2. virēcanakalpaḥ

Adhikarana atha virecanakalpo nAma dvitIyo~adhyAyaH upodghAtaH · Śloka

ಊರ್ಧ್ವಶೋಧನಮುಕ್ತ್ವಾ ಅಧಃ ಶೋಧನಕಲ್ಪನಾಯಾಽಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾಥೋ ವಿರೇಚನಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana trivRunmukhyAni virecanadravyANi (2) · Śloka 2

ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಮೂಲೇಷು ತ್ರಿವೃತ್| ತ್ವಕ್ಷು ತಿಲ್ವಕಃ| ಕ್ಷೀರೇಷು ಸ್ನುಹೀ| ಫಲೇಷು ಹರೀತಕೀ ಪ್ರಧಾನಾನಿ||೨||

ದನ್ತೀಶಙ್ಖಿನ್ಯಾದಿಮೂಲವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ತ್ರಿವೃತ್ ಪ್ರಧಾನಮ್| ರಮ್ಯಕತ್ವಗಾದೀನಾಂ ತಿಲ್ವಕಃ| ಸಪ್ತಪರ್ಣಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತ್ಯಾದಿ ಕ್ಷೀರಾಣಾಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಧಾನಮಾಽಽಶುಫಲತ್ವೇನ ಸುವಿಷಯತ್ವೇನ ಸಾಧುಕಾರಿತ್ವೇನ ಚ|| ೨||

Adhikarana trivRudBedAH guNAshca (3) · Śloka 3

ತ್ರಿವೃತಾಯಾಃ ಖಲು ದ್ವಿವಿಧಂ ಮೂಲಮರುಣಂ ಶ್ಯಾವಞ್ಚ| ತತ್ರಾರುಣಂ ಕಷಾಯಮಧುರಂ ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಹರಂ ಕಲ್ಪನಾ- ವಿಶೇಷಾತ್ಪುನಃ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನಮ್| ಸುಖವಿರೇಚನತ್ವಾತ್ ಶಿಶು- ಸ್ಥವಿರಸುಕುಮಾರಮೃದುಕೋಷ್ಠೇಷು ಪ್ರಶಸ್ತಂ ತ್ರಿವೃಚ್ಛಬ್ದವಾಚ್ಯಂ ಚ| ಇತರದಪಿ ತಸ್ಮಾದ್ಗುಣೈಃ ಕಿಞ್ಚಿದೂನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕಣ್ಠಹೃದಯಕರ್ಷಣಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸಮ್ಮೋಹಕೃದಾಽಽಶು ದೋಷಹರತ್ವಾದ್ಬಹುದೋಷಕ್ಲೇಶಕ್ಷಮಕ್ರೂರ- ಕೋಷ್ಠೇಷು ಪ್ರಶಸ್ತಂ ತ್ರಿವೃಚ್ಛಬ್ದವಾಚ್ಯಂ ಚ||೩||

ಸುಬೋಧಮ್| ಕಲ್ಪನಾವಿಶೇಷಾಃ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಾದಿಕೃತಾಃ| ತದರುಣಂ ತ್ರಿವೃನ್ಮೂಲಂ ತ್ರಿವೃಚ್ಛಬ್ದವಾಚ್ಯಮ್| ಉಭಯೋಕ್ತಾವಪಿ| ಇತರಚ್ಛ್ಯಾವಮ್| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯರುಣಾತ್| ಗುಣಃ ರಸಾದಿಭಿಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಪ್ರಲಯಃ| ಸಮ್ಮೋಹೋಽಸ್ಫುಟಜ್ಞತ್ವಮ್| ತದ್ವಚ್ಛ್ಯಾವಂ ತ್ರಿವೃನ್ಮೂಲಂ ಶ್ಯಾಮಾಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮ್| ಉಭಯೋಕ್ತಾವಪಿ|| ೩||

Adhikarana trivRunmUlAharaNavidhAnam (4) · Śloka 4

ಅಥ ತಯೋರ್ಮೂಲಮತಿರ್ಯಗ್ ವಿಸೃತಂ ಗಮ್ಭೀರಾನುಗತಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಾ- ಽಽಹರೇತ್| ತತಸ್ತ್ವಚಂ ಶೋಷಯಿತ್ವ ಸಮ್ಯಕ್ಸುಗುಪ್ತಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್||೪||

ತಯೋರ್ದ್ವಯೋರಪಿ ಅತಿರ್ಯಗ್ ವಿಸೃತಮಧೋಗತಮ್| ಏವಂ ಗಾಢಂ ಭೂಮೌ ಬಹುಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ಗಮ್ಭೀರಾನುಗತಮ್| ತತ ಇತಿ ಮೂಲಾತ್| ಸಮ್ಯಕ್ ಸುಗುಪ್ತಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಯಾವತ್ಪ್ರಯೋಗಕಾಲಮ್|| ೪||

Adhikarana tasya doShAdyapekShayA prayogaH (5) · Śloka 5

ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಮಮ್ಲೈರ್ಮಾಂಸರಸೇನ ವಾ ಪಿಬೇದ್ವಾತಾ- ಮಯೇಷು| ಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಕಾಶ್ಮರ್ಯಸ್ವರಸಸರ್ಪಿಃ ಸ್ವಾದುದ್ರವ್ಯ- ಕ್ವಾಥೈಃ ಸಶರ್ಕರಂ ಪಿತ್ತೋತ್ಥೇಷು| ಮೂತ್ರಕ್ಷೌದ್ರದ್ರಾಕ್ಷಾರಿಷ್ಟಪೀಲುರಸ- ತ್ರಿಫಲಾಪಞ್ಚಕೋಲಕ್ವಾಥೈರ್ವ್ಯೋಷಚೂರ್ಣಾನುಬಿದ್ಧಂ ಕಫಜೇಷು||೫||

ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ತ್ರಿವೃನ್ಮೂಲಚೂರ್ಣಂ ಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವಸಂಯುಕ್ತಂ ಅಮ್ಲೈಃ ಕಾಞ್ಜಿಕಮದ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಾ ಮಾಂಸರಸೇನ ವಾ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ವಾತಾಮಯೇಷು ಪಿಬೇದ್ ವಿರೇಕಯೋಗ್ಯೇಷು| ಕ್ಷೀರಾದಿಯುಕ್ತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪಿತ್ತೋತ್ಥೇಷು ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸರ್ವಥಾ ವಾ ಸಶರ್ಕರಮ್| ಕಫವ್ಯಾಧಿಷು ಮೂತ್ರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಸರ್ವಥಾ ವಾ ವ್ಯೋಷಚೂರ್ಣಾನುಬಿದ್ಧಮ್|| ೫||

Adhikarana vividhAH kalpanAH (6) · Śloka 6

ಏಭಿರೇವ ಚ ದ್ರವ್ಯೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಘೃತಶರ್ಕರಾದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುರಸತುಗಾಕ್ಷೀ- ರೀಮಧುರಾಣಿ ಮಾತುಲುಙ್ಗದಾಡಿಮಾಮಲಕಕೋಲಕರಮರ್ದಕಪಿತ್ಥ- ರಸತಕ್ರಾಮ್ಲಾನಿ ಸೈನ್ಧವಲವಣಾನಿ ವ್ಯೋಷತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ವಿವಿಧ- ವೇಶವಾರಪರಿಪೂರಿತಾನಿ ಸಹಕಾರರಸತ್ರಿಜಾತನಾಗಕೇಸರಕರ್ಪೂ- ರಸುರಭೀಣಿ ಲೇಹಗುಲಿಕಾಮೋದಕಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಾನ್ಯುಪಕಲ್ಪ- ಯೇದಿತಿ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಕಷಾಯೇಣ ಸಾಧಿತಃ ಸಸಿತೋ ಹಿಮಃ| ಮಧುತ್ರಿಜಾತಸಂಯುಕ್ತೋ ಲೇಹೋ ಹೃದ್ಯಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಅಜಗನ್ಧಾ ತುಗಾಕ್ಷೀರೀ ವಿದಾರೀ ಶರ್ಕರಾ ತ್ರಿವೃತ್| ಚೂರ್ಣಿತಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಲೀಢ್ವಾ ಸಾಧು ವಿರಿಚ್ಯತೇ| ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ತಮ್ಭಪಿಪಾಸಾದಾಹಪೀಡಿತಃ| ಲಿಮ್ಪೇದನ್ತಸ್ತ್ರಿವೃತಯಾ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತ್ವೇಕ್ಷುಗಣ್ಡಿಕಾಮ್| ಏಕೀಕೃತ್ಯ ಚ ತತ್ಸ್ವಿನ್ನಂ ಪುಟಪಾಕೇನ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ತ್ವಗೇಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಾ ನೀಲೀ ತೈಸ್ತ್ರಿವೃತ್ತೈಶ್ಚ ಶರ್ಕರಾ| ಚೂರ್ಣಂ ಫಲರಸಕ್ಷೌದ್ರಸಕ್ತುಭಿಸ್ತರ್ಪಣಂ ಪಿಬೇತ್| ವಾತಪಿತ್ತಕಫೋತ್ಥೇಷು ರೋಗೇಷ್ವಲ್ಪಾನಲೇಷು ಚ| ನರೇಷು ಸುಕುಮಾರೇಷು ನಿರಪಾಯಂ ವಿರೇಚನಮ್| ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲವರಾಯಾವಶೂಕಕಣಾಸ್ತ್ರಿವೃತ್| ಸರ್ವತೋಽರ್ಧೇನ ತಲ್ಲೀಢಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯೇನ ಗುಡೇನ ವಾ| ಗುಲ್ಮಂ ಪ್ಲೀಹೋದರಂ ಕಾಸಂ ಹಲೀಮಕಮರೋಚಕಮ್| ಕಫವಾತಕೃತಾಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಪರಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಮದಾನ್ ಬಹೂನ್||೬||

ಏಭಿರೇವ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಸ್ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿರ್ಯಥಾದೋಷಂ ಲೇಹಾದಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಯತ್ರ ಮಾಧುರ್ಯಘೃತಾದಿಭಿರೇವ| ಅಮ್ಲತ್ವಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಭಿರೇವ| ಲಾವಣ್ಯಂ ಸೈನ್ಧವೇನೈವ| ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಕಾರ್ಯಕರಣಂ ವ್ಯೋಷೇಣ| ವಿವಿಧೈರ್ವೇಶವಾರೈರ್ಮಾಸಧಾನ್ಯಕೃತೈಃ ಪರಿಪೂರಣಂ ಸಮ್ಭವಾನ್ಮೋದಕಾದೀನಾಂ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಸಹಕಾರಾದಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಸಹಕಾರಾದಿನಾ ಸರ್ವತ್ರ ಸುರಭೀಕರಣಮ್| ತ್ರಿವೃತಾಲೇಹಃ ಸುಬೋಧಃ| ಅಜಗನ್ಧಾದಿನಾ ಚೂರ್ಣಲೇಹಂ ಲೀಢ್ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಾದಿಪೀಡಿತಃ ಸಾಧು ವಿರಿಚ್ಯತೇ| ಇಕ್ಷುಗಣ್ಡಸ್ಯ ದೀರ್ಘಪಾಟಿತಸ್ಯಾನ್ತಸ್ತ್ರಿವೃತ್ ಪ್ರಲಿಪ್ತಸ್ಯ ಪುನಃ ಸಂಯೋಜಿತಸ್ಯ ಪುಟಪಾಕೇನ ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಚ ಭಕ್ಷಣಮ್| ತ್ವಗೋಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಾಭ್ಯಾಮೇಕೋ ಭಾಗಃ| ದ್ವಿತೀಯೋ ನೀಲ್ಯಾಃ| ತ್ರಿಭಿಃ ಸಮಾತ್ರಿವೃತ್| ಸರ್ವಸಮಾ ಶರ್ಕರಾ| ಏತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಫಲರಸಾದಿನಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫವ್ಯಾಧಿಷು ತರ್ಪಣಂ ಪಿಬೇತ್| ಏತಚ್ಚಾಲ್ಪಾನಲಾದಿಗುಣೇಷು ನರೇಷು ನಿರಪಾಯಮನುಪದ್ರವಂ ವಿರೇಚನಮ್| ತರ್ಪಣಶಬ್ದೇನ ಸಕ್ತೂನಾಂ ಬಹುತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮ್| ಏತತ್ ಪೃಥಗ್ದೋಷಕ್ಷಮಂ ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಯೋಶ್ಚ ಸಂಯೋಗಭೇದೇನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಿತಾನಾಮರ್ಧೇನ ತ್ರಿವೃತ್| ಗುಡಯೋಗೇ ಜಲೇನ ಲೇಹಃ| ಏತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಗುಲ್ಮಾದೀನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಕಫವಾತಕೃತಾನ್ ಬಹೂನ್ ಗದಾನ್ ಪರಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ ನಾಶಯತಿ|| ೬||

Adhikarana kalyANako guDaH (7) · Śloka 7

ವಿದಙ್ಗಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲತ್ರಿಫಲಾಧಾನ್ಯಚಿತ್ರಕಾನ್| ಮರಿಚೇನ್ದ್ರಯವಾಜಾಜೀಪಿಪ್ಪಲೀಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಃ| ದೀಪ್ಯಕಂ ಪಞ್ಚಲವಣಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಕಾರ್ಷಿಕಂ ಪೃಥಕ್| ತಿಲತೈಲತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಭಾಗೌ ಚಾಷ್ಟಪಲೋನ್ಮಿತೌ| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸಪ್ರಸ್ಥಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಗುಡಾರ್ಧತುಲಾನ್ವಿತಾನ್| ಪಕ್ತ್ವಾ ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ಖಾದೇತ್ತತೋ ಮಾತ್ರಾಮಯನ್ತ್ರಣಃ| ಕುಷ್ಠಾಽರ್ಶಃಕಾಮಲಾಗುಲ್ಮಮೇಹೋದರಭಗನ್ದರಾನ್| ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಂಶ್ಚ ಹನ್ತಿ ಪುಂಸವನಶ್ಚ ಸಃ| ಗುಡಃ ಕಲ್ಯಾಣಕೋ ನಾಮ ಸರ್ವರ್ತ್ತುಷು ಚ ಯೌಗಿಕಃ||೭||

ವಿಡಙ್ಗಾದಿನಾ ಕಲ್ಯಾಣಕನಾಮ ಗುಡೋ ವಟಕಃ|| ೭||

Adhikarana vyoShAdiguTikA (8) · Śloka 8

ವ್ಯೋಷತ್ರಿಜಾತಕಾಮ್ಭೋದಕೃಮಿಘ್ನಾಮಲಕೈಸ್ತ್ರಿವೃತ್| ಸರ್ವೈಃ ಸಮಾ ಸಮಸಿತಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಗುಟಿಕಾಃ ಕೃತಾಃ| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿಕಾಸಶೋಷಭ್ರಮಕ್ಷಯೇ| ತಾಪೇ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೇಽಲ್ಪೇಽಗ್ನೌ ಶಸ್ತಾಃ ಸರ್ವವಿಷೇಷು ಚ||೮||

ಸುಬೋಧಮ್|| ೮||

Adhikarana RutvanusAraM trivRudyogAH (9) · Śloka 9

ತ್ರಿವೃತಾ ಕೌಟಜಂ ಬೀಜಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷಾರರಸೋಪೇತಂ ವರ್ಷಾಕಾಲೇ ವಿರೇಚನಮ್| ತ್ರಿವೃದ್ದುರಾಲಭಾಮುಸ್ತಾಶರ್ಕರೋದೀಚ್ಯಚನ್ದನಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್ಬುನಾ ಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸಾತಲಂ ಜಲದಾತ್ಯಯೇ| ತ್ರಿವೃತಾಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಪಾಠಾಮಜಾಜೀ ಸರಲಂ ವಚಾಮ್| ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ ಚ ಹೇಮನ್ತೇ ಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರಿವೃತಾ ಶರ್ಕರಾತುಲ್ಯಾ ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ ವಿರೇಚನಮ್| ತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಾಯನ್ತಿ ಹಪುಷಾಸಾತಲಾಕಟುರೋಹಿಣೀಃ| ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ ಚ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಭಾವಯೇತ್ತ್ರ್ಯಹಮ್| ಏಷ ಸರ್ವರ್ತ್ತುಕೋ ಯೋಗಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಾಂ ಮಲದೋಷಹೃತ್||೯||

ತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಾಯನ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಸರ್ವರ್ತ್ತುಷು| ಏತಚ್ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಾಮೇವ ವಿರೇಚನಂ ಭವತಿ| ಮಲದೋಷಾ ದುಷ್ಟವಾತವಿಕಾರಾಃ|| ೯||

Adhikarana rUkShANAM virecanam (10) · Śloka 10

ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ದುರಾಲಭಾಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲಿವತ್ಸಕಮ್| ನೀಲಿನೀ ಕಟುಕಾಮುಸ್ತಾಶ್ರೇಷ್ಠಾಯುಕ್ತಂ ಸುಚೂರ್ಣಿತಮ್| ರಸಾಜ್ಯೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಭಿಃ ಶಸ್ತರೂಕ್ಷಣಾಮಪಿ ಸರ್ವದಾ||೧೦||

ಶ್ಯಾಮಾದಿಕಂ ನೀಲಿನ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಂ ರಸಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ರೂಕ್ಷಾಣಾಮಪಿ ಶಸ್ಯತೇ| ಅಪಿಶಬ್ದಃ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದ್ವಿಶೇಷಃ| ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವರ್ತ್ತುಷು|| ೧೦||

Adhikarana tryUShaNAdicUrNam (11) · Śloka 11

ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಹಿಙ್ಗುಂ ಕಾರ್ಷಿಕಂ ತ್ರಿವೃತಾಪಲಮ್| ಸೌವರ್ಚಲಾರ್ಧಕರ್ಷಂ ಚ ಪಲಾರ್ಧಂ ಚಾಮ್ಲವೇತಸಾತ್| ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಶರ್ಕರಾತುಲ್ಯಂ ಕಣ್ಡೇನಾಮ್ಲೇನ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಗುಲ್ಮಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತ್ತಿನುತ್ಸಿದ್ಧಂ ಜೀರ್ಣೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ರಸೌದನಮ್||೧೧||

ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದಿಕಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಿರೇಕೇಣ ದುಷ್ಟಫಲಂ ಗುಲ್ಮಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತ್ತಿನುದ್ಭವತಿ| ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲೇ ಸಮುದಾಯೇ| ಅಮ್ಲವೇತಸಸ್ಯಾರ್ಧಪಲಮ್| ಮಣ್ಡಃ ಸ್ವಚ್ಛಾ ಪೇಯಾ| ಅಮ್ಲಃ ಕಾಞ್ಜಿಕಮದ್ಯಾದಿಃ| ರಸೌದನೋ ಮಾಂಸರಸಮಿಶ್ರ ಓದನಃ||೧೧||

Adhikarana trivRutAdicUrNam (12) · Śloka 12

ತ್ರಿವೃತಾತ್ರಿಫಲಾದನ್ತೀಸಾತಲಾವ್ಯೋಷಸೈನ್ಧವೈಃ| ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ಚೂರ್ಣಂ ಸಪ್ತಾಹಂ ಭಾವ್ಯಮಾಮಲಕಾದ್ರಸೇ| ತದ್ಯೋಜ್ಯಂ ತರ್ಪಣೇ ಯೂಷೇ ಪಿಶಿತೇ ರಾಗಯುಕ್ತಿಷು||೧೨||

ತ್ರಿವೃತಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಸಪ್ತದಿನಾನ್ಯಾಮಲಕರಸೇನ ಭಾವಿತಂ ತರ್ಪಣಾದಿಷು ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತರ್ಪಣಃ ಸಕ್ತವಃ| ರಾಗಾ ಬದರಮಣ್ಡಾದಯಃ|| ೧೨||

Adhikarana siddhaghRutaM kShIra~jca (13) · Śloka 13

ತುಲ್ಯಾಮ್ಲಂ ತ್ರಿವೃತಾಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ ಗುಲ್ಮಹರಂ ಘೃತಮ್| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕಷಾಯೇಣ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಯೋಽಪಿ ವಾ||೧೩||

ತ್ರಿವೃದ್ ಘೃತೇ ಯಥಾಲಾಭಮಮ್ಲಾನಿ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದೀನಿ ಪೃಥಕ್ಸ್ನೇಹಸಮಾನಿ| ಘೃತಂ ಕಲ್ಕಪಾದಮ್| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತಯೋಃ ಕಷಾಯೇ ಘೃತಪಾಕಃ| ಕಲ್ಕಂ ವಿನಾ| ಕೇಚಿತ್ತು ಸರ್ವಕಷಾಯಪಾಕೇಷು ಕಷಾಯೌಷಧಾತ್ಕಲ್ಕಮಪೀಚ್ಛನ್ತಿ| ಪಯೋಽಪಿ ವಾ ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕಷಾಯಸಿದ್ಧಮ್|| ೧೩||

Adhikarana trivRutAriShTakalpanA (14) · Śloka 14

ತ್ರಿವೃನ್ಮುಷ್ಟೀಸ್ತು ಸನಖಾನಷ್ಟೌ ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಪಚೇತ್| ಪಾದಶೇಷಂ ಕಷಾಯಂ ತಂ ಪೂತಂ ಗುಡತುಲಾಯುತಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸ್ಥಾಪ್ಯಂ ಘಟೇ ಕ್ಷೌದ್ರಪಿಪ್ಪಲೀಫಲಚಿತ್ರಕೈಃ| ಲಿಪ್ತೇ ಮಾಸೇ ಗತೇ ಪೀತಂ ಪಾಣ್ಡುಶ್ವಯಥುಗುಲ್ಮಜಿತ್||೧೪||

ಅಷ್ಟೌ ತ್ರಿವೃನ್ಮುಷ್ಟೀನ್ ಸನಖಾನನ್ತರ್ನಖಾನ್ಯತ್ರಾಙ್ಗುಲಿನಖಾ ಅಪಿ ಮುಷ್ಟೌ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ| ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಸದ್ವಾದಶಾನಿ ಪಞ್ಚಪಲಶತಾನಿ| ಪಾಕತ್ವಾಚ್ಚತುರ್ಭಾಗಃ| ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಕೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಘಟಾಲೇಪಃ|| ೧೪||

Adhikarana trivRutsurA (15) · Śloka 15

ಸುರಾ ವಾ ತ್ರಿವೃತಾಪಾದಕಿಣ್ವಾ ತತ್ಕ್ವಾಥಸಂಯುತಾ||೧೫||

ಅಥವೈವಮ್ಭೂತಾ ಸುರಾಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಜಿತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ತ್ರಿವೃತಾ ಪಾದಕಿಣ್ವಾ| ತ್ರಿವೃತಾಪಾದ ಏವ ಕಿಣ್ವಃ ಯಸ್ಯಾಃ| ಸುರಾಪಾದೇನ ತ್ರಿವೃದ್ದೇಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಣ್ವಃ ಸುರಾಕಲ್ಕಃ| ತತ್ಕ್ವಾಥೇನ ತ್ರಿವೃತ್ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಂಯುತಾ ಯುಕ್ತಾ|| ೧೫||

Adhikarana trivRutsauvIrakam (16) · Śloka 16

ಯವೈಃ ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕ್ವಾಥಸ್ವಿನ್ನೈಃ ಕುಲ್ಮಾಷಮಮ್ಭಸಾ| ಆಸುತಂ ಷಡಹಂ ಪಲ್ಲೇ ಜಾತಂ ಸೌವೀರಕಂ ಪಿಬೇತ್||೧೬||

ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕ್ವಾಥಸ್ವಿನ್ನೈರ್ಯವೈಃ ಕುಲ್ಮಾಷಮರ್ಧಸ್ವಿನ್ನಮಾಷಮಮ್ಭಸಾ ಆಸುತಂ ಷಡಹಂ ಪಲ್ಲೇ ಧಾನ್ಯರಾಶೌ ಜಾತಂ ಸೌವೀರಕತ್ವೋತ್ಪತ್ತೌ ಪೇಯಮ್| ಏಷ ಸೌವೀರಕೋ ನಿಸ್ತುಷೈಃ ಕ್ರಿಯತೇ|| ೧೬||

Adhikarana trivRuttuShodakam (17) · Śloka 17

ಭೃಷ್ಟಾನ್ ವಾ ಸತುಷಾನ್ ಶುಷ್ಕಾನ್ ಯವಾಂಸ್ತಚ್ಚೂರ್ಣಸಂಯುತಾನ್| ಆಸುರಾನಮ್ಭಸಾ ತದ್ವತ್ ಪಿಬೇಜ್ಜಾತಂ ತುಷೋದಕಮ್||೧೭||

ಭೃಷ್ಟಾನಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸತುಷೇಣ ಕೃತಂ ತುಷೋದಕಂ ಭವತಿ| ಇತಿ ತ್ರಿವೃತ್ ಕಲ್ಪಃ|| ೧೭||

Adhikarana AragvadhAdhikAraH (18) · Śloka 18

ಜ್ವರಹೃದ್ರೋಗವಾತಾಸೃಗುದಾವರ್ತಾದಿರೋಗಿಷು| ರಾಜವೃಕ್ಷೋಽಧಿಕಂ ಪಥ್ಯೋ ಮೃದುರ್ಮಧುರ ಶೀತಲಃ| ವಾಲೇ ವೃದ್ಧೇ ಕ್ಷತೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಸುಕುಮಾರೇ ಚ ಮಾನವೇ| ಯೋಜ್ಯೋ ಮೃದ್ವನಪಾಯಿತ್ವಾದ್ ವಿಶೇಷಾಚ್ಚತುರಙ್ಗುಲಃ||೧೮||

ರಾಜವೃಕ್ಷೋಽಧಿಕಂ ಜ್ವರಾದಿಷು ಪಥ್ಯಃ| ಸ ಚ ಮೃದ್ವಾದಿಗುಣಃ| ಬಾಲಾದಿಷು ಮೃದ್ವನಪಾಯಿತ್ವಾದ್ಧೇತೋಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಯೋಜ್ಯಃ| ತೌ ಸೌರಜಾತೀಯೌ| ಕರ್ಣಿಕಾರೋ ರಾಜವೃಕ್ಷಃ ಪ್ರಗ್ರಹಃ ಕೃತಮಾಲಕಃ| ಆರೋಗ್ಯಶಿಮ್ಬೀ ಶಮ್ಯಾಕೋ ವ್ಯಾಧಿಘಾತೋಪಘಾತಕಃ ಆರಗ್ವಧೋ ದೀರ್ಘಫಲೋ ಘಾತಶ್ಚ ಚತುರಙ್ಗುಲಃ| ಆರಗ್ವಧಸ್ತಥಾ ಚಾನ್ಯೋ ಕರ್ಣಿಕಾರೇವತಸ್ತಥಾ|| ೧೮||

Adhikarana tasya kalpanABedAH (19) · Śloka 19

ಫಲಕಾಲೇ ಪರಿಣತಂ ಫಲಂ ತಸ್ಯ ಸಮಾಹರೇತ್| ತೇಷಾಂ ಗುಣವತಾಂ ಭಾರಂ ಸಿಕತಾಸು ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಶೋಷಯೇದಾತಪೇ ತತಃ| ತತೋ ಮಜ್ಜಾನಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಶುಚೌಪಾತ್ರೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇನ ತಂ ದದ್ಯಾದ್ ದಾಹೋದಾವರ್ತಪೀಡಿತೇ| ಚತುರ್ವರ್ಷೇ ಸುಖಂ ಬಾಲೇ ಯಾವದ್ ದ್ವಾದಶವಾರ್ಷಿಕೇ| ಚತುರಙ್ಗುಲಮಜ್ಞೋ ವಾ ಕಷಾಯೇ ಪಾಯಯೇದ್ಧಿಮಮ್| ದಧಿಮಣ್ಡಸುರಾಮಣ್ಡಧಾತ್ರೀಫಲರಸೈಃ ಪೃಥಕ್| ಸೌವೀರಕೇಣ ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಕಲ್ಕೇನ ತ್ರೈವೃತೇನ ವಾ| ಚತುರಙ್ಗುಲಸಿದ್ಧಾದ್ವಾ ಕ್ಷೀರಾದ್ಯದುದಿಯಾದ್ ಘೃತಮ್| ಮಜ್ಜಕಲ್ಕೇನ ಧಾತ್ರೀಣಾಂ ರಸೇ ತತ್ಸಾಧಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ತದೇವ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯವಸ್ಯ ಚ| ಕಷಾಯೇ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಕಲ್ಕೈಃ ಶ್ಯಾಮಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್| ದನ್ತೀಕಷಾಯೇ ತನ್ಮಜ್ಜ್ಞೋ ಗುಡಂ ಜೀರ್ಣಂ ಚ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ತಮರಿಷ್ಟಂ ಸ್ಥಿತಂ ಮಾಸಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಪಕ್ಷಮೇವ ವಾ||೧೯||

ತಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ರಾಜವೃಕ್ಷಸ್ಯ| ಫಲಕಾಲೇ ಯದಾಽಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತದಾ ಪರಿಣತಮತಿಕ್ರಾನ್ತಪಾಕಮೇವ ಫಲಮಾಹರೇತ್| ನ ಮಧ್ಯಮಮ್| ಅಕಾಲೇಽಪಿ ಫಲಸಮ್ಭವಾತ್ಕಾಲವಿಶೇಷಣಮ್| ತೇಷಾಮಿತಿ ಫಲಾನಾಮ್| ಗುಣವತಾಮಿತಿ ದೋಷರಹಿತಾನಾಮ್| ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಸಿಕತಾಸು ವಾಸನಮ್| ತತ ಆತಪೇ ಶೋಷಣಮ್| ತತಃ ಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಮಜ್ಜಾನಮುದ್ಧೃತ್ಯ ತಂ ಮಜ್ಜಾನಂ ಶುಚೌ ನಿರ್ಮಲೇ ಪಾತ್ರೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ದ್ರಾಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಚತುರಙ್ಗುಲಮಜ್ಜಕಷಾಯಂ ಹಿಮಂ ಶೀತೀಭೂತಂ ದಧಿಮಣ್ಡಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಯುಕ್ತಂ ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕೇನ ಯುಕ್ತಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಚತುರಙ್ಗುಲಸಿದ್ಧಾತ್ ಕ್ಷೀರಾತ್ ಪ್ರಮಥಿತಾದ್ಯದ್ ಘೃತಮುದಿಯಾತ್ ತದ್ ಘೃತಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಮಜ್ಜಾಕಲ್ಕೇನ ಸಹಾಮಲಕರಸೇನ ಸಾಧಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ತದೇವ ಚತುರಙ್ಗುಲಸಿದ್ಧಕ್ಷೀರಜಂ ಘೃತಂ ದಶಮೂಲಾದ್ಯನ್ಯತಮಕಷಾಯೇ ಶ್ಯಾಮಾದಿಭಿರ್ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕೈಃ ಸಹ ಸಾಧಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ದನ್ತ್ಯಾಃ ಕ್ವಾಥೇ ಚತುರಙ್ಗುಲಮಜ್ಜಾನಂ ಜೀರ್ಣಗುಡಂ ಚ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ತಂ ಮಾಂಸಂ ಪಕ್ಷಸ್ಥಿತಂ ವಾಽಽರಿಷ್ಟಂ ಪಿಬೇತ್| ಇತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಕಲ್ಪಃ|| ೧೯||

Adhikarana tilvakakalpaH (20) · Śloka 20

ತ್ವಚಂ ತಿಲ್ವಕಮೂಲಸ್ಯ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಭ್ಯನ್ತರವಲ್ಕಲಮ್| ವಿಶೋಷ್ಯ ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಚ ದ್ಬೌ ಭಾಗೌ ಗಾಲಯೇತ್ತತಃ| ಲೋಧ್ರಸ್ಯೈವ ಕಷಾಯೇಣ ತೃತೀಯಂ ತೇನ ಭಾವಯೇತ್| ಕಾಷಾಯೇ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ತಂ ಭಾಗಂ ಭಾವಿತಂ ಪುನಃ| ಶುಷ್ಕಚೂರ್ಣಂ ಪುನಃ ಕೃತ್ವಾ ತತಃ ಪಾಣಿತಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಸ್ತುಮೂತ್ರಸುರಾಮಣ್ಡಕೋಲಧಾತ್ರೀಪಲಾಮ್ಬುಭಿಃ||೨೦||

ತ್ವಚಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ತಿಲ್ವಕಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ| ಲೋಧ್ರಃ ಶಾಬರಕಸ್ತಿಲ್ವಸ್ತಿಲಕಸ್ತಿಲಕಸ್ತಥಾ| ರವಿದುಃ ಕಾಣ್ಡಹೀನಶ್ಚ ಮಿಲ್ಲೀಶಮ್ಬರಪಾದಪಃ| ಅಭ್ಯನ್ತರವಲ್ಕಲಃ ಅನ್ತರ್ಭಾಗಸ್ತ್ಯಕ್ತೋ ಯಥಾ ತ್ವಚಾ| ತಾಂ ತ್ವಚಂ ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ತಸ್ಯ ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ತ್ರೀನ್ ಭಾಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತೋ ದ್ವೌ ಭಾಗೌ ಲೋಧ್ರಕ್ವಾಥೇನ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ತೇನ ಶಿಷ್ಟಸ್ತೄತೀಯೋ ಭಾಗೋ ಭಾವ್ಯಃ| ಸ ಏವ ಪುನರ್ದಶಮುಲಕಷಾಯೇಣ ಭಾವ್ಯಃ| ತತಃ ಶುಷ್ಕಚೂರ್ಣಂ ಕೃತ್ವಾ ತತಶ್ಚೂರ್ಣಾತ್ ಪಾಣಿತಲಂ ಕರ್ಷಂ ಮಸ್ತ್ವಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪಿಬೇತ್| ಕೋಲೈರ್ಬದರೈರ್ಮೃದಿತಮಮ್ಬು ತಥೋಕ್ತಮ್| ತದ್ವದ್ಧಾತ್ರೀಫಲಾಽಮ್ಬು|| ೨೦||

Adhikarana tilvakasya kalpanABedAH (21) · Śloka 21

ಮೇಷಶೃಙ್ಗ್ಯಭಯಾಕೃಷ್ಣಾಚಿತ್ರಕೈಃ ಕ್ವಥಿತೇ ಜಲೇ| ಮರುಜಾಃ ಸುನುಯಾತ್ತಚ್ಚ ಜಾತಂ ಸೌವೀರಕಂ ಯದಾ| ಭವೇದಞ್ಜಲಿನಾ ತಸ್ಯ ಲೋಧ್ರಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇತ್ತದಾ| ಸುರಾಂ ಲೋಧ್ರಕಷಾಯೇಣ ಜಾತಾಂ ಪಕ್ಷಸ್ಥಿತಾಂ ಪಿಬೇತ್| ತಿಲ್ವ್ಕಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ಕಲ್ಕೇನ ಚ ಸಶರ್ಕರಃ| ಸಘೃತಃ ಸಾಧಿತೋ ಲೇಹಃ ಸ ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿರೇಚನಮ್||೨೧||

ಮರುಜಾಭಿರ್ಮೇಷಶೃಙ್ಗಯಾದಿಕ್ವಥಿತಜಲಾಸುತಾಭಿಃ ಸೌವೀರಕಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್| ಮರುಜಾಃ ಯವಾಃ| ತತ್ ಸೌವೀರಕಂ ಯದಾ ಜಾತಂ ಭವೇತ್ತದಾ ತಸ್ಯಾಽಞ್ಜಲಿನಾ ಪಲಚತುಷ್ಟಯೇನ ಲೋಧ್ರಕಲ್ಕಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾಽಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಪಿಬೇತ್| ಮರುಜಾನಾಂ ಯವಾನಾಂ ಸುರಾವಿಧಾನೇನ ಪಕ್ಷಜಾತಾಂ ಸುರಾಂ ಪಿಬೇತ್| ತಿಲ್ವಕಕಷಾಯಕಲ್ಕೇನ ಸಹ ಲೇಹಃ ಸುಬೋಧಃ| ಇತಿ ತಿಲ್ವಕಕಲ್ಪಃ|| ೨೧||

Adhikarana snuhyadhikAraH (22) · Śloka 22

ಸುಧಾ ಭಿನತ್ತಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಮಹಾನ್ತಮಪಿ ಸಞ್ಚಯಮ್| ಆಶ್ವೇವ ಕಷ್ಟವಿಭ್ರಂಶಾ ನೈವ ತಾಂ ಕಲ್ಪಯೇದತಃ| ಮೃದು ಕೋಷ್ಠೇಽಬಲೇ ಬಾಲೇ ಸ್ಥವಿರೇ ದೀರ್ಘರೋಗಿಣಿ| ಕಲ್ಪ್ಯಾ ಗುಲ್ಮೋದರಗರತ್ವಗ್ರೋಗಮಧುಮೇಹಿಷು| ಪಾಣ್ಡೌ ದೂಷೀವಿಷೇ ಶೋಫೇ ದೋಷವಿಭ್ರಾನ್ತಚೇತಸಿ||೨೨||

ಸುಧಾ ಮಹಾನ್ತಮಪಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಞ್ಚಯಮಾಽಽಶ್ವೇವ ಭಿನತ್ತಿ| ಕಷ್ಟವಿಭ್ರಂಶಾ ತದಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ಕಷ್ಟಾ ಅಪಾಯಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತಸ್ತಾಂ ಸುಧಾಂ ನೈವ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕಿಂ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಸಾ ನ ಕಲ್ಪ್ಯಾ| ನೈವಮಪಿ ತು ಮೃದುಕೋಷ್ಠಾದಿಷ್ವೇವ| ಕ್ವ ತರ್ಹಿ ಸಾ ಕಲ್ಪ್ಯಾ| ಗುಲ್ಮಾದಿಷು|| ೨೨||

Adhikarana tasyAH kalpanAvidhiH (23) · Śloka 23

ಸಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಕಣ್ಟಕೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚ ಸಮಾಚಿತಾ| ದ್ವಿವರ್ಷಾ ವಾ ತ್ರಿವರ್ಷಾ ವಾ ಶಿಶಿರಾನ್ತೇ ವಿಶೇಷತಃ| ತಾಂ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಕ್ಷೀರಮುದ್ಧಾರಯೇತ್ತತಃ| ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಂ ಬೃಹತ್ಯೋರ್ವಾ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಮಮೇಕಶಃ| ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ತತೋಽಙ್ಗಾರೇಷು ಶೋಷಯೇತ್| ಪಿಬೇತ್ ಕೃತ್ವಾ ತು ಗುಟಿಕಾಂ ಮಸ್ತುಮೂತ್ರಸುರಾದಿಭಿಃ|೨೩|

ಸಾ ಚ ಸುಧಾ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚ ಕಣ್ಟಕೈಃ ಸಮಾಚಿತಾ ಸತೀ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ| ತಾಂ ಚ ಸುಧಾಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟಯಿತ್ವ ಕ್ಷೀರಮುದ್ಧಾರಯೇತ್| ನವಾಮಭಿನವಾಂ ನ ಪಾಟಯೇತ್| ಅಪಿ ಚ ದ್ವಿವರ್ಷಾಂ ವಾ ತ್ರಿವರ್ಷಾಂ ವಾ| ವಿಶೇಷೇಣ ಶಿಶಿರಸ್ಯಾನ್ತೇ ಕ್ಷೀರಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಸ್ನುಹಿಃ ಸುಧಾಮಹಾವೃಕ್ಷೌ ಗುಡಾ ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಪತ್ರಕಃ| ಸಮನ್ತದುಗ್ಧಾ ಗಣ್ಡೀರೋ ಸ್ನುಗ್ವಜ್ರೀ ವಜ್ರಕಣ್ಟಕಃ| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಂ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಬೃಹತ್ಯೋಶ್ಚೈಕಶಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಷಾಯೇಣ ಸಮಪರಿಮಾಣೇನ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾಽಙ್ಗಾರೇಷು ಶೋಷಯೇತ್| ಪಚೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತೋಽಙ್ಗಾರಶೋಷಣಾನನ್ತರಂ ಗುಟಿಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಸ್ತ್ವಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪಿಬೇತ್||೨೩||

Adhikarana tasyAH kalpanAvidhiH (23) · Śloka 23

ಸಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಕಣ್ಟಕೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚ ಸಮಾಚಿತಾ| ದ್ವಿವರ್ಷಾ ವಾ ತ್ರಿವರ್ಷಾ ವಾ ಶಿಶಿರಾನ್ತೇ ವಿಶೇಷತಃ| ತಾಂ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಕ್ಷೀರಮುದ್ಧಾರಯೇತ್ತತಃ| ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಂ ಬೃಹತ್ಯೋರ್ವಾ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಮಮೇಕಶಃ| ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ತತೋಽಙ್ಗಾರೇಷು ಶೋಷಯೇತ್| ಪಿಬೇತ್ ಕೃತ್ವಾ ತು ಗುಟಿಕಾಂ ಮಸ್ತುಮೂತ್ರಸುರಾದಿಭಿಃ||೨೩||

ಸಾ ಚ ಸುಧಾ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚ ಕಣ್ಟಕೈಃ ಸಮಾಚಿತಾ ಸತೀ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ| ತಾಂ ಚ ಸುಧಾಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟಯಿತ್ವ ಕ್ಷೀರಮುದ್ಧಾರಯೇತ್| ನವಾಮಭಿನವಾಂ ನ ಪಾಟಯೇತ್| ಅಪಿ ಚ ದ್ವಿವರ್ಷಾಂ ವಾ ತ್ರಿವರ್ಷಾಂ ವಾ| ವಿಶೇಷೇಣ ಶಿಶಿರಸ್ಯಾನ್ತೇ ಕ್ಷೀರಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಸ್ನುಹಿಃ ಸುಧಾಮಹಾವೃಕ್ಷೌ ಗುಡಾ ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಪತ್ರಕಃ| ಸಮನ್ತದುಗ್ಧಾ ಗಣ್ಡೀರೋ ಸ್ನುಗ್ವಜ್ರೀ ವಜ್ರಕಣ್ಟಕಃ| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಬಿಲ್ವಾದೀನಾಂ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಬೃಹತ್ಯೋಶ್ಚೈಕಶಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಷಾಯೇಣ ಸಮಪರಿಮಾಣೇನ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಂ ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾಽಙ್ಗಾರೇಷು ಶೋಷಯೇತ್| ಪಚೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತೋಽಙ್ಗಾರಶೋಷಣಾನನ್ತರಂ ಗುಟಿಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಸ್ತ್ವಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಪಿಬೇತ್||೨೩||

Adhikarana snuhIkShIrAdiBistrivRutAdInAM prayogaH (24) · Śloka 24

ತ್ರಿವೃತಾದೀನ್ನವ ವರಾಂ ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷಾರೀಂ ಸಸಾತಲಾಮ್| ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ನುಕ್ಪಯಃ ಪೀತಾನ್ ರಸೇನಾಜ್ಯೇನ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ತದ್ವದ್ ವ್ಯೋಷೋತ್ತಮಾಕುಮ್ಭನಿಕುಮ್ಭಾಗ್ನೀನ್ ಗುಡಾಮ್ಬುನಾ| ಆದ್ಯಾಚ್ಛ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕ್ವಾಥಂ ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಘೃತಫಾಣಿತೈಃ| ಕಾಸಾರಿರಸಯೂಷಾದ್ಯೈರ್ಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸ್ನುಕ್ಪಯಃ ಪಿಬೇತಃ||೨೪||

ತ್ರಿವೃತಾದೀನ್ನವ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾರಾಜವಕ್ಷಾಽರಗ್ವಧತಿಲ್ವಕಸುಧಾಶಙ್ಖಿನೀದ್ರವನ್ತೀದನ್ತ್ಯಾಖ್ಯಾನ್| ಸಾತಲಾಯಾಃ ಪೃಥಗ್ಯುಕ್ತಿರಪಿ ನಿಶ್ಚಿತಾ| ವರಾ ತ್ರಿಫಲಾ| ಸ್ನುಕ್ಪಯಃ ಪೀತಾನ್ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಭಾವಿತಾನ್| ವ್ಯೋಷಾದೀನ್ ತದ್ವದಿತಿ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ನುಕ್ಪಯಃಪೀತಾನ್| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಕ್ವಾಥಂ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಾದಿಭಿರದ್ಯಾತ್| ಕಾಸಾಽರಿರಸಾದಿಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸ್ನುಕ್ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್|| ೨೪||

Adhikarana snuhIkShIrasya mRudukoShThe prayogaH (25) · Śloka 25

ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭಶಮ್ಯಾಕಶಙ್ಖಿನೀಸಪ್ತಲಾರಜಃ| ರಾತ್ರೌ ಮೂತ್ರೇ ದಿವಾ ಘರ್ಮೇ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ಥಾಪಯೇದಿತಿ| ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರೇಽಪಿ ತತಸ್ತೇನ ಮಾಲ್ಯಂ ವಾಸೋಽವಚೂರ್ಣಿತಮ್| ಆಜಿಘ್ರನ್ ಪ್ರಾವೃಣಾನಶ್ಚ ಮೃದುಕೋಷ್ಠೋ ವಿರಿಚ್ಯತೇ||೨೫||

ನಿಮ್ಕುಮ್ಭಾದೀನಾಂ ರಜಃಚೂರ್ಣಂ ರಾತ್ರೌ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ದಿವಾ ಚ ಘರ್ಮ ಆತಪೇ ಶೋಷಯನ್ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರೇಽಪಿ ಸಪ್ತಾಹಮಾತಪೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ತತಸ್ತೇನ ಚೂರ್ಣೇನ ಮಾಲ್ಯಮವಚೂರ್ಣಿತಮಾಽಽಜಿಘ್ರನ್ ವಾಸಶ್ಚ ಪ್ರಾವೃಣ್ವಾನೋ ಮೃದುಕೋಷ್ಠೋ ವಿರಿಚ್ಯತೇ| ಇತಿ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕಲ್ಪಃ|| ೨೫||

Adhikarana atha saptalAsha~gkhinyoradhikAraH (26) · Śloka 26

ನಾತಿಶುಷ್ಕಂ ಫಲಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಶಙ್ಖಿನ್ಯಾ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತಮ್| ಸಪ್ತಲಾಯಾಸ್ತಥಾ ಮೂಲಂ ತೇ ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಿಕಾಷಿಣೀ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯೋದರಗರಶ್ವಯಥ್ವಾದಿಷು ಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೬||

ಶಙ್ಖಿನ್ಯಾಃ ಫಲಂ ವಿರೇಚನಾಯ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ತಚ್ಚ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತಮ್| ಸಪ್ತಲಾಯಾಸ್ತು ತಥಾವಿಧಮೇವ ಮೂಲಮ್| ತೇ ಚ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನ್ಯೌ| ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಗುಣಯುಕ್ತೇ ವಿಕಾಷಿಣ್ಯೌ ಚ| ಅತ ಏವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯಾದಿಷು ಕಲ್ಪಯೇತ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರೀ| ವಿಕಾಷೀ ವಿಕಷನ್ ಧಾತುನ್ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧಾನ್ ವಿಮುಞ್ಚತಿ| ಏವಂ ತಿಕ್ತಾ ಶಙ್ಖಿನೀ ಚ ದೃಢಪಾದಾ ವಿಸರ್ಪಣೀ| ನಾಕುಲೀ ಚಾಕ್ಷಪೀಡಾ ಚ ನೇತ್ರಮೀಲಾ ಯಶಸ್ಕರೀ| ಸಾತಲಾ ಸಪ್ತಲಾ ಸಾರೀ ವಿದುಲಾ ವಿಮಲಾಽಮಲಾ| ಬಹುಫೇನಾ ಚರ್ಮಕಷಾ ಫೇನಾ ದೀಪ್ತಾ ಮರಾಲಿಕಾಃ|| ೨೬||

Adhikarana tayoH kalpanA (27) · Śloka 27

ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ತಯೋಃ ಪಿಣ್ಡಂ ಮದಿರಾಲವಣಾನ್ವಿತಮ್| ಹೃದ್ರೋಗೋ ವಾತಕಫಜೇ ತದ್ವದ್ ಗುಲ್ಮೇಽಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಶಙ್ಖಿನೀಚೂರ್ಣಭಾಗೌ ದ್ವೌ ತಿಲಕಲ್ಕಸ್ಯ ಚಾಪರಃ| ಹರೀತಕೀ ಕಷಾಯೇಣ ತತ್ತೈಲಂ ಪೀಡಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಅತಸೀಸರ್ಷಪೈರಣ್ಡಕರಞ್ಜೇಷ್ವಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ||೨೭||

ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತಿಲಾನಾಂ ಭಾಗ ಏಕಸ್ತತ್ಸಮಾಭ್ಯಾಂ ಶಙ್ಖಿನೀಚೂರ್ನಭಾಗಾಭ್ಯಾಂ ಸಹಾವಪೀಡಯೇತ್| ತತ್ತೈಲಂ ಹರೀತಕೀಕ್ವಾಥೇನ ಪಿಬೇತ್| ತಿಲವದ್ಭಾಗಕಲ್ಪನಯಾಽತಸ್ಯಾದೀನಾಮಪಿ ಪೃಥಕ್ಪೀಡಿತಾನಾಂ ತೈಲಸ್ಯ ಹರೀತಕೀಕಷಾಯೇಣ ಪಾನವಿಧಿಃ| ಇತಿ ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನ್ಯೋಃ ಕಲ್ಪಃ|| ೨೭||

Adhikarana atha dantIdravantyoH kalpaH (28) · Śloka 28

ದನ್ತಿದನ್ತಸ್ಥಿರಸ್ಥೂಲಂ ಮೂಲಂ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತಿಜಮ್| ಆತಾಮ್ರಶ್ಯಾವತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮಾಶುಕಾರಿ ವಿಕಾಷಿ ಚ| ಗುರುಪ್ರಕೋಪಿವಾತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಲಾಯನಮ್| ತತ್ಕ್ಷೌದ್ರಪಿಪ್ಪಲೀಲಿಪ್ತಂ ಸ್ವೇದಯೇನ್ಮೃತ್ಯುಕುಶಾನ್ತರೇ| ಶೋಷಯೇಚ್ಚಾತಪೇಽಗ್ನ್ಯರ್ಕೌ ತತೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ವಿಕಾಷಿತಾಮ್| ತತ್ ಪಿಬೇನ್ಮಸ್ತುಮದಿರಾತಕ್ರಪೀಲುರಸಾಸವೈಃ| ಅಭಿಷ್ಯಣ್ಣತನುರ್ಗುಲ್ಮೀ ಪ್ರಮೇಹೀ ಜಠರೀ ಗರೀ| ಗೋಮೃಗಾಽಜರಸೈಃ ಪಾಣ್ಡುಕೃಮಿಕೋಷ್ಠೀ ಭಗನ್ದರೀ||೨೮||

ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತಿಜಂ ಮೂಲಂ ದನ್ತಿದನ್ತವತ್ ಕರಿದನ್ತವತ್ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಿಗುಣಂ ಭವತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ದನ್ತೀಶೀಘ್ರಾ ನಿಕುಮ್ಭಾ ಸ್ಯಾದುಪಚಿತ್ರಾ ಮುಕೂಲಕಃ| ತಥೋದುಮ್ಬರಪರ್ಣೀ ಚ ವಿಶಲ್ಯಾ ಚ ಗುಣಪ್ರಿಯಾ| ದ್ರವನ್ತೀ ಶಮ್ಬರೀ ಚಿತ್ರಾನ್ಯಗ್ರೋಧಾ ಮೂಷಿಕಾಹ್ವಯಾ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಶ್ರೇಣೀ ವಿಷಾ ರಣ್ಡಾ ಪುತ್ರಶ್ರೇಣ್ಯಾಖುಪರ್ಣಿಕಾ| ತದ್ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋರ್ಮೂಲಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಪಿಪ್ಪಲೀಭ್ಯಾಂ ಲಿಪ್ತಂ ಕುಶಾದಿಭಿಃ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ಮೃದಾ ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಪುಟಪಾಕವತ್ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚಾಽಽತಪೇ ಶೋಷಯೇತ್| ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ವಿಕಾಷಿತಾಂ ಧಾತುಕಷಣಸ್ವರೂಪತ್ವಮಗ್ನ್ಯರ್ಕೌ ನಾಶಯತಃ| ತನ್ಮೂಲಂ ಮಸ್ತ್ವಾದಿಭಿರಭಿಷ್ಯಣ್ಣತನುತ್ವಾದಿಮಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಅಭಿಷ್ಯಣ್ಣಾನ್ತಃ ಕ್ಲಿನ್ನಾ ತನುರ್ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ತದೇವ ಮೂಲಂ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ ಗೋಮಾಂಸರಸಾದಿನಾ ಪಿಬೇತ್|| ೨೮||

Adhikarana tayossarpistailakalpanA (29) · Śloka 29

ಸಿದ್ಧಂ ತತ್ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ದಶಮೂಲರಸೇನ ಚ| ವಿಸರ್ಪವಿದ್ರಧ್ಯಲಜೀಕಕ್ಷ್ಯಾದಾಹಾನ್ ಜಯೇದ್ ಘೃತಮ್| ತೈಲಂ ತು ಗುಲ್ಮಮೇಹಾರ್ಶೋವಿಬನ್ಧಕಫಮಾರುತಾನ್| ಮಹಾಸ್ನೇಹಃ ಶಕೃಚ್ಛುಕ್ರವಾತಸಙ್ಗಾನಿಲವ್ಯಥಾಃ||೨೯||

ತದಿತಿ ದನ್ತ್ಯಾ ದ್ರವನ್ತ್ಯಾಶ್ಚ ಮೂಲಸ್ಯ ಪರಿಗ್ರಹಃ| ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇನ ಚ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಮೂಲಕಲ್ಕಂ ದತ್ವಾ ಯದ್ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ತದ್ವಿಸರ್ಪಾದೀನ್ ಜಯೇತ್| ಅಲಜೀ ಪ್ರಮೇಹೋಕ್ತಾ ಪಿಟಕಾ| ಕಕ್ಷ್ಯಾನಾಮ ಗ್ರನ್ಥಿರುತ್ತರೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅನೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ಗುಲ್ಮಾದೀನ್ ಜಯೇತ್| ಅನೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ಮಹಾಸ್ನೇಹಃ ಸ್ನೇಹಚತುಷ್ಟಯಂ ಪಕ್ವಂ ಶಕೃತ್ ಸಙ್ಗಾದೀನ್ ಜಯೇತ್|| ೨೯||

Adhikarana tayorlehavidhAnam (30) · Śloka 30

ದನ್ತ್ಯಾ ರಸೇಽಜಶೃಙ್ಗ್ಯಾಶ್ಚ ಗುಡಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾನ್ವಿತಃ| ಲೇಹಃ ಸಿದ್ಧೋ ವಿರೇಕಾರ್ಥೇ ದಾಹಸನ್ತಾಪಮೇಹನುತ್| ವಾತತರ್ಷೇ ಜ್ವರೇ ಪೈತ್ತೇ ಸ್ಯಾತ್ಸ ಏವಾಽಜಗನ್ಧಯಾ| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತ್ಯೋರ್ಮೂಲಾನಿ ಪಚೇದ್ಧಾತ್ರೀರಸೇ ತತಃ| ತ್ರೀನಂಶಾನ್ ಫಾಣಿತಾದ್ದ್ವೌ ಚ ಭೃಷ್ಟಸ್ತೈಲೇ ಘೃತೇಽಥವಾ| ಶ್ಯಾಮಾದಿಕಲ್ಕಯುಕ್ತೋಽಯಂ ಲೇಹಃ ಸಿದ್ಧಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಪಥ್ಯಾಕ್ಷದಶಮೂಲಾನಾಂ ತದ್ವಲ್ಲೇಹಾಃ ಪೃಥಗ್ರಸೈಃ||೩೦||

ದನ್ತ್ಯಾ ಮೂಲಸ್ಯ ಪರಿಗ್ರಹಃ| ದನ್ತೀಶೃಙ್ಗಯೋಃ ಕ್ವಾಥೇ ಗುಡಾದಿಕಂ ದತ್ವಾ ಲೇಹಃ ಸಿದ್ಧೋ ವಿರೇಕಾರ್ಥೇ ದಾಹಾದಿನುಚ್ಚ ಭವತಿ| ಸ ಏವ ದನ್ತೀಲೇಹೋಽಜಗನ್ಧಯಾ ಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾತತರ್ಷೇ ಪೈತ್ತೇ ಚ ಜ್ವರೇ ಸ್ಯಾತ್ ಸಿದ್ಧ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಧಾತ್ರ್ಯಾ ಆಮಲಕಸ್ಯ ರಸೇ ಸಿದ್ಧಯೋರ್ಯುಗಪದ್ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕೂಲಯೋಸ್ತ್ರೀನಂಶಾನ್ ಸಮಾಸ್ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾಃ| ದ್ಬೌ ಭಾಗೌ ಫಾಣಿತಸ್ಯ| ಕ್ಷುದ್ರಗುಡಸ್ಯೇತ್ಯೇಕತಃ ಪಞ್ಚಕದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ತೈಲೇನ ವಾ ಘೃತೇನ ವಾ ಭೃಷ್ಟಮುಭಯಥಾಽಪಿ ಶ್ಯಾಮಾದಿಗಣಕಲ್ಕೇನ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಲೇಹೋ ವಿರೇಚನಂ ಸಿದ್ಧಮ್| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸವಚನೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪೃಥಗ್ಘರೀತಕ್ಯಾದೀನಾಮಪಿ ರಸೈರ್ಲೇಹ್ಯ ಭವನ್ತಿ|| ೩೦||

Adhikarana tayoshcUrNakalpanA (31) · Śloka 31

ತಯೋರ್ವಿಡಸಮಂ ಚೂರ್ಣಂ ತದ್ರಸೇನೈವ ಭಾವಿತಮ್| ವಿಬದ್ಧವಿಶಿ ವಾತೋತ್ಥೇ ಗುಲ್ಮೇ ಚಾಮ್ಲಯುತಂ ಹಿತಮ್| ಮುದ್ಗಾದಿಸಿದ್ಧೈಸ್ತನ್ಮೂಲೈರ್ಯೂಷಾದೀಂಶ್ಚ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಮರಿಚಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಯವಾಸಕಮ್| ಸಶುಣ್ಠ್ಯಗ್ನಿಕಪೃಥ್ವೀಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಸಪ್ತವಾಸರಾನ್| ಮೂತ್ರಭಾವಿತಮಾಜ್ಯೇನ ಪಿಬೇಜ್ಜೀರ್ಣೇ ಚ ತರ್ಪಣಮ್| ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವರೋಗೇಷು ಬಾಲೇ ವೃದ್ಧೇ ಚ ತದ್ಧಿತಮ್| ದುರ್ಭಕ್ತಾಜೀರ್ಣಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹೋದರೇಷು ಚ| ಗಣ್ಡಮಾಲಾಸು ವಾತೇ ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೩೧||

ತಯೋರ್ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಮೂಲಯೋಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಸಮೇನ ವಿಡಲವಣೇನ ಯುಕ್ತಂ ಪಶ್ಚಾತ್ತನ್ಮೂಲಕ್ವಾಥೇನೈವ ಭಾವಿತಮಮ್ಲೈಃ ಕಾಞ್ಜಿಕಮದ್ಯಾದಿರ್ಭಿಯುಕ್ತಂ ವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೇ ವಾತಗುಲ್ಮೇ ಚ ಹಿತಮ್| ಮುದ್ಗಾದಿಸಿದ್ಧೈರಿತಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಏಕೇನಾದಿಗ್ರಹಣೇನ ಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ದ್ವಿತೀಯೇನಾಽನ್ನಂ ಪ್ರಕರಣಾತ್| ದನ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಚ ಯೇನ ಕೇನಚಿನ್ಮೂತ್ರೇಣ ಭಾವಿತಂ ಘೃತೇನ ತಸ್ಮಿನ್ ಜೀರ್ಣೇ ತರ್ಪಣಂ ಸಕ್ತುಮಣ್ಡಂ ಪಿಬೇತ್| ಏತಚ್ಚ ಸರ್ವಕಾಲಂ ಸರ್ವರೋಗೇಷು ಬಾಲವೃದ್ಧಯೋಶ್ಚ ದುರ್ಭುಕ್ತಾಽಜೀರ್ಣಾದಿಷು ಚ ಗಣ್ಡಮಾಲಾದಿಕೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ|| ೩೧||

Adhikarana dantyAdiBirmodakakalpanA (32) · Śloka 32

ಗುಡಸ್ಯಾಷ್ಟಪಲೇ ಪಥ್ಯಾ ವಿಂಶತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಲಂ ಪಲಮ್| ದನ್ತೀಚಿತ್ರಕಯೋಃ ಕರ್ಷೋ ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ರಿವೃತೋರ್ದಶ| ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ಮೋದಕಾನೇಕಂ ದಶಮೇ ದಶಮೇಽಹನಿ| ಉಷ್ಣಾಮ್ಭೋಽನುಪಿಬನ್ ಖಾದೇತ್ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ವಿಧಿನಾಽಮುನ| ಏತೇ ನಿಷ್ಪರಿಹಾರಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿನಿಬರ್ಹಣಾಃ| ವಿಶೇಷಾದ್ ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುಕಣ್ಡೂಕೋಠಾಽರ್ಶಸಾಂ ಹಿತಾಃ| ವಿರೇಚನೇ ಮುಖ್ಯತಮಾ ನವೈತೇ ತ್ರಿವೃತಾದಯಃ||೩೨||

ಗುಡಾದಿಕೇನ ಮೋದಕಾನ್ ದಶ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ದಶಮೇ ದಶಮೇಽಹನ್ಯೇಕಮೇಕಂ ಮೋದಕಮುಷ್ಣಾಮ್ಭೋಽನುಪಿಬನ್ ಖಾದೇದೇವಮ್ ಸರ್ವಾನ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಏತೇ ನವ ತ್ರಿವೃತಾದಯೋ ವಿರೇಚನೇ ಮುಖ್ಯತಮಾಃ|| ೩೨||

Adhikarana atha harItakIkalpaH (33) · Śloka 33

ಹರೀತಕೀಮಪಿ ತ್ರಿವೃದ್ವಿಧಾನೇನೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ವಿಶೇಷಾದ್ ಗ್ರಹಣೀಶೋಫಪಾಣ್ಡುಮೇಹೋದರಾಪಹಾಮ್| ಪಿಬೇತ್ಪಥ್ಯಾಂ ಸಸಿನ್ಧೂತ್ಥವಿಡಙ್ಗೋಷಣನಾಗರಾಮ್| ಮೂತ್ರೇಣ ವತ್ಸಕಾದೇರ್ವಾ ನಿರ್ಯ್ಯೂಹೇಣ ಹರೀತಕೀಮ್| ಪಥ್ಯಾನಾಗರಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸಂಯುತಂ ನೀಲಿನೀಫಲೈಃ| ಗುಡೇನ ಭಕ್ಷಯೇತ್ತೋಯಂ ಕವೋಷ್ಣಂ ಚ ಪಿಬೇದನು||೩೩||

ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಪನಾಭಿರ್ಹರೀತಕೀಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಯಾಂ ಪುನಃ ಪಥ್ಯಾಂ ಹರೀತಕೀ ಗ್ರಹಣ್ಯಾದಿನಾಶನಸ್ವರೂಪಾಂ ವಿಶೇಷಾತ್ ಪಿಬೇತ್| ವಿಶೇಷಣಮೇವ ಹೇತುತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್| ಸಿನ್ಧೂತ್ಥಾದಿಯುಕ್ತಾಂ ಹರೀತಕೀಂ ಮೂತ್ರೇಣ ವಾ ವತ್ಸಕಾದಿನಿರ್ಯ್ಯೂಹೇಣ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಪಥ್ಯಾನಾಗರಯೋಶ್ಚೂರ್ಣನೀಲಿನೀಫಲಚೂರ್ಣೇನ ಯುಕ್ತಂ ಗುಡೇನ ಸಹ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಪಶ್ಚಾತ್ ಕೋಷ್ಣಂ ತೋಯಂ ಪಿಬೇತ್|| ೩೩||

Adhikarana pathyAdiguTikA (34) · Śloka 34

ಪಥ್ಯಾತ್ರಿವೃದ್ಧ್ಯಾಂ ಗುಟಿಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಾಪ್ಲುತಾಃ| ಮಾಷಪ್ರಮಾಣಾಸ್ತಾಃ ಶುಷ್ಕಾ ಲಿಹ್ಯಾದ್ಯಕ್ಷ್ಮೀ ಘೃತದ್ರುತಾಃ| ಪಥ್ಯಾತ್ರಿವೃತ್ಪಟ್ಷ್ಣಾಮ್ಬು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿರೇಚನಮ್||೩೪||

ಹರೀತಕೀತ್ರಿವೃತೋಶ್ಚೂರ್ಣೇನ್ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಾಲೋಡಿತೇನ ಗುಡಿಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ| ಮಾಷಪ್ರಮಾಣಾಸ್ತಾಃ ಶುಷ್ಕಾಃ ಪ್ರಯೋಗಕಾಲೇಽವಚೂರ್ಣ್ಯ ಘೃತೇನ ಲಿಹ್ಯಾದ್ರಾ ಜಯಕ್ಷ್ಮೀ| ಪಥ್ಯಾದಿಕಂ ಸರ್ವತ್ರ ಕಾಲೇ ವಿಷಯೇ ಹಿತಮ್|| ೩೪||

Adhikarana pathyAdimodakam (35) · Śloka 35

ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಭಾವಿತೇ ಪಥ್ಯಾಚೂರ್ಣೇ ಕುರ್ವೀತ ಮೋದಕಾನ್| ಕೋಲಾಽಸ್ಥಿಮಾತ್ರಾಞ್ಛುಷ್ಕಾಂಶ್ಚ ನವನೀತೇನ ಲೇಹಯೇತ್| ಗುಲ್ಮೋದರಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಶೂಲಾನಾಹವಿಬನ್ಧಿನಃ||೩೫||

ಹರೀತಕೀಚೂರ್ಣೇನ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಾಲೋಡಿತೇನ ಬದರಾಽಸ್ಥಿಪ್ರಮಾಣಾಂ ಗುಟಿಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಶುಷ್ಕಾಃ ಪ್ರಯೋಗಕಾಲೇ ನವನೀತಯುಕ್ತಾಃ ವೈದ್ಯೋ ಲೇಹಯೇತ್| ಇತಿ ಹರೀತಕೀಕಲ್ಪಃ|| ೩೫||

Adhikarana sukhavirecanayogAH (36) · Śloka 36

ಲಿಹ್ಯಾದೇರಣ್ಡತೈಲೇನ ಕುಷ್ಠಂ ತ್ರಿಕಟುಕಾನ್ವಿತಮ್| ಸುಖೋದಕಂ ಚಾಽನುಪಿಬೇತ್ ಸುಖಮೇತದ್ವಿರೇಚನಮ್||೩೬||

ತ್ರಿಕಟುಕಯುಕ್ತಂ ಕುಷ್ಠಮೇರಣ್ಡತೈಲೇನ ಲೀಢಂ ಸುಖೋದಕಾನುಪಾನಂ ಸುಖವಿರೇಚನಮ್|| ೩೬||

Adhikarana guNA~antaropAdAne yuktiH (37) · Śloka 37

ಅಲ್ಪಸ್ಯಾಽಪಿ ಮಹಾರ್ಥತ್ವಂ ಪ್ರಭೂತಸ್ಯಾಽಲ್ಪಕರ್ಮತಾಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಂಶ್ಲೇಷವಿಶ್ಲೇಷಕಾಲಸಂಸ್ಕಾರಯುಕ್ತಿಭಿಃ||೩೭||

ಅಮೀಷಾಂ ವಿರೇಚನಾನಾಂ ಕೋಷ್ಠಪರಾಯತ್ತತ್ವೇನ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ್ತೃತ್ವಮುಚ್ಯತೇ| ಅಲ್ಪಸ್ಯಾಽಪಿ ಮಾತ್ರಯಾ ಬಹುಕಾರ್ಯಕರ್ತ್ತೃತ್ವಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಥಮೇತತ್ ಕರ್ತುಂ ಪಾರ್ಯತ ಇತ್ಯಾಽಽಹ-ಸಂಶ್ಲೇಷೇತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಮಪಿ ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಮಹಾರ್ಥತ್ವಂ ಯಾತಿ| ತಥಾ ಪ್ರಭೂತಮಪಿ ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ವಿಶ್ಲೇಷಿತಮಲ್ಪಕರ್ಮತಾಂ ಯಾತಿ| ಕಾಲಾದಿಭಿರಪ್ಯಲ್ಪಂ ಮಹಾಕಾರ್ಯಕರಂ ಭವತಿ| ಬಹು ಚ ಸ್ವಲ್ಪಕರ್ಮಕರಮ್| ಸಂಸ್ಕಾರಂ ತದ್ಯೋಗ್ಯೇನಗುಣಾನ್ತರೋತ್ಪಾದನಮ್| ಯುಕ್ತಿರ್ವಿಶಿಷ್ಟೈಃ ಕ್ರಮಾದಿಭಿರ್ಯೋಜನಮ್|| ೩೭||

Adhikarana virecanAnAM hRudyatvApAdanam (38-39) · Śloka 39

ತ್ವಕ್ಕೇಸರಾಽಽಮ್ರಾತಕದಾಡಿಮೈಲಾ- ಸಿತೋಪಲಾಮಾಕ್ಷಿಕಮಾತುಲುಙ್ಗೈಃ| ಮದ್ಯೇನ ತೈಸ್ತೈಶ್ಚ ಮನೋಽನುಕೂಲೇ- ರ್ಯುಕ್ತಾನಿ ದೇಯಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ||೩೮|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ವಿರೇಚನಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೯||

ಏತಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ ತ್ವಗಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಾನಿ ದೇಯಾನಿ| ತೈಸ್ತೈಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪುರುಷಂ ಮನೋಽನುಕೂಲೈಃ ಪ್ರಿಯರ್ವಸ್ತುಭಿರ್ಯುಕ್ತಾನಿ| ಯತಃ ಪ್ರಿಯತ್ವಾತ್ ಪಥ್ಯಾದಿ ಯೋಗಾಯ ಜಾಯತ ಇತಿ|| ೩೮|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ- ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ