്ഥിതക്ഷീരജാതം ദധി| ഇക്ഷ്വാകുഭവാനി ബീജാനി ഛാഗക്ഷീരഭാവിതാനി വിഷാദിഷു പിബേത്| അര്ബുദം നീരുക് ഗ്രന്ഥ്യാകൃത്യധികം മാംസമ്| കുഷ്ഠവിഷപാണ്ഡ്വാമയേഷ്വിക്ഷ്വാകുഫലാനാം മധ്യം മജ്ജാനം മസ്തുനാ പിബേത്| അഥവാ തദ്വിപക്വം തക്രം സമധുസൈന്ധവം കുഷ്ഠാദിഷു പിബേത്| തദേവേക്ഷ്വാകുഫലജാതം മധ്യം സഗുഡപലലമ്| പലലം തിലകല്കഃ| ശ്ലേഷ്മജേഷു ജ്വരാദിഷ്വിക്ഷ്വാകുഫലതൈലം വാ| ഫലസ്വരസഭാവിതാനാം സക്തൂനാം വാ മന്ഥമ്| സുബോധമ്| പ്രസത്ക അനുഷക്തോ ജ്വരഃ|| ൨൪||
Adhikarana ikShvAkorlehakalpanA (25) · Śloka 25
ബില്വമൂലദ്വിപ്രസ്ഥക്വാഥേന വാ തുമ്ബീബീജാനി ക്വാഥയേത്|
തതസ്തസ്മിന് ത്രിഭാഗേന ഘൃതമ്|
ഘൃതസമാനി ച പിഷ്ട്വാ തുമ്ബീബീജാനി|
തദര്ധാശാനി ച പ്രത്യേകം ജീമൂതമഹാജാ- ലിനീവത്സകകൃതവേധനാനി|
ക്വാഥതുല്യമാവപേത് ത്രികടു- കമ്|
പുനരധിശ്രിത്യ ലേഹം സാധയേത്തമവലിഹ്യ പ്രമഥ്യാമനു- പിബേത്||൨൫||
View original
बिल्वमूलद्विप्रस्थक्वाथेन वा तुम्बीबीजानि क्वाथयेत्|
ततस्तस्मिन् त्रिभागेन घृतम्|
घृतसमानि च पिष्ट्वा तुम्बीबीजानि|
तदर्धाशानि च प्रत्येकं जीमूतमहाजा- लिनीवत्सककृतवेधनानि|
क्वाथतुल्यमावपेत् त्रिकटु- कम्|
पुनरधिश्रित्य लेहं साधयेत्तमवलिह्य प्रमथ्यामनु- पिबेत्||२५||
ബില്വമൂലക്വാഥസ്യ ചതുഷ്ഷഷ്ടിപലാനി തൈസ്തുമ്ബീബീജാനാം ചത്വാരി പലാനി ക്വാഥയേത്| ക്വഥിതശേഷം ഷോഡശപലാനി| തസ്മിന്നിതി ക്വാഥേ| ത്രിഭാഗഃ പദ്ധപലാന്യഷ്ടമാഷകാധികകര്ഷാധികാനി ജീമൂതോ ദേവദാലീ| മഹാജാലിനീ ഘണ്ടോലീ| കൃതവേധനം ദ്വിതീയാ കോശാതകീ| അധിശ്രയണം പാകായ ചുല്യാമാരോഹണമ്| പ്രമഥ്യ മധ്യദോഷമധികൃത്യാऽതീസാരേ മാഗധികാജലദാദി ക്വാഥയോരാഖ്യാ|| ൨൫||
Adhikarana atideshena kAshmaryyAdiShu vidhAnam (26) · Śloka 26
അയമേവ ച കല്പഃ കാശ്മര്യാദിഷു ചതുര്ഷു മഹാപഞ്ചമൂലാങ്ഗേഷു പൃഥക്പൃഥഗുക്തോ വേദിതവ്യഃ||൨൬||
View original
अयमेव च कल्पः काश्मर्यादिषु चतुर्षु महापञ्चमूलाङ्गेषु पृथक्पृथगुक्तो वेदितव्यः||२६||
അയമേവേക്ഷ്വാകുകല്പോ മഹാപഞ്ചമൂലാങ്ഗേഷു ചതുര്ഷു കാശ്മര്യ്യാദിഷു കാശ്മര്യ്യതര്കാരീപാടലീടുണ്ടുകേഷു| കാശ്മര്യ്യ പ്രസിദ്ധമ്| തര്കാരീ അഗ്നിമന്ഥഃ| ടുണ്ടുകോ മയൂരജങ്ഘഃ| ഇതീക്ഷ്വാകുകല്പഃ|| ൨൬||
Adhikarana dhAmArgavakalpavidhiH (27) · Śloka 27
ധാമാര്ഗവോ വിശേഷേണ ഗരഗുല്മോദരകാസകഫസഞ്ചയോത്ഥരോഗേഷു സ്ഥിരേഷു ഗുരുഷു ച ശ്ലേഷ്മാശയസ്ഥേ വാതശ്ലേഷ്മണി ച കണ്ഠാ- ശ്രയേ പ്രകല്പ്യഃ|
ജീവനീയാന്യതമചൂര്ണസംയുക്താന് സമധുശര്ക- രാംസ്തത്കഷായൈര്ലേഹാന് പിത്താപസര്ജനേ ശ്ലേഷ്മണി വിദധ്യാത്||൨൭||
View original
धामार्गवो विशेषेण गरगुल्मोदरकासकफसञ्चयोत्थरोगेषु स्थिरेषु गुरुषु च श्लेष्माशयस्थे वातश्लेष्मणि च कण्ठा- श्रये प्रकल्प्यः|
जीवनीयान्यतमचूर्णसंयुक्तान् समधुशर्क- रांस्तत्कषायैर्लेहान् पित्तापसर्जने श्लेष्मणि विदध्यात्||२७||
ധാമാര്ഗവോ ഗരാദിഷു വിശേഷേണ| ദ്വികോശാതകീതി പൂര്വം യദുക്തം തത്ര ഏകാ മഹാജാലിന്യാഖ്യാऽന്യാ ധാമാര്ഗവശബ്ദേനോച്യതേ| കഫസ്യ സഞ്ചയഃ യഥോക്തഃ| സുബോധമ്| പിത്തോപസര്ജനേ ശ്ലേഷ്മണി പിത്തപ്രധാനേ കഫപിത്തേ| തത്കഷായൈര്ധാമാര്ഗവക്വാഥൈര്ലേഹാന് പൂര്വ ഏവ വിഷയേ കല്പ- യേത്| കിമ്ഭൂതാന് ? ജീവനീയാനാമന്യതമസ്യ ചൂര്ണേന സംയുക്താന് സമധുശര്കരാംശ്ച|| ൨൭||
Adhikarana dhAmArgavavidhyantaram (28) · Śloka 28
സുമനഃ സൌമനസ്യായനീഹരിദ്രാചോരകഹൈമവതീമഹാസഹാക്ഷുദ്ര- സഹാവൃശ്ചീവബിമ്ബീപുനര്നവാകാസമര്ദാऽന്യതമകഷായേണ വാ ധാമാര്ഗവഫലമേകം ദ്വേ വാ മനോവികാരേഷു||൨൮||
View original
सुमनः सौमनस्यायनीहरिद्राचोरकहैमवतीमहासहाक्षुद्र- सहावृश्चीवबिम्बीपुनर्नवाकासमर्दाऽन्यतमकषायेण वा धामार्गवफलमेकं द्वे वा मनोविकारेषु||२८||
സുമനഃപ്രഭൃതീനാമന്യതമസ്യ വാ കഷായേണ സമധുശര്കരാന് ലേഹാന് പൂര്വ ഏവ വിഷയേ കല്പയേത്| സൌമനസ്യായനീ ജാതിപത്രികാ| ഹൈമവതീ കാഞ്ചനീ| മഹാസഹാ മാഷപര്ണീ| ക്ഷൌദ്രസഹാ മുദ്ഗപര്ണീ| വൃശ്ചീവഃ പുനര്നവാഭേദഃ| ബിമ്ബീ രക്തഫലാ തുണ്ഡീ തുണ്ഡീകേരഫലാ ച സാ| മനോവികാരേഷു മദാദിഷു| ഏകം ധാമാര്ഗവഫലം ദ്വേ വാ ധാമാര്ഗവഫലേ| ഇതി ധാമര്ഗവകല്പഃ|| ൨൮||
Adhikarana kRutavedhanakalpavidhiH (29) · Śloka 29
കൃതവേധനമത്യര്ഥകടുതീക്ഷ്ണോഷ്ണം സുതരാം ഗരോദരഗുല്മപ്ലീഹ- പാണ്ഡുരോഗശ്വയഥുഷു കല്പയേത്|൨൯|
View original
कृतवेधनमत्यर्थकटुतीक्ष्णोष्णं सुतरां गरोदरगुल्मप्लीह- पाण्डुरोगश्वयथुषु कल्पयेत्|२९|
കൃതവേധനമത്യര്ഥകട്വാദിഗുണത്വാത് ഗുല്മോദരാദിഷു സുതരാം കല്പയേത്| കൃതവേധനം ദ്വിതീയാ കോശാതകീ| കോശാതകീ കൃതച്ഛിദ്രാ ജാലിനീ കൃതവേധനീ| ക്ഷ്വേഡാ സുതിക്താ ഘണ്ടോലമൃദങ്ഗഫലികാ മതാ|| ൨൯||
Adhikarana kuTajavedhanakalpavidhiH, kuTajakalpaH (29) · Śloka 29
കൃതവേധനമത്യര്ഥകട്വാദിഗുണത്വാത് ഗുല്മോദരാദിഷു സുതരാം കല്പയേത്|
കൃതവേധനം ദ്വിതീയാ കോശാതകീ|
കോശാതകീ കൃതച്ഛിദ്രാ ജാലിനീ കൃതവേധനീ|
ക്ഷ്വേഡാ സുതിക്താ ഘണ്ടോലമൃദങ്ഗഫലികാ മതാ||൨൯||
വാ സര്ഷപമധൂകലവണാന്യതമാമ്ഭസാ വാ കുടജഫലചൂര്ണം കൃസരയാ വാ വമനായ കല്പയേദിതി|
ഭവതി ചാത്ര||൨൯||
View original
कृतवेधनमत्यर्थकट्वादिगुणत्वात् गुल्मोदरादिषु सुतरां कल्पयेत्|
कृतवेधनं द्वितीया कोशातकी|
कोशातकी कृतच्छिद्रा जालिनी कृतवेधनी|
क्ष्वेडा सुतिक्ता घण्टोलमृदङ्गफलिका मता||२९||
वा सर्षपमधूकलवणान्यतमाम्भसा वा कुटजफलचूर्णं कृसरया वा वमनाय कल्पयेदिति|
भवति चात्र||२९||
-കുടജഫലം പുനഃ സുകുമാരേഷൂല്ബണാസ്രപിത്തകഫേഷു വാത- ശോണിതവിസര്പജ്വരകുഷ്ഠാദിഷു ച യോജയേത്| കുടജഫല- ചൂര്ണാന്യര്കക്ഷീരേണ സപ്താഹം ഭാവയിത്വാ ജീവകകഷായേണ പിബേത്| ഫലജീമൂതകേക്ഷ്വാകുജീവന്തീമൂലാന്യതമകഷായേണ -കുടജഫലമിന്ദ്രയവമ്| സുകുമാരേഷൂല്ബണാസ്രാദിഷു ച പുരുഷേഷു തഥാ വാതശോണിതാദിഷു രോഗേഷു ച പ്രയോജയേത്| സുബോധമ്| ജീവകഃ പ്രസിദ്ധഃ| ഫലം മദനഫലമ്| മൂലശബ്ദേന ജീവന്ത്യാഃ സമ്ബന്ധഃ| സര്ഷപാദീനാമന്യതമേന സംയുക്തമമ്ഭസ്തഥോക്തമ്| തേന സഹ വാ കൃസരാ പേയാ||
Adhikarana upasaMhAraH (30-31) · Śloka 31
വമനാനാം ദിഗിത്യേഷാ സുതരാമുപയോഗിനാമ്|
ബീജേനാനേന മതിമാന്യാനപി ച കല്പയേത്|
ഇതി||൩൦||
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹ- സംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ വമനകല്പോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൩൧||
View original
वमनानां दिगित्येषा सुतरामुपयोगिनाम्|
बीजेनानेन मतिमान्यानपि च कल्पयेत्|
इति||३०||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने वमनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||३१||
ഇത്യനന്തരോക്തപ്രകാരേണ വമനാനാം വമനദ്രവ്യാണാമേഷാ ദിക് കല്പനാമാര്ഗഃ പ്രദര്ശിതഃ| കിമ്ഭൂതാനാമ് ? ആഹ-സുതരാമുപയോഗിനാമ്| യഥോക്തേന ബീജേന യുക്ത്യാऽന്യാനപി വമനാദീന് കല്പയേന് മതിമാന് പ്രാജ്ഞഃ| അപ്രാജ്ഞസ്തു ശാസ്ത്രാനുസാരേണ ഊഹിതുമശക്യത്വാത് കേവലം വ്യാപദാ യോജയതീതി|| ൩൦|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹ- വ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം കല്പസ്ഥാനേ പ്രഥമോऽധ്യായഃ